Co warto wiedzieć o skutkach ubocznych leków GLP-1?

Leki te stosuje się głównie w leczeniu cukrzycy typu 2 oraz otyłości. W ostatnich latach stały się bardzo popularne, bo pomagają skutecznie schudnąć. Jak każdy lek, mogą jednak wywoływać skutki uboczne. W tym artykule wyjaśniamy, czego się spodziewać, co jest normalną reakcją organizmu, a kiedy należy szybko zadzwonić do lekarza.

Najczęstszy problem – żołądek i jelita

Zdecydowana większość skutków ubocznych tych leków dotyczy układu pokarmowego. To dobra wiadomość – bo choć dolegliwości mogą być nieprzyjemne, zazwyczaj mijają same po kilku tygodniach, gdy organizm przyzwyczai się do leku.

Ozempic, Wegovy, Mounjaro a włosy: nowe badanie łączy leki na otyłość z ryzykiem łysienia

Rewolucja w leczeniu otyłości? Wielka Brytania jako pierwszy kraj w Europie zatwierdziła tabletkę odchudzającą

Rewolucja w psychiatrii? Jak leki na otyłość zmieniają sposób w jaki myślimy i reagujemy

Analogi GLP-1 w praktyce klinicznej: działania niepożądane, monitorowanie i zapobieganie efektowi jo-jo

Chcemy chudnąć, ale boimy się leków. Nowy sondaż Biostat o odchudzaniu Polaków

GLP-1 i odchudzanie – jak skomponować dietę, by osiągnąć najlepsze efekty?

Zacznij leczyć otyłość dziś — bez kolejki, bez czekania

Przejdź do serwisu

Nudności

To najczęstszy skutek uboczny – odczuwa go od co szóstego do niemal połowy pacjentów, zależnie od leku i dawki. Dzieje się tak dlatego, że lek spowalnia opróżnianie żołądka, czyli jedzenie dłużej w nim „siedzi‟. Dla organizmu to nowość, na którą reaguje poczuciem niedobrze.

Dobra wiadomość jest taka, że nudności zwykle są najsilniejsze na początku leczenia lub po zwiększeniu dawki, a potem stopniowo ustępują. Kilka prostych tricków może bardzo pomóc:

• Jedz mniejsze porcje i nie przejadaj się
• Unikaj potraw tłustych i smażonych
• Po posiłku nie kładź się od razu
• Zrezygnuj z alkoholu, zwłaszcza na początku leczenia

Wymioty, biegunka i zaparcia

Wymioty zdarzają się rzadziej niż nudności, ale mogą się pojawić, szczególnie jeśli zjesz za dużo. Biegunka i zaparcia to również częste dolegliwości – jeden pacjent ma więcej wizyt w toalecie, inny ma problem z wypróżnianiem. Obie sytuacje mogą wystąpić – zwykle naprzemiennie i przejściowo.

Ważne: jeśli masz biegunkę lub wymioty, pij dużo płynów, żeby uniknąć odwodnienia. Woda, herbata, niesłodzone napoje – najlepiej pić małymi łykami, ale regularnie.

Ból brzucha i niestrawność

Wzdęcia, odbijanie, uczucie pełności i ból brzucha to kolejne dolegliwości, które mogą się pojawić na początku leczenia. Zazwyczaj są łagodne i przemijają.

Ważne: Jeśli ból brzucha jest bardzo silny, nie odpuszcza i promieniuje do pleców – to może być znak, że dzieje się coś poważniejszego. W takiej sytuacji przestań brać lek i jak najszybciej udań się do lekarza lub na izbę przyjęć.

Trzustka – rzadki, ale ważny problem

Zdarza się bardzo rzadko (mniej niż u jednej osoby na tysiąc), ale leki GLP-1 mogą w wyjątkowych przypadkach prowadzić do zapalenia trzustki. Trzustka to narząd ukryty głęboko w brzuchu, który produkuje enzymy trawienne i insulinę. Jej zapalenie jest poważne i wymaga leczenia w szpitalu.

Dlatego leki GLP-1 w ogóle nie powinny być stosowane przez osoby, które miały już zapalenie trzustki lub których bliscy krewni mieli raka trzustki. Zawsze mów lekarzowi o swoim stanie zdrowia przed rozpoczęciem leczenia.

Na zapalenie trzustki bardziej narażone są też osoby, które dużo piją alkohol, mają kamienie żółciowe lub mają bardzo wysoki poziom tłuszczów (trójglicerydów) we krwi.

Niski cukier we krwi – kiedy to grozi?

Może się wydawać, że lek obniżający cukier musi powodować jego nadmierne obniżenie. Na szczęście leki GLP-1 są pod tym względem bezpieczne – działają tylko wtedy, gdy cukier jest za wysoki, więc same w sobie nie powinny spowodować niebezpiecznego spadku.

