- Otyłość nie jest problemem estetycznym, tylko przewlekłą chorobą, która wpływa na funkcjonowanie całego organizmu. Najczęściej rozpoznaje się ją przy BMI równym lub wyższym niż 30 kg/m², ale sama masa ciała nie mówi wszystkiego, dlatego w praktyce klinicznej ocenia się także obwód talii, skład ciała, wyniki badań, choroby współistniejące i jakość życia pacjenta – mówi dietetyk kliniczna Marta Wysogląd.

Otyłość wymaga leczenia szczególnie wtedy, gdy nadmiar tkanki tłuszczowej zaczyna wiązać się z konsekwencjami zdrowotnymi. Może prowadzić między innymi do insulinooporności, cukrzycy typu 2, nadciśnienia tętniczego, zaburzeń lipidowych, stłuszczenia wątroby, bezdechu sennego, bólów stawów, zaburzeń hormonalnych, niepłodności oraz pogorszenia samopoczucia psychicznego.

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) określa otyłość jako chorobę przewlekłą wynikającą z interakcji czynników biologicznych, środowiskowych, psychologicznych i społecznych. Oznacza to, że jej leczenie wymaga szerszego spojrzenia niż wyłącznie kontrolowanie masy ciała.

Kiedy pacjent z otyłością powinien zgłosić się do lekarza i dietetyka klinicznego?

Leczenie otyłości powinno być prowadzone interdyscyplinarnie. Pacjent potrzebuje nie tylko zaleceń dotyczących sposobu odżywiania, ale także oceny stanu zdrowia, diagnostyki i – jeśli jest taka potrzeba – leczenia farmakologicznego lub innych metod terapii.

- Najlepiej, aby pacjent z otyłością trafił zarówno do lekarza, jak i do dietetyka klinicznego, ponieważ leczenie otyłości powinno być prowadzone interdyscyplinarnie.

Jeżeli pacjent dawno nie wykonywał badań, ma choroby przewlekłe, przyjmuje leki lub zauważył szybki przyrost masy ciała, pierwszym krokiem powinna być konsultacja lekarska. Może to być lekarz rodzinny, internista, endokrynolog, diabetolog lub specjalista zajmujący się leczeniem otyłości.

Lekarz może zlecić diagnostykę, ocenić ryzyko sercowo-naczyniowe, wykluczyć przyczyny przyrostu masy ciała oraz zdecydować, czy potrzebne jest leczenie farmakologiczne.

- Dietetyk kliniczny jest natomiast specjalistą, który przekłada diagnozę medyczną na codzienne zalecenia żywieniowe, pomaga dobrać strategię redukcji masy ciała, uczy komponowania posiłków, pracuje nad nawykami i monitoruje efekty terapii.

W praktyce pacjent może rozpocząć pracę z dietetykiem, jeśli nie występują u niego niepokojące objawy i nie ma pilnej potrzeby diagnostyki lekarskiej. Przy otyłości warto jednak równolegle zadbać o ocenę medyczną.

Jakie objawy i wyniki badań powinny skłonić do wizyty u lekarza?

Do lekarza warto zgłosić się zawsze wtedy, gdy otyłości towarzyszą niepokojące objawy lub nieprawidłowe wyniki badań.

Szczególnej uwagi wymagają:

• podwyższone ciśnienie tętnicze,
• nieprawidłowa glukoza na czczo,
• wysoki poziom insuliny,
• podwyższony cholesterol i triglicerydy,
• nieprawidłowe próby wątrobowe,
• podejrzenie stłuszczenia wątroby,
• duszność wysiłkowa,
• kołatania serca,
• bóle w klatce piersiowej,
• obrzęki,
• senność w ciągu dnia, chrapanie i podejrzenie bezdechu sennego.

Konsultacji lekarskiej wymagają również nieregularne miesiączki, objawy hiperandrogenizmu, problemy z płodnością, nagły lub bardzo szybki przyrost masy ciała, osłabienie mięśni, nasilone zmęczenie, objawy depresyjne, zaburzenia odżywiania oraz sytuacje, w których pacjent przyjmuje leki mogące wpływać na masę ciała.

Otyłość wiąże się ze zwiększonym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych, cukrzycy typu 2 oraz licznych powikłań metabolicznych. Dlatego leczenie powinno rozpoczynać się od oceny całego stanu zdrowia pacjenta, a nie ograniczać się wyłącznie do redukcji masy ciała.

Dlaczego leczenie otyłości wymaga współpracy lekarza i dietetyka klinicznego?

Lekarz i dietetyk kliniczny pełnią różne, ale uzupełniające się role w procesie leczenia.

Lekarz odpowiada za rozpoznanie choroby, diagnostykę, ocenę powikłań, kwalifikację do leczenia farmakologicznego lub chirurgicznego oraz kontrolę bezpieczeństwa terapii.

Dietetyk kliniczny odpowiada za szczegółową ocenę sposobu żywienia, dobór kaloryczności i struktury diety, edukację żywieniową, pracę nad nawykami, dopasowanie zaleceń do chorób współistniejących oraz monitorowanie postępów.

W praktyce lekarz może rozpoznać na przykład insulinooporność, cukrzycę, nadciśnienie lub stłuszczenie wątroby, a dietetyk przygotowuje plan żywieniowy wspierający leczenie tych schorzeń.

Jeżeli pacjent stosuje leki na otyłość, cukrzycę, nadciśnienie lub zaburzenia lipidowe, dietetyk uwzględnia je w planie żywienia, a lekarz kontroluje skuteczność i bezpieczeństwo leczenia.

- Aktualne podejście do leczenia otyłości podkreśla, że sama redukcja masy ciała nie jest jedynym celem, ponieważ ważne są także poprawa parametrów metabolicznych, sprawności, jakości życia, snu, relacji z jedzeniem i zdrowia psychicznego.

Jak wygląda pierwsza wizyta u dietetyka klinicznego przy otyłości?

Pierwsza konsultacja u dietetyka klinicznego nie zaczyna się od gotowej diety ani listy zakazów. Najważniejszym elementem jest dokładny wywiad, który pozwala zrozumieć sytuację zdrowotną pacjenta, jego dotychczasowe doświadczenia oraz codzienne możliwości.

Dietetyk pyta o historię masy ciała, wcześniejsze próby redukcji, choroby, przyjmowane leki, wyniki badań, sen, aktywność fizyczną, poziom stresu, rytm dnia, pracę zmianową, objawy ze strony przewodu pokarmowego, apetyt, napady jedzenia, podjadanie, jedzenie emocjonalne oraz relację z jedzeniem.

Podczas konsultacji analizowany jest także dotychczasowy sposób żywienia – liczba posiłków, wielkość porcji, ilość wypijanych płynów, spożycie alkoholu, słodyczy, produktów wysokoprzetworzonych oraz to, jakie zmiany pacjent jest realnie w stanie wprowadzić.

Jeżeli jest taka możliwość, wykonuje się pomiary masy ciała, obwodu talii oraz analizę składu ciała. Ważne jest jednak, aby pacjent nie był oceniany wyłącznie przez pryzmat liczby na wadze.

- Efektem pierwszej wizyty powinien być plan działania dopasowany do zdrowia, trybu życia i gotowości pacjenta, a nie sztywna dieta oderwana od codzienności - zauważa specjalistka. 

Skuteczne leczenie otyłości wymaga bowiem rozwiązań, które pacjent będzie w stanie stosować długoterminowo.

- Dobry plan nie polega na zakazach i presji, tylko na stopniowym budowaniu powtarzalnych nawyków, które pacjent jest w stanie utrzymać długoterminowo.

Kiedy sama dieta i zmiana stylu życia nie wystarczą?

Zmiana sposobu żywienia i zwiększenie aktywności fizycznej pozostają podstawą leczenia otyłości, jednak nie u każdego pacjenta przynoszą wystarczające efekty. W takich sytuacjach należy rozważyć dodatkowe metody terapii.

Leczenie farmakologiczne może być brane pod uwagę wtedy, gdy mimo prawidłowo prowadzonej terapii żywieniowej, aktywności fizycznej i pracy nad stylem życia pacjent nie uzyskuje oczekiwanych rezultatów lub gdy stopień otyłości i obecne powikłania zdrowotne wskazują na potrzebę intensywniejszego leczenia.

- Nie oznacza to porażki pacjenta ani dietetyka, ponieważ otyłość jest chorobą przewlekłą, a u części osób mechanizmy biologiczne regulujące głód, sytość, metabolizm i magazynowanie energii bardzo utrudniają trwałą redukcję masy ciała.

Mechanizmy odpowiedzialne za regulację apetytu, uczucie sytości i gospodarkę energetyczną organizmu mogą sprawiać, że utrzymanie trwałej redukcji masy ciała jest dla części osób dużym wyzwaniem. Z tego powodu współczesne leczenie otyłości nie ogranicza się już wyłącznie do zaleceń dotyczących diety i aktywności fizycznej.

Farmakoterapia i leczenie bariatryczne – kiedy mogą być potrzebne?

Farmakoterapia jest jedną z metod leczenia otyłości, którą lekarz może rozważyć u pacjentów z otyłością lub z nadwagą i współistniejącymi powikłaniami metabolicznymi, jeśli sama modyfikacja stylu życia nie przynosi wystarczających efektów.

W przypadku bardziej zaawansowanej otyłości, szczególnie gdy występują choroby takie jak cukrzyca typu 2, nadciśnienie tętnicze, bezdech senny czy problemy ze stawami, może być rozważane leczenie bariatryczne.

Kwalifikacja do operacji bariatrycznej odbywa się w ramach zespołu terapeutycznego i wymaga dokładnej oceny stanu zdrowia pacjenta.

Polskie zalecenia dotyczące leczenia otyłości podkreślają, że metody chirurgiczne i farmakologiczne nie muszą ze sobą konkurować – w określonych sytuacjach mogą się wzajemnie uzupełniać.

- Najważniejsze jest to, aby pacjent z otyłością nie był odsyłany wyłącznie z zaleceniem ‘proszę mniej jeść i więcej się ruszać’. Taka odpowiedź jest zbyt uproszczona i często nieskuteczna.

Otyłość wymaga kompleksowego leczenia i wsparcia

- Skuteczne leczenie otyłości wymaga diagnozy, empatii, regularnego monitorowania, indywidualnego planu żywieniowego, oceny medycznej i w razie potrzeby włączenia dodatkowych metod leczenia.

Dietetyk kliniczny jest ważnym specjalistą w tej ścieżce, ale najlepsze efekty pacjent osiąga wtedy, gdy ma dostęp do kompleksowej opieki i wsparcia całego zespołu terapeutycznego.

Otyłość jest chorobą, którą można i należy leczyć. Kluczowe znaczenie ma nie tylko redukcja masy ciała, ale także poprawa zdrowia metabolicznego, jakości życia, sprawności oraz relacji z jedzeniem. Indywidualne podejście i odpowiednio dobrana terapia pozwalają zwiększyć szanse na trwałą zmianę. Więcej na temat leczenia otyłości dowiesz się z naszego serwisu. 

– Polską ochronę zdrowia tworzą przede wszystkim tysiące zaangażowanych ludzi – dyrektorzy placówek, medycy oraz urzędnicy, którzy każdego dnia wykonują swoją pracę z poczuciem misji i odpowiedzialności za pacjentów. Ale przez lata w systemie narastały problemy, które stworzyły przestrzeń do nadużyć i wykorzystywania luk prawnych – powiedziała minister zdrowia.

Limity wynagrodzeń i koniec „kominów płacowych”

Jednym z głównych obszarów reformy mają być zasady wynagradzania personelu medycznego. Ministerstwo chce zwiększyć kontrolę nad wysokością wypłat oraz ograniczyć sytuacje, w których pojedyncze wynagrodzenia znacząco odbiegają od poziomu obowiązującego w systemie.

Pierwszym krokiem ma być ustawa umożliwiająca gromadzenie danych o wynagrodzeniach pracowników medycznych na podstawie numeru PESEL lub numeru prawa wykonywania zawodu. Przepisy oczekują obecnie na podpis Prezydenta RP.

Kolejny etap zakłada wprowadzenie maksymalnych poziomów wydatków szpitali na wynagrodzenia oraz limitów indywidualnych pensji. Proponowana maksymalna stawka godzinowa ma wynosić 240 zł brutto.

Według resortu rozwiązania te mają pomóc w stabilizacji finansów placówek i ograniczyć sytuacje, w których wysokie koszty zatrudnienia wpływają na dostępność świadczeń dla pacjentów.

Mniej nieprzejrzystego zatrudnienia lekarzy

Ministerstwo Zdrowia chce także ograniczyć wykorzystywanie niejasnych modeli zatrudnienia, w tym pracy lekarzy za pośrednictwem spółek pośredniczących.

Planowane zmiany przewidują m.in.:

• jawne wyniki konkursów na świadczenia i zatrudnienie,
• obowiązek raportowania rzeczywistych grafików pracy do Narodowego Funduszu Zdrowia,
• ograniczenie możliwości zawierania umów przez spółki pośredniczące,
• obowiązek wykonywania pracy w podstawowym miejscu zatrudnienia co najmniej na poziomie połowy etatu.

Lekarz zatrudniony w jednej placówce miałby również uzyskiwać zgodę głównego pracodawcy na świadczenie usług w innym podmiocie.

Resort wskazuje, że celem zmian jest zapewnienie większej przejrzystości organizacji pracy oraz ograniczenie sytuacji, w których system premiuje osoby korzystające z luk formalnych.

Centralna e-Rejestracja szybciej niż planowano

Duża część zapowiedzianych reform dotyczy cyfryzacji ochrony zdrowia. Ministerstwo chce przyspieszyć wdrażanie Centralnej e-Rejestracji – systemu, który ma umożliwić pacjentom łatwiejsze zapisywanie się na świadczenia.

Według zapowiedzi wszystkie 39 specjalizacji ma zostać objętych Centralną e-Rejestracją do końca 2027 roku – dwa lata wcześniej niż zakładały wcześniejsze plany.

Resort zapowiada również stworzenie nowego rozwiązania – Centralnej e-Kolejki. System ma uporządkować zapisy na planowe zabiegi szpitalne i zapewnić pacjentom równy dostęp do terminów.

Pacjent będzie mógł samodzielnie wybrać placówkę albo skorzystać z automatycznego przypisania do szpitala w swoim województwie. Każdy etap procesu ma być widoczny w systemie.

– Nie ma mojej zgody na luki w systemie, które umożliwiają ingerowanie w kolejność przyjmowania pacjentów. Wszyscy pacjenci są równie ważni – podkreśliła Jolanta Sobierańska-Grenda.

Milion złotych kary za nierówne traktowanie pacjentów

Jedną z najbardziej zdecydowanych propozycji jest wprowadzenie wysokich kar za naruszanie zasady równego dostępu do świadczeń.

Placówki medyczne, które nie zapewnią pacjentom równego traktowania lub będą tolerowały sytuacje, w których o kolejności leczenia decydują znajomości, wpływy czy nieformalne układy, mogą zostać ukarane kwotą nawet 1 mln zł.

Ministerstwo argumentuje, że sankcje mają działać odstraszająco i chronić pacjentów przed nadużyciami.

Reforma ochrony zdrowia ma odbudować zaufanie pacjentów

Minister zdrowia podkreśliła, że przedstawiony pakiet jest efektem wielomiesięcznych prac resortu i obejmuje nie tylko kwestie organizacyjne, ale także rozwiązania dotyczące e-zdrowia, świadczeń zdrowotnych, polityki lekowej oraz zawodów medycznych.

– To konkretne działania, które krok po kroku porządkują system ochrony zdrowia i wzmacniają pozycję pacjenta – zaznaczyła minister.

Propozycje mają zostać poddane dalszym konsultacjom. Resort deklaruje gotowość do rozmów ze środowiskiem medycznym oraz wszystkimi podmiotami zaangażowanymi w funkcjonowanie ochrony zdrowia.

Dla pacjentów najważniejsza zmiana może oznaczać większą przejrzystość: łatwiejszy dostęp do informacji o kolejkach, bardziej uporządkowane zasady przyjęć oraz ograniczenie sytuacji, w których o dostępie do leczenia decydują czynniki inne niż potrzeby zdrowotne.

Źródło: Ministerstwo Zdrowia

Z raportu „Global Status Report on Cancer 2026", przygotowanego wspólnie przez WHO i Międzynarodową Agencję Badań nad Rakiem (IARC), wynika, że rocznie na świecie odnotowuje się około 20,6 miliona nowych zachorowań i blisko 10 milionów zgonów, przez co rak pozostaje drugą najczęstszą przyczyną śmierci po chorobach układu krążenia. Najbardziej niepokoi prognoza: bez zdecydowanych działań liczba nowych przypadków może wzrosnąć do niemal 35 milionów rocznie do 2050 roku. 

Europa dźwiga przy tym wyjątkowo duży ciężar. Mieszka w niej około 9% ludności świata, a odpowiada za 21% zachorowań i 20% zgonów z powodu raka. 

#Cancer is deeply personal. It touches nearly all of us, with more than 20 million people diagnosed each year.@WHO projects that this number could almost double by 2050.

We can change this trajectory, but it requires an urgent shift to a people-centred approach to cancer… pic.twitter.com/tIJ0Bj5mwu

— Tedros Adhanom Ghebreyesus (@DrTedros) July 8, 2026

Jak wypada Polska na tle świata

Globalny obraz w dużej mierze odzwierciedla się w polskich statystykach. Według Krajowego Rejestru Nowotworów w 2021 roku w Polsce odnotowano ponad 171 tysięcy nowych zachorowań na nowotwory złośliwe, a same nowotwory pozostają drugą przyczyną zgonów w kraju — dokładnie tak jak w skali globalnej. 

Podobne są też najczęstsze typy raka. WHO wskazuje, że u mężczyzn dominują nowotwory płuca, prostaty i jelita grubego, a u kobiet — piersi, płuca i jelita grubego. W Polsce układ jest niemal identyczny: u mężczyzn najczęściej rozpoznaje się raka gruczołu krokowego, płuca i jelita grubego, a u kobiet — raka piersi, płuca i jelita grubego.

Cztery na dziesięć przypadków można ograniczyć

To jeden z najważniejszych przekazów raportu. Blisko cztery na dziesięć zachorowań na świecie wiąże się z czynnikami, którym da się przeciwdziałać — należą do nich infekcje (m.in. HPV oraz wirusy zapalenia wątroby typu B i C), alkohol, palenie tytoniu, wysoki wskaźnik masy ciała (BMI) i zbyt niska aktywność fizyczna. 

Wiele z tych czynników jest w Polsce mocno rozpowszechnionych. Analizy NFZ pokazują, że wśród badanych pacjentów 35% miało nadwagę, a 28% chorowało na otyłość. Do najważniejszych działań ograniczających ryzyko należą: 

• niepalenie i unikanie dymu tytoniowego,
• ograniczenie alkoholu,
• utrzymanie prawidłowej masy ciała,
• regularna aktywność fizyczna i zdrowa dieta,
• szczepienia (m.in. przeciw HPV i WZW typu B),
• udział w badaniach przesiewowych.

Palenie wciąż zbiera żniwo — także w Polsce

Dyrektor IARC dr Elisabete Weiderpass zwraca uwagę, że:

- (...) profil choroby się zmienia i jest coraz mocniej napędzany przez rosnącą otyłość, brak ruchu, niezdrową dietę i zanieczyszczenie powietrza. Nie znaczy to jednak, że tytoń przestał być groźny.

W Polsce widać to bardzo wyraźnie: najwięcej zgonów z powodu nowotworów notuje się w województwach z najwyższym odsetkiem palących, jak warmińsko-mazurskie i kujawsko-pomorskie, a najmniej — na Podkarpaciu, gdzie pali najmniej osób. 

Postępy są, ale nierówności rosną

Raport odnotowuje też sukcesy. Od 2010 roku używanie tytoniu na świecie spadło o 27%, a odsetek krajów z krajowymi planami walki z rakiem wzrósł z 50% do 82%. Polska ma taki plan — Narodową Strategię Onkologiczną na lata 2020–2030. WHO

Problemem pozostają jednak ogromne różnice. W krajach o wysokich dochodach 5 lat po diagnozie żyje 87% kobiet z rakiem piersi, a w krajach o niskich dochodach — jedynie około 42%. 

Podsumowanie

Najnowszy raport WHO pokazuje dwa oblicza walki z rakiem: z jednej strony rosnące liczby, z drugiej realne postępy w profilaktyce. Polskie dane w dużej mierze odzwierciedlają globalne trendy — także jeśli chodzi o najczęstsze nowotwory i drugie miejsce raka wśród przyczyn zgonów. Kluczowy wniosek jest jednak optymistyczny: znaczną część zachorowań da się ograniczyć. Niepalenie, prawidłowa masa ciała, ruch, szczepienia i badania przesiewowe to narzędzia dostępne dla każdego z nas.

Bibliografia

World Health Organization, WHO calls for urgent action as new cancer cases are projected to nearly double by 2050 (Global Status Report on Cancer 2026), WHO Newsroom, 2026 — https://www.who.int/news/item/08-07-2026-who-calls-for-urgent-action-as-new-cancer-cases-are-projected-to-nearly-double-by-2050

World Health Organization / IARC, Global Status Report on Cancer 2026, WHO, 2026 — https://www.who.int/publications/i/item/9789240123977

Didkowska J. i wsp., Epidemiologia nowotworów złośliwych w Polsce (Krajowy Rejestr Nowotworów), NIZP PZH – PIB / Narodowy Instytut Onkologii PIB, 2023 — https://profibaza.pzh.gov.pl/epidemiologia_nowotworow_zlosliwych_w_polsce

Narodowy Fundusz Zdrowia, Masa ciała i wzrost — dane niezbędne dla zdrowia publicznego (NFZ o zdrowiu. Otyłość i jej konsekwencje), NFZ, 2024 — https://www.nfz.gov.pl/aktualnosci/aktualnosci-centrali/masa-ciala-i-wzrost-dane-niezbedne-dla-zdrowia-publicznego,8745.html

NIZP PZH – PIB, Sytuacja zdrowotna ludności Polski i jej uwarunkowania (onkologiczna mapa Polski), NIZP PZH – PIB, 2025 — https://www.pzh.gov.pl/raport-sytuacja-zdrowotna-ludnosci-polski-i-jej-uwarunkowania-2025/do-pobrania/

Red.: Jakie działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego widzi Pani najczęściej w swojej praktyce klinicznej i jakie strategie łagodzenia objawów okazują się najskuteczniejsze? 

Monika Storman: Zdecydowanie dominują nudności (podobnie jak w badaniach rejestracyjnych STEP (semaglutyd) i SURMOUNT (tirzepatyd) raportowano je u ok. 30–44% pacjentów), zwłaszcza w fazie zwiększania dawki. Rzadziej występują wymioty. 

