Hit na jelita z apteki - farmaceutka wyjaśnia działanie maślanu sodu

Czym jest maślan sodu?

Maślan sodu to suplement diety zawierający sól sodową kwasu masłowego, który odżywia i regeneruje komórki nabłonka jelitowego. Od kilku lat jego popularność rośnie i wiemy coraz więcej o jego korzystnym działaniu na jelita. 

Magister farmacji i edukatorka Zofia Winczewska wyjaśnia:

Kwas masłowy (kwas butanowy) to organiczny związek chemiczny z grupy krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA), który w temperaturze pokojowej jest bezbarwną cieczą o bardzo intensywnym, nieprzyjemnym zapachu zjełczałego masła. Kwas masłowy powstaje w jelicie grubym w wyniku fermentacji włókna pokarmowego przez mikrobiotę jelitową.

Kwas masłowy (kwas butanowy) to organiczny związek chemiczny z grupy krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA), który w temperaturze pokojowej jest bezbarwną cieczą o bardzo intensywnym, nieprzyjemnym zapachu zjełczałego masła. Kwas masłowy powstaje w jelicie grubym w wyniku fermentacji włókna pokarmowego przez mikrobiotę jelitową.

Do jelita grubego trafiają składniki pokarmowe, które nie zostały strawione i wchłonięte w jelicie cienkim. Część z nich staje się substratem dla bakterii jelitowych, które wykorzystują je do procesu fermentacji. Dotyczy to przede wszystkim skrobi opornej, fermentujących frakcji błonnika i innych polisacharydów nieskrobiowych, w tym inuliny i oligofruktozy, a także niektórych cukrów i alkoholi cukrowych, takich jak sorbitol czy mannitol.

Ich fermentacja prowadzi do powstawania SCFA – przede wszystkim octanu, propionianu i maślanu. To właśnie kwas masłowy jest jednym z kluczowych metabolitów mikrobioty jelitowej z punktu widzenia funkcjonowania nabłonka jelita grubego. Wykazuje m.in. działanie przeciwzapalne, a także stanowi ważne źródło energii dla kolonocytów – czyli komórek nabłonka wyściełające wnętrze jelita grubego – wspierając prawidłowe funkcjonowanie bariery jelitowej. 

Maślan sodu jest solą sodową kwasu masłowego i formą stosowaną w preparatach doustnych. Po uwolnieniu w przewodzie pokarmowym stanowi źródło maślanów, dzięki czemu może być wykorzystywany w celu uzupełnienia ich podaży w jelicie.

Jak działa maślan sodu w naszych jelitach?

Maślan sodu jest jednym z głównych źródeł energii dla komórek jelita grubego, dzięki czemu wspiera prawidłową kondycję i regenerację nabłonka jelitowego oraz pomaga utrzymać szczelność bariery jelitowej.

Składnik ten bierze udział w naturalnych procesach odnowy komórek wpływając zarówno na ich namnażanie, jak i usuwanie tych, które są uszkodzone lub niepotrzebne. Maślan wykazuje również działanie przeciwzapalne i antyoksydacyjne. Może również wpływać na pracę jelit, ich motorykę oraz sposób, w jaki odczuwamy bodźce płynące z przewodu pokarmowego, takie jak rozciąganie, dyskomfort czy ból – dodaje Zofia WInczewska.

Co ciekawe, działanie maślanu nie kończy się na jelitach. Może on również wpływać na aktywność niektórych genów, m.in. poprzez mechanizmy epigenetyczne. Oznacza to, że nie zmienia on naszego DNA, ale może wpływać na to, które geny są bardziej lub mniej aktywne. Ten mechanizm jest obecnie badany także w kontekście procesów starzenia, stanu zapalnego i metabolizmu.

Kiedy warto sięgnąć po maślan sodu?

Maślan sodu może być stosowany jako element wspomagający postępowanie w różnych zaburzeniach przewodu pokarmowego. Jego zastosowanie badano m.in. w:

• nieswoistych chorobach zapalnych jelit (IBD), 

• zespole jelita nadwrażliwego (IBS), 

• chorobie uchyłkowej jelit, 

• zaparciach, biegunkach,

• zaburzeniach motoryki jelit przebiegających z biegunką lub zaparciem, 

• w stanach związanych z uszkodzeniem błony śluzowej jelita, np. po chemio- i radioterapii.

• w zapaleniu zbiornika jelitowego (pouchitis).

Jak wybrać dobry maślan sodu?