Ryzyko pojawia się, gdy bierzesz jednocześnie inne leki przeciwcukrzycowe, na przykład insulinę lub leki z grupy sulfonylomocznika (np. gliklazyd, glibenklamid). Wówczas razem mogą obniżyć cukier zbyt mocno. Dlatego lekarz może zmniejszyć dawki tych pozostałych leków po włączeniu GLP-1.

Objawy zbyt niskiego cukru („hipoglikemii‟) to: drżenie rąk, pocenie się, ból głowy, uczucie głodu, rozdrażnienie. Gdy to poczujesz – zjedz coś słodkiego (np. kilka cukierków lub szklankę soku) i zmierz cukier, jeśli masz glukometr.

Serce – dobra wiadomość z małym zastrzeżeniem

Badania pokazały, że leki GLP-1 są dobre dla serca u większości pacjentów. Zmniejszają ryzyko zawału i udaru u osób z cukrzycą i chorobami serca. To jeden z ich dużych plusów.

Jest jednak jeden drobny efekt uboczny: serce może bić nieco szybciej – średnio o 2–4 uderzenia na minutę więcej niż zwykle. Dla zdrowej osoby to w zasadzie niezauważalne. Jeśli jednak cierpisz na choroby serca lub masz zaburzenia rytmu serca, koniecznie powiedz o tym lekarzowi przed rozpoczęciem leczenia.

Miejsca wstrzyknięć – kilka wskazówek

Większość leków GLP-1 to zastrzyki podawane pod skórę (podobnie jak insulina). W miejscu wkłucia może się pojawić zaczerwienienie, mały obrzęk lub swędzenie. To normalna reakcja organizmu i zazwyczaj szybko mija.

Ważna wskazówka: zawsze zmieniaj miejsce wstrzyknięcia – nie wkłuwaj się dwa razy w to samo miejsce. Możesz wstrzykiwać lek w brzuch, udo lub ramię. Systematyczna rotacja chroni przed nieprzyjemnym stwardnieniem lub wcięciem skóry.

Reakcje alergiczne – rzadkie, ale możliwe

Jak przy każdym leku, zdarzają się reakcje uczuleniowe. Są one rzadkie, ale warto wiedzieć, na co zwrócić uwagę. Niepokojące objawy to:

• Wysypka lub pokrzywka na skórze
• Obrzęk twarzy, warg, języka lub gardła
• Trudności z oddychaniem lub przełykaniem

Jeśli wystąpi coś z powyższej listy, szczególnie obrzęk twarzy lub kłopoty z oddychaniem – to sygnał do natychmiastowego wezwania pogotowia.

Nerki – pij więcej wody

Leki GLP-1 same w sobie nie uszkadzają nerek. Jednak nudności, wymioty i biegunka mogą prowadzić do odwodnienia – a ono jest niezbyt dobre dla nerek, szczególnie jeśli i tak nie działają one w pełni sprawnie.

Profilaktyka jest prosta: pij wystarczająco dużo płynów, zwłaszcza gdy masz dolegliwości jelitowe. Jeśli masz chore nerki – lekarz będzie regularnie sprawdzał ich pracę przez pierwsze miesiące leczenia.

Tarczyca – kogo dotyczy ostrzeżenie?

W ulotkach leków GLP-1 znajdziesz ostrzeżenie dotyczące tarczycy. Pochodzi ono stąd, że w badaniach na szczurach podanie tych leków zwiększało ryzyko rzadkiego nowotworu tarczycy. U ludzi nie potwierdzono, by to ryzyko naprawdę istniało, ale – dla ostrożności – producenci umieszczają to ostrzeżenie.

Kto nie powinien brać tych leków: osoby, które same chorowały na rzadki rodzaj raka tarczycy (tzw. rak rdzeniasty) lub mają bliskich krewnych z taką chorobą. Dotyczy też osób z dziedzicznym zespołem MEN2 – lekarz wyjaśni, czy to Ciebie dotyczy.

Jeśli w trakcie leczenia wyczujesz jakikolwiek guzek na szyi lub zauważysz zmianę głosu – zgłoś to lekarzowi, nawet jeśli nie jest to związane z lekiem.

Głowa i samopoczucie

Niektóre osoby na początku leczenia skarżą się na bóle głowy, zawroty głowy lub ogólne zmęczenie. To również typowe objawy początkowego okresu, które zwykle mijają po kilku tygodniach. Zawroty mogą czasem wynikać ze zbyt niskiego cukru – warto sprawdzić.

Zdarzają się też zmiany odczuwania smaków – jedzenie może smakować inaczej niż zwykle. To przemijający efekt, nieszkodliwy.

Wzrok – ważne przy cukrzycy

To dotyczy głównie osób, które chorują na cukrzycę od dłuższego czasu i mogą mieć problemy z siatkówką oka. Gdy cukier bardzo szybko spada do normy (co jest przecież celem leczenia!), naczynia krwionośne w oku mogą początkowo na to zareagować i wzrok może chwilowo się pogorszyc. To zjawisko jest dobrze znane w diabetologii.