Należy pamiętać, że analogi GLP-1 mogą osłabić poczucie pragnienia, a kwestia prawidłowego nawodnienia jest bardzo często niedoceniana przez pacjentów. Zawsze zalecam minimum 1,5–2 l płynów dziennie i uczulam na sygnały alarmowe, jak: ciemny mocz, zmniejszona diureza, zawroty głowy przy wstawaniu. Jest to szczególnie ważne przy jednoczesnym stosowaniu diuretyków. 

Niektórzy pacjenci relacjonują, że przez pierwsze dwa–trzy dni po iniekcji czuli się źle, mieli ból głowy, nudności i dopiero regularne, zbilansowane posiłki oraz odpowiednie nawodnienie łagodziło objawy. Do czynników nasilających te działania niepożądane należą też tłuste i smażone potrawy oraz alkohol (co ciekawe, część pacjentów w trakcie terapii zgłasza spontaniczny spadek apetytu na alkohol). Kieruję się kluczową zasadą — nie ulegam presji pacjentów na szybkie zwiększanie dawki, pamiętając, że organizm potrzebuje czasu na adaptację. 

Z innych objawów niepożądanych — zaparcia i refluks żołądkowo-przełykowy. W takich przypadkach doradzam iniekcję leku wieczorem (pacjenci „przesypiają" niektóre działania niepożądane), unikanie leżenia po posiłkach, suplementację magnezu i błonnika. W cięższych przypadkach oczywiście redukcja dawki lub wydłużenie odstępu od kolejnej dawki. 

Trzustka i nerki — monitorować mądrze, nie nadmiarowo

Red.: W jaki sposób monitoruje Pani pacjentów długoterminowo stosujących leki GLP-1, aby wcześnie wykryć ewentualne powikłania dotyczące trzustki lub nerek? 

Monika Storman:  Podstawą leczenia choroby otyłościowej jest dokładny wywiad przed włączeniem leczenia: takie informacje jak np. przebyte zapalenie trzustki, kamica żółciowa, spożywanie alkoholu. Rutynowo zlecam USG jamy brzusznej i lipidogram na starcie. 

Nie rekomenduję rutynowego oznaczania lipazy i amylazy u bezobjawowych pacjentów — izolowane podwyższenie enzymów bez objawów nie jest wskazaniem do odstawienia leku. Lipazę kontroluję co 6 miesięcy jedynie u pacjentów z otyłością olbrzymią, hipertrójglicerydemią lub kamicą żółciową. Zawsze informuję pacjentów, że w przypadku dolegliwości bólowych w nadbrzuszu, bólu promieniującego do pleców lub o charakterze opasującym, powinni pilnie zgłosić się do lekarza. 

W zakresie nerek monitorowanie jest szczególnie istotne, tym bardziej, że badanie FLOW 2024 wykazało, że semaglutyd redukuje ryzyko istotnych powikłań nerkowych, sercowo-naczyniowych i zgonu o 24% u pacjentów z cukrzycą typu 2 i przewlekłą chorobą nerek. To dane, które powinniśmy też dokumentować jako korzystny efekt terapii — nie szukajmy tylko powikłań. Schemat kontroli wygląda tak, że zlecam oznaczenie eGFR i kreatyniny — wyjściowo, po 3 miesiącach, następnie co 6–12 miesięcy, a także ACR z próbki moczu dodatkowo u pacjentów z cukrzycą typu 2, ale także przy nadciśnieniu tętniczym i otyłości olbrzymiej. 

Jeszcze raz podkreślę, że należy zachować szczególną czujność przy nasilonych objawach żołądkowo-jelitowych, gdyż odwodnienie to bezpośredni mechanizm ostrego uszkodzenia nerek. 

Semaglutyd czy tirzepatyd? Podobne profile, różna dynamika 

Red.: Czy w praktyce klinicznej obserwuje Pani różnice w profilu działań niepożądanych między poszczególnymi preparatami (np. semaglutyd a tirzepatyd)? 

Monika Storman: Profile działań niepożądanych są zbliżone: w obu przypadkach dominują nudności, wymioty, zaparcia i refluks. Różnice dotyczą raczej nasilenia i dynamiki: przy semaglutydzie zaparcia bywają bardziej nasilone, a przy tirzepatydzie częściej obserwuję wymioty przy gwałtownym zwiększaniu dawki. 

Cenna jest obserwacja pacjentów, którzy przechodzili z semaglutydu na tirzepatyd — zauważają oni szybsze uczucie sytości i to, że „przestali myśleć o jedzeniu". Ta nagła zmiana bywa dla niektórych z nich trudna do zaakceptowania psychicznie. Co ciekawe, najnowsze badania z 2026 roku sugerują, że tirzepatyd może wiązać się z nieco większą utratą masy mięśniowej niż semaglutyd (o ok. 2% więcej po 12 miesiącach terapii), co stanowi dodatkowy argument za tym, by przy tym leku szczególnie konsekwentnie łączyć terapię z treningiem oporowym i odpowiednią podażą białka. 

Semaglutyd jest zwykle lepiej tolerowany na początku terapii (efekt zmniejszenia apetytu narasta wolniej) i jest często lepszym wyborem dla pacjentów, którzy mogą mieć trudności z adaptacją zmiany trybu życia (powtarzam pacjentom, że w trakcie terapii nie mają być na „diecie zero", wręcz przeciwnie — należy obliczyć odpowiednie zapotrzebowanie kaloryczne i zadbać o jakościowe posiłki, szczególnie pamiętając o białku). 

Ale wracając do działań niepożądanych — należy pamiętać, że pacjent, który nie mógł tolerować semaglutydu z powodu nudności, nie powinien być od razu uznany za kogoś, kto nie toleruje tirzepatydu — i odwrotnie. Te leki działają inaczej i reakcje pacjentów mogą być bardzo różne. Warto dać pacjentowi szansę na wypróbowanie drugiej opcji. 

Jeśli natomiast chodzi o skuteczność, tirzepatyd wykazuje większą redukcję masy ciała w badaniach SURMOUNT w porównaniu z badaniami STEP dla semaglutydu. Jest to ważny argument przy wyborze leczenia dla pacjentów z bardzo wysokim BMI lub innymi problemami metabolicznymi. 

Efekt jo-jo — najtrudniejszy element terapii 

Red.: Jakie są Pani zalecenia dotyczące zapobiegania efektowi jo-jo? 

Monika Storman: Uważam, że jest to najtrudniejszy element terapii. Zawsze powtarzam pacjentom, że lek to narzędzie, a nie terapia przyczynowa. Konieczna jest zmiana nawyków żywieniowych, zwiększenie i regularność aktywności fizycznej, a czasami także wsparcie psychologa/psychoterapeuty/psychiatry. Zgodnie ze stanowiskiem WHO z grudnia 2025 r. leczenie ma charakter przewlekły, podobnie jak leczenie nadciśnienia tętniczego. Jednak świadomość kosztu leczenia zmusza mnie do informowania pacjentów, że farmakologia powinna trwać minimum rok, a leczenie niefarmakologiczne — całe życie. 

Kilka moich wskazówek: 

Dieta 

• odpowiednia ilość białka — u pacjentów bez przewlekłej choroby nerek lub ryzyka jej wystąpienia minimum 1,2–1,5 g/kg należnej masy ciała (pomocny bywa „dzienniczek białkowy" na 3 miesiące) 
• trwała zmiana wzorców żywieniowych (rezygnujemy ze słodkich napojów, fast foodów, słodyczy, wysoko przetworzonej żywności) 
• regularność posiłków celem zmniejszenia działań niepożądanych z przewodu pokarmowego 
• ograniczenie alkoholu („pustych kalorii") — jak wspominałam, obserwuję u pacjentów zmniejszony apetyt na alkohol, ale nie zwalnia to nas, lekarzy, dietetyków i innych specjalistów, z edukacji. 

Aktywność fizyczna 

• codzienna aktywność — krokomierz; wystarczy już 7 tys. kroków dziennie (badania pokazują, że to poziom, przy którym obserwuje się już istotną redukcję ryzyka zgonu, zbliżoną do efektu 10 tysięcy kroków) 
• aktywność aerobowa 
• trening oporowy — absolutnie kluczowy przy terapii GLP-1; badania nad składem ciała (np. substudium SURMOUNT-1) pokazują, że redukcji masy ciała towarzyszy też pewna utrata masy mięśniowej, którą odpowiedni trening siłowy i podaż białka pozwalają istotnie ograniczyć i zachować siłę funkcjonalną. 

Podsumowując:

• nie należy planować z góry daty odstawienia leku — to leczenie przewlekłe 
• jeśli pacjent chce przerwać terapię, robimy to poprzez stopniowe zmniejszanie dawki leku, a nie jego gwałtowne odstawienie 
• bardzo ważne jest równoległe wsparcie psychologiczne/dietetyczne 
• jeśli odstawiam lek, daję pacjentowi kolejne cele, takie jak utrzymanie aktywności fizycznej i wypracowanych nawyków żywieniowych, które sprawdzam poprzez wizyty kontrolne co 3 miesiące przez pierwszy rok od odstawienia leku. 

Nazwa „Hadado" pochodzi od japońskich słów „hada" (skóra) oraz „do" (droga), co symbolicznie oznacza „ścieżkę do pięknej skóry". To zaawansowana technika japońskiego liftingu twarzy, łącząca tradycyjne metody Kobido z nowoczesnymi technikami pracy na mięśniach, powięziach i tkance tłuszczowej. Powięź to cienka błona łącznotkankowa, która otacza mięśnie i wpływa na napięcie tkanek twarzy. 

- W Hadado wykorzystywanych jest blisko 100 technik podzielonych na kategorie. Pojedyncze ruchy mogą z pozoru wydawać się proste, ale kryją subtelne zmiany w kształcie, tempie i głębokości pracy. To skutkuje wielowarstwowym działaniem na powierzchnię skóry, tkankę tłuszczową, powięź i mięśnie jednocześnie – tłumaczy ekspertka, kosmetolog Anna Jurgielaniec.

Masaż nie ogranicza się do twarzy – może obejmować także szyję, dekolt i kark.

Jak przebiega zabieg?

Sesja trwa zwykle około 60 minut i składa się z kilku etapów:

• rozluźnianie mięśniowo-powięziowe – uwalnianie napięć nagromadzonych m.in. wskutek stresu,
• drenaż limfatyczny – delikatne ruchy wspierające odpływ limfy i redukcję obrzęków,
• techniki liftingujące – intensywna praca ujędrniająca skórę i modelująca owal twarzy,
• akupresura – ucisk wybranych punktów poprawiający ukrwienie,
• relaksacja – wyciszenie i stymulacja metabolizmu komórkowego.

Na co możemy liczyć?

Jak podkreśla kosmetolog Anna Jurgieleniec:

- Masaż Hadado daje efekty, które są widoczne już po pierwszej sesji, choć pełnię możliwości tej techniki pokazuje dopiero seria. Skóra po zabiegu jest lepiej odżywiona, ponieważ zmienia się jej napięcie i struktura.

I wylicza korzyści płynące z systematyczności stosowania masażu:

• poprawa owalu twarzy,
• redukcja obrzęków i poprawa mikrokrążenia,
• wygładzenie drobnych zmarszczek mimicznych,
• rozluźnienie napięć mięśniowych w twarzy, szyi i karku,
• poprawa kolorytu i blasku skóry,
• modelowanie dolnej partii twarzy, podbródka i żuchwy,
• efekt liftingujący nasilającego się z każdym kolejnym zabiegiem.

Hadado a medycyna estetyczna – co mówi nauka?

Warto podkreślić, że masaż Hadado nie jest zabiegiem medycznym i nie zastąpi procedur medycyny estetycznej wykonywanych przez lekarza. Nie ma też dużych badań klinicznych oceniających samą metodę Hadado. Istnieją jednak prace naukowe dotyczące masażu twarzy w ogóle. Badanie opublikowane w czasopiśmie „Biomedical Research" wykazało, że 45-minutowy masaż twarzy zmniejsza lęk i poprawia nastrój (Hatayama i wsp., 2008). Z kolei praca z „PLOS ONE" (Caberlotto i wsp., 2017) sugeruje, że regularna mechaniczna stymulacja skóry może zwiększać ekspresję białek skóry właściwej, w tym prokolagenu, i wspierać działanie kosmetyków przeciwstarzeniowych. Efekty masażu są jednak łagodne i wymagają regularności – nie da się nimi odtworzyć działania toksyny botulinowej czy kwasu hialuronowego.

Co ważne, masaż i medycyna estetyczna mogą się uzupełniać, ale wymagają odstępu czasowego. Przeciwwskazaniem jest okres do 8 tygodni po zastosowaniu wypełniaczy oraz czas po podaniu toksyny botulinowej, a także nieuregulowane choroby ogólnoustrojowe, w tym nadciśnienie tętnicze. 

Przeciwwskazania – kiedy zrezygnować?

Do przeciwwskazań należą m.in. infekcje skóry, gorączka, niedawna ekstrakcja zęba czy skóra naczynkowa. Ostrożność zaleca się także przy aktywnej opryszczce, stanach zapalnych i chorobach nowotworowych – w takich sytuacjach decyzję warto skonsultować z lekarzem. 

- Masaż Hadado nie jest wskazany przy aktywnych stanach zapalnych skóry, trądziku w fazie zaostrzenia, rozległych pękniętych naczynkach, świeżych bliznach ani przy chorobach nowotworowych. Przed zabiegiem dobry specjalista zawsze przeprowadza wywiad, żeby upewnić się, że jest on bezpieczny i odpowiedni dla danej osoby – uwrażliwia  Anna Jurgielaniec.

Podsumowanie

Masaż Hadado to rozbudowana, manualna technika liftingująca, która może poprawić napięcie skóry, zredukować obrzęki i przynieść głęboki relaks. Badania naukowe potwierdzają korzystny wpływ masażu twarzy na nastrój i kondycję skóry, choć efekty są łagodniejsze i mniej trwałe niż w przypadku zabiegów medycyny estetycznej. Hadado warto traktować jako uzupełnienie pielęgnacji, a nie zamiennik konsultacji lekarskiej. Przed zabiegiem należy poinformować terapeutę o chorobach i niedawnych procedurach estetycznych.

Bibliografia

Jurgielaniec A. (kosmetolog), Masaż Hadado – rytuał liftingujący twarz, o którym nie bez powodów robi się coraz głośniej, blog gabinetu kosmetologii Anna Jurgielaniec, 2026, https://www.annajurgielaniec.pl/masaz-hadado-rytual-liftingujacy-twarz/

Hatayama T., Kitamura S., Tamura C., Nagano M., Ohnuki K., The facial massage reduced anxiety and negative mood status, and increased sympathetic nervous activity, Biomedical Research, 2008, 

Caberlotto E. i wsp., Effects of a skin-massaging device on the ex-vivo expression of human dermis proteins and in-vivo facial wrinkles, PLOS ONE, 2017, 

Miyaji A., Sugimori K., Hayashi N., Short- and long-term effects of using a facial massage roller on facial blood flow and vascular reactivity, Complementary Therapies in Medicine, 2018,

W praktyce klinicznej pacjenci rzadko przychodzą z gotową decyzją. Najczęściej chcą poprawić konkretny problem w wyglądzie twarzy. Dlatego pytanie „botoks czy chirurgia?” pojawia się tak często podczas konsultacji.

Nie ma jednak jednej odpowiedzi dobrej dla wszystkich. To dwie różne metody, które odpowiadają na inne potrzeby pacjenta i rozwiązują inne problemy.

Dobra decyzja zaczyna się od właściwej diagnozy

Najważniejsze podczas konsultacji nie jest wykonanie zabiegu za wszelką cenę, ale prawidłowa ocena problemu i zaproponowanie rozwiązania, które rzeczywiście będzie miało sens. Pacjenci coraz częściej trafiają do gabinetu zmęczeni nadmiarem obietnic i estetyką, która zamiast odświeżać twarz, zaczyna odbierać jej naturalne proporcje.

Dlatego dobra konsultacja bardzo rzadko przypomina sprzedaż zabiegów. Powinna być spokojną i uczciwą rozmową o możliwościach, ograniczeniach i realnych efektach leczenia. Czasem najlepszym rozwiązaniem będzie niewielki zabieg medycyny estetycznej.

Czasem chirurgia.

Zdarza się również, że najuczciwszą odpowiedzią jest:  „to jeszcze nie moment”  albo:  „ten problem nie wymaga kolejnych zabiegów”.

Botoks działa na mięśnie, nie na nadmiar skóry

Toksyna botulinowa jest jednym z najlepiej poznanych zabiegów medycyny estetycznej. Jej działanie polega na osłabieniu pracy wybranych mięśni mimicznych.

Najlepiej sprawdza się w przypadku:

• zmarszczek czoła,
• lwiej zmarszczki,
• kurzych łapek,
• nadmiernej mimiki.

Botoks może sprawić, że twarz wygląda bardziej świeżo i wypoczęcie, ale nie usunie:

• nadmiaru skóry,
• wyraźnej wiotkości tkanek,
• ciężkich powiek,
• opadającego owalu twarzy.

Właśnie tutaj pojawia się granica między medycyną estetyczną a chirurgią.

Chirurgia plastyczna – nie „ostateczność”, tylko alternatywa

Wokół chirurgii plastycznej nadal funkcjonuje wiele stereotypów. Tymczasem nowoczesna chirurgia bardzo się zmieniła. Celem dobrze wykonanej operacji nie jest radykalna zmiana wyglądu, lecz przywrócenie harmonii, proporcji i lekkości twarzy. Najlepsze efekty często są bardzo subtelne. Pacjent wygląda świeżej i młodziej, ale nadal naturalnie i przede wszystkim — jak on sam.

Dlatego w chirurgii plastycznej ogromne znaczenie ma doświadczenie lekarza, umiar oraz właściwa kwalifikacja do zabiegu.

Kiedy medycyna estetyczna przestaje wystarczać?

Jeżeli problem wynika głównie z:

• utraty napięcia skóry,
• nadmiaru tkanek,
• opadania struktur twarzy,
• ciężkości powiek lub szyi,
• kolejne zabiegi estetyczne mogą jedynie chwilowo maskować problem.

W takich sytuacjach chirurgia bywa rozwiązaniem bardziej przewidywalnym, trwalszym i często bardziej naturalnym niż próba „nadbudowywania” efektu kolejnymi procedurami.

Najlepsze efekty zwykle wynikają z umiaru

Pacjenci coraz częściej nie oczekują spektakularnej zmiany. Zależy im raczej na tym, by wyglądać świeżo, zachować mimikę i nie stracić charakterystycznych rysów twarzy.

To wymaga dużego doświadczenia oraz umiejętności powiedzenia:

• „tego nie warto już robić”,
• „tutaj lepszym rozwiązaniem będzie chirurgia”,
• „na tym etapie mniej znaczy więcej”.

Dobra medycyna estetyczna nie polega na wykonywaniu wszystkiego, co możliwe. Polega na rozsądnym planowaniu leczenia i działaniu w najlepszym interesie pacjenta.

Botoks i chirurgia mogą się uzupełniać

Współczesne podejście bardzo często łączy różne metody w sposób spokojny i przemyślany.

Chirurgia może poprawić strukturę i proporcje twarzy, natomiast medycyna estetyczna:

• poprawia jakość skóry,
• łagodzi nadmierną mimikę,
• wspiera efekt odmłodzenia.

Najlepsze rezultaty zwykle nie wynikają z jednej spektakularnej procedury, lecz z harmonijnego planu leczenia dopasowanego do konkretnego pacjenta.

Co więc wybrać?

Nie istnieje jedno rozwiązanie odpowiednie dla wszystkich. Najważniejsze pytanie powinno brzmieć:  „Co będzie najbardziej właściwe dla mojego problemu i mojej twarzy?” Odpowiedź bardzo często zaczyna się od spokojnej konsultacji i szczerej rozmowy o możliwościach leczenia.

Dobrze prowadzona estetyka nie polega na zmianie człowieka. Pozwala po prostu zachować świeżość, proporcje i naturalny charakter twarzy na różnych etapach życia.

Podczas kontroli urzędowej prowadzonej przez Państwową Inspekcję Sanitarną stwierdzono, że w jednej z partii maku niebieskiego przekroczony został najwyższy dopuszczalny poziom alkaloidów opium.

Na podstawie oceny ryzyka przygotowanej przez ekspertów z Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH – Państwowego Instytutu Badawczego uznano, że spożycie produktu oznaczonego wskazaną partią może wiązać się z zagrożeniem dla zdrowia.

Szczegóły wycofanego produktu

• Produkt: Mak niebieski, 500 g
• Numer partii: P-5767/01
• Data minimalnej trwałości: 05.2027
• Wyprodukowano w UE dla: Dino Polska S.A., ul. Ostrowska 122, 63-700 Krotoszyn
• Producent: ROS-SWEET Sp. z o.o., ul. Przemysłowa 2, 37-100 Łańcut

Co wiadomo o działaniach podjętych po wykryciu zagrożenia?

Dino Polska S.A. podjęło działania mające na celu ochronę konsumentów. Produkt został zablokowany w centrach dystrybucyjnych oraz wycofany ze sprzedaży w sklepach należących do sieci Dino. Klienci zostali również poinformowani o wystąpieniu zagrożenia związanego z konkretną partią produktu.

Producent – firma ROS-SWEET Sp. z o.o. – przekazał odbiorcom informacji o konieczności wycofania z rynku partii P-5767/01 „Mak niebieski 500 g Bakaliowy Targ” oraz przeprowadzenia jej utylizacji.

Organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej prowadzą postępowanie wyjaśniające i monitorują przebieg procesu wycofywania produktu.

Apel do konsumentów

Osoby, które posiadają w domu wskazany produkt, nie powinny go spożywać.

Zalecenie dotyczy wyłącznie wspomnianej partii. Konsumenci, którzy kupili produkt z tej partii, powinni zrezygnować z jego użycia i postępować zgodnie z informacjami przekazywanymi przez sprzedawcę.

Dlaczego alkaloidy opium w maku mogą być niebezpieczne?

Alkaloidy opium to naturalnie występujące związki obecne w maku, szczególnie w przypadku zanieczyszczenia nasion pozostałościami z rośliny maku lekarskiego. W zbyt wysokich stężeniach mogą wpływać na układ nerwowy i powodować niepożądane objawy zdrowotne.

Do możliwych objawów narażenia należą m.in. senność, zawroty głowy, nudności, zaburzenia koncentracji oraz osłabienie. W przypadku wystąpienia niepokojących objawów po spożyciu produktu należy skontaktować się z lekarzem.

Kampania „To Twój Pewniak!” – co warto o niej wiedzieć?

