Co każdy rodzic powinien wiedzieć o otyłości u dzieci?

Niniejszy materiał powstał we współpracy z Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o.

Otyłość u dzieci. Liczby, obok których trudno przejść obojętnie

Według WHO w 2022 roku ponad 390 mln dzieci i nastolatków w wieku 5–19 lat miało nadmierną masę ciała, w tym 160 mln chorowało na otyłość. W 1990 roku nadwaga lub otyłość dotyczyły 8% młodych osób w tej grupie wiekowej, a w 2022 roku już 20%. [1]

Europejskie badanie COSI z lat 2022–2024 pokazało, że nadmierną masę ciała miało 25% dzieci w wieku 7–9 lat, a 11% chorowało na otyłość. Wśród polskich ośmiolatków wynik był jeszcze wyższy: problem dotyczył 33% dzieci, natomiast otyłość stwierdzono u 15% z nich. Występowała ona częściej u chłopców niż u dziewcząt – odpowiednio u 19% i 11%. [2]

Dziecięce BMI ma własne zasady

U dzieci wskaźnik BMI, czyli stosunek masy ciała do wzrostu, ma nieco inną interpretację niż u dorosłych. Wartość wskaźnika BMI należy nanieść na siatki centylowe dla odpowiedniej płci i wieku i dopiero wtedy interpretować. Liczy się nie tylko aktualny centyl, lecz także przebieg krzywej w czasie – szybkie przesuwanie się do wyższych kanałów centylowych może wymagać konsultacji z pediatrą. Z tego powodu tak ważne są bilanse zdrowia u dzieci.  Bez nich lekarz nie może ocenić występujących w czasie zmian zarówno masy ciała, ale także jego wysokości. A to jest niezwykle istotne jeśli w grę wchodzi diagnostyka przyczyn zwiększenia masy ciała.

Lekarz może sprawdzić nie tylko wzrost i masę ciała, lecz także ciśnienie tętnicze, obwód talii, wyniki badań, jakość snu czy kondycję psychiczną. Przyjmuje się, że zakres 85.–95. centyla oznacza nadwagę, a wartości powyżej 95. centyla – otyłość. Jednak pojedyncza liczba powinna być punktem wyjścia, a nie pełną diagnozą.

Powikłania otyłości mogą pojawić się już w dzieciństwie

Otyłość w dzieciństwie zwiększa ryzyko wcześniejszego pojawienia się zaburzeń gospodarki glukozowej i lipidowej, nadciśnienia, stłuszczenia wątroby, bezdechu sennego czy problemów ze stawami. Obciążenie związane z nadmierną masą ciała ma także wymiar psychiczny. Wyśmiewanie, komentarze o wyglądzie i dyskryminacja mogą pogarszać samoocenę, nastrój, relacje z rówieśnikami oraz jakość życia.

To właśnie dlatego wczesna reakcja na problem jest tak ważna. Wczesna pomoc nie oznacza restrykcyjnej diety. To przede wszystkim kontrola stanu zdrowia dziecka i dobranie działań do jego wieku, potrzeb oraz sytuacji rodzinnej.

Otyłość nie jest „brakiem silnej woli”

Na rozwój otyłości wpływa wiele czynników m.in. predyspozycje genetyczne, mechanizmy regulujące apetyt, sen, stres, niektóre choroby i leki, a także otoczenie. Łatwy dostęp do wysokoprzetworzonej żywności, reklamy kierowane do dzieci, długie godziny przed ekranem czy brak bezpiecznego miejsca do ruchu nie są wyłącznie „złymi wyborami” młodej osoby.

Uproszczenie problemu do słodyczy i kanapy może sprawić, że dziecko zacznie ukrywać jedzenie, unikać aktywności albo kojarzyć troskę o zdrowie z karą. Skuteczne wsparcie zaczyna się od ciekawości i zrozumienia codzienności całej rodziny.

Zmiana zaczyna się przy wspólnym stole

Leczenie otyłości u dziecka powinno obejmować rodzinę. Trudno oczekiwać, że jedna osoba będzie jadła inaczej, odkładała telefon i codziennie się ruszała, gdy całe otoczenie działa według dawnych zasad. Lepszy efekt dają stopniowe zmiany: regularne posiłki, woda zamiast słodzonych napojów, więcej snu i ruch, który dziecko naprawdę lubi.

Warto rozmawiać o energii, zdrowiu i samopoczuciu, nie o „szkodliwym jedzeniu” czy wyglądzie brzucha. Praktyczne wskazówki, jak pomóc dziecku z otyłością, mogą ułatwić rodzicom rozpoczęcie zmian bez presji i poczucia winy. Celem nie jest szybka poprawa, lecz zdrowszy rozwój, lepsza sprawność i odzyskanie przez dziecko poczucia bezpieczeństwa.

Niniejszy materiał powstał we współpracy z Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o.

Bibliografia

1. World Health Organization, Obesity and overweight, aktualizacja: 8 grudnia 2025, https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/obesity-and-overweight [dostęp 07.2026].
2. World Health Organization, WHO European Childhood Obesity Surveillance Initiative (COSI): report on the sixth round of data collection, 2022–2024, https://www.who.int/europe/publications/i/item/WHO-EURO-2025-11788-51560-78769 [dostęp 07.2026].