Wybierając preparat z maślanem sodu warto jest zwracać uwagę nie tylko na dawkę, ale również na formę i technologię dostarczania substancji aktywnej. Ponieważ maślan jest szybko wchłaniany w przewodzie pokarmowym to duże znaczenie mają rozwiązania ograniczające jego przedwczesne uwalnianie, takie jak mikrokapsułkowanie czy inne technologie o opóźnionym lub kontrolowanym uwalnianiu. Pozwalają one na dostarczenie maślanu do dalszych odcinków przewodu pokarmowego. Badania farmakokinetyczne wskazują, że odpowiednio zaprojektowana formulacja może przesuwać miejsce jego uwalniania w kierunku okolicy krętniczo-kątniczej i jelita grubego.

Warto również sprawdzić rzeczywistą ilość maślanu sodu dostarczaną w dziennej porcji, zamiast kierować się wyłącznie masą całej kapsułki czy zastosowanej matrycy. Nie istnieje jedna uniwersalna „optymalna dawka” maślanu – w badaniach klinicznych stosowano różne dawki w określonych okolicznościach. Dlatego ilość przyjmowanego maślanu należy rozpatrywać w kontekście konkretnej formulacji, wskazania oraz zaleceń lekarza lub farmaceuty.

Sprawdź: Maślan sodu od Aura Herbals [KLIK]

Maślan sodu od Aura Herbals to żywność specjalnego przeznaczenia medycznego w postaci mikropeletek. Zawiera maślan sodu standaryzowany na 80% kwasu masłowego. Porcja dzienna dostarcza 600 mg maślanu sodu, w tym 480 mg kwasu masłowego. Preparat ma etykietę Clean label (prosty skład) i badania laboratoryjne potwierdzające wolność od zanieczyszczeń mikrobiologicznych i metali ciężkich. 

Suplementacja maślanu sodu – wskazówki farmaceutki

1. Dawkowanie
Nie istnieje jedna uniwersalna dawka maślanu sodu odpowiednia dla każdego zastosowania. Przykładowo w badaniach klinicznych dotyczących IBS mikrokapsułkowany maślan sodu stosowany był w dawce 150 mg dwa razy dziennie. Najlepiej kierować się dawkowaniem konkretnego preparatu zgodnie ze wskazaniem od specjalisty. 

2. Jaka pora dnia?
Nie ma dowodów wskazujących, że maślan trzeba przyjmować o określonej godzinie. Przy schemacie dwa razy dziennie wygodnym rozwiązaniem jest rano i wieczorem zachowując regularność suplementacji.

3. Z posiłkiem czy bez?
To zależy od formulacji. W części badań preparaty mikrokapsułkowane przyjmowano po posiłku, np. rano po śniadaniu i wieczorem po kolacji. W praktyce najlepiej stosować preparat zgodnie z zaleceniami jego producenta i nie traktować przyjmowania z posiłkiem jako uniwersalnej zasady dla wszystkich form maślanu.

4. Jak długo stosować?
W badaniach dotyczących zaburzeń jelitowych maślan najczęściej włączano na czas 8-12 tygodni, choć oceniano również inne okresy suplementacji. Nie ma obecnie podstaw do ustalenia jednego optymalnego czasu kuracji dla wszystkich pacjentów.

5. Przeciwwskazania i tolerancja
Maślan sodu jest na ogół dobrze tolerowany, a w badaniach klinicznych ciężkie działania niepożądane występowały rzadko lub nie były obserwowane. Jeśli takowe opisywano to przede wszystkim były to łagodne, przemijające dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego (nudności, biegunka, wzdęcia). Szczególnej ostrożności wymagają osoby przyjmujące maślan jako element leczenia konkretnej choroby – w takich sytuacjach schemat suplementacji należy omówić z lekarzem lub farmaceutą uwzględniając przeciwwskazania wskazane przez producenta konkretnego preparatu.

Tekst: Nina Wawryszuk, Dziennikarka, copywriterka medyczna

Konsultacja merytoryczna: Zofia Winczewska, Magister farmacji

Bibliografia

1. Caban M, Pikus E, Czarnecka-Chrebelska K, et al. Use of Sodium Butyrate and Its Microencapsulated Forms in Intestinal Diseases—Current Clinical Approach. Digestive Diseases and Sciences. 2026;71(5):1626–1639. doi:10.1007/s10620-025-09536-4.

2. Banasiewicz T, Krokowicz Ł, Stojcev Z, et al. The effectiveness of microencapsulated sodium butyrate at reducing symptoms in patients with irritable bowel syndrome. Prz Gastroenterol. 2022;17(1):28–34. doi:10.5114/pg.2021.112681.

3. Skrzydło-Radomańska B. Kwas masłowy – zastosowanie w praktyce klinicznej, Lekarz POZ 1/2019