mgr Ewa Kosyl

Psychotraumatolog to specjalista, który wspiera osoby po traumatycznych przeżyciach. Wyobraźmy sobie kogoś, kto niesie pomoc tym, których życie naznaczyły wypadki, akty przemocy lub klęski żywiołowe. Taki terapeuta prowadzi osoby dotknięte traumą ku odzyskaniu wewnętrznej równowagi i powrotowi do pełni życia, stosując terapię skrojoną na miarę ich indywidualnych potrzeb. Nadrzędnym celem staje się transformacja bolesnych doświadczeń i przywrócenie poczucia sprawczości.

Zazwyczaj są to psychologowie, psychiatrzy, pedagodzy i inni fachowcy, którzy ukończyli specjalistyczne studia podyplomowe lub dedykowane szkolenia z zakresu psychotraumatologii. Tak gruntowne przygotowanie wyposażyło ich w dogłębną wiedzę z zakresu neurobiologii stresu, psychofizjologii, zaawansowanych procedur terapeutycznych oraz interwencji kryzysowej, umożliwiając im skuteczne rozpoznawanie i leczenie skutków traumy.

Na co dzień praca psychotraumatologa koncentruje się przede wszystkim na diagnozie i terapii. W pierwszej kolejności specjalista przeprowadza szczegółowy wywiad, aby zrozumieć, jakie zdarzenie stało u podłoża traumy, jak intensywne były reakcje oraz jakie objawy aktualnie się manifestują. Następnie, na podstawie zgromadzonych informacji, dobiera spersonalizowany model terapii. Może to być terapia: TSR, poznawczo-behawioralna, EMDR (Desensytyzacja i Przetwarzanie za Pomocą Ruchów Ocznych) lub inne uznane metody, które wspierają pacjenta w procesie zdrowienia i odzyskiwaniu równowagi psychicznej.

Zapewnia wsparcie osobom doświadczającym procesu terapeutycznego, oferując pomoc w przezwyciężaniu szerokiego spektrum wyzwań, w tym PTSD, zaburzeń lękowo-depresyjnych, dysocjacji, trudności z regulacją emocji, problemów ze snem oraz objawów psychosomatycznych. Indywidualne dopasowanie metod terapeutycznych, z uwzględnieniem specyficznych potrzeb każdej osoby, stanowi fundament podejścia, mającego na celu zapewnienie efektywnego wsparcia w procesie powrotu do zdrowia.

W praktyce priorytetem jest ścisła współpraca z rodziną, lekarzami i innymi terapeutami, dążąc do tego, aby terapia cechowała się kompleksowością i uwzględniała szeroki kontekst życia klienta. Ponadto angażuję się w działania edukacyjne skierowane do pacjentów, ich najbliższych, jak również do różnorodnych instytucji, mające na celu podnoszenie świadomości na temat mechanizmów działania traumy, efektywnych strategii radzenia sobie z jej następstwami oraz możliwości prewencji długotrwałych skutków.

Z obserwacji praktyki wynika, że trauma wywiera istotny wpływ na codzienne funkcjonowanie. Nierzadko spotykamy osoby, które doświadczyły pojedynczych, lecz dramatycznych zdarzeń, takich jak wypadki czy nagłe zdarzenia. W takich przypadkach interwencja terapeutyczna zazwyczaj obejmuje kilkanaście sesji. Natomiast w sytuacjach, gdy mamy do czynienia z głęboko zakorzenioną traumą, zwłaszcza tą doświadczaną w dzieciństwie, proces terapeutyczny może ulec znacznemu wydłużeniu, sięgając nawet kilku lat. Dlatego też rola psychotraumatologa wydaje się nie do przecenienia, zważywszy na fakt, iż trauma posiada zdolność do gruntownego przewartościowania i dezorganizacji codziennego życia.