Jeśli masz już zdiagnozowane problemy z siatkówką (retinopatia cukrzycowa) – lekarz powinien skierować Cię na badanie okulistyczne przed rozpoczęciem leczenia.

Czy lek wpływa na inne leki, które biorę?

Leki GLP-1 spowalniają opróżnianie żołądka, co może wpływać na to, jak szybko wchłaniają się inne leki doustne. W praktyce przekłada się to na kilka istotnych kwestii:

• Tabletki antykoncepcyjne – przez pierwsze 4 tygodnie od zmiany dawki GLP-1 warto stosować dodatkową metodę antykoncepcji (np. prezerwatywy), bo tabletki mogą wchłaniać się wolniej
• Leki na „rozcieńczenie krwi‟ (np. warfaryna) – lekarz może częściej kontrolować krzepliwość krwi na początku leczenia
• Inne leki przyjmowane o stałych porach – poinformuj lekarza o wszystkich lekach, suplementach i ziołach, które stosujesz

Ciąża, karmienie i szczególne sytuacje

Ciąża i karmienie piersią

Leki GLP-1 są bezwzględnie przeciwwskazane w ciąży i podczas karmienia piersią. Jeśli planujesz ciążę lub zaszłaś w ciążę w trakcie leczenia – natychmiast powiedz o tym lekarzowi.

Dzieci i nastolatki

Niektóre leki z tej grupy (semaglutyd, liraglutyd) mogą być stosowane u młodzieży od 12. roku życia w wybranych sytuacjach. Skutki uboczne u dzieci są podobne jak u dorosłych.

Seniorzy

Starsze osoby są bardziej narażone na odwodnienie, jeśli wystąpią wymioty lub biegunka. Dlatego u osób w starszym wieku lekarz może zalecić wolniejsze zwiększanie dawki i uważniejsze monitorowanie.

Choroby nerek i wątroby

Jeśli masz problemy z nerkami lub wątrobą, koniecznie poinformuj o tym lekarza przed rozpoczęciem leczenia. W większości przypadków nie trzeba zmieniać dawki, ale lekarz będzie Cię uważniej obserwować.

Co robić, kiedy skutki uboczne są uciążliwe?

Najczęściej nudności i inne dolegliwości układu pokarmowego mijają same po kilku tygodniach. Możesz pomóc sobie w następujący sposób:

• Jedz mniejsze porcje, ale częściej
• Unikaj tłustych, smażonych i ciężkich potraw
• Po jedzeniu siedź lub stój – nie kładź się przez co najmniej godzinę
• Nie pij alkoholu, zwłaszcza na początku leczenia
• Pij dużo wody i niesłodzonych płynów przez cały dzień

Jeśli mimo wszystko jest bardzo źle – nie rezygnuj samodzielnie z leku. Zadzwoń do lekarza. Często wystarczy wolniejsze zwiększanie dawki albo zmiana pory przyjmowania leku.

Kiedy natychmiast skontaktować się z lekarzem?

Poniższe objawy wymagają szybkiej reakcji – nie czekaj do kolejnej wizyty:

• Silny, nieustępujący ból brzucha, szczególnie promieniujący do pleców – może sugerować zapalenie trzustki
• Objawy odwodnienia: suchość w ustach, ciemny mocz lub oddawanie moczu rzadziej niż zwykle, silne zawroty głowy
• Wyczuwalny guzek lub zgrubienie na szyi albo zmiana głosu
• Obrzęk twarzy, warg lub gardła, trudności z oddychaniem – to może być reakcja alergiczna
• Drżenie rąk, zimne poty, zamęt w głowie – objawy zbyt niskiego cukru
• Nagle pogarszający się wzrok

Podsumowanie

Leki GLP-1 to skuteczne i coraz szerzej stosowane leki. Skutki uboczne są zazwyczaj przejściowe i dotyczą głównie układu pokarmowego. Większość pacjentów po kilku tygodniach czuje się znacznie lepiej i bez problemu kontynuuje leczenie.

Kilka zasad, które warto pamiętać:

• Mów lekarzowi o wszystkich swoich dolegliwościach – także tych, które wydają Ci się błahe
• Nie przerywaj leczenia na własną rękę bez konsultacji – zadzwoń, zapytaj
• Dostosuj dietę do nowych warunków – mniejsze porcje i zdrowsze jedzenie naprawdę pomagają
• Pij dużo płynów i obserwuj swój organizm
• Przy planowaniu ciąży natychmiast skontaktuj się z lekarzem

Źródła: Ulotki i Charakterystyki Produktów Leczniczych: Ozempic®, Wegovy®, Rybelsus® (semaglutyd), Victoza®, Saxenda® (liraglutyd), Trulicity® (dulaglutyd), Byetta® (eksenatyd), Lyxumia® (liksysenatyd) – zatwierdzone przez Europejską Agencję Leków (EMA).