Antykoncepcja

Przeciwwskazania do stosowania tabletek antykoncepcyjnych

Stosowanie tabletek antykoncepcyjnych, choć bezpieczne dla większości kobiet, ma pewne przeciwwskazania. Do głównych przeciwwskazań należą:

• zakrzepica i zaburzenia krążenia,
• palenie tytoniu,
• choroby wątroby,
• migreny z aurą,
• choroby onkologiczne,
• niekontrolowane nadciśnienie tętnicze.

Przed rozpoczęciem stosowania tabletek antykoncepcyjnych ważne jest przeprowadzenie dokładnej konsultacji medycznej, aby ocenić, czy są one bezpieczną i odpowiednią opcją. Lekarz weźmie pod uwagę historię zdrowotną pacjentki, jej styl życia i potencjalne ryzyko związane z antykoncepcją hormonalną, aby wybrać najbezpieczniejszą i najskuteczniejszą metodę.

Krążki, zastrzyki i plastry antykoncepcyjne

Krążki, zastrzyki i plastry antykoncepcyjne to alternatywne formy hormonalnej antykoncepcji, które oferują wygodę i długotrwałe działanie bez konieczności codziennego przyjmowania tabletek.

Krążki dopochwowe są elastycznymi pierścieniami wprowadzanymi do pochwy raz w miesiącu. Uwalniają hormony (estrogen i progestagen), które zapobiegają owulacji i zmieniają śluz szyjkowy, utrudniając plemnikom dotarcie do komórki jajowej. Krążek nosi się przez trzy tygodnie, po czym następuje tygodniowa przerwa. Zastrzyki antykoncepcyjne zawierają progestagen i są podawane raz na trzy miesiące. Działają na zasadzie hamowania owulacji, zagęszczania śluzu szyjkowego i zmiany wyściółki macicy. Zastrzyki są bardzo skuteczne, ale mogą powodować dłuższe opóźnienie w powrocie do płodności po zaprzestaniu stosowania. Plastry antykoncepcyjne są przyklejane do skóry raz na tydzień przez trzy tygodnie, po czym następuje tygodniowa przerwa. Uwalniają hormony, które zapobiegają owulacji. Plastry są łatwe w użyciu i skuteczne, ale mogą powodować podrażnienia skóry u niektórych osób.

Wkładka hormonalna

Wkładka hormonalna (IUD), znana również jako wkładka wewnątrzmaciczna zawierająca hormony, to małe urządzenie w kształcie litery T, które jest wprowadzane do macicy przez lekarza. Najczęściej stosowane wkładki hormonalne zawierają progestagen, który uwalnia się stopniowo, hamując owulację, zagęszczając śluz szyjkowy i zmieniając wyściółkę macicy. Wkładka hormonalna nie jest odpowiednia dla kobiet z pewnymi schorzeniami macicy lub nietolerancją na hormony.

Skuteczność antykoncepcji hormonalnej

Antykoncepcja hormonalna, w tym tabletki, plastry, krążki, zastrzyki i wkładki hormonalne, charakteryzuje się wysoką skutecznością w zapobieganiu ciąży, pod warunkiem prawidłowego stosowania. Kluczem do utrzymania wysokiej skuteczności antykoncepcji hormonalnej jest regularne i zgodne z zaleceniami stosowanie danej metody. Warto także skonsultować się z lekarzem w przypadku stosowania innych leków, które mogą wpływać na skuteczność hormonalnej antykoncepcji.

Antykoncepcja mechaniczna

Antykoncepcja mechaniczna obejmuje metody fizyczne zapobiegania zapłodnieniu, które tworzą barierę między plemnikiem a komórką jajową. Najbardziej popularne formy to prezerwatywy, diafragmy, kapturki naszyjkowe oraz wkładki domaciczne (zarówno hormonalne, jak i miedziane).

Prezerwatywy

Prezerwatywy to jedna z najpopularniejszych i najłatwiej dostępnych metod antykoncepcji mechanicznej, która chroni zarówno przed ciążą, jak i chorobami przenoszonymi drogą płciową. Dostępne są prezerwatywy męskie (zakładane na penisa) i prezerwatywy żeńskie (wkładane do pochwy). Prezerwatywy są idealne dla osób, które potrzebują doraźnej ochrony przed ciążą i chorobami STD, oraz dla par, które chcą dodać dodatkową warstwę ochrony do swojej głównej metody antykoncepcji.