Bo trauma zmienia codzienne życie, budzi lęk, pojawiają się zaburzenia snu, oddziela od zdolności do odczuwania radości, przyjemności i poczucia bezpieczeństwa. Psychotraumatolog wspiera ludzi w odzyskaniu siebie, pomagam opanować emocje i zrozumieć, co się stało. Świadoma, pełna obecność terapeuty stanowi często pierwszy krok ku odzyskaniu spokoju i nadziei. Dzięki temu, osoby, które doświadczyły traumy, mogą powrócić do pełni życia oraz odbudować poczucie własnej wartości.

Trauma psychiczna to głęboki uraz psychiki wywołany przeżyciem szczególnie trudnym lub zagrażającym życiu. Zgodnie z Instytutem Zdrowia Mentalnego, jest to „silny i trwały uraz psychiczny spowodowany nagłym, niespodziewanym i dramatycznym doświadczeniem, często zagrażającym zdrowiu lub życiu”. Może być wynikiem jednorazowego zdarzenia (np. wypadku, ataku czy klęski żywiołowej), ale także długotrwałych, powtarzających się stresujących sytuacji (np. przemoc domowa, zaniedbanie, mobbing). To, co jest traumatyczne, zależy od indywidualnych zasobów danej osoby, dla jednej osoby dany incydent będzie głęboko krzywdzący, inna osoba poradzi sobie z nim bez trwałych skutków. Psycholodzy podkreślają, że objawy traumy są „normalną reakcją organizmu na nienormalną sytuację” – oznacza to, że silne reakcje emocjonalne po bardzo trudnych przeżyciach są naturalnym mechanizmem ochronnym, choć mogą być bolesne i przerażające.

Reakcje na traumę mogą być bardzo zróżnicowane. Objawy często pojawiają się zaraz po wydarzeniu, ale mogą też narastać stopniowo lub ujawnić się po pewnym czasie. Do najczęstszych symptomów należą:

Bezsenność i koszmary senne, często budzące uczucie lęku i zagrożenia.

Przewlekły niepokój i lęk, poczucie stałego napięcia („nadpobudliwość”) oraz trudności z wyciszeniem się.

Silne przypomnienia traumatycznych wspomnień (flashbacki) i uporczywe natrętne myśli o przeżyciu.

Unikanie miejsc, ludzi lub sytuacji przypominających o zdarzeniu – np. osoba po wypadku samochodowym może bać się jazdy, a ofiara napaści unikać samotnych ulic.

Trudności z koncentracją i pamięcią, narastające zmęczenie oraz poczucie wyczerpania, które przeszkadzają w pracy czy nauce.

Objawy fizyczne: bóle głowy, mięśni, przewlekłe napięcie, zaburzenia trawienia czy przyspieszone tętno – organizm reaguje somatycznie na stres traumatyczny.

Zmiany w nastroju: trudność w odczuwaniu i wyrażaniu emocji (pustka, odrętwienie) lub przeciwnie – napady płaczu, rozpaczy, napady złości czy paniki.

Szybka irytacja i wybuchy agresji lub, przeciwnie, wycofanie społeczne. Osoba po traumie może reagować nadpobudliwie albo uciekać w milczenie.

Ucieczka w używki: wiele osób, by złagodzić lęk i niechciane wspomnienia, sięga po alkohol lub inne środki psychoaktywne – niestety może to prowadzić do nowych problemów, jak uzależnienie.

Każda osoba może mieć inne połączenie tych objawów, nie wszystkie muszą wystąpić jednocześnie. Warto pamiętać, że nie każdy przejaw traumy jest od razu oczywisty, czasem objawy są subtelne, np. ciągłe zmęczenie czy zwiększona drażliwość.

Skutki traumy mogą poważnie utrudniać funkcjonowanie na co dzień. Zmęczenie, problemy ze snem i koncentracją znacząco utrudniają wykonywanie codziennych obowiązków, zarówno w pracy, jak i w domu czy szkole. Osoby po traumatycznym przeżyciu często czują się przytłoczone i „rozproszone”, najprostsze czynności mogą wymagać ogromnego wysiłku.