Kampania edukacyjna „To Twój Pewniak!” została zainaugurowana przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi w ramach projektu „Owoce zero pozostałości pestycydów – pewniak dobrego wyboru”. Jej celem jest zwiększanie wiedzy konsumentów na temat jakości i bezpieczeństwa żywności oraz promowanie świadomych wyborów zakupowych.

Inicjatywa koncentruje się na polskich owocach, szczególnie owocach jagodowych, i zwraca uwagę na znaczenie jakości produktów, ich pochodzenia oraz kontroli bezpieczeństwa żywności. Kampania jest skierowana do konsumentów, rodzin oraz młodszych odbiorców i będzie prowadzona m.in. poprzez działania edukacyjne, media społecznościowe oraz wydarzenia plenerowe.

Jednym z elementów kampanii są owoce określane jako „zero pozostałości pestycydów” — czyli produkty, w których badania laboratoryjne nie wykazały wykrywalnych pozostałości środków ochrony roślin.

Dlaczego warto jeść owoce sezonowe?

Owoce są ważnym elementem prawidłowo zbilansowanej diety. Dostarczają organizmowi wielu cennych składników, m.in.:

• błonnika, który wspiera prawidłową pracę przewodu pokarmowego,
• witamin i składników mineralnych potrzebnych do codziennego funkcjonowania,
• polifenoli i innych związków bioaktywnych, które pomagają chronić komórki przed stresem oksydacyjnym.

Szczególnie wartościowe pod względem zawartości naturalnych związków roślinnych są owoce jagodowe.

Borówki, porzeczki, truskawki i agrest mogą być prostym sposobem na zwiększenie ilości produktów roślinnych w codziennym jadłospisie.

Jak podkreślają eksperci ds. żywienia, regularne spożywanie owoców wspiera zdrowe nawyki żywieniowe na każdym etapie życia.

Czy polskie owoce są lepszym wyborem?

Coraz więcej osób zwraca uwagę na to, skąd pochodzi żywność, którą kupują. Z badań CBOS wynika, że dla wielu Polaków najważniejszym kryterium wyboru produktów spożywczych jest ich jakość, a istotne znaczenie ma również kraj pochodzenia.

Wybierając polskie owoce, konsumenci mogą wspierać krajowych producentów i korzystać z produktów dostępnych w sezonie. Warto jednak pamiętać, że o wartości odżywczej owocu decyduje wiele czynników - m.in. świeżość, sposób przechowywania, odmiana oraz miejsce, które zajmuje w całej diecie.

Najważniejsze dla zdrowia pozostaje regularne spożywanie różnorodnych warzyw i owoców.

Co oznacza „zero pozostałości pestycydów”?

Hasło „zero pozostałości pestycydów” może budzić wiele pytań. Oznacza ono, że w przeprowadzonych badaniach laboratoryjnych nie wykazano wykrywalnych pozostałości środków ochrony roślin.

Nie oznacza to jednak, że wszystkie pozostałe owoce dostępne w sprzedaży są gorszej jakości lub niebezpieczne. Żywność wprowadzana legalnie do obrotu musi spełniać określone normy bezpieczeństwa.

Owoce „zero pozostałości pestycydów” stanowią dodatkową kategorię produktów dla osób, które szczególnie zwracają uwagę na potwierdzoną jakość i sposób produkcji żywności.

Ile owoców warto jeść każdego dnia?

Nie istnieje jedna ilość odpowiednia dla wszystkich. Zapotrzebowanie na owoce zależy m.in. od wieku, aktywności fizycznej, stanu zdrowia oraz całego sposobu odżywiania.

W praktyce warto regularnie włączać owoce do codziennych posiłków — jako samodzielną przekąskę, dodatek do śniadania, składnik koktajlu lub element zdrowego deseru.

Osoby z cukrzycą, insulinoopornością lub innymi zaburzeniami metabolicznymi nie muszą automatycznie rezygnować z owoców. Warto jednak omówić ich ilość i sposób spożywania z lekarzem albo dietetykiem, szczególnie jeśli wymagają indywidualnego planu żywienia.

Czy mrożone owoce też są wartościowe?

Świeże owoce sezonowe są doskonałym wyborem, ale poza sezonem warto korzystać również z owoców mrożonych. Proces mrożenia pozwala zachować wiele cennych składników odżywczych i umożliwia włączenie owoców do diety przez cały rok.

Warto wybierać produkty o prostym składzie - najlepiej bez dodatku cukru.

Sezon na polskie owoce to dobry moment na zdrowe nawyki

Kampania „To Twój Pewniak!” zwraca uwagę na świadome wybory konsumenckie oraz znaczenie jakości i bezpieczeństwa żywności. Z perspektywy zdrowia najważniejsze pozostaje jednak to, aby owoce regularnie pojawiały się w codziennej diecie.

Lato daje wyjątkową możliwość korzystania z lokalnych, świeżych produktów. Truskawki, borówki, porzeczki i agrest mogą być prostym, smacznym i wartościowym elementem zdrowego stylu życia.

Źródło: Ministerstwo Rolinctwa i Rozwoju Wsi

Jak poinformował GIS, podczas kontroli stwierdzono obecność glutenu na poziomie przekraczającym 80 mg/kg w produkcie, który na etykiecie nie zawierał informacji o obecności tego alergenu.

Spożycie takiego produktu przez osoby z celiakią, alergią na gluten lub silną nietolerancją może prowadzić do wystąpienia niepożądanych reakcji organizmu, w tym objawów alergicznych oraz dolegliwości ze strony układu pokarmowego.

Produkt objęty ostrzeżeniem GIS

Wycofaniem objęto następującą partię produktu:

• Nazwa produktu: Carrefour Sensation, Vegetal Hummus z solą morską
• Masa netto: 190 g
• Numer partii: 04 009 2
• Data minimalnej trwałości: 31.01.2028
• Producent: Greek Trade Sp. z o.o., ul. Tadeusza Śliwiaka 14, 30-797 Kraków
• Dystrybutor: Carrefour Polska Sp. z o.o., ul. Targowa 72, 03-734 Warszawa

Osoby, które kupiły hummus z podanej partii i mają nietolerancję lub alergię na gluten, nie powinny go spożywać.

Produkt został wycofany ze sprzedaży

Producent podjął decyzję o wycofaniu zakwestionowanej partii produktu z rynku. Wdrożono również działania korygujące i zapobiegawcze, których celem jest ograniczenie ryzyka wystąpienia podobnych zdarzeń w przyszłości.

Dystrybutor – Carrefour Polska – poinformował dostawcę o wykrytej niezgodności, rozpoczął procedurę wycofania produktu ze sklepów oraz zablokował dalszą dystrybucję partii z magazynów centralnych. Produkty objęte wycofaniem zostały skierowane do zniszczenia.

Informacje o wycofaniu zostały zamieszczone w sklepach, na stronie internetowej oraz w punktach obsługi klienta sieci Carrefour.

Zalecenia dla konsumentów

Jeżeli posiadasz hummus Carrefour Sensation Vegetal Hummus z solą morską o numerze partii 04 009 2 i dacie minimalnej trwałości 31.01.2028, a jednocześnie masz alergię lub nietolerancję glutenu – nie spożywaj tego produktu.

W przypadku wystąpienia niepokojących objawów po spożyciu produktu należy skontaktować się z lekarzem.

Wiek chronologiczny to po prostu liczba przeżytych lat. Wiek biologiczny mówi natomiast o tym, w jakiej kondycji jest organizm. Dwie osoby w tym samym wieku mogą starzeć się w zupełnie różnym tempie. Sam wiek metrykalny nie oddaje różnic w tempie starzenia biologicznego, dlatego badacze od lat szukają prostych, nieinwazyjnych wskaźników, które lepiej opisują stan zdrowia.

Jak działa narzędzie FaceAge

Naukowcy wykorzystali system sztucznej inteligencji o nazwie FaceAge, wytrenowany na ponad 40 milionach zdjęć twarzy. Na tej podstawie stworzyli wskaźnik zwany tempem starzenia twarzy (ang. Face Aging Rate, FAR). Oblicza się go, dzieląc zmianę „wieku twarzy" przez czas, jaki upłynął między dwoma zdjęciami. Wartość FAR powyżej 1 oznacza przyspieszone starzenie, a poniżej 1 – starzenie wolniejsze niż oczekiwane. 

Co wykazało badanie

Analizą objęto 2276 pacjentów onkologicznych poddawanych radioterapii w Brigham and Women's Hospital w latach 2012–2023. Zdjęcia twarzy pochodziły ze standardowej dokumentacji medycznej. Najważniejsze obserwacje to: 

• Twarze pacjentów starzały się średnio o 40% szybciej niż wynikałoby to z ich metryki. 
• Szybsze starzenie twarzy wiązało się z niższą przeżywalnością.
• Ryzyko zgonu rosło wraz z odstępem między zdjęciami: o około 25% przy zdjęciach do roku, 37% przy odstępie 1–2 lat i 65% przy odstępie 2–4 lat.
• W grupie z najdłuższym odstępem mediana przeżycia wynosiła 15,2 miesiąca przy przyspieszonym starzeniu wobec 36,5 miesiąca przy wolniejszym. 

Dlaczego to może mieć znaczenie

Wcześniejsze prace tego samego zespołu wykazały, że pacjenci wyglądający na 5 lub więcej lat starszych niż ich metryka mieli o 21% wyższe ryzyko zgonu. Nowe badanie idzie dalej: pokazuje, że liczy się nie tylko sam wygląd, ale tempo zmian w czasie. Zdaniem autorów FAR to nieinwazyjny biomarker rokowniczy, możliwy do wyliczenia ze zwykłych, rutynowych zdjęć twarzy, co czyni go tanim i łatwo dostępnym. 

Ważne zastrzeżenia

Autorzy podkreślają ograniczenia. Badana grupa składała się głównie z osób białych, a metoda nie została jeszcze potwierdzona w badaniach prospektywnych. Na wynik mogą wpływać jakość zdjęcia, oświetlenie czy mimika. Narzędzie nie diagnozuje raka ani nie wyznacza rokowania samodzielnie – ma być jedynie dodatkowym elementem oceny. Nature

Podsumowanie

Tempo starzenia twarzy może w przyszłości stać się prostym, nieinwazyjnym wskaźnikiem wspierającym decyzje w onkologii. Badanie z „Nature Communications" pokazuje, że dynamika zmian widocznych na twarzy niesie informacje o stanie zdrowia, których nie widać w samej metryce. Metoda jest jednak wciąż eksperymentalna i wymaga potwierdzenia w kolejnych badaniach. Na razie nie zastępuje żadnych badań diagnostycznych. To raczej zapowiedź tego, w jakim kierunku zmierza medycyna spersonalizowana.

Bibliografia

Haugg F., Lee G., He J. i wsp., Face aging rate quantifies change in biological age to predict cancer outcomes, Nature Communications, 2026 — https://www.nature.com/articles/s41467-025-66758-w

Bontempi D. i wsp., FaceAge, a deep learning system to estimate biological age from face photographs to improve prognostication: a model development and validation study, The Lancet Digital Health, 2025 (DOI: 10.1016/j.landig.2025.100870)

Mass General Brigham / Harvard Medical School, Artificial Intelligence in Medicine (AIM) Program — informacje instytucjonalne o narzędziu FaceAge (badacze: R. Mak, H. Aerts)

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) klasyfikuje otyłość jako przewlekłą, nawracającą chorobę, która wynika ze złożonych interakcji między genetyką, neurobiologią, zachowaniami żywieniowymi i środowiskiem. To ważna zmiana perspektywy – otyłość nie jest kwestią „braku silnej woli", lecz schorzeniem wymagającym leczenia i uwzględnienia w codziennym życiu, także podczas podróży. 

Skala problemu jest ogromna. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego z 2019 roku 56,6% osób w Polsce powyżej 15. roku życia miało nadwagę lub otyłość, a otyłość dotyczyła 18,5% osób. Co więcej, z prognoz przywoływanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia wynika, że w 2035 roku ponad 35% dorosłych mężczyzn i ponad 25% dorosłych kobiet w Polsce będzie chorych na otyłość. Skoro choroba dotyczy tak dużej części społeczeństwa, dotyczy również milionów podróżnych. Kluczem do udanego urlopu nie jest więc rezygnacja z wyjazdów, lecz mądre planowanie

Konsultacja lekarska przed wyjazdem – od czego zacząć?

Otyłość zwiększa ryzyko wielu chorób. Jak przypomina NFZ, są to przede wszystkim cukrzyca typu 2, nadciśnienie tętnicze, choroby serca i układu krążenia, zwyrodnienia stawów, niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby, a także problemy psychospołeczne i depresja. Dlatego przed dalszą podróżą – zwłaszcza do krajów o gorącym lub tropikalnym klimacie – warto odwiedzić lekarza. Podczas wizyty dobrze jest: 

• omówić plan podróży i ewentualne szczepienia,
• poprosić o zapas przyjmowanych na stałe leków (z zapasem na wypadek opóźnień),
• zabrać kopię dokumentacji medycznej lub listę leków z dawkami (najlepiej także po angielsku),
• zapytać o profilaktykę zakrzepicy, jeśli planowany jest długi lot lub wielogodzinna jazda samochodem,
• wyrobić kartę EKUZ (Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego), która zapewnia dostęp do publicznej opieki zdrowotnej w krajach UE – można ją zamówić bezpłatnie przez NFZ.

Przy wyjazdach poza Europę warto rozważyć dodatkowe ubezpieczenie turystyczne. Uwaga: niektóre polisy traktują choroby przewlekłe (w tym powikłania otyłości) jako wymagające rozszerzenia ochrony – należy to sprawdzić w warunkach umowy przed zakupem.

Lot samolotem z otyłością – praktyczne wskazówki

Podróż lotnicza budzi najwięcej obaw: wąskie fotele, krótkie pasy bezpieczeństwa, ciasne przejścia. Dobra wiadomość jest taka, że na większość tych trudności istnieją sprawdzone rozwiązania:

• Pas przedłużający (seatbelt extender) – większość linii lotniczych udostępnia go bezpłatnie na pokładzie. Wystarczy dyskretnie poprosić personel podczas wejścia do samolotu. Nie wolno używać własnych, nieatestowanych przedłużek.
• Wybór miejsca – fotel przy przejściu daje więcej swobody i ułatwia wstawanie. Warto sprawdzić szerokość foteli danego przewoźnika (różnice sięgają kilku centymetrów) w serwisach porównujących samoloty.
• Drugie miejsce – niektóre linie oferują możliwość wykupienia sąsiedniego fotela, często ze zniżką. To rozwiązanie zwiększa komfort na długich trasach.
• Podłokietniki – w większości samolotów podłokietnik od strony przejścia da się podnieść (czasem ma ukryty przycisk od spodu) – personel pokładowy chętnie pomoże.
• Ruch podczas lotu – otyłość jest jednym z czynników ryzyka żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej (powstawania skrzepów krwi w żyłach nóg) podczas długiego unieruchomienia. Zaleca się wstawanie co 1–2 godziny, krążenie stopami w pozycji siedzącej, unikanie alkoholu i picie wody. Lekarz może dodatkowo zalecić pończochy uciskowe.

Podróż samochodem, autokarem i pociągiem

Nie tylko samolot wymaga przygotowania. W aucie warto zaplanować postoje co około 2 godziny – krótki spacer poprawia krążenie i zmniejsza obciążenie kręgosłupa. Pomocna bywa poduszka lędźwiowa oraz przedłużka pasa samochodowego (dostępna w sklepach motoryzacyjnych – należy wybierać modele z homologacją). W pociągach dalekobieżnych komfortowym wyborem są miejsca w przedziałach z szerszymi siedzeniami lub wagony bezprzedziałowe z możliwością wstania i przejścia się.

Plaża, upał i aktywność – komfort na wakacjach

Wysoka temperatura może być większym obciążeniem dla osób z otyłością, ponieważ tkanka tłuszczowa utrudnia oddawanie ciepła, a organizm szybciej się przegrzewa. Warto pamiętać o kilku zasadach:

• wybieraj przewiewne ubrania z naturalnych tkanin (bawełna, len) i jasne kolory,
• planuj zwiedzanie i aktywność rano lub wieczorem, unikając godzin 11–16,
• stosuj kremy z filtrem i nakrycie głowy oraz pij wodę regularnie, nie czekając na pragnienie,
• zabezpieczaj miejsca narażone na otarcia (pachwiny, wewnętrzne strony ud, okolice pod biustem) pudrem, sztyftem przeciwotarciowym lub bielizną modelującą z długą nogawką,
• na plaży korzystaj ze stabilnych, szerszych leżaków i krzeseł o podwyższonej nośności – coraz częściej dostępnych w wypożyczalniach.

Urlop to też dobry moment na łagodną aktywność fizyczną, która sprzyja zdrowiu metabolicznemu. Pływanie i spacery w wodzie odciążają stawy, a spokojne wędrówki po płaskim terenie poprawiają kondycję bez nadmiernego wysiłku.

Hotel i wyżywienie – na co zwrócić uwagę przy rezerwacji?

Przed rezerwacją warto zapytać hotel o dostępność windy, pryszniców typu walk-in (bez brodzika z wysokim progiem), krzeseł bez podłokietników oraz łóżek o solidnej konstrukcji. W obiektach z formułą „all inclusive" pomocne jest wcześniejsze zaplanowanie posiłków – bufet daje dużą swobodę wyboru warzyw, ryb i dań przygotowywanych na miejscu, co ułatwia utrzymanie zaleceń dietetycznych bez poczucia restrykcji.

Pewność siebie w podróży – aspekt psychologiczny

Badania Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego pokazują, że część dorosłych Polaków wciąż postrzega otyłość jako powód do wstydu, a nie chorobę, przy czym najczęściej deklarowały to osoby w wieku 30–49 lat. Tymczasem osoba z otyłością ma takie samo prawo do wypoczynku, plaży i basenu jak każdy inny podróżny. W budowaniu pewności siebie pomaga:

• wcześniejsze zaplanowanie logistyki – mniej niespodzianek to mniej stresu,
• asertywne korzystanie z udogodnień (przedłużka pasa, prośba o wygodniejsze miejsce),
• podróżowanie z bliskimi lub w grupach o podobnych potrzebach,
• przygotowanie wygodnej, dobrze dopasowanej garderoby jeszcze przed wyjazdem.

Coraz więcej hoteli, biur podróży i przewoźników dostosowuje ofertę do potrzeb gości o różnych rozmiarach ciała. Warto o to pytać wprost – rynek turystyczny reaguje na potrzeby klientów.

Podsumowanie

Otyłość jest chorobą przewlekłą, ale nie wyrokiem skazującym na pozostanie w domu. Dobre przygotowanie do lotu, znajomość polityki linii lotniczych, ochrona przed upałem, przemyślany wybór hotelu i konsultacja lekarska przed wyjazdem znacząco podnoszą komfort i bezpieczeństwo podróży. Równie ważny jest aspekt psychologiczny – urlop należy się każdemu, niezależnie od rozmiaru ciała. Warto korzystać z dostępnych udogodnień bez wstydu, bo to właśnie one czynią podróż przyjemnością, a nie wyzwaniem.

Bibliografia

World Health Organization (WHO), Obesity and overweight – Fact sheet, who.int, 2025, https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/obesity-and-overweight

Narodowy Fundusz Zdrowia, NFZ o zdrowiu. Otyłość i jej konsekwencje (raport z 2024 r., aktualizacja 2025), ezdrowie.gov.pl, 2025, https://ezdrowie.gov.pl/19636

Narodowy Fundusz Zdrowia, Dlaczego otyłość jest coraz większym wyzwaniem zdrowotnym?, nfz.gov.pl, 2024, https://www.nfz.gov.pl/aktualnosci/aktualnosci-centrali/dlaczego-otylosc-jest-coraz-wiekszym-wyzwaniem-zdrowotnym,8692.html

Najwyższa Izba Kontroli, Profilaktyka i leczenie otyłości przerosły system, nik.gov.pl, 2024, https://www.nik.gov.pl/aktualnosci/coraz-wiecej-osob-z-choroba-otylosciowa-coraz-dluzsze-kolejki.html

Grudziąż-Sękowska J., Jankowski M., Postrzeganie otyłości przez dorosłych mieszkańców Polski – raport, Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego, 2025, https://www.cmkp.edu.pl/wp-content/uploads/2025/06/otylosc-raport-25.06.2025.pdf

Narodowy Fundusz Zdrowia, Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego (EKUZ), nfz.gov.pl, https://www.nfz.gov.pl

Dotychczasowe przepisy BHP określały przede wszystkim minimalne temperatury w miejscu pracy oraz obowiązek zapewnienia pracownikom napojów w czasie gorących dni. Brakowało jednak górnej granicy, po której pracę trzeba przerwać. Tymczasem, jak podkreśla Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, klimat się zmienia, a praca w ekstremalnym upale niesie realne ryzyko udaru cieplnego (groźnego przegrzania organizmu) i poważnych problemów zdrowotnych. Potwierdza to Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), według której stres cieplny jest jedną z głównych pogodowych przyczyn zgonów, a wysokie temperatury nasilają m.in. choroby serca i układu oddechowego.

Na przegrzanie organizmu mogą wskazywać:

• silne osłabienie, zawroty i ból głowy,
• nudności, przyspieszone tętno i oddech,
• gorąca, zaczerwieniona skóra, a przy udarze cieplnym – zaburzenia świadomości.

W takiej sytuacji należy przerwać pracę, przejść w chłodne miejsce, nawadniać się, a przy objawach udaru – wezwać pomoc (112).

Kiedy praca w upałach zostanie wstrzymana? Nowe progi temperatur

Rozporządzenie wprowadza maksymalne temperatury, po których przekroczeniu określone prace będą czasowo wstrzymywane:

• 35°C w pomieszczeniach pracy – dla każdego rodzaju prac,
• 32°C na otwartej przestrzeni – wyłącznie dla prac ciężkich, czyli wymagających dużego wysiłku fizycznego.

Co istotne, wstrzymanie pracy będzie obowiązywać tylko wtedy, gdy progi zostaną faktycznie przekroczone – decydują rzeczywiste pomiary, a nie prognozy pogody.

Obowiązki pracodawców jeszcze zanim zrobi się ekstremalnie gorąco

Nowe przepisy nakładają na pracodawców obowiązek działania już przy niższych temperaturach. Rozwiązania techniczne lub organizacyjne trzeba będzie wdrożyć, gdy temperatura osiągnie:

• 28°C – dla prac w pomieszczeniach,
• 25°C – dla prac ciężkich w pomieszczeniach,
• 25°C – na otwartej przestrzeni, dla każdego rodzaju prac (tu wyłącznie rozwiązania organizacyjne).

W praktyce pracodawca będzie mógł m.in. zamontować klimatyzację, wprowadzić dodatkowe przerwy, skrócić czas pracy lub tak zmienić jej organizację, by uniknąć wysiłku w najgorętszych godzinach dnia. Wybrane rozwiązania organizacyjne mają być konsultowane z pracownikami w ramach komisji BHP (bezpieczeństwa i higieny pracy).