Wkładka domaciczna

Wkładka domaciczna (IUD) to małe urządzenie w kształcie litery T, które jest umieszczane w macicy przez lekarza. Istnieją dwa główne typy wkładek domacicznych: hormonalne (zawierające progestagen) i miedziane. Wkładki hormonalne uwalniają hormony, które zapobiegają owulacji, a wkładki miedziane działają plemnikobójczo. Wkładki domaciczne są idealne dla kobiet, które szukają długoterminowej, odwracalnej metody antykoncepcji, która nie wymaga codziennego pamiętania o stosowaniu. Przed założeniem wkładki należy skonsultować się z lekarzem, aby upewnić się, że jest to odpowiednia opcja.

Antykoncepcja awaryjna

Antykoncepcja awaryjna, zwana również „pigułką po”, to metoda zapobiegania ciąży po odbytym stosunku płciowym bez zabezpieczenia lub gdy inne metody antykoncepcji zawiodły (np. pęknięcie prezerwatywy, pominięta tabletka antykoncepcyjna). Antykoncepcja awaryjna jest dostępna w postaci tabletek zawierających lewonorgestrel lub octan uliprystalu, a także w postaci wkładki miedzianej, którą można założyć w ciągu pięciu dni po stosunku.

Kiedy i jak stosować?

• Rodzaj antykoncepcji awaryjnej, która ma w składzie lewonorgestrel, jest najbardziej skuteczna, gdy zostanie zażyta w ciągu 72 godzin (3 dni) po stosunku, ale może być stosowana do 5 dni, choć z mniejszą skutecznością.
• Antykoncepcja awaryjna, która ma w składzie octan uliprystalu, jest skuteczna do 120 godzin (5 dni) po stosunku. Ma nieco wyższą skuteczność niż lewonorgestrel, zwłaszcza gdy stosowany jest bliżej 5 dni.
• Miedziana wkładka antykoncepcyjna może być założona do 5 dni po stosunku i jest najbardziej skuteczną formą antykoncepcji awaryjnej, zapewniając jednocześnie długoterminową ochronę.

Antykoncepcja awaryjna nie powinna być stosowana jako regularna metoda antykoncepcji. Nie chroni również przed chorobami przenoszonymi drogą płciową.

Trwałe metody antykoncepcji

Trwałe metody antykoncepcji są wybierane przez osoby, które zdecydowały się na zakończenie płodności i nie planują więcej dzieci. Te metody zapewniają niemal 100% skuteczności, ale decyzja o ich zastosowaniu powinna być dobrze przemyślana, gdyż są trudne lub niemożliwe do odwrócenia. Najpopularniejsze trwałe metody to wazektomia u mężczyzn oraz sterylizacja chirurgiczna u kobiet.

Damska sterylizacja chirurgiczna. Decyzja na całe życie

Damska sterylizacja to trwała metoda antykoncepcji polegająca na przecięciu, podwiązaniu lub zamknięciu jajowodów, co zapobiega zapłodnieniu. Jest to procedura wykonywana w warunkach szpitalnych, często laparoskopowo, co minimalizuje czas rekonwalescencji i ryzyko powikłań. Zabieg jest bardzo skuteczny i praktycznie eliminuje możliwość zajścia w ciążę. Sterylizacja jest przeznaczona dla kobiet, które są pewne, że nie chcą mieć więcej dzieci. Może być rozważana jako opcja po zakończeniu rodziny, w przypadkach przeciwwskazań do innych form antykoncepcji, lub gdy inne metody okazały się nieskuteczne, lub powodują poważne skutki uboczne.

Wazektomia, czyli antykoncepcja dla mężczyzn

Wazektomia to trwała metoda antykoncepcji dla mężczyzn, polegająca na przecięciu i podwiązaniu nasieniowodów, co uniemożliwia transport plemników do nasienia. Zabieg jest krótki, mało inwazyjny i wykonywany w warunkach ambulatoryjnych. Wazektomia nie wpływa na produkcję hormonów ani na funkcje seksualne, jednak jej skutki są w większości przypadków nieodwracalne. Wazektomia jest idealna dla mężczyzn, którzy są pewni, że nie chcą mieć więcej dzieci i szukają trwałej metody antykoncepcji. Przed podjęciem decyzji o zabiegu ważna jest konsultacja z lekarzem, aby omówić wszystkie aspekty oraz upewnić się, że jest to odpowiednia metoda dla pacjenta.

Naturalne metody antykoncepcji

Wszystkie metody antykoncepcji naturalnej opierają się na monitorowaniu cyklu menstruacyjnego, identyfikacji dni płodnych i unikaniu współżycia lub stosowaniu innych metod antykoncepcji w tych dniach. Popularne naturalne metody obejmują:

• Metoda kalendarzykowa polega na obliczaniu dni płodnych na podstawie długości cyklu. Jest mniej skuteczna, ponieważ wymaga regularnych cykli menstruacyjnych.
• Metoda temperatury polega na codziennym mierzeniu temperatury ciała i identyfikacji dni owulacji na podstawie wzrostu temperatury.
• Metoda obserwacji śluzu (Billingsa) opiera się na obserwacji zmian w śluzie szyjkowym, które wskazują na owulację.
• Metoda objawowo-termiczna łączy obserwację śluzu szyjkowego i temperatury ciała, co zwiększa skuteczność.

Naturalne metody są bezpieczne, nieinwazyjne i nie mają skutków ubocznych. Są również akceptowane przez osoby, które chcą unikać środków farmakologicznych z powodów zdrowotnych lub religijnych. Jednocześnie te rodzaje antykoncepcji wymagają dużej dyscypliny, regularności cykli i dokładnego monitorowania. Ich skuteczność jest niższa w porównaniu z metodami hormonalnymi lub mechanicznymi.

Chemiczne środki antykoncepcyjne

Antykoncepcja chemiczna to przede wszystkim preparaty, takie jak kremy, żele, pianki, globulki i czopki plemnikobójcze, które zawierają substancje, które unieruchamiają lub niszczą plemniki, uniemożliwiając im dotarcie do komórki jajowej. Antykoncepcja chemiczna jest łatwo dostępna i jest bez recepty. Mogą być stosowane jako dodatkowa metoda ochrony, np. w połączeniu z prezerwatywą. Natomiast te wszystkie metody antykoncepcji chemicznej mają niższą skuteczność w porównaniu z innymi metodami antykoncepcji (wskaźnik Pearla wynosi około 18-29), mogą powodować podrażnienia lub alergie, i wymagają aplikacji bezpośrednio przed każdym stosunkiem.

Planowanie rodziny i określanie dni płodnych

Planowanie rodziny przy użyciu naturalnych metod wymaga znajomości swojego cyklu menstruacyjnego i umiejętności identyfikacji dni płodnych, kiedy to szansa na zajście w ciążę jest najwyższa. Dni płodne występują w okolicach owulacji, która ma miejsce zazwyczaj 12-16 dni przed rozpoczęciem kolejnej miesiączki. W tym czasie obserwuje się wzrost temperatury ciała i zmiany w śluzie szyjkowym. Monitorowanie dni płodnych może pomóc w planowaniu ciąży, a także w jej unikaniu. Naturalne metody planowania rodziny są skuteczne przy starannym stosowaniu i mogą być wspierane przez nowoczesne aplikacje mobilne, które pomagają w śledzeniu cyklu.

Wybór odpowiedniej metody

Wybór odpowiedniej metody antykoncepcji zależy od wielu czynników, takich jak stan zdrowia, styl życia, preferencje osobiste, skuteczność metody, a także jej dostępność i koszty. Kroki w wyborze metody antykoncepcji:

• konsultacja z lekarzem,
• analiza skuteczności,
• rozważenie działań niepożądanych,
• komfort i wygoda.

Skonsultuj się z lekarzem ginekologiem, aby omówić wszystkie opcje i wybrać metodę, która najlepiej odpowiada Twoim oczekiwaniom. Niestety czasem nasze preferencje nie mogą zostać wzięte pod uwagę, ponieważ np. stosowanie plastrów antykoncepcyjnych nie jest zalecane każdej kobiecie, dlatego niezbędna jest szczegółowa i szczera rozmowa z ginekologiem oraz pakiet odpowiednich badań.

Nieskuteczność antykoncepcji hormonalnej

Choć hormonalne metody antykoncepcji są bardzo skuteczne, ich efektywność może być obniżona przez błędy w stosowaniu, interakcje z innymi lekami, choroby przewodu pokarmowego (np. wymioty, biegunka) lub nieprawidłowe przechowywanie środków antykoncepcyjnych. Najczęstsze przyczyny nieskuteczności:

• nieregularne stosowanie tabletek,
• interakcje z innymi lekami,
• błędy użytkowe np. nieprawidłowe nakładanie plastrów lub wkładanie krążków antykoncepcyjnych.

Możliwe działania niepożądane

Jak każda metoda medyczna, antykoncepcja hormonalna może powodować działania niepożądane, które zależą od indywidualnej reakcji organizmu na hormony. Najczęściej występujące skutki uboczne to:

• zmiany nastroju,
• krwawienia międzymiesiączkowe,
• przyrost masy ciała,
• bóle głowy i migreny,
• problemy skórne.

Większość działań niepożądanych ma charakter przejściowy i ustępuje po kilku miesiącach stosowania. W przypadku silnych lub uciążliwych objawów należy skonsultować się z lekarzem w celu oceny stosowanej metody i ewentualnego jej zmiany.