Lęk wywołany traumą może też ograniczać aktywność: np. strach przed reakcją paniki sprawia, że ktoś zaczyna unikać miejsc lub sytuacji kojarzących się z pierwotnym zdarzeniem. Może więc zrezygnować z hobby, przestać chodzić na spotkania towarzyskie czy ograniczyć wyjścia do sklepu. W związku z bliskimi i przyjaciółmi mogą pojawiać się napięcia: osoba z traumą może wycofywać się z relacji albo reagować nagłymi wybuchami gniewu lub płaczu, co bywa niezrozumiałe dla otoczenia. Innymi słowy, codzienna rzeczywistość nabiera nowego, niepewnego charakteru, co jeszcze bardziej zamęcza psychikę i ciało - tworzy się błędne koło ciągłego stresu.

Warto podkreślić, że choć efekty traumy mogą być bardzo dotkliwe, są reakcjami naturalnymi - to „normalna reakcja organizmu na nienormalną sytuację”. Nie oznacza to słabości ani choroby, ale wskazuje, że nasz umysł i ciało próbują sobie poradzić z ekstremalnym zagrożeniem.

Choć wyjście z traumy wymaga czasu i odwagi, istnieje wiele sposobów pomocy i leczenia. Podstawą jest psychoterapia, rozmowa z doświadczonym terapeutą, który pomoże przepracować traumatyczne wspomnienia i obniżyć towarzyszący im stres. Najczęściej stosuje się terapię poznawczo-behawioralną (CBT), która skupia się na zrozumieniu myśli związanych z traumą i stopniowej desensytyzacji do nich. Inne metody terapii (np. EMDR, terapia schematów) także pomagają bezpiecznie przejść przez to, co trudne. Czasami lekarz psychiatra może przepisać leki łagodzące lęk lub depresję, co pomoże przetrwać najgorszy okres objawów.

Bardzo ważne jest wsparcie bliskich. Obecność zaufanych osób, partnera, rodziny, przyjaciół oraz możliwość szczerej rozmowy o odczuciach mogą łagodzić ból i lęk. Kiedy osoba doświadczająca traumy czuje się bezpiecznie, łatwiej jej dzielić się wspomnieniami i emocjami. Jak podkreślają specjaliści, czynniki łagodzące traumę to właśnie „obecność osób bliskich, szczere i otwarte rozmowy o swoich przeżyciach oraz profesjonalna pomoc psychologiczna”. Dzięki temu możliwy jest powrót do normalnego funkcjonowania.

Pomocą może być także dołączenie do grupy wsparcia czy korzystanie z terapii rodzin, ważne, by nie izolować się ze swoim bólem. Ważnym elementem rekonwalescencji jest również codzienna troska o siebie: dbanie o regularny sen i zdrowe odżywianie, umiarkowaną aktywność fizyczną, unikanie alkoholu i innych używek, które chwilowo dają ulgę, ale na dłuższą metę utrudniają zdrowienie.

Nie obwiniaj się za swoje reakcje – są one skutkiem wcześniejszego ekstremalnego stresu, a nie oznaką słabości. Z czasem, przy odpowiednim wsparciu i pomocy, organizm ma naturalne zdolności do odzyskania równowagi. Wielu ludzi „dochodzi do siebie” po traumie – odzyskują poczucie bezpieczeństwa i uczą się nowych sposobów radzenia sobie ze stresem. Nie jesteś sam/a: z profesjonalną pomocą (psychologa, terapeuty czy psychiatry) oraz przy wsparciu bliskich można stopniowo wracać do codziennego życia z większym spokojem.

Pamiętaj: trauma to nie wyrok. To początek procesu leczenia, w którym najważniejsza jest dla Ciebie empatia, zrozumienie i bezpieczne otoczenie. Dzięki terapii, wsparciu bliskich i cierpliwemu dbaniu o siebie można odnaleźć siłę do życia „pełnią życia” nawet po bardzo trudnych przeżyciach.