Wyjątki od wstrzymania pracy

Rozporządzenie przewiduje katalog wyjątków od obowiązku przerwania pracy. Dotyczą one sytuacji, w których konieczne jest zapewnienie ciągłości podstawowych usług publicznych, bezpieczeństwa państwa i obywateli oraz nieprzerwanej opieki nad pacjentami – np. w szpitalach. W takich miejscach pracodawcy będą musieli chronić zatrudnionych w inny sposób.

Od kiedy zaczną obowiązywać nowe przepisy?

Rozporządzenie zostało opublikowane w Dzienniku Ustaw 10 lipca 2026 r. i wejdzie w życie po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia, czyli 11 stycznia 2027 r. Oznacza to, że w sezonie letnim 2026 r. nowe progi jeszcze nie obowiązują. Warto jednak pamiętać, że już dziś Kodeks pracy pozwala pracownikowi przerwać pracę, gdy warunki bezpośrednio zagrażają jego zdrowiu lub życiu – po poinformowaniu przełożonego.

Podsumowanie

Podpisane rozporządzenie o pracy w upałach to pierwsza w polskim prawie regulacja wyznaczająca maksymalne temperatury, przy których praca musi zostać wstrzymana. Progi 35°C w pomieszczeniach i 32°C na zewnątrz (dla prac ciężkich) uzupełniają obowiązki pracodawców przewidziane już od 25–28°C. Przepisy zaczną obowiązywać 11 stycznia 2027 r., więc tego lata pracownicy jeszcze z nich nie skorzystają. Zmiana ma jednak charakter systemowy – to odpowiedź na coraz częstsze fale gorąca i związane z nimi zagrożenia zdrowotne, przede wszystkim ryzyko udaru cieplnego.

Dr Martyna Krogulec-Łęska z AHE w Łodzi od lat bada zjawisko tzw. weightismu, czyli dyskryminacji ze względu na wagę. W jej eksperymencie rekrutacyjnym uczestnicy oceniali profile kandydatów o dokładnie takich samych kompetencjach, wykształceniu i doświadczeniu zawodowym. Różniła ich wyłącznie sylwetka widoczna na zdjęciu. Wyniki okazały się jednoznaczne: 82,1 proc. badanych wskazało szczupłą kobietę jako lepszą kandydatkę na stanowisko menedżerskie, a 80,6 proc. wybrało szczupłego mężczyznę.

Co szczególnie zaskoczyło badaczkę, uprzedzenia były silne również w zawodach opartych na zaawansowanej wiedzy specjalistycznej. W przypadku lekarza aż 83,5 proc. respondentów preferowało medyka o szczupłej sylwetce. Oznacza to, że masa ciała potrafi przesłonić nawet wieloletnie wykształcenie i doświadczenie kliniczne. Jak czytamy w artykule: "Badania: masa ciała jednym z najbardziej bezwzględnych kryteriów oceny na rynku pracy" opublikowanym w serwisie Nauka w Polsce:

- Od kilku dekad dominującym ideałem urody pozostaje szczupła sylwetka. Jest ona silnie kojarzona z samokontrolą, dyscypliną i odpowiedzialnością za własne ciało. We współczesnej kulturze oczekuje się, że człowiek będzie produktywny, będzie się rozwijał, dbał o zdrowie i wygląd. W efekcie, gdy widzimy osobę z nadmierną masą ciała, często – jeszcze zanim ją poznamy – uruchamiają się krzywdzące stereotypy, zgodnie z którymi jest ona leniwa, zaniedbana czy nie potrafi kontrolować swojego życia – tłumaczyła socjolożka i badaczka dr Martyna Krogulec-Łęska.

Jak przyznaje socjolożka, wielu specjalistów HR ma świadomość działania tych mechanizmów. Część z nich otwarcie deklaruje, że przy porównywalnych kompetencjach częściej wybiera kandydata, który lepiej wpisuje się w społecznie pożądany kanon wyglądu. Decyzja zapada więc często, zanim pracodawca zdąży ocenić rzeczywiste umiejętności.

Więcej CV, mniej zaproszeń — dane z badań międzynarodowych

Polskie obserwacje potwierdzają analizy zagraniczne. W eksperymencie przeprowadzonym w Meksyku sprawdzono, jak pracodawcy reagują na aplikacje kobiet o różnej masie ciała. Kandydatki z otyłością otrzymywały odpowiedź zwrotną tylko w 21,3 proc. przypadków, podczas gdy kobiety o prawidłowej masie ciała — w 29,1 proc. W praktyce osoba z otyłością musiała wysłać o 37 proc. więcej CV, aby uzyskać tę samą liczbę zaproszeń na rozmowę kwalifikacyjną.

Skalę problemu od lat dokumentuje prof. Rebecca Puhl z Uniwersytetu Connecticut, jedna z najczęściej cytowanych badaczek stygmatyzacji wagowej. Z jej analiz wynika, że dyskryminacja ze względu na masę ciała występuje w relacjach międzyludzkich równie często jak rasizm, a niekiedy częściej niż uprzedzenia związane z płcią czy wiekiem. Co więcej, w przeciwieństwie do innych form dyskryminacji, ta bywa wciąż społecznie akceptowana — komentarze o wadze traktuje się jako „motywowanie" lub „troskę o zdrowie".

Skąd biorą się uprzedzenia wobec osób z nadmierną masą ciała?

Za decyzjami rekruterów stoją głęboko zakorzenione, często nieuświadomione mechanizmy psychologiczne. Najważniejsze z nich to:

• efekt aureoli — osobom atrakcyjnym wizualnie automatycznie przypisujemy wyższą inteligencję, kompetencje i lepsze cechy charakteru;
• efekt Golema — działa odwrotnie: na podstawie nadmiernej masy ciała z góry zakłada się niższą motywację do pracy, gorszą organizację i słabsze umiejętności;
• stereotypy kulturowe — szczupła sylwetka od dekad kojarzona jest z samokontrolą, dyscypliną i odpowiedzialnością, a osoby z otyłością bywają niesłusznie postrzegane jako „leniwe" czy „zaniedbane";
• presja kultury produktywności — współczesne społeczeństwo oczekuje ciągłego rozwoju i dbania o wygląd, więc nadmierną masę ciała odbiera jako „dowód" braku pracy nad sobą.

Otyłość to choroba, nie brak silnej woli

Tymczasem nauka mówi jasno: według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) otyłość jest przewlekłą, nawracającą chorobą o złożonych przyczynach — genetycznych, hormonalnych, środowiskowych i psychologicznych. Nie jest więc wyłącznie efektem indywidualnych wyborów. Na rozwój choroby wpływają m.in. predyspozycje dziedziczne, zaburzenia regulacji apetytu, niektóre leki, przewlekły stres oraz środowisko sprzyjające niezdrowemu odżywianiu i małej aktywności fizycznej.

Skala problemu w Polsce rośnie. Z danych Głównego Urzędu Statystycznego wynika, że nadmierna masa ciała dotyczy już 57,1 proc. dorosłych Polaków — częściej mężczyzn (65,7 proc.) niż kobiet (48,3 proc.). Narodowy Fundusz Zdrowia od lat ostrzega, że otyłość zwiększa ryzyko cukrzycy typu 2, nadciśnienia, chorób serca, niektórych nowotworów i przedwczesnego zgonu.

Otyłość a status społeczny — nierówności, które się pogłębiają

Analizy OECD i Eurostatu obalają mit, że otyłość rozkłada się w społeczeństwie równomiernie. Istnieje wyraźna zależność między masą ciała a wykształceniem i zamożnością. Różnica w częstości występowania otyłości między Europejkami z wykształceniem podstawowym a wyższym sięga 32 punktów procentowych. W Polsce nadwagę lub otyłość deklaruje 62 proc. osób z wykształceniem zawodowym i 42 proc. z wyższym. Problem częściej dotyczy też mieszkańców wsi niż dużych miast.

Jak podkreśla dr Krogulec-Łęska, szczupła sylwetka staje się dziś wskaźnikiem statusu społecznego — odzwierciedla dostęp do edukacji, zasobów finansowych i czasu na dbanie o zdrowie. Stygmatyzacja otyłości pogłębia więc istniejące nierówności: osoby, którym trudniej zadbać o zdrowie, są dodatkowo karane na rynku pracy.

Dlaczego stygmatyzacja szkodzi zdrowiu?

Wbrew obiegowej opinii piętnowanie nie motywuje do odchudzania. Badania prof. Puhl dowodzą, że doświadczanie stygmy działa dokładnie odwrotnie — nasila przewlekły stres, sprzyja jedzeniu pod wpływem emocji, obniża samoocenę i zniechęca do aktywności fizycznej. Osoby stygmatyzowane rzadziej zgłaszają się też do lekarza, bo obawiają się oceniania również w gabinecie. W efekcie choroba pozostaje nieleczona, a jej powikłania narastają. Dlatego eksperci apelują o zmianę języka — mówienie o „osobie chorującej na otyłość", a nie o „otyłym", oraz o traktowanie leczenia otyłości tak samo poważnie, jak terapii każdej innej choroby przewlekłej.

Masa ciała stała się jednym z najbardziej bezwzględnych kryteriów oceny człowieka na rynku pracy — silniejszym niekiedy niż płeć czy wiek. Uprzedzenia działają automatycznie i dotykają nawet zawodów wymagających najwyższych kwalifikacji. Warto pamiętać, że otyłość jest chorobą przewlekłą, a nie wyborem czy dowodem słabego charakteru, a stygmatyzacja nie tylko nie pomaga, ale wręcz utrudnia leczenie. Walka z tym zjawiskiem wymaga edukacji pracodawców, zmiany języka debaty publicznej i lepszego dostępu do leczenia. Jeśli zmagasz się z nadwagą lub otyłością, pomocy szukaj u lekarza — współczesna medycyna oferuje skuteczne metody terapii.

Bibliografia

Pawlak B. (PAP), Badania: masa ciała jednym z najbardziej bezwzględnych kryteriów oceny na rynku pracy, Źródło: naukawpolsce.pl, 2026, https://naukawpolsce.pl/aktualnosci/news%2C113878%2Cbadania-masa-ciala-jednym-z-najbardziej-bezwzglednych-kryteriow-oceny-na

Puhl R.M., Heuer C.A., The Stigma of Obesity: A Review and Update, Obesity (Silver Spring), 2009, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19165161/

Puhl R.M., Andreyeva T., Brownell K.D., Perceptions of weight discrimination: prevalence and comparison to race and gender discrimination in America, International Journal of Obesity, 2008, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18317471/

World Health Organization (WHO), Obesity and overweight — Fact sheet, who.int, 2024, https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/obesity-and-overweight

Główny Urząd Statystyczny, Stan zdrowia ludności Polski — Europejskie Ankietowe Badanie Zdrowia (EHIS), stat.gov.pl, 2020, https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/zdrowie/

Narodowy Fundusz Zdrowia, Otyłość — choroba wagi ciężkiej, nfz.gov.pl, 2019, https://www.nfz.gov.pl/aktualnosci/aktualnosci-centrali/raport-nfz-cukier,7296.html

OECD/European Commission, Health at a Glance: Europe, oecd.org, 2024, https://www.oecd.org/en/publications/health-at-a-glance-europe-2024_b3704e14-en.html

Nowatorska operacja połączyła doświadczenia chirurgii onkologicznej, transplantologii oraz chirurgii ex situ. Dzięki niej pacjentka otrzymała czasowe biologiczne wsparcie, a po regeneracji własnej części wątroby możliwe było usunięcie fragmentu pochodzącego od dawcy.

Na czym polega chimeryczne przeszczepienie wątroby?

Chimeryczne przeszczepienie wątroby to nowa metoda, w której jeden funkcjonalny narząd tworzony jest z dwóch fragmentów o odmiennym pochodzeniu genetycznym.

W przypadku pacjentki lekarze połączyli jej własną część wątroby z fragmentem pobranym od zmarłego dawcy. Oba elementy zostały przygotowane poza organizmem chorej, na tzw. zimnym stoliku chirurgicznym, a następnie wszczepione jako jeden chimeryczny graft wątrobowy.

Dlaczego konieczna była tak innowacyjna operacja?

U pacjentki rozległość zmian nowotworowych uniemożliwiała wykonanie klasycznej resekcji wątroby. Usunięcie wszystkich zmian przy pozostawieniu odpowiedniej ilości zdrowego narządu nie było możliwe.

Lekarze zdecydowali się więc na połączenie dwóch technik: autotransplantacji i allotransplantacji. Własna wątroba pacjentki została usunięta, a następnie poddana resekcji pozaustrojowej, czyli operacji wykonywanej poza organizmem.

Podczas tego etapu usunięto większość fragmentu zajętego przez nowotwór i przygotowano zdrową część wątroby do ponownego wszczepienia. Ponieważ własny fragment był początkowo zbyt mały, aby samodzielnie zapewnić prawidłową funkcję narządu, został połączony z fragmentem wątroby od zmarłego dawcy.

Fragment dawcy pomógł w regeneracji własnej wątroby pacjentki

Fragment pochodzący od dawcy pełnił funkcję biologicznego wsparcia. Umożliwił bezpieczne funkcjonowanie organizmu w czasie, gdy własna część wątroby pacjentki zwiększała swoją objętość i odzyskiwała pełną wydolność.

Dzięki bardzo dobrej regeneracji własnej części wątroby już 18 maja 2026 roku, tydzień po pierwszej operacji, lekarze mogli wykonać kolejny zabieg. Usunięto wówczas fragment graftu pochodzący od dawcy.

Ostatecznie w organizmie pacjentki pozostała wyłącznie jej własna, odpowiednio przerośnięta i prawidłowo funkcjonująca wątroba. Obecnie chora pozostaje w dobrym stanie.

Zespół WUM wykonał pionierską operację

Koncepcję zabiegu opracował prof. Michał Grąt, który był również operatorem podczas wszystkich najważniejszych etapów operacji: usunięcia wątroby, resekcji pozaustrojowej, stworzenia chimerycznego graftu oraz jego wszczepienia.

W etapie brzusznym operacji asystowali dr hab. Wacław Hołówko oraz lek. Maryla Turkot. Podczas przygotowania chimerycznego graftu wspierali prof. Grąta dr hab. Wacław Hołówko oraz lek. Agata Konieczka.

Za podział wątroby pobranej od zmarłego dawcy i przygotowanie fragmentu wykorzystanego do stworzenia graftu odpowiadali dr Konrad Kobryń oraz lek. Paweł Rykowski. Znieczulenie pacjentki prowadził lek. Dawid Tomasik.

W skład zespołu operacyjnego wchodziły również pielęgniarki operacyjne Ewelina Kamińska i Małgorzata Ponichtera oraz pielęgniarki anestezjologiczne Agata Małek i Joanna Podsiadła.

Nowa nadzieja dla pacjentów z zaawansowanymi nowotworami wątroby

Chimeryczne przeszczepienie wątroby może stać się nową strategią leczenia wybranych pacjentów, u których dotychczas nie było możliwości wykonania radykalnej operacji.

Metoda łączy doświadczenia zdobyte podczas autotransplantacji wątroby, przeszczepiania fragmentów narządu oraz skomplikowanych rekonstrukcji naczyniowych. W przyszłości może umożliwić tworzenie bardziej spersonalizowanych rozwiązań chirurgicznych dopasowanych do potrzeb konkretnych chorych.

– Istotą tej operacji było stworzenie jednego funkcjonalnego narządu złożonego z dwóch fragmentów wątroby o odmiennym pochodzeniu genetycznym. Po uzyskaniu odpowiedniego przerostu mogliśmy usunąć część allogeniczną, pozostawiając pacjentkę z jej własną, prawidłowo funkcjonującą wątrobą – mówi prof. Michał Grąt.

To kolejne przełomowe osiągnięcie Kliniki Chirurgii Ogólnej, Transplantacyjnej i Wątroby WUM. Zespół kliniki jako pierwszy w Polsce przeprowadził m.in. autotransplantację wątroby, wspomagające przeszczepienie tego narządu oraz rozwinął program przeszczepiania fragmentów wątroby od żywych dawców u osób dorosłych.

W okresie dojrzewania skóra przechodzi burzliwe zmiany. Pod wpływem hormonów płciowych gruczoły łojowe zaczynają produkować więcej sebum (naturalnego łoju), co sprzyja przetłuszczaniu się cery, powstawaniu zaskórników i zmian zapalnych. Według rekomendacji Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego trądzik pospolity to najczęstsza dermatoza (choroba skóry) okresu dojrzewania – dotyczy około 80 proc. nastolatków. 

Jednocześnie skóra młodych osób wciąż różni się od skóry dorosłych. Jest cieńsza i bardziej wrażliwa, dlatego produkty przeznaczone dla dorosłych – zwłaszcza te z retinolem, witaminą C czy mocnymi kwasami złuszczającymi – mogą jej zaszkodzić zamiast pomóc. To kluczowa informacja w czasach, gdy nastolatki masowo sięgają po kosmetyki „anti-aging" (przeciwstarzeniowe) reklamowane w mediach społecznościowych. 

Nasza ekspertka kosmetolog Anna Jurgielaniec podkreśla: 

- Dzieci w wieku szkolnym, które mają 7-12 lat nie potrzebują – a wręcz nie powinny – mieć żadnej „rutyny” pielęgnacyjnej. Jeśli nie mają problemów skórnych, ich delikatnych buziek nie trzeba niczym nawilżać czy złuszczać. Takie zabiegi nie przyniosą ich twarzom żadnego pożytku, a wręcz zaszkodzą. Jedyny kosmetyk, który można wprowadzić do utrzymania codziennej higieny, to delikatny żel do mycia twarzy albo płyn micelarny.

Trend z TikToka pod lupą naukowców

Skalę problemu pokazało pierwsze recenzowane badanie na ten temat, opublikowane w 2025 r. w czasopiśmie „Pediatrics". Naukowcy z Northwestern University przeanalizowali 100 filmów z TikToka, w których młodzi twórcy prezentowali swoje rutyny pielęgnacyjne. Wnioski są niepokojące: dziewczęta w wieku od 7 do 18 lat stosowały średnio sześć różnych produktów na twarz, a niektóre ponad tuzin. Najpopularniejsze filmy zawierały średnio 11 potencjalnie drażniących składników aktywnych.

Co więcej, tylko 26 proc. dziennych rutyn pielęgnacyjnych zawierało krem z filtrem przeciwsłonecznym – a to, zdaniem badaczy, najważniejszy kosmetyk dla każdej grupy wiekowej, szczególnie dla dzieci. Autorzy badania ostrzegają, że naśladowanie takich rutyn grozi podrażnieniem skóry, nadwrażliwością na słońce i alergicznym kontaktowym zapaleniem skóry – czyli reakcją alergiczną, która może utrwalić się na całe życie.

Ukryty przekaz nadmiernie częstych zakupów kosmetycznych

Kosmetolog Anna Jurgielaniec zwraca uwagę na jeszcze inny, ważny aspekt wizyt w sklepach z kosmetykami:

- Dlaczego jestem przeciwniczką zbyt wczesnego wprowadzania dzieci w świat kosmetyków? Z jednej strony to działanie, które może spowodować szkody na ich skórze – wywołać podrażnienia, alergie czy zaczerwienienia. Jednak bardziej istotny jest przekaz, który wraz z zakupem wielu produktów kosmetycznych przekazuje się dzieciom: nie jesteś idealna taka, jaka jesteś. Musisz mieć nawilżoną skórę, gładkie ciało czy mniej puszące się włosy – tego wymaga od nas (kobiet!) świat.

Jakie kosmetyki dla nastolatków wybrać? Prosta rutyna w trzech krokach

Dermatolodzy są zgodni: młoda skóra nie potrzebuje dziesięciu słoiczków. Między 10. a 14. rokiem życia większość młodych osób może wprowadzić prostą rutynę składającą się z trzech kroków: oczyszczania, nawilżania i ochrony przeciwsłonecznej. Konsekwencja w stosowaniu kilku prostych kosmetyków jest ważniejsza niż wieloetapowa rutyna z dziesięcioma produktami. 

Podstawowy zestaw kosmetyków dla nastolatka powinien obejmować:

• delikatny żel lub piankę do mycia twarzy – bez mydeł zasadowych, które przesuszają skórę i paradoksalnie nasilają produkcję sebum;
• lekki, niekomedogenny krem nawilżający (czyli taki, który nie zatyka porów) – nawet cera tłusta wymaga nawilżenia;
• krem z filtrem SPF 30–50 stosowany codziennie rano – to najlepiej udokumentowana profilaktyka fotostarzenia i raka skóry;
• w razie potrzeby: dermokosmetyki do cery trądzikowej – najlepiej dobrane po konsultacji z dermatologiem lub farmaceutą.

Czego unikać? Retinoidów kosmetycznych, wysokoprocentowej witaminy C, mocnych kwasów złuszczających oraz łączenia wielu składników aktywnych naraz. Badacze z Northwestern zwracali uwagę, że ryzyko podrażnień wynikało zarówno z jednoczesnego stosowania wielu składników aktywnych, jak i z nieświadomego nakładania tego samego składnika obecnego w trzech, czterech czy pięciu różnych produktach. 

Trądzik u nastolatka – kiedy kosmetyki to za mało?

Warto pamiętać, że trądzik jest chorobą, a nie defektem kosmetycznym. Zgodnie z wytycznymi towarzystw naukowych, m.in. konsensusem Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego, terapia trądziku powinna obejmować nie tylko leczenie farmakologiczne, lecz także edukację pacjenta i odpowiednią codzienną pielęgnację – prawidłowa pielęgnacja zmniejsza objawy uboczne leków, skraca leczenie i wydłuża okresy remisji. 

Jeśli na skórze nastolatka pojawiają się liczne bolesne, zapalne zmiany, guzki lub blizny, samodzielne eksperymenty z drogeryjnymi nowościami nie wystarczą – konieczna jest wizyta u dermatologa. Nieleczony trądzik może pozostawić trwałe blizny i przebarwienia, a także odbić się na samoocenie i zdrowiu psychicznym młodego człowieka.

Nie bez znaczenia jest też aspekt psychologiczny samego trendu. Autorka badania z „Pediatrics", dr Molly Hales, zauważa, że pokazywanie dziewczynkom, że powinny poświęcać tak dużo czasu i uwagi swojej skórze, ustawia wobec nich bardzo wysoko poprzeczkę – i może budować niezdrową presję dotyczącą wyglądu.

Kosmetyki dla nastolatków powinny być przede wszystkim proste i bezpieczne. Zamiast wieloetapowych rutyn z TikToka młodej skórze wystarczą trzy kroki: łagodne oczyszczanie, nawilżanie i codzienna ochrona przeciwsłoneczna. Silne składniki aktywne, takie jak retinol czy mocne kwasy, mogą uszkodzić barierę ochronną skóry nastolatka i wywołać trwałe alergie. W przypadku nasilonego trądziku najlepszym „kosmetykiem" jest wizyta u dermatologa. Warto rozmawiać z nastolatkiem o presji wyglądu – zdrowa skóra zaczyna się od zdrowych nawyków, nie od pełnej kosmetyczki.

Źródła:

Jurgielaniec A. (kosmetolog), Jakie kosmetyki dla nastolatków i dzieci w wieku 7-12 lat? Wystarczy jeden produkt, blog annajurgielaniec.pl, 2025, https://www.annajurgielaniec.pl/jakie-kosmetyki-dla-nastolatkow-i-dzieci/

Hales M., Rigali S., Paller A., Liszewski W., Lagu T., Pediatric Skin Care Regimens on TikTok, „Pediatrics" 2025; 156(1): e2024070309, American Academy of Pediatrics, 2025, https://publications.aap.org/pediatrics/article-abstract/doi/10.1542/peds.2024-070309/202103/Pediatric-Skin-Care-Regimens-on-TikTok

Northwestern University (Northwestern Now), TikTok teen skin-care routines are harmful, materiał uczelni nt. badania finansowanego przez NIH, 2025, https://news.northwestern.edu/stories/2025/06/tiktok-teen-skin-care-routines-are-harmful

Szepietowski J., Kapińska-Mrowiecka M., Kaszuba A. i in., Trądzik zwyczajny: patogeneza i leczenie. Konsensus Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego, „Przegląd Dermatologiczny" 2012; 99: 649–673 (oraz aktualizacja rekomendacji PTD, „Przegląd Dermatologiczny" 2023; 110(5)), https://www.termedia.pl (wydawca „Przeglądu Dermatologicznego")

Zaenglein A.L., Pathy A.L., Schlosser B.J. i in., Guidelines of care for the management of acne vulgaris, „Journal of the American Academy of Dermatology" 2016; 74: 945–973, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26897386/

American Academy of Pediatrics (AAP Journal Blogs), Children Using Skin-Care Regimens That They Learned From TikTok, 2025, https://publications.aap.org/journal-blogs/blog/32348/Children-Using-Skin-Care-Regimens-That-They

Zdarza się, że po stresującym dniu mamy ogromną ochotę na czekoladę, podczas oglądania serialu automatycznie sięgamy po chipsy albo zaglądamy do lodówki, choć niedawno zjedliśmy obiad. Takie sytuacje są powszechne i nie muszą oznaczać braku silnej woli. Na nasze zachowania żywieniowe wpływają nie tylko potrzeby organizmu, ale także emocje, wyuczone nawyki, środowisko oraz mechanizmy zachodzące w mózgu.

Choć pojęcie jedzenia emocjonalnego jest szeroko stosowane w psychologii i dietetyce, badania pokazują, że zależność między emocjami a jedzeniem jest bardziej złożona, niż mogłoby się wydawać. Nie każda osoba reaguje na stres zwiększonym apetytem – u części osób silne emocje prowadzą wręcz do zmniejszenia ilości spożywanego jedzenia. W związku z tym warto traktować jedzenie emocjonalne jako pewien wzorzec zachowania.

Głód fizjologiczny jest naturalnym sygnałem organizmu informującym o potrzebie dostarczenia energii. Narasta on stopniowo kilka godzin po ostatnim posiłku i może mu towarzyszyć burczenie w brzuchu, uczucie pustki w żołądku, spadek energii czy trudności z koncentracją. Po zjedzeniu posiłku pojawia się uczucie sytości, a potrzeba jedzenia stopniowo ustępuje.

Z kolei jedzenie emocjonalne oznacza spożywanie pokarmów przede wszystkim w odpowiedzi na emocje, a nie na fizjologiczny głód. Często pojawia się nagła ochota na konkretny produkt, zwykle smakowity, jednak nie jest to regułą. U części osób jedzenie może przynieść chwilową ulgę lub poprawę nastroju, ale efekt ten zwykle jest krótkotrwały. Niektórzy odczuwają później wyrzuty sumienia lub poczucie utraty kontroli, inni nie doświadczają takich emocji. W praktyce granica między głodem fizjologicznym a emocjonalnym nie zawsze jest jednoznaczna. Oba mechanizmy mogą współwystępować. Dla przykładu, osoba, która jest lekko głodna po pracy, może pod wpływem stresu zjeść znacznie więcej, niż wynikałoby z potrzeb organizmu.

Przed sięgnięciem po jedzenie można na chwilę się zatrzymać i zadać sobie pytanie:

• Kiedy jadłam ostatni pełnowartościowy posiłek?
• Czy zjadłabym teraz zwykły obiad lub kanapkę, czy mam ochotę wyłącznie na konkretną przekąskę?
• Co w tej chwili czuję – głód, zmęczenie, napięcie, nudę, smutek?
• Czy jedzenie ma zaspokoić potrzebę organizmu, czy raczej poprawić samopoczucie?

Takie pytania nie zawsze pozwolą jednoznacznie rozpoznać rodzaj głodu, ale pomagają zwiększyć świadomość własnych zachowań.

Jakie emocje najczęściej powodują jedzenie mimo braku głodu?

Badania wskazują, że jedzenie emocjonalne najczęściej wiąże się z emocjami o nieprzyjemnym charakterze. Nie oznacza to jednak, że każdy reaguje w ten sam sposób.

Najlepiej poznanym czynnikiem wpływającym na nasze wybory żywieniowe jest przewlekły stres. Krótkotrwały i silny stres często zmniejsza apetyt, natomiast długotrwałe napięcie u części osób zwiększa ochotę na produkty bogate w cukier i tłuszcz. Może to wynikać zarówno ze zmian hormonalnych, jak i z utrwalonych sposobów radzenia sobie z emocjami.

Jedzenie bywa także sposobem na dostarczenie sobie bodźców i wypełnienie czasu. W takich sytuacjach nie chodzi o zaspokojenie głodu, lecz o przerwanie monotonii. Niedobór snu i przewlekłe zmęczenie mogą także zwiększać apetyt oraz utrudniać kontrolowanie impulsów. Dodatkowo zaburzają działanie hormonów regulujących łaknienie, takich jak grelina i leptyna, co sprzyja wybieraniu bardziej kalorycznych produktów.

Co więcej, dla niektórych osób jedzenie staje się sposobem na chwilowe złagodzenie trudnych emocji. Warto jednak pamiętać, że reakcje na emocje są bardzo indywidualne – nie każdy będzie odpowiadał na nie zwiększonym apetytem.

Dlaczego sięgamy po jedzenie automatycznie? Jak powstają nawyki żywieniowe?

Znaczna część codziennych zachowań odbywa się automatycznie. Dotyczy to również jedzenia. Psychologia opisuje mechanizm nawyku jako powtarzającą się sekwencję. Wygląda to mniej więcej tak:

• pojawia się bodziec (np. zakończenie pracy, oglądanie telewizji, stresująca sytuacja),
• następuje określone zachowanie (sięgnięcie po przekąskę),
• mózg odbiera nagrodę, czyli chwilową ulgę lub przyjemność.

Jeżeli taki schemat powtarza się wielokrotnie, zachowanie stopniowo staje się coraz bardziej automatyczne. Z czasem sam bodziec może wywoływać ochotę na jedzenie, nawet jeśli organizm nie potrzebuje dodatkowej energii.

Jaka jest rola stresu, hormonów i układu nagrody w jedzeniu emocjonalnym?

Jedzenie emocjonalne jest wynikiem współdziałania mechanizmów psychologicznych i biologicznych. Pod wpływem stresu aktywuje się oś podwzgórze–przysadka–nadnercza, co prowadzi do zwiększonego wydzielania kortyzolu.

W przypadku przewlekłego stresu hormon ten może zwiększać apetyt oraz sprzyjać wybieraniu produktów o wysokiej zawartości cukru i tłuszczu. Spożywanie takich produktów aktywuje układ nagrody w mózgu. W proces ten zaangażowanych jest wiele neuroprzekaźników, między innymi dopamina, która odgrywa ważną rolę w motywacji, uczeniu się oraz przewidywaniu nagrody, a także endogenne opioidy związane z odczuwaniem przyjemności.

Powtarzanie tego mechanizmu sprzyja utrwalaniu zachowania między trudnymi emocjami a jedzeniem.

Kiedy podjadanie powinno być sygnałem ostrzegawczym?

Nie każde podjadanie oznacza problem. Warto jednak przyjrzeć się swoim nawykom, jeśli często zauważasz, że:

• jesz mimo braku wyraźnych oznak głodu,
• regularnie sięgasz po jedzenie pod wpływem stresu, nudy lub zmęczenia,
• automatycznie podjadasz podczas oglądania telewizji lub pracy przy komputerze,
• jedzenie staje się podstawowym sposobem radzenia sobie z emocjami,
• po epizodach jedzenia często pojawia się poczucie utraty kontroli lub dyskomfort psychiczny.

Jeżeli takie sytuacje zdarzają się sporadycznie, zwykle nie są powodem do niepokoju. Problem pojawia się wtedy, gdy jedzenie staje się dominującą strategią regulowania emocji i zaczyna negatywnie wpływać na zdrowie lub jakość życia.

Jak ograniczyć jedzenie emocjonalne bez restrykcyjnych diet i zakazów?

Badania nie wskazują, aby restrykcyjne diety lub całkowite zakazy dotyczące określonych produktów skutecznie zmniejszały jedzenie emocjonalne. U części osób mogą wręcz nasilać ryzyko napadów objadania się.

Znacznie lepsze efekty przynosi stopniowa zmiana nawyków. Warto pamiętać, że zanim sięgniesz po jedzenie, spróbuj poświęcić kilkadziesiąt sekund na ocenę sytuacji i zastanów się, czy odczuwasz głód fizjologiczny, czy raczej potrzebę poradzenia sobie z emocjami. Dodatkowo, nazwanie emocji, takich jak stres, złość, smutek czy zmęczenie, pomaga zwiększyć świadomość własnych reakcji i ułatwia wybór innego sposobu poradzenia sobie z napięciem.

Pomijanie posiłków także nie pomaga, a raczej zwiększa ryzyko silnego głodu, który może utrudniać podejmowanie świadomych decyzji żywieniowych. Dobrym pomysłem jest często spacer, krótka aktywność fizyczna, ćwiczenia oddechowe, rozmowa z bliską osobą czy chwila odpoczynku. Co prawda nie zastąpią one jedzenia, ale mogą stać się dodatkowymi sposobami radzenia sobie z emocjami. Warto także uzmysłowić sobie, że pojedynczy epizod jedzenia emocjonalnego jest naturalnym doświadczeniem wielu osób. Trwała zmiana nawyków wymaga czasu i zwykle przebiega stopniowo.

Jeżeli jednak jedzenie emocjonalne zbyt często prowadzi do utraty kontroli, napadów objadania się lub znacznie pogarsza jakość życia, warto skonsultować się z psychologiem, psychoterapeutą lub psychodietetykiem. Najlepiej przebadane metody pomocy obejmują terapię poznawczo-behawioralną (CBT), a coraz więcej badań wskazuje również na korzyści płynące z interwencji opartych na uważności (mindfulness).

Jedzenie emocjonalne jest złożonym zachowaniem wynikającym ze współdziałania czynników biologicznych, psychologicznych i środowiskowych. Nie jest oznaką „braku silnej woli”, lecz sposobem reagowania, który może utrwalać się wraz z doświadczeniem. Rozpoznawanie własnych sygnałów głodu, emocji i nawyków pozwala stopniowo odzyskiwać większą kontrolę nad sposobem odżywiania.

W przypadku nasilonych trudności warto skorzystać z pomocy specjalisty, ponieważ skuteczne metody wsparcia są dobrze opisane w badaniach naukowych.

Dla osób, które nie mają alergii na orzechy nerkowca, produkt – zgodnie z komunikatem GIS – pozostaje bezpieczny do spożycia.

Które partie lodów zostały wycofane?

Ostrzeżenie dotyczy następujących partii produktu:

Lody proteinowe Dubai Style Chocolate, 500 ml, Gelatelli

• Data minimalnej trwałości: 24.11.2027
• Numer partii: D2W48J25R2

Lody proteinowe Dubai Style Chocolate, 500 ml, Gelatelli

• Data minimalnej trwałości: 25.11.2027
• Numer partii: D3W48J25R2

Lody proteinowe Dubai Style Chocolate, 500 ml, Gelatelli

• Data minimalnej trwałości: 26.11.2027
• Numer partii: D4W48J25R2

Lody proteinowe Dubai Style Chocolate, 500 ml, Gelatelli

• Data minimalnej trwałości: 27.11.2027
• Numer partii: D5W48J25R2

Dystrybutorem produktu na terenie Unii Europejskiej jest Motido GmbH z siedzibą w Dortmundzie w Niemczech, natomiast za dystrybucję w Polsce odpowiada Lidl sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w Jankowicach.

Dlaczego obecność orzechów nerkowca może być groźna?

Orzechy nerkowca należą do grupy alergenów, które u osób uczulonych mogą wywołać różnego rodzaju objawy – od łagodnych reakcji, takich jak świąd, wysypka czy dolegliwości żołądkowo-jelitowe, po poważne reakcje ogólnoustrojowe.

Osoby z rozpoznaną alergią na orzechy nerkowca powinny szczególnie uważać na produkty, w których alergen nie został wskazany na etykiecie. W przypadku spożycia produktu zawierającego ukryty alergen może dojść m.in. do pokrzywki, obrzęku, duszności, a w ciężkich przypadkach do anafilaksji wymagającej pilnej pomocy medycznej.

Lidl wycofał produkt ze sprzedaży

Po uzyskaniu informacji o możliwym zagrożeniu dystrybutor podjął decyzję o dobrowolnym wycofaniu wskazanych partii lodów zarówno z obrotu, jak i od konsumentów.

Informacje dotyczące wycofania zostały udostępnione na stronie internetowej Lidl oraz w sklepach sieci na terenie całej Polski.

Sprawę wyjaśniają organy urzędowej kontroli żywności we współpracy z dystrybutorem.

Co zrobić, jeśli masz ten produkt w domu?

GIS zaleca, aby osoby uczulone na orzechy nerkowca nie spożywały lodów z wymienionych partii. Produkt należy zwrócić do sklepu lub postępować zgodnie z informacjami przekazanymi przez dystrybutora.

Jeżeli osoba z alergią przypadkowo spożyła produkt i pojawiły się objawy reakcji alergicznej, należy skontaktować się z lekarzem. W przypadku wystąpienia nasilonych objawów, takich jak problemy z oddychaniem, obrzęk twarzy lub gardła czy nagłe pogorszenie samopoczucia, konieczna może być pilna pomoc medyczna.

Semaglutyd i tirzepatyd to tzw. analogi (agoniści) receptora GLP-1 — naśladują hormon jelitowy, który reguluje uczucie sytości i wydzielanie insuliny. Leki spowalniają opróżnianie żołądka i działają na ośrodki apetytu w mózgu, dzięki czemu pacjent je mniej i rzadziej myśli o jedzeniu. Ich skuteczność potwierdziły duże badania kliniczne: w programie STEP 1 semaglutyd pozwolił zredukować masę ciała średnio o ok. 15 proc. w 68 tygodni (NEJM, 2021), a tirzepatyd w badaniu SURMOUNT-1 — nawet o ponad 20 proc. w 72 tygodnie (NEJM, 2022). Polskie Towarzystwo Leczenia Otyłości podkreśla jednak w zaleceniach z 2024 r., że farmakoterapia jest zawsze uzupełnieniem, a nie zamiennikiem leczenia niefarmakologicznego, czyli diety, aktywności fizycznej i wsparcia psychologicznego.

- Analogi GLP-1 to leki, które przede wszystkim wpływają na szybsze osiąganie uczucia sytości i zmniejszenie apetytu. Wiele osób, które je stosują, po raz pierwszy od dłuższego czasu mogą przestać notorycznie myśleć o jedzeniu. Staje się ono po prostu paliwem. Gdy uczucie sytości pojawia się szybciej, osoba na diecie nie ma poczucia, że musi coś zostawić na talerzu, tylko zwyczajnie nie jest w stanie już wszystkiego zjeść. Analogi GLP-1 są też skuteczne w leczeniu cukrzycy typu 2, a stabilniejsza glikemia to lepsze samopoczucie i większa kontrola nad jedzeniem – wyjaśnia ekspertka, dietetyczka Bogna Lange-Szczepaniak.

Mniejszy apetyt to nowe wyzwania żywieniowe

Paradoksalnie to, co jest największą zaletą leków na otyłość, bywa też źródłem problemów. Gdy apetyt gwałtownie spada, pacjenci jedzą bardzo małe porcje — i łatwo o zbyt głęboki deficyt energetyczny oraz niedobory. Najczęstsze błędy podczas terapii to:

• skupianie się na ilości jedzenia, a nie na jego jakości i gęstości odżywczej,
• zbyt mała podaż białka, co sprzyja utracie masy mięśniowej,
• niedostateczna ilość witamin i składników mineralnych,
• picie zbyt małej ilości płynów, grożące odwodnieniem,
• ignorowanie skutków ubocznych (nudności, wymiotów, zaparć czy biegunek), które dodatkowo hamują apetyt.

Bogna Lange-Szczepaniak zwraca uwagę na to, że:

- Osoby stosujące analogi GLP-1 często skupiają się na ilości, a zapominają o jakości i gęstości odżywczej pokarmów. Brak apetytu może prowadzić do powstania zbyt dużego deficytu energetycznego, który daje efekt w postaci szybkiej redukcji masy ciała. Niestety nie dostarczamy wtedy odpowiedniej ilości makroskładników (szczególnie białka) oraz witamin i składników mineralnych, niezbędnych do optymalnego funkcjonowania organizmu. 

To jednak nie wszystko:

- Na początku stosowania leków lub przy wprowadzaniu wyższej dawki mogą się pojawić efekty uboczne takie jak nudności, biegunki lub zaparcia, wymioty. To dodatkowo hamuje apetyt. Natomiast gdy pacjent dodatkowo pije niewielkie ilości wody, zwiększa się ryzyko odwodnienia organizmu. 

Szybkie chudnięcie a utrata mięśni

Za bezpieczne uznaje się tempo redukcji ok. 0,5–1 kg tygodniowo. Przy skutecznej farmakoterapii spadek masy ciała bywa szybszy, a wtedy rośnie ryzyko, że oprócz tkanki tłuszczowej pacjent straci znaczną ilość mięśni. Konsekwencje to wolniejszy metabolizm, spadek siły i sprawności, a w dłuższej perspektywie — sarkopenia (postępująca utrata masy i funkcji mięśni) oraz większe ryzyko efektu jo-jo. 

- Bezpieczne tempo redukcji masy ciała to 0,5 - 1 kg tygodniowo. W praktyce często początkowo redukcja przebiega szybciej, następnie potem zwalnia, ale średnie tempo redukcji nie powinno przekraczać 1 kg/tygodniowo. Jeśli stosowana farmakoterapia przynosi zamierzony efekt i pacjent wyraźnie odczuwa obniżenie apetytu, spadek masy ciała może być gwałtowniejszy. Jeśli nie wprowadzimy jednocześnie zmian w stylu życia takich jak odżywcza dieta oraz aktywność fizyczna (szczególnie ćwiczenia siłowe, które będą chronić tkankę mięśniową przez znaczącą redukcją) to ryzyko utraty nie tylko tkanki tłuszczowej, ale także znaczącej ilości tkanki mięśniowej będzie bardzo duże – przestrzega dietetyk Bogna Lange-Szczepaniak.

Badania pokazują zresztą, że po odstawieniu semaglutydu bez utrwalonych zmian stylu życia pacjenci odzyskują znaczną część utraconych kilogramów (Diabetes, Obesity and Metabolism, 2022). Dlatego eksperci zalecają łączenie terapii z dietą bogatą w białko i treningiem siłowym. Ekspertka potwierdza:

- Oczywiście, w trakcie stosowania farmakoterapii otyłości bardzo ważna jest gęstość odżywcza spożywanego pokarmu. Dietetyk, proponując rozwiązania dietetyczne pacjentowi, który zjada niewielkie porcje posiłków, powinien zwrócić ogromną uwagę szczególnie na podaż białka, błonnika oraz witamin i składników mineralnych. Trzeba pamiętać o zasadzie bezpiecznego minimum. Jeśli pacjent przez dłuższy czas je małe porcje bezwartościowego jedzenia to prosta droga do wyniszczenia organizmu, a z tym wiąże się też ryzyko sarkopenii, osteoporozy, utraty włosów czy pogorszenie jakości skóry. To także prosta droga do efektu jo-jo, gdy pacjent zechce odstawić leki. 

Podpowiada również co powinno wchodzić w skład diety pacjenta stosującego leki:

Najważniejsze zasady komponowania posiłków na diecie pacjenta stosującego analogi GLP-1 to: 

 

• lekkostrawność - posiłki nie powinny dodatkowo obciążać układu pokarmowego, który i tak opróżnia się wolniej niż dotychczas,
• odpowiednia ilość białka (około 1,2-1,5 g/kg masy ciała/dobę),
• podaż błonnika, który będzie wspierał funkcjonowanie układu pokarmowego, 
• pokrycie zapotrzebowania na witaminy i składniki mineralne, przy zachowaniu małych porcji posiłków,
• wystarczająca podaż płynów. 

Dietetyk i lekarz w jednym zespole

Otyłość jest chorobą przewlekłą — tak klasyfikują ją WHO i polskie towarzystwa naukowe — dlatego jej leczenie wymaga opieki zespołowej. Lekarz prowadzi farmakoterapię i monitoruje stan zdrowia, dietetyk dba o wartość odżywczą diety, pomaga łagodzić skutki uboczne i zapobiega niedoborom, a psycholog czy trener wspierają trwałą zmianę nawyków. Kluczem jest stały przepływ informacji, zwłaszcza gdy zmienia się dawka leku lub preparat.

- Zmiana sposobu żywienia pacjenta to tylko jeden element procesu leczenia choroby otyłościowej. Współpraca lekarza odpowiedzialnego za farmakoterapię i nadzór nad stanem zdrowia pacjenta, dietetyka a często także psychologa, trenera daje lepsze efekty na wszystkich płaszczyznach terapii. Gdy dołożymy do tego wsparcie najbliższego otoczenia to mamy bardzo dobre warunki do tego, aby pacjent osiągnął swoje cele. W relacji lekarz-dietetyk ważny jest stały kontakt, szczególnie gdy lekarz modyfikuje dawkę leku lub zmienia preparat – wyjaśnia Bogna Lange-Szczepaniak.

I tłumaczy:

- Zadaniem dietetyka jest wsparcie przy niwelowaniu skutków ubocznych, zaproponowanie posiłków o odpowiedniej gęstości odżywczej oraz ich dostosowanie do ewentualnych niedoborów, które mogą pojawiać się w czasie procesu leczenia. Współpraca powinna opierać się na stałym przepływie informacji i jasnym podziale ról.

Agoniści receptora GLP-1 to najskuteczniejsze dostępne dziś leki na otyłość, ale ich działanie nie zwalnia z pracy nad stylem życia. Zmniejszony apetyt bez fachowego wsparcia łatwo prowadzi do niedoborów pokarmowych, utraty mięśni i powrotu wagi po odstawieniu leku. Rolą dietetyka jest zadbanie o to, by każda mała porcja była maksymalnie odżywcza, a tempo chudnięcia — bezpieczne. Najlepsze efekty przynosi model opieki skojarzonej, w którym lekarz i dietetyk działają jak jeden zespół.

Bibliografia

Wilding J.P.H. i wsp., Once-Weekly Semaglutide in Adults with Overweight or Obesity (badanie STEP 1), The New England Journal of Medicine, 2021, https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa2032183

Jastreboff A.M. i wsp., Tirzepatide Once Weekly for the Treatment of Obesity (badanie SURMOUNT-1), The New England Journal of Medicine, 2022, https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa2206038

Bąk-Sosnowska M., Białkowska M., Bogdański P. i wsp., Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na otyłość 2024 — stanowisko Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości, Medycyna Praktyczna, wyd. spec. 1/2024, https://ptlo.org.pl/resources/data/forms/aktualnosci/258/ws_ptlo_otylosc_2024_final.pdf

Wilding J.P.H. i wsp., Weight regain and cardiometabolic effects after withdrawal of semaglutide: The STEP 1 trial extension, Diabetes, Obesity and Metabolism, 2022, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35441470/

World Health Organization, Obesity and overweight — Fact sheet, WHO, 2024, https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/obesity-and-overweight

Rozwój dziecka jest procesem bardzo obszernym i obejmuje wiele różnych zmiennych. Nawet jeśli kontrolujemy jego rozwój wraz ze specjalistą, bywa tak, że gdzieś kreatywne myślenie naszego dziecka pomija pewne szczegóły i zaczyna wdrażać kompensacje, które mogą kończyć się np. siadem na literę W.

Kompensacje to sposoby, jakie dziecko wypracowuje, aby ułatwić sobie wykonywanie pewnych czynności w sytuacji, gdy jakaś funkcja ruchowa nie jest jeszcze w pełni rozwinięta lub sprawia trudności. Na przykład, jeśli dziecko ma słabsze mięśnie tułowia i trudniej mu utrzymać stabilną pozycję siedzącą, może automatycznie zacząć siadać w literę W, bo w ten sposób łatwiej mu utrzymać równowagę i pozostać nieruchomym. Organizm szuka wtedy innego, łatwiejszego rozwiązania, które ma pomóc w osiąganiu kolejnych etapów rozwoju, ale może też prowadzić do utrwalania nieprawidłowych nawyków ruchowych.

Czy siad na literę „W” jest niebezpieczny?

Czy siadanie w taki sposób jest bardzo niebezpieczne? Czy od razu należy iść z tym do specjalisty? Spokojnie – nie zawsze jest to powód do niepokoju. Jeśli dziecko poza tym rozwija się prawidłowo i korzysta także z innych sposobów siadania, nie trzeba od razu martwić się ani biec do specjalisty. Warto jednak obserwować dziecko i zwracać uwagę na ogólny przebieg jego rozwoju.

Kochani, tak jak wcześniej pisałam, rozwój przebiega różnorodnie i indywidualnie. Dlatego nie zawsze siad na literze „W” jest siadem bardzo złym. Należy obserwować malucha w ciągłym rozwoju – czyli to, jak rozwijał się w kolejnych miesiącach.

Na co zwrócić uwagę podczas obserwacji rozwoju dziecka?

Szczególnie warto zwrócić uwagę na konkretne momenty, na przykład:

• Podczas leżenia na brzuchu: czy dziecko podpiera się symetrycznie na obu przedramionach, czy głowa jest uniesiona, a miednica nie opada na bok.
• Przy obrotach: czy ruch odbywa się płynnie i dwukierunkowo, czy dziecko nie ma trudności z przekręceniem się z pleców na brzuch i z powrotem.
• W czasie raczkowania: czy dziecko naprzemiennie używa rąk i nóg, czyli prawa ręka idzie do przodu razem z lewą nogą i odwrotnie, czy nie widać przesadnej asymetrii, np. jednej strony ciała bardziej aktywnej. Zwróć także uwagę, czy kolana i dłonie dotykają podłoża oraz czy plecy są proste, a nie mocno zgarbione.
• Przy siadaniu: obserwuj, czy dziecko potrafi usiąść samodzielnie z pozycji leżącej na boku lub przez czworaki, czy często korzysta z podparcia rękami, czy wybiera różne sposoby siadania (po turecku, prosty, na piętach), a nie tylko siad na literkę W.
• W kwestii prowadzenia za rączki i samodzielnych prób wstawania: upewnij się, że dziecko nie jest stale podciągane do siadania lub stawania, tylko że ma szansę na samodzielną aktywność.

Takie codzienne obserwacje pomagają szybciej zauważyć ewentualne nieprawidłowości.

Siad na literę „W” jako jeden z wielu sposobów siadania

Siad na literkę W może pojawić się również dużo później; niekoniecznie będzie to pierwszy siad dziecka.

Jeśli wasz maluszek rozwija się zasadniczo prawidłowo i siada na literę W, ale jest to jeden z wielu rodzajów siadu, nie należy się tym bardzo przejmować. Kreatywność w siadzie czy w czworakach jest potrzebna do tworzenia nowych połączeń nerwowych oraz budowania świadomości własnego ciała.

Kiedy siad na literę „W” wymaga konsultacji z fizjoterapeutą?

Natomiast jeśli siad na W jest podstawowym siadem i właściwie jedynym, to należy to skonsultować i rozpocząć rehabilitację opartą na poprawie napięcia w obrębie brzucha.

Rehabilitacja zwykle polega na indywidualnie dobranych ćwiczeniach ruchowych prowadzonych przez fizjoterapeutę. Ćwiczenia te mają na celu wzmocnienie mięśni brzucha, poprawę ogólnej stabilizacji ciała oraz rozwijanie świadomości ruchowej u dziecka. Terapeuta pokazuje rodzicom, jak prawidłowo wykonywać ćwiczenia z dzieckiem również w domu.

Przykładowe proste ćwiczenia, które można zacząć wykonywać po konsultacji ze specjalistą, to na przykład turlanie dziecka w pozycji leżenia na plecach z jednego boku na drugi, co pomaga pobudzić mięśnie brzucha, albo zabawa w siadzie skrzyżnym (po turecku), podczas której dziecko podaje zabawki z jednej strony na drugą, wzmacniając mięśnie tułowia i poprawiając równowagę.

Na początku rehabilitacji specjalista przeprowadza dokładną ocenę postawy i sprawności malucha, a następnie ustala plan działania dostosowany do potrzeb dziecka. Dzięki temu rodzic ma jasność, czego się spodziewać i w czym może aktywnie wspierać dziecko na co dzień.

Objawy osłabionej tłoczni brzusznej – co powinno zaniepokoić rodziców?

Na co należy zwrócić uwagę, by rodzic nie przegapił rozpoczynających się problemów z tłocznią brzuszną?

Do najważniejszych objawów, które mogą na to wskazywać, należą:

• wypychanie brzucha do przodu podczas siadania lub zabawy,
• trudności z utrzymaniem równowagi w pozycjach wymagających aktywacji mięśni brzucha (na przykład przy siadaniu na podłodze bez podparcia),
• widoczne zapadanie się tułowia lub garbienie się podczas prób utrzymania pozycji siedzącej.

Warto obserwować te symptomy, bo ich wczesne zauważenie pozwala szybciej zareagować i wesprzeć dziecko w treningu prawidłowych wzorców ruchowych.

To wszystko, element po elemencie, składa się na rozwój brzucha oraz prawidłową postawę.

Jakie mogą być skutki utrwalonego siadu na literę „W”?

Jeśli zaniedbamy siad na literkę „W”, może to mieć konsekwencje w całej postawie. Począwszy od płaskostopia, problemów ze stawami biodrowymi i kolanowymi, skończywszy na problemach z kręgosłupem i obręczą miedniczną.

Warto zwrócić uwagę na konkretne objawy, które mogą świadczyć o nieprawidłowościach wynikających z częstego siadu na W.

Mogą to być między innymi:

• częste potykanie się podczas chodzenia,
• trudności z utrzymaniem równowagi,
• zauważalna niechęć do aktywności ruchowej,
• szybkie męczenie się,
• trudności z siadaniem w inny sposób niż na W,
• koślawienie kolan,
• częste przewracanie się,
• niewłaściwe ustawienie stóp (np. stawianie ich do środka),
• bóle nóg lub pleców,
• zaburzenia w zakresie motoryki dużej, np. trudność we wchodzeniu po schodach czy przy podskakiwaniu.

Obserwacja takich objawów powinna zachęcić rodzica do konsultacji ze specjalistą, aby zapobiec dalszym problemom z postawą i rozwojem ruchowym dziecka.

Jak wspierać prawidłową postawę dziecka na co dzień?

Podstawą rozwoju jest obserwacja rodzica. Im lepiej znacie swoje dziecko, widzicie jego rozwój i jesteście w konsultacji ze swoim terapeutą, tym minimalizujecie problemy nieprawidłowego siadu.

Niestety, leczenie bywa czasami długie i wymagające dla terapeuty ze względu na wiek pacjenta – czas buntów, niepewności i lęku przed obcym człowiekiem.

Warto w domu, po wcześniejszej konsultacji, poprawiać malucha: „siądź ładnie”, uzgadniając, co to znaczy „ładnie”: siad po turecku czy siad prosty. Wspaniale wspomagają również tłocznię brzuszną wszelkie zabawy z piłką oraz prace zabawowe.

Jeśli wasz maluszek ma 3–4 lata, można pomyśleć o zapisaniu go na zajęcia ze sztuk walki, tańca lub na ścianę wspinaczkową – te aktywności świetnie wspierają rozwój postawy.

Siad na literę „W” – najważniejsza jest obserwacja dziecka

Oglądajcie wasze maluszki, słuchajcie pań w żłobku czy przedszkolu i nawet jeśli coś was niepokoi, idźcie, skonsultujcie to ze specjalistą i miejcie wewnętrzny spokój.

Pamiętajcie, że możecie otwarcie porozmawiać z nauczycielami o swoich obserwacjach – najlepiej spokojnie przedstawić, co zauważyliście w domu, i zapytać, czy podobne zachowania pojawiają się także w przedszkolu. Współpraca z wychowawcami pozwoli szybciej dostrzec ewentualne trudności i wspólnie wypracować najlepsze wsparcie dla dziecka.

Udar po urazie i zagrożenie kolejnymi powikłaniami

Maja trafiła do leczenia po rozległym urazie czaszkowo-mózgowym, który doprowadził do uszkodzenia oraz znacznego zwężenia jednej z tętnic odpowiedzialnych za dostarczanie krwi do mózgu.

Następstwem problemu naczyniowego był udar niedokrwienny. U dziewczyny pojawiły się m.in. zaburzenia mowy, niedowład oraz trudności z pamięcią. Dzięki leczeniu oraz intensywnej rehabilitacji większość objawów udało się wyeliminować.

Kontrolne badania wykazały jednak, że zwężona tętnica nadal stanowi poważne zagrożenie i może w przyszłości doprowadzić do kolejnego udaru.

Lekarze stworzyli nową drogę dopływu krwi do mózgu

Zespół medyczny podjął decyzję o wykonaniu by-passu zewnątrz-wewnątrzczaszkowego (EC-IC bypass). To specjalistyczna procedura, której celem jest stworzenie alternatywnej drogi przepływu krwi do mózgu z pominięciem zwężonego lub niedrożnego naczynia.

Jak poinformowali lekarze, podczas operacji połączono jedną z tętnic skóry głowy z tętnicą mózgową. Dzięki temu krew może docierać do obszarów mózgu, które wcześniej były zagrożone niedokrwieniem.

Sukces zespołu neurochirurgów

Operację przeprowadzili neurochirurg dr Dariusz Szarek z Wydziału Lekarskiego Politechniki Wrocławskiej oraz dr Paweł Jarski, neurochirurg z GCZD. W zabiegu uczestniczył także zespół anestezjologiczny i pielęgniarski.

W skład zespołu weszli: dr Tomasz Karkuzewicz – anestezjolog, Dagmara Wochnik i Joanna Wojtysiak – pielęgniarki operacyjne, Halina Sadek – pielęgniarka anestezjologiczna.

Zabieg oraz dalsza hospitalizacja przebiegły bez komplikacji. Badania kontrolne potwierdziły, że wykonane połączenie działa prawidłowo i zapewnia odpowiedni przepływ krwi.

Nowa szansa dla dzieci z chorobami naczyń mózgowych

Lekarze podkreślają, że wykonana procedura ma duże znaczenie nie tylko dla Mai, ale również dla rozwoju leczenia dzieci z poważnymi chorobami naczyń mózgowych.

Podczas spotkania z mediami specjaliści opowiedzieli o przebiegu terapii, przygotowaniach do operacji oraz możliwościach wykorzystania tej metody w przyszłości. W wydarzeniu uczestniczyli m.in. prof. Marek Mandera – szef Oddziału Neurochirurgii GCZD, prof. Ilona Kopyta – neurolog, a także lekarze odpowiedzialni za przeprowadzenie operacji.

Kiedy objawy się nasilają, antybiotyk może wydawać się lekiem, który wreszcie zatrzyma chorobę — choć nie każda infekcja jest wywołana przez bakterie. Jeśli jej przyczyną jest wirus, antybiotyk nie skróci choroby ani nie przyspieszy powrotu do zdrowia.

Najważniejsze pytanie nie brzmi więc: „Czy czuję się wystarczająco źle, żeby dostać antybiotyk?” Lepiej zapytać: „Co prawdopodobnie wywołało infekcję i czy antybiotyk może na tę przyczynę zadziałać?” Antybiotyk nie działa na wirusy

Antybiotyki służą do leczenia określonych zakażeń bakteryjnych. Nie pomagają przy przeziębieniu, grypie ani COVID-19. Większość typowych infekcji dróg oddechowych także ma przyczynę wirusową, dlatego antybiotyk zwykle nie przynosi w nich korzyści.

Brak antybiotyku nie oznacza jednak braku leczenia.

Rozumiem, że wyjście z gabinetu bez antybiotyku może pozostawić poczucie, że zabrakło bardziej zdecydowanego działania. Tymczasem niewłączenie go również jest decyzją medyczną.

Odpoczynek, odpowiednie nawodnienie, leczenie bólu i gorączki, łagodzenie kaszlu oraz obserwacja przebiegu choroby to nie „nicnierobienie”. To postępowanie dobrane do najbardziej prawdopodobnej przyczyny infekcji.

Zielona wydzielina nie rozstrzyga sprawy

Bardzo często słyszę w gabinecie: „Pani doktor, wydzielina zrobiła się zielona. To już chyba bakteria i potrzebny jest antybiotyk”.

Zmiana koloru wydzieliny rzeczywiście może wyglądać jak sygnał, że infekcja weszła w poważniejszą fazę. W rzeczywistości żółta lub zielona wydzielina pojawia się również podczas infekcji wirusowych. Jej kolor sam w sobie nie jest dowodem zakażenia bakteryjnego ani wskazaniem do zastosowania antybiotyku.

Także wysoka gorączka, silny ból gardła czy uporczywy kaszel nie pozwalają same w sobie ustalić przyczyny infekcji.

W swojej praktyce widziałam bardzo ciężko przebiegające infekcje wirusowe oraz zakażenia bakteryjne, które początkowo wyglądały niepozornie. Dlatego liczy się cały obraz: jak długo trwa choroba, czy stan się poprawia, czy pogarsza, co wykazuje badanie oraz czy występują czynniki zwiększające ryzyko powikłań.

Czasami potrzebne są dodatkowe testy. CRP może być pomocne, ale jego wynik ma znaczenie dopiero w zestawieniu z objawami, badaniem i przebiegiem choroby.

Kiedy antybiotyk rzeczywiście ma sens?

Antybiotyk może być potrzebny między innymi przy anginie paciorkowcowej, w niektórych przypadkach bakteryjnego zapalenia płuc oraz w wybranych zakażeniach układu moczowego lub skóry. Wtedy nie jest lekiem podanym „na wszelki wypadek”. Ma konkretny cel: zadziałać na bakterie, które najprawdopodobniej odpowiadają za chorobę.

Czasami leczenie trzeba rozpocząć natychmiast. Innym razem właściwa jest obserwacja z jasnym planem: na jakie objawy zwracać uwagę i kiedy ponownie ocenić sytuację. Dobra decyzja medyczna może więc oznaczać zarówno szybkie rozpoczęcie antybiotyku, jak i uważną obserwację z jasno ustalonym dalszym postępowaniem.

„Na wszelki wypadek” może mieć swoją cenę

Pacjent, który pyta o antybiotyk, zwykle nie chce leku dla samego leku. Chce przespać noc, wrócić do pracy i mieć pewność, że nie rozwija się coś poważnego. Problem polega na tym, że niepotrzebny antybiotyk nie daje takiej gwarancji. Może natomiast powodować biegunkę, nudności, wysypkę, zakażenie grzybicze lub reakcję alergiczną.

Antybiotyk wpływa również na mikrobiotę, czyli drobnoustroje naturalnie żyjące w naszym organizmie i pomagające utrzymywać jego równowagę. Może zmniejszać ich liczbę i różnorodność, przez co niektóre bakterie lub grzyby łatwiej się namnażają.

W codziennym życiu wygląda to bardzo prosto. Ktoś sięga po antybiotyk podczas przeziębienia, licząc, że szybciej wróci do formy. Katar i kaszel nie mijają szybciej, bo lek nie działa na wirusa. Za to kilka dni później może pojawić się biegunka albo zakażenie grzybicze. Antybiotyk nie pomógł na przyczynę choroby, ale zakłócił naturalną równowagę organizmu.

Nie pacjent, lecz bakterie stają się oporne

Często słyszę: „Pani doktor, ten antybiotyk już na mnie nie działa. Chyba się na niego uodporniłem”. To naturalny sposób mówienia, ale nie człowiek staje się odporny na antybiotyk. Oporne stają się bakterie.

Niektóre z nich potrafią przetrwać działanie konkretnego leku. Podczas leczenia ginie wiele bakterii wrażliwych, natomiast te zdolne przetrwać mogą zacząć się namnażać. Każda niepotrzebna kuracja sprzyja temu, że bakterie zdolne przetrwać leczenie zyskują przewagę. Może to utrudniać leczenie przyszłych zakażeń - zarówno u konkretnego pacjenta, jak i w całej populacji.

W takiej sytuacji posiew może pomóc ustalić, na jakie antybiotyki bakteria pozostaje wrażliwa. Leczenie może wymagać zastosowania innego preparatu i trwać dłużej. Ciężkie zakażenia wywołane przez bakterie oporne czasami wymagają również leczenia szpitalnego.

Oporne bakterie mogą przenosić się między ludźmi. Dlatego niepotrzebne stosowanie antybiotyków nie jest wyłącznie prywatną sprawą jednego pacjenta. Wpływa także na skuteczność leczenia innych osób.

Antybiotyk zalecony - co wtedy?

Gdy antybiotyk jest naprawdę potrzebny, równie ważne jak wybór leku jest jego prawidłowe stosowanie. Antybiotyk należy przyjmować dokładnie według ustalonego schematu. O dawce i długości terapii decyduje konkretne zakażenie oraz wybrany lek, a nie liczba tabletek w opakowaniu.

Nie należy samodzielnie skracać ani przedłużać leczenia, zmieniać dawki czy zachowywać tabletek „na następną infekcję”. Nie powinno się również przyjmować antybiotyku przepisanego innej osobie.

W gabinecie często słyszę: „Zostało mi kilka tabletek po poprzedniej chorobie. Może zacznę je brać, zanim będzie gorzej?”

To nie jest bezpieczne rozwiązanie. Podobne objawy nie muszą mieć tej samej przyczyny, a lek, który pomógł podczas poprzedniej infekcji, tym razem może być zupełnie nieodpowiedni.

Kiedy nie należy czekać?

Rozsądne stosowanie antybiotyków nie oznacza bagatelizowania choroby. Natychmiastowej pomocy wymagają nasilona duszność, sinienie skóry lub ust, zaburzenia świadomości albo silny ból w klatce piersiowej.

Po przyjęciu antybiotyku alarmujące są zwłaszcza nagła duszność oraz obrzęk twarzy, języka lub gardła. Rozległa albo szybko narastająca wysypka również wymaga pilnej oceny. Szybkiej konsultacji wymagają także gwałtowne pogorszenie stanu, znaczne odwodnienie lub nawrót wysokiej gorączki po wcześniejszej poprawie.

U niemowląt, kobiet w ciąży, osób starszych - szczególnie osłabionych lub obciążonych poważnymi chorobami - oraz pacjentów z obniżoną odpornością warto wcześniej konsultować nasilające się lub utrzymujące objawy, zwłaszcza gorączkę, znaczne osłabienie i trudności z przyjmowaniem płynów.

Najlepszy antybiotyk nie jest „najsilniejszy”

W antybiotykoterapii nie chodzi o wybór leku, który działa na największą liczbę bakterii. Chodzi o lek najlepiej dopasowany do konkretnego zakażenia. Szerokie spektrum często kojarzy się z większą siłą. Tymczasem oznacza przede wszystkim, że lek działa na wiele różnych grup bakterii - również na te, których nie musimy zwalczać.

Gdy znamy lub z dużym prawdopodobieństwem podejrzewamy sprawcę zakażenia, wybieramy możliwie najbardziej celowany antybiotyk: o najwęższym spektrum, które pozostaje skuteczne i odpowiednie w danej sytuacji. Taki lek nie jest słabszy - jest bardziej precyzyjny. Stosowanie antybiotyku o bardzo szerokim spektrum, gdy wystarczyłby lek celowany, przypomina strzelanie z armaty do muchy: wybieramy narzędzie o znacznie większym zasięgu, niż jest potrzebny do zwalczenia konkretnego sprawcy.

W ciężkich zakażeniach czasem trzeba rozpocząć leczenie szerzej, zanim poznamy dokładnego sprawcę. Po uzyskaniu wyników badań terapię można ponownie ocenić i - jeśli jest to możliwe - zawęzić.

Dobra medycyna polega na leczeniu tak szerokim, jak to konieczne - i tak wąskim, jak to możliwe.

Centralne Biuro Śledcze Policji poinformowało o zatrzymaniu na terenie województwa śląskiego trzech osób podejrzanych o udział w zorganizowanej grupie przestępczej zajmującej się produkcją oraz hurtową dystrybucją nielegalnych produktów leczniczych.

Jak wynika z komunikatu CBŚP, wśród oferowanych preparatów miały znajdować się:

• hormon wzrostu,
• leki stosowane w leczeniu otyłości,
• sterydy anaboliczne.

Podczas działań funkcjonariusze ujawnili magazyn, w którym znajdowały się gotowe do dalszej dystrybucji preparaty. Zabezpieczono pięć palet produktów, a także zestawy wykorzystywane do przygotowywania i konfekcjonowania środków, w tym etykiety, opakowania oraz komponenty.

Według ustaleń śledczych preparaty miały być przeznaczone głównie do podawania w formie iniekcji, a ich produkcja miała odbywać się poza kontrolowanym systemem farmaceutycznym.

Dlaczego leki z niepewnego źródła są niebezpieczne?

Kupując lek w legalnym obrocie, pacjent ma pewność, że produkt przeszedł określone procedury jakościowe, został odpowiednio przebadany oraz był przechowywany zgodnie z wymaganiami.

W przypadku preparatów pochodzących z nielegalnej produkcji takich gwarancji nie ma.

Jak zaznacza CBŚP:

- Produkty tego rodzaju są legalnie dostępne wyłącznie na receptę i powinny być stosowane pod kontrolą lekarza. Ich przyjmowanie bez nadzoru medycznego, w szczególności, gdy pochodzą z nieznanego źródła i zostały wyprodukowane poza kontrolą uprawnionych instytucji, może stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia i życia.

Nielegalny preparat może:

• zawierać inną substancję niż deklarowana,
• mieć niewłaściwą dawkę,
• być zanieczyszczony,
• być niewłaściwie przechowywany,
• nie spełniać wymagań dotyczących jakości i sterylności.

Dla pacjenta oznacza to, że przyjmując taki produkt, nie zawsze wie, co faktycznie trafia do jego organizmu.

Preparaty do zastrzyków wymagają szczególnej kontroli

Szczególne ryzyko dotyczy produktów przeznaczonych do iniekcji. W ich przypadku znaczenie ma nie tylko skład substancji czynnej, ale również cały proces produkcji – od przygotowania preparatu po pakowanie i transport.

Nawet niewielkie naruszenie zasad sterylności może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych.

Eksperci z zakresu farmacji podkreślają konieczność zachowania rygorystycznych norm jakości przy produkcji, przechowywaniu i transporcie leków.

- Ich naruszenie może prowadzić m.in. do zakażeń, poważnych powikłań, trwałego uszczerbku na zdrowiu, a nawet śmierci.

Hormon wzrostu – lek stosowany w określonych wskazaniach

Hormon wzrostu (GH) jest substancją naturalnie produkowaną przez organizm. W medycynie znajduje zastosowanie w leczeniu konkretnych zaburzeń i niedoborów, jednak jego stosowanie wymaga odpowiedniej diagnostyki oraz kontroli.

W ostatnich latach hormon wzrostu zaczął być kojarzony także z poprawą wyglądu, zwiększaniem masy mięśniowej czy próbami spowalniania procesów starzenia. Takie zastosowanie bez wskazań medycznych może jednak wiązać się z ryzykiem.

Nieprawidłowe stosowanie hormonów może zaburzać naturalną gospodarkę organizmu i prowadzić do działań niepożądanych.

Sterydy anaboliczne – ryzyko związane z niekontrolowanym stosowaniem

Sterydy anaboliczne mają zastosowanie medyczne, ale ich przyjmowanie poza wskazaniami, szczególnie w celu szybkiego zwiększenia masy mięśniowej, może mieć negatywne konsekwencje.

Niekontrolowane stosowanie takich preparatów może wiązać się m.in. z:

• zaburzeniami hormonalnymi,
• problemami z płodnością,
• zwiększonym ryzykiem chorób układu krążenia,
• zmianami nastroju,
• negatywnym wpływem na funkcjonowanie organizmu.

Dodatkowym problemem jest przyjmowanie produktów niewiadomego pochodzenia, których rzeczywisty skład i stężenie substancji mogą różnić się od deklarowanych.

Leki na odchudzanie – dlaczego nie warto kupować ich poza legalnym obiegiem?

Rosnące zainteresowanie leczeniem otyłości sprawiło, że leki wspierające redukcję masy ciała stały się popularnym tematem w internecie. Warto jednak pamiętać, że skuteczne leczenie otyłości wymaga odpowiedniej diagnozy i dobrania terapii do stanu zdrowia pacjenta. Lek, który pomaga jednej osobie, nie zawsze będzie odpowiedni dla innej.

Kupowanie preparatów na odchudzanie z nieznanego źródła niesie dodatkowe ryzyko:

• brak pewności co do składu,
• brak informacji o warunkach przechowywania,
• brak kontroli lekarza,
• możliwość wystąpienia działań niepożądanych bez odpowiedniego nadzoru.

Problemem nie są same leki stosowane w leczeniu otyłości, ale korzystanie z preparatów, których pochodzenia i jakości nie można potwierdzić.

Jak rozpoznać ryzykowny preparat?

Pacjent powinien zachować szczególną ostrożność, gdy:

• lek jest oferowany bez recepty mimo wymogu jej posiadania,
• cena znacząco odbiega od rynkowej,
• sprzedawca nie podaje informacji o legalnym pochodzeniu produktu,
• preparat jest reklamowany jako „szybki sposób” na odchudzanie, budowę mięśni lub poprawę wyglądu,
• zakup odbywa się poza legalnymi kanałami dystrybucji.

Źródło: CBŚP

Nowe przepisy mają stworzyć bardziej spójny system opieki długoterminowej, łączący działania ochrony zdrowia i pomocy społecznej. Jednym z najważniejszych elementów zmian będzie Bon Senioralny – program usług wsparcia dla osób, które ukończyły 65 lat.

Bon Senioralny – pomoc seniorom w codziennym życiu

Bon Senioralny nie będzie świadczeniem pieniężnym wypłacanym bezpośrednio seniorowi. Środki otrzymają gminy, które zorganizują odpowiednią pomoc w miejscu zamieszkania osoby starszej.

Wsparcie może obejmować między innymi:

• pomoc w przygotowywaniu posiłków,
• robienie zakupów,
• pomoc przy podstawowych czynnościach higienicznych,
• wsparcie przy ubieraniu się,
• pomoc w codziennym funkcjonowaniu.

Celem programu jest umożliwienie seniorom jak najdłuższego pozostania samodzielnymi i bezpiecznymi we własnym środowisku.

Dla wielu rodzin oznacza to możliwość uzyskania dodatkowego wsparcia w sytuacji, gdy opieka nad starszym rodzicem lub dziadkiem zaczyna przekraczać ich możliwości czasowe i organizacyjne.

Opieka długoterminowa potrzebuje lepszej koordynacji

Jednym z problemów obecnego systemu jest rozproszenie informacji. Seniorzy i ich bliscy często nie wiedzą, gdzie szukać pomocy – czy zgłosić się do lekarza, placówki medycznej, pomocy społecznej, czy innej instytucji.

Ustawa wprowadza rozwiązanie, które ma ułatwić poruszanie się po systemie – powiatowego koordynatora opieki długoterminowej.

Jego zadaniem będzie pomoc pacjentom i rodzinom w znalezieniu odpowiedniej formy wsparcia. Koordynator wskaże dostępne możliwości, takie jak:

• pomoc w domu,
• placówki dziennego pobytu,
• domy pomocy społecznej,
• zakłady opiekuńczo-lecznicze,
• inne dostępne świadczenia i usługi.

Dzięki temu rodziny mają otrzymać jasną informację, jakie kroki należy podjąć i gdzie szukać pomocy.

Lekarz i rodzina – dlaczego opieka nad seniorem wymaga współpracy?

Wraz z wiekiem rośnie ryzyko występowania wielu chorób jednocześnie. Seniorzy często mierzą się z nadciśnieniem, cukrzycą, chorobami układu krążenia, problemami neurologicznymi czy ograniczeniem sprawności ruchowej.

W takich sytuacjach samo leczenie choroby nie zawsze wystarcza. Ważna staje się także pomoc w codziennym funkcjonowaniu, przestrzeganiu zaleceń, przyjmowaniu leków, rehabilitacji i utrzymaniu możliwie największej samodzielności.

Opieka długoterminowa wymaga współpracy wielu osób: lekarzy, pielęgniarek, opiekunów, pracowników pomocy społecznej oraz rodziny pacjenta.

Kto otrzyma Bon Senioralny?

Program będzie skierowany do osób, które ukończyły 65 lat i spełniają określone kryterium dochodowe. Średni miesięczny dochód seniora z trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku nie będzie mógł przekroczyć 3410 zł. Kwota ta ma być zwiększana wraz z waloryzacją emerytur i rent.

W pierwszej kolejności pomoc ma trafić do gmin, w których obecnie brakuje usług opiekuńczych lub korzysta z nich niewielka liczba osób. Dotyczy to szczególnie części mniejszych miejscowości i terenów wiejskich.

Miliard złotych na pierwszy etap programu

Pierwsza edycja Bonu Senioralnego obejmie lata 2026–2028. Na jej realizację państwo przeznaczy łącznie 1 miliard złotych.

Finansowanie ma wynieść:

• 100 mln zł w 2026 roku,
• 400 mln zł w 2027 roku,
• 500 mln zł w 2028 roku.

W kolejnych latach program ma być finansowany kwotą około 500 mln zł rocznie.

Organizm każdego dnia dostosowuje się do warunków zewnętrznych. Temperatura, wilgotność powietrza czy ciśnienie atmosferyczne wpływają m.in. na pracę naczyń krwionośnych, ciśnienie tętnicze oraz sposób, w jaki odczuwamy wysiłek.

Gorące dni zwiększają obciążenie układu krążenia

Podczas wysokiej temperatury organizm uruchamia mechanizmy chłodzenia. Naczynia krwionośne rozszerzają się, a większa ilość krwi przepływa przez skórę, aby oddać nadmiar ciepła. Serce musi wtedy pracować intensywniej. Dodatkowym obciążeniem jest utrata płynów podczas pocenia się. Odwodnienie może prowadzić do spadków ciśnienia, osłabienia i zawrotów głowy.

U osób zdrowych organizm zwykle szybko przystosowuje się do takich warunków. Więcej uwagi wymagają natomiast osoby starsze oraz pacjenci z chorobami serca. Według Centers for Disease Control and Prevention (CDC) wysokie temperatury mogą zwiększać ryzyko problemów zdrowotnych, szczególnie u osób z przewlekłymi chorobami układu krążenia.

Burze i gwałtowne zmiany pogody. Czy serce je odczuwa?

Niektóre osoby zauważają, że podczas gwałtownej zmiany pogody czują się gorzej. Mogą pojawić się bóle głowy, zmęczenie, rozdrażnienie, uczucie osłabienia czy większa wrażliwość na wysiłek.

U pacjentów z chorobami przewlekłymi takie okresy mogą być trudniejsze. Zmiany temperatury, wilgotności i ciśnienia atmosferycznego oznaczają dla organizmu konieczność ciągłej adaptacji.

Nie oznacza to jednak, że sama burza lub zmiana pogody powoduje choroby serca. U osób z istniejącymi problemami kardiologicznymi może natomiast wpływać na samopoczucie i nasilenie niektórych dolegliwości.

Kto powinien szczególnie uważać latem?

Osoby z chorobami serca

Szczególną ostrożność powinny zachować osoby z:

• chorobą wieńcową,
• niewydolnością serca,
• przebytym zawałem,
• zaburzeniami rytmu serca,
• nadciśnieniem tętniczym.

U tych pacjentów większe obciążenie organizmu może szybciej prowadzić do pojawienia się duszności, zmęczenia lub kołatania serca.

Seniorzy

Osoby starsze są bardziej narażone na skutki wysokich temperatur i odwodnienia. Z wiekiem organizm wolniej reaguje na zmiany temperatury, a uczucie pragnienia może być mniej wyraźne. Dodatkowym czynnikiem ryzyka są choroby przewlekłe oraz stosowanie wielu leków jednocześnie.

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zalicza osoby starsze do grup szczególnie podatnych na skutki ekstremalnych temperatur.

Leki a zmienna pogoda

Latem szczególnej uwagi wymagają osoby przyjmujące leki wpływające na ciśnienie tętnicze i gospodarkę wodną organizmu. Dotyczy to m.in. części leków moczopędnych stosowanych przy nadciśnieniu lub niewydolności serca. Podczas gorących dni mogą one zwiększać ryzyko odwodnienia.

Nie należy jednak samodzielnie zmieniać dawkowania ani odstawiać leków. Każda zmiana terapii powinna być ustalona z lekarzem.

Objawy, których nie warto ignorować

Niezależnie od pogody niektóre objawy wymagają szczególnej uwagi.

Do sygnałów alarmowych należą:

• ból lub ucisk w klatce piersiowej,
• duszność,
• omdlenie,
• silne zawroty głowy,
• zaburzenia świadomości,
• nietypowe kołatanie serca,
• nagłe osłabienie.

Jeśli pojawiają się po raz pierwszy lub są wyraźnie silniejsze niż wcześniej, warto skonsultować je z lekarzem.

Jak zadbać o serce podczas letnich zmian pogody?

Kilka prostych zasad pomaga ograniczyć ryzyko problemów:

• pij regularnie płyny,
• unikaj intensywnego wysiłku podczas największego upału,
• dostosuj aktywność do temperatury i własnych możliwości,
• pamiętaj o odpoczynku podczas dusznych dni,
• kontroluj ciśnienie, jeśli masz takie zalecenie,
• stosuj leki zgodnie z zaleceniami.

W czasie burz i gwałtownych zmian pogody warto także obserwować swoje samopoczucie i nie bagatelizować nietypowych objawów.

Źródła:

Centers for Disease Control and Prevention (CDC) Heat and Your Health https://www.cdc.gov/heat-health/

World Health Organization (WHO) Climate change: heat and health https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/climate-change-heat-and-health

National Health Service (NHS) Heatwave: how to cope in hot weather https://www.nhs.uk/live-well/seasonal-health/heatwave-how-to-cope-in-hot-weather/

European Society of Cardiology (ESC) Materiały edukacyjne dotyczące chorób układu sercowo-naczyniowego https://www.escardio.org/

Chemioterapia ratuje życie, ale jej skutki uboczne potrafią być psychicznie dotkliwe. Wśród nich utrata włosów zajmuje szczególne miejsce — nie dlatego, że jest najgroźniejsza medycznie, ale dlatego, że głęboko uderza w poczucie tożsamości i kobiecości pacjentek. Badania opublikowane na łamach recenzowanych czasopism naukowych wskazują, że aż 47% pacjentek z rakiem piersi uznaje łysienie za najtrudniejszy do zniesienia skutek chemioterapii. Co więcej, ok. 8% z nich deklarowało, że odmówiłoby leczenia chemicznego wyłącznie z powodu strachu przed utratą włosów. Jeszcze więcej — 16% — rozważało przerwanie terapii w jej trakcie, gdyby nie była absolutnie konieczna dla ratowania życia.

Utrata włosów wywołana chemioterapią (z ang. chemotherapy-induced alopecia, CIA) jest bezpośrednią konsekwencją działania cytostatyków — leków niszczących szybko dzielące się komórki. Komórki mieszków włosowych należą właśnie do tej grupy, dlatego włosy często wypadają już w ciągu kilku tygodni po pierwszym cyklu leczenia. Metoda chłodzenia skóry głowy pozwala temu częściowo zapobiec.

Jak działa chłodzenie skóry głowy?

Mechanizm jest w gruncie rzeczy prosty. Gdy skóra głowy zostaje schłodzona, naczynia krwionośne w jej obrębie ulegają obkurczeniu. Przepływ krwi jest ograniczony, a wraz z nim ilość cytostatyku docierającego do cebulek włosowych. Mieszki włosowe są więc w mniejszym stopniu narażone na toksyczne działanie leku.

Urządzenie PAXMAN realizuje ten mechanizm za pomocą specjalnego silikonowego czepka przylegającego ściśle do skóry głowy. Przez czepek przepływa schłodzony czynnik chłodniczy o temperaturze ok. -5°C. Aby zapewnić idealne dopasowanie, na czepek nakłada się pokrowiec z neoprenu. Przed każdą sesją pacjentka powinna zwilżyć włosy, nałożyć odżywkę i zabezpieczyć uszy opaską ochronną — tak, by zimno nie powodowało dodatkowego dyskomfortu.

Sesja chłodzenia przebiega w trzech etapach:

• Faza przed chemioterapią: chłodzenie rozpoczyna się ok. 30 minut przed podaniem cytostatyków, by skóra głowy zdążyła odpowiednio obniżyć temperaturę.
• Faza w trakcie chemioterapii: czepek pozostaje na głowie przez cały czas trwania wlewu dożylnego.
• Faza po chemioterapii: chłodzenie jest kontynuowane przez 1,5–2 godziny po zakończeniu podawania leku, do czasu gdy jego stężenie we krwi obniży się do bezpiecznego poziomu.

Cała sesja może trwać od 4 do nawet 6 godzin. Wymaga to od pacjentki cierpliwości i pewnej odporności na uczucie zimna — jednak zdecydowana większość kobiet, które decydują się na tę metodę, zgodnie podkreśla: warto.

Co mówią badania naukowe?

Skuteczność chłodzenia skóry głowy jest potwierdzona w licznych badaniach klinicznych przeprowadzonych na całym świecie. Badanie HOPE (Hair and scalp protection with scalp cooling), opublikowane w czasopiśmie „Frontiers in Oncology" w 2019 roku, wykazało znaczącą redukcję łysienia indukowanego chemioterapią u pacjentek z rakiem piersi poddanych terapii przy użyciu systemu PAXMAN. Wieloośrodkowe badanie kohortowe przeprowadzone w Indiach (opublikowane w PMC/NCBI w 2024 roku) objęło pacjentki leczone w różnych ośrodkach — i wykazało, że aż 81% z nich zachowało włosy w stopniu 0 lub 1 wg skali (tj. bez utraty lub z minimalnym przerzedzeniem). Wyłącznie u 16,5% pacjentek stwierdzono utratę powyżej 50% włosów.

Dane zbiorcze wskazują, że:

• W 50–80% przypadków udaje się zachować włosy w stopniu uznawanym przez pacjentki za satysfakcjonujący.
• Tolerancja metody jest wysoka — w randomizowanym badaniu klinicznym prowadzonym w USA (142 uczestniczki) jedynie 6 osób przerwało chłodzenie z powodu dyskomfortu.
• Skuteczność jest wyraźnie wyższa przy chemioterapii opartej na taksanach niż przy schematach z antracyklinami.

Należy jednak pamiętać, że metoda nie gwarantuje pełnego zachowania włosów. Skuteczność zależy od wielu czynników:

• rodzaju stosowanych cytostatyków i ich dawkowania,
• czasu trwania wlewu leku,
• indywidualnego metabolizmu u danej pacjentki,
• gęstości, grubości i ogólnej kondycji włosów,
• wieku oraz statusu hormonalnego pacjentki,
• rodzaju i stopnia zaawansowania nowotworu.

PAXMAN w Bytomiu — możliwe dzięki darczyńcom

Urządzenie PAXMAN trafiło do Oddziału Onkologii Klinicznej Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego Nr 4 w Bytomiu w grudniu 2025 roku. Jego zakup stał się możliwy wyłącznie dzięki wsparciu finansowemu darczyńców. To wymowny przykład tego, jak solidarność lokalnej społeczności przekłada się na wymierną poprawę jakości życia chorych.

Do tej pory z urządzenia skorzystało 12 kobiet — 4 ukończyły już terapię, 8 jest w trakcie leczenia. Pacjentki, które przeszły przez cały proces, potwierdzają: mimo kilkugodzinnego uczucia zimna i konieczności cierpliwego siedzenia w czepku — efekty są widoczne. Włosy przerzedzały się, ale w stopniu nieporównywalnie mniejszym niż bez chłodzenia. Oczywiście każda z pań jest inna — gęstość i rodzaj włosów wpływają na ostateczny wynik.

Bytom dołącza tym samym do grona polskich placówek, które wdrożyły tę metodę. PAXMAN działa m.in. w Klinice Onkologii Wojskowego Instytutu Medycznego w Warszawie. Urządzenie ma certyfikat FDA (amerykańskiej agencji ds. żywności i leków) i jest stosowane w szpitalach na całym świecie.

Dla kogo metoda jest wskazana — a dla kogo nie?

Chłodzenie skóry głowy jest zalecane przede wszystkim pacjentom z nowotworami litymi (np. rakiem piersi, rakiem jajnika, niektórymi guzami płuc) leczonych cytostatykami powodującymi wypadanie włosów. Przed podjęciem decyzji konieczna jest konsultacja z lekarzem onkologiem prowadzącym.

Metoda nie jest wskazana u pacjentów z:

• nowotworami krwi (białaczki, chłoniaki, szpiczak) — istnieje teoretyczne ryzyko, że ograniczenie przepływu krwi w skórze głowy mogłoby chronić komórki nowotworowe przed działaniem cytostatyku,
• przerzutami do skóry głowy,
• zimnowrażliwością lub chorobą Raynauda,
• krioglobulinemią.

Decyzję o zastosowaniu metody zawsze podejmuje lekarz po indywidualnej ocenie stanu zdrowia pacjenta.

Chłodzenie skóry głowy metodą PAXMAN to skuteczne i dobrze tolerowane rozwiązanie, które pozwala wielu pacjentkom onkologicznym uniknąć jednego z najbardziej traumatycznych skutków chemioterapii — utraty włosów. Badania potwierdzają skuteczność metody w 50–80% przypadków, choć wyniki są indywidualnie zmienne. Dostępność urządzenia PAXMAN w coraz większej liczbie polskich szpitali — jak w bytomskim WSS Nr 4 — to krok w stronę bardziej humanitarnej i kompleksowej opieki onkologicznej. Jeśli jesteś w trakcie leczenia lub planujesz chemioterapię, zapytaj swojego onkologa, czy ta metoda jest odpowiednia dla Ciebie.

Przez długi czas glukagonopodobny peptyd-1 (GLP-1) był postrzegany wyłącznie jako hormon przewodu pokarmowego — wydzielany po posiłku, stymulujący wydzielanie insuliny i wysyłający sygnał sytości do mózgu. Kiedy jednak naukowcy zaczęli mapować rozmieszczenie receptorów GLP-1 w ludzkim ciele, odkryli coś nieoczekiwanego: są one obecne w licznych obszarach ośrodkowego układu nerwowego.

Receptory GLP-1 zlokalizowano m.in. w:

• korze przedczołowej — odpowiedzialnej za planowanie, podejmowanie decyzji i hamowanie impulsów,
• ciele migdałowatym (amygdala) — centrum przetwarzania emocji, w szczególności strachu i agresji,
• jądrze półleżącym (nucleus accumbens) — kluczowym węźle układu nagrody i motywacji,
• hipokampie — strukturze zaangażowanej w uczenie się i pamięć,
• podwzgórzu — centrum regulacji homeostazy energetycznej i zachowań popędowych.

Taka lokalizacja receptorów sugeruje, że leki GLP-1 — naśladując działanie naturalnego hormonu — mogą modyfikować nie tylko metabolizm, ale też psychologiczne mechanizmy sterujące naszym zachowaniem.

Mniej impulsywny, mniej agresywny — co mówią badania?

Przełomowe badanie opublikowane w 2026 roku na łamach pisma „Criminology" przez naukowców z Rutgers University wykazało, że u osób aktualnie stosujących leki GLP-1 (takie jak semaglutyd — substancja czynna Ozempica i Wegovy) związek między impulsywnością a zachowaniami agresywnymi był o 62% słabszy niż u tych, którzy terapię przerwali. Badanie objęło 821 osób spośród ponad 7 500 ankietowanych dorosłych Amerykanów.

Autorzy porównali to działanie do efektu terapii poznawczo-behawioralnej (CBT) — psychoterapii, która uczy pacjentów rozpoznawania i modyfikowania automatycznych reakcji.

- Leki osłabiają drogę od impulsu do działania, nie eliminując samej impulsywności — wyjaśnił dr Christopher Thomas z Rutgers University-Camden, współautor pracy.

To odkrycie jest szczególnie istotne, ponieważ impulsywność to jeden z kluczowych czynników ryzyka wielu zaburzeń psychicznych — od ADHD, przez uzależnienia, po zaburzenia osobowości borderline.

GLP-1 a uzależnienia — obiecujące tropy

Jednym z najbardziej intrygujących obszarów badań jest wpływ leków GLP-1 na uzależnienia. Kilka niezależnych badań przedklinicznych i obserwacyjnych wskazuje, że preparaty te mogą redukować spożycie alkoholu, a nawet osłabiać apetyt na substancje psychoaktywne.

W 2023 roku w czasopiśmie „JAMA Psychiatry" ukazały się wyniki badania szwedzkiego, w którym stwierdzono, że pacjenci z cukrzycą przyjmujący semaglutyd rzadziej trafiali do szpitala z powodu zaburzeń związanych z alkoholem niż osoby leczone innymi metodami. Z kolei badania na modelach zwierzęcych wykazały, że aktywacja receptorów GLP-1 zmniejsza motywację do poszukiwania alkoholu i kokainy.

Mechanizm może polegać na modulacji układu dopaminergicznego — tego samego, który jest nadaktywny w uzależnieniach. Leki GLP-1 mogą „wyciszać" nadmierną odpowiedź na bodźce nagradzające, co przekłada się na mniejsze pragnienie i mniejszą skłonność do ryzykownych zachowań.

Depresja, lęk i nastrój — co wiemy?

Pacjenci stosujący leki GLP-1 nierzadko zgłaszają poprawę nastroju i ogólnego samopoczucia psychicznego. Część ekspertów przypisuje to przede wszystkim pozytywnym efektom redukcji masy ciała — wyższej samoocenie, mniejszemu bólowi stawów, lepszej jakości snu. Trudno jednak wykluczyć bezpośredniego neurobiologicznego działania tych preparatów.

Badania na zwierzętach wykazały działanie neuroprotekcyjne agonistów GLP-1 — chronią neurony przed stresem oksydacyjnym i stanem zapalnym, co może mieć znaczenie w kontekście depresji i chorób neurodegeneracyjnych. W 2024 roku opublikowano wyniki badania klinicznego sugerujące, że liraglutyd może poprawiać funkcje poznawcze u osób z łagodnymi zaburzeniami pamięci.

Jednocześnie agencje regulacyjne — w tym Europejska Agencja Leków (EMA) — prowadzą monitoring pod kątem potencjalnych działań niepożądanych ze strony układu nerwowego, m.in. myśli samobójczych, które były zgłaszane przez część pacjentów. Jak dotąd analiza dostępnych danych nie potwierdziła związku przyczynowego, jednak temat pozostaje pod obserwacją.

Co to oznacza dla lekarzy i pacjentów?

Wiedza o neuropsychologicznych efektach leków GLP-1 ma praktyczne znaczenie dla opieki nad pacjentem. Warto wiedzieć, że:

• Zmiana zachowania, nastroju lub apetytu na substancje psychoaktywne w trakcie terapii powinna być omówiona z lekarzem prowadzącym.
• Leki GLP-1 nie są zarejestrowane jako leczenie zaburzeń impulsywności ani uzależnień — wszelkie dodatkowe wskazania wymagają potwierdzenia w kontrolowanych badaniach klinicznych.
• Pacjenci z historią zaburzeń psychicznych powinni być objęci szczególnym monitoringiem w trakcie terapii tymi preparatami.
• Obiecujące wyniki badań nie powinny skłaniać do samoleczenia — farmakoterapia otyłości jest prowadzona wyłącznie pod nadzorem lekarza.

Leki GLP-1 zrewolucjonizowały leczenie otyłości i cukrzycy, ale ich wpływ na mózg i zachowanie dopiero zaczyna być systematycznie badany. Dane z badań obserwacyjnych i przedklinicznych wskazują na fascynujące możliwości — od redukcji impulsywności i agresji, przez osłabienie mechanizmów uzależnień, po potencjalną neuroprotekcję. Potrzeba jednak solidnych badań klinicznych, zanim te odkrycia przełożą się na nowe wskazania terapeutyczne. Jedno jest pewne: Ozempic to nie tylko zastrzyk na wagę — to okno na nową neurobiologię zachowania człowieka.

Bibliografia

Semenza D., Thomas C., GLP-1 Receptor Agonist Use and Violent Behavior, Criminology (Wiley), 2026. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/1745-9125.70058

Rutgers University, Researchers Link Use of GLP-1 Medications to Lower Risk of Violence, Rutgers Today, 5 czerwca 2026. https://www.rutgers.edu/news/researchers-link-use-glp-1-medications-lower-risk-violence

Wium-Andersen I.K. i in., Associations Between Use of GLP-1 Receptor Agonists and Alcohol Use Disorder: A Nationwide Study, JAMA Psychiatry, 2023. https://jamanetwork.com/journals/jamapsychiatry/fullarticle/2809674

Kloster Knudsen J. i in., GLP-1 Receptor Agonists: Mechanisms of Action and Potential Neurological Effects, Frontiers in Neuroscience, 2023. https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fnins.2023.1204804

Femminella G.D. i in., Evaluating the Effects of the Novel GLP-1 Analogue Liraglutide in Alzheimer's Disease: Study Protocol for a Randomised Controlled Trial, Trials, 2019. https://trialsjournal.biomedcentral.com/articles/10.1186/s13063-019-3259-x

Europejska Agencja Leków (EMA), GLP-1 Receptor Agonists: Safety Review of Suicidal Thoughts and Self-Harm, EMA, 2024. https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/referrals/glp-1-receptor-agonists

Polskie Towarzystwo Leczenia Otyłości (PTLO), Wytyczne kliniczne w zakresie leczenia otyłości, 2022. https://ptlo.org.pl

Pojęcie „superfood" nie jest terminem medycznym ani oficjalną kategorią żywieniową — nie znajdziemy go w unijnych przepisach dotyczących znakowania żywności. W potocznym użyciu oznacza produkty spożywcze o wyjątkowo wysokiej koncentracji składników odżywczych i bioaktywnych: witamin, minerałów, przeciwutleniaczy (substancji chroniących komórki przed uszkodzeniem) czy kwasów tłuszczowych. Do tej grupy tradycyjnie zaliczano przede wszystkim produkty egzotyczne: jagody acai z Brazylii, nasiona chia z Meksyku, moringa z Afryki czy goji z Azji.

Jednak rok 2026 przynosi wyraźny przełom — coraz głośniej mówi się o trendzie określanym jako local-first (po polsku: najpierw lokalne). Polega on na świadomym odejściu od egzotycznych importów na rzecz sezonowych, regionalnych odpowiedników. Napędza go kilka sił jednocześnie: rosnące koszty egzotycznych produktów, troska o środowisko, a przede wszystkim twarde dane z badań naukowych, które poddają w wątpliwość faktyczną przewagę importowanych superfoods. Jak wynika z analizy opublikowanej w 2025 roku w czasopiśmie Food Quality and Preference (ScienceDirect), dodanie superfoods do diety podnosi jej wartość odżywczą o zaledwie 3,5–5,6%, jednocześnie znacząco zwiększając ślad środowiskowy związany z transportem i przetwarzaniem.

Dlaczego lokalne produkty mogą być bogatsze w składniki odżywcze?

Kluczowa jest świeżość. Witaminy i przeciwutleniacze nie są niezniszczalne — ulegają degradacji pod wpływem czasu, ciepła i tlenu. Badanie opublikowane w Antioxidants (MDPI, 2023) wykazało, że już po 15 dniach przechowywania w lodówce w temperaturze 4°C zawartość polifenoli (bioaktywnych związków roślinnych) w owocach i warzywach spadła średnio o niemal 30%. Witamina C — jeden z kluczowych markerów wartości odżywczej — utlenia się do formy nieaktywnej biologicznie, a ten proces znacznie przyspiesza w ciepłych warunkach transportu.

Egzotyczne produkty pokonują niekiedy tysiące kilometrów w ciągu 7–21 dni od zbioru do półki sklepowej. Lokalnie uprawiane warzywa i owoce, kupowane na targu lub w warzywniaku, mogą trafić do kuchni w ciągu doby od zerwania. Ta różnica — z punktu widzenia dietetyki — jest istotna. Jak zauważają eksperci Narodowego Centrum Edukacji Żywieniowej (NCEZ, jednostka Państwowego Zakładu Higieny), świeżość produktu bezpośrednio przekłada się na jego wartość odżywczą, szczególnie w przypadku witamin z grupy B, witaminy C i folianów.

Polskie superfoods: które produkty warto włączyć do diety?

Polska dysponuje bogatym zapleczem produktów, które w pełni zasługują na miano superfoods. Poniżej przedstawiamy sześć z nich, zestawionych z popularnymi egzotycznymi odpowiednikami.

Aronia — polski rywal acai

Aronia czarnoowocowa (Aronia melanocarpa) to jeden z najbardziej przebadanych polskich owoców. Zawiera antocyjany, proantocyjanidyny i kwasy fenolowe — związki o silnym potencjale antyoksydacyjnym. Jak podaje NCEZ, zawartość polifenoli w aronii jest nawet czterokrotnie wyższa niż w czarnych porzeczkach czy borówkach. Dla porównania: jagody acai — choć bogate w tłuszcze i błonnik — podczas pasteryzacji i suszenia wymaganego do transportu tracą część aktywności antyoksydacyjnej.

Wyniki systematycznego przeglądu i metaanalizy badań klinicznych opublikowanej w 2025 roku w BMC Complementary Medicine and Therapies potwierdzają, że suplementacja aroniową wykazuje korzystny wpływ na wybrane parametry kardiometaboliczne, w tym na obniżenie ciśnienia krwi i poprawę profilu lipidowego. Wcześniejsza metaanaliza (MDPI Foods, 2021) wskazała na związek spożycia antocyjanów z obniżonym ryzykiem chorób układu sercowo-naczyniowego.

Jarmuż — lokalny rywal moringi

Jarmuż (Brassica oleracea var. sabellica) to warzywo uprawiane w Polsce niemal przez cały rok. Jak opisuje NCEZ, 50 g jarmużu pokrywa dobowe zapotrzebowanie na witaminę K, dostarcza ponad 120 mg witaminy C (tyle, co owoc kiwi) oraz powyżej 120 μg folianów w 100 g. Zawiera również beta-karoten, luteinę i zeaksantynę — karotenoidy wspierające zdrowie oczu. Glukozynolany obecne w jarmużu, z których w procesie trawienia powstaje sulforafan, wykazują udokumentowane działanie przeciwnowotworowe i przeciwzapalne, co potwierdzają badania opublikowane na stronie NCEZ PZH.

Moringa — często prezentowana jako superfood XXI wieku — jest bogata w białko i żelazo, jednak dostępna wyłącznie w formie sproszkowanej lub suszonej, co znacząco ogranicza biodostępność składników.

Kapusta kiszona — lokalny rywal kombuchi i kefiru kokosowego

Fermentowane produkty przeżywają swój renesans, a kapusta kiszona jest jednym z najlepiej udokumentowanych lokalnych źródeł żywych kultur bakterii kwasu mlekowego. Jak opisuje NCEZ, kapusta kiszona zawiera witaminy C, E i z grupy B, minerały (wapń, magnez, żelazo) oraz karotenity i polifenole. Fermentacja laktobakteryjna wytwarza naturalne kultury bakterii probiotycznych (głównie z rodzaju Lactobacillus), które — według wytycznych WHO — mogą korzystnie wpływać na skład mikrobioty jelitowej (zespołu drobnoustrojów zamieszkujących jelito).

Zmodne napoje fermentowane, jak kombucza czy kefir kokosowy, dostarczają wprawdzie podobnych szczepów bakteryjnych, jednak w sposób znacznie mniej stabilny i przy wielokrotnie wyższej cenie.

Czarna porzeczka — polski rywal goji

Czarna porzeczka (Ribes nigrum) jest jednym z najzasobniejszych źródeł witaminy C dostępnych w polskiej diecie — 100 g owoców dostarcza aż 182,6 mg tej witaminy, czyli ponad dwukrotnie więcej niż zalecana dzienna dawka dla osoby dorosłej. Dla porównania: jagody goji — importowane z Chin i Tybetu — zawierają witaminę C w ilości ok. 48 mg/100 g w postaci suszonej. Porzeczka jest ponadto źródłem antocyjanów i rutyny (flawonoid o działaniu uszczelniającym naczynia krwionośne), co potwierdzają analizy NCEZ PZH dotyczące owoców jagodowych.

Czosnek — lokalne zioło adaptogenne

Czosnek (Allium sativum) od wieków stosowany jest w medycynie tradycyjnej, a dziś dysponujemy solidną bazą badań naukowych potwierdzających jego właściwości zdrowotne. Zawiera allicynę i inne pochodne siarkowe, które wykazują działanie przeciwbakteryjne, przeciwwirusowe i przeciwzapalne. Dostarcza witamin C, B3, B5 i B6 oraz fitosteroli i flawonoidów. Czosnek bywa często zestawiany z adaptogenami egzotycznymi — ashwagandhą czy korzeniem maca — choć efekty kliniczne tych ostatnich są słabiej udokumentowane w dużych, niezależnych badaniach.

Siemię lniane — polskie chia

Siemię lniane (Linum usitatissimum) uprawiane jest w Polsce od stuleci i stanowi doskonałe, lokalne źródło kwasów tłuszczowych omega-3 (w postaci ALA — kwasu alfa-linolenowego), lignin (fitoestrogenów o właściwościach antyoksydacyjnych) i błonnika rozpuszczalnego. Nasiona chia, często wskazywane jako superfood, mają podobny profil żywieniowy, jednak ich uprawa w Meksyku i eksport generują znacznie wyższy ślad węglowy.

Jak włączyć polskie superfoods do codziennej diety?

Dietetycy NCEZ zalecają stopniowe wprowadzanie produktów bogatych w składniki bioaktywne, bez rewolucji, lecz z konsekwencją. Kilka praktycznych wskazówek:

• Kupuj sezonowo i lokalnie — na targu, od rolnika lub w sklepie z lokalną żywnością; im krótszy łańcuch dostaw, tym wyższa wartość odżywcza.
• Dodawaj aroniê do owsianki, jogurtu lub smoothie — mrożona aronia zachowuje większość właściwości antyoksydacyjnych.
• Jedz jarmuż lekko zblanszowany lub surowy — długa obróbka cieplna niszczy glukozynolany i witaminę C.
• Sięgaj po kiszonki regularnie — co najmniej kilka razy w tygodniu; kapusta kiszona lub ogórki kiszone to najłatwiejszy sposób na wsparcie mikrobioty.
• Dodawaj siemię lniane do koktajli, zup i pieczywa — najlepiej mielone, bo nasiona całe są trudniej przyswajalne.
• Używaj czosnku świeżego — allicyna aktywuje się dopiero po posiekaniu lub roztarciu, dlatego warto odczekać 5–10 minut przed obróbką termiczną.

Co mówi nauka o trendzie local-first?

Raport EIT Food (Europejski Instytut Innowacji i Technologii ds. Żywności) z 2026 roku wskazuje, że europejscy konsumenci coraz silniej domagają się żywności lokalnej — nie tylko ze względów środowiskowych, ale również zdrowotnych. W badaniach ankietowych konsumenci z Francji, Niemiec i Polski deklarują gotowość do zapłacenia więcej za produkty o krótkim łańcuchu dostaw.

Z perspektywy dietetycznej wybór lokalnych superfoods jest uzasadniony naukowo: wyższa świeżość przekłada się na wyższą biodostępność (stopień, w jakim organizm jest w stanie przyswoić dany składnik odżywczy) witamin i polifenoli. Jednocześnie produkty krajowe są wolne od konieczności konserwacji na czas długiego transportu — a więc nie zawierają dodatków stosowanych wyłącznie w celu przedłużenia trwałości, nie zaś poprawy wartości zdrowotnej.

Trend local-first w żywieniu to nie chwilowa moda, lecz powrót do tego, co sprawdzone i dobrze przebadane. Polskie superfoods — aronia, jarmuż, kapusta kiszona, czarna porzeczka, czosnek i siemię lniane — dysponują solidną bazą naukową potwierdzającą ich właściwości prozdrowotne. Wybierając lokalne odpowiedniki egzotycznych produktów, zyskujemy wyższą świeżość, niższy koszt i mniejszy ślad środowiskowy — bez straty wartości odżywczej. Dietetycy i instytucje zdrowia publicznego, takie jak NCEZ PZH, coraz wyraźniej podkreślają, że superfoods nie muszą być importowane z drugiego końca świata, by skutecznie wspierać nasze zdrowie.

Wiele osób myli gabinet podologiczny z salonem urody. To błąd, który może kosztować zdrowie. Podologia (od łac. podium – stopa) to dziedzina medycyny zajmująca się diagnozowaniem i zachowawczym leczeniem schorzeń stóp oraz paznokci. Podolog to specjalista po kierunkowym kształceniu medycznym – w Polsce ukończył szkołę policealną lub studia wyższe z zakresu podologii. Nie jest lekarzem, ale ściśle współpracuje z ortopedami, dermatologami i diabetologami.

Kosmetyczny pedicure skupia się na estetyce: wyglądzie paznokci, skóry i ogólnej pielęgnacji. Podolog natomiast ocenia stan skóry pod kątem zmian patologicznych, bada strukturę paznokcia, analizuje chód pacjenta i dobiera indywidualny plan leczenia. W gabinecie podologicznym pracuje się sterylnymi narzędziami oraz specjalistycznym sprzętem – frezarką podologiczną, skalerm ultradźwiękowym i lampą diagnostyczną.

Medycyna estetyczna stóp stanowi pomost między tymi dwoma światami. Łączy leczenie schorzeń z poprawą wyglądu, obejmując zarówno rekonstrukcję zniszczonej płytki paznokcia, jak i zabiegi odmładzające czy odciążające poduszki tłuszczowe stopy.

Najczęstsze problemy, z którymi trafiamy do podologa

Stopy to jedna z najbardziej przeciążonych części ciała. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) przeciętny dorosły człowiek wykonuje od 7 000 do 10 000 kroków dziennie – to oznacza, że w ciągu życia okrążamy Ziemię kilkukrotnie. Nic dziwnego, że schorzenia stóp są wyjątkowo powszechne.

Do gabinetu podologicznego trafiamy najczęściej z następującymi problemami:

• Odciski i modzele – bolesne zgrubienia naskórka powstające w miejscach przewlekłego ucisku lub tarcia, zwykle pod głowami kości śródstopia lub na palcach.
• Pęknięte pięty – głębokie, niekiedy krwawiące szczeliny skóry, które mogą być objawem odwodnienia, niedoborów żywieniowych, niedoczynności tarczycy lub grzybicy.
• Wrastający paznokieć – ból i zapalenie wokół bocznej krawędzi płytki, szczególnie groźne u osób z cukrzycą, gdzie każde uszkodzenie skóry może prowadzić do trudno gojącej się rany.
• Grzybica paznokci (onychomykoza) – zakażenie dermatofitami powodujące żółknięcie, kruszenie i pogrubienie płytki. Według danych Europejskiej Akademii Dermatologii i Wenerologii (EADV) grzybica paznokci dotyka 10–20% populacji europejskiej.
• Haluksy (koślawość palucha) – zniekształcenie stawu palucha widoczne jako guz po wewnętrznej stronie stopy. Nasilają się przy nadwadze i źle dobranym obuwiu.
• Zapalenie rozcięgna podeszwowego – silny ból pięty, zwłaszcza po wstaniu rano, wywołany przeciążeniem tkanki łącznej biegnącej wzdłuż podeszwy stopy.
• Brodawki podeszwowe – wirusowe zmiany skórne wywoływane przez wirus HPV, wbijające się w głąb tkanek pod ciężarem ciała.

Jakie zabiegi oferuje nowoczesna medycyna estetyczna stóp?

Oferta gabinetów podologicznych znacznie się rozszerzyła w ostatnich latach. Dziś podolog nie tylko usuwa odciski – przeprowadza zaawansowane zabiegi łączące leczenie z estetyką.

Rekonstrukcja i protezowanie paznokci

Zniszczona przez grzybicę, uraz lub wieloletnie wrastanie płytka paznokcia może zostać odbudowana za pomocą specjalistycznych żeli lub materiałów akrylowych. Zrekonstruowany paznokieć nie tylko lepiej wygląda, ale chroni opuszkę palca i zmniejsza ból przy chodzeniu. To rozwiązanie tymczasowe – do czasu, gdy odrosnął zdrowy paznokieć.

Korekta wrastającego paznokcia

Zamiast bolesnego wycięcia, podolog może zastosować klamrę tytanową lub z tworzywa sztucznego (onychoplastyka). Klamra stopniowo prostuje kąt wzrostu płytki w ciągu kilku tygodni lub miesięcy. Metoda jest skuteczna, bezbolesna i nie wymaga rekonwalescencji. W ciężkich przypadkach konieczna jest interwencja chirurgiczna – usunięcie bocznego fragmentu macierzy paznokcia przez lekarza pod znieczuleniem miejscowym.

Mezoterapia podeszwowa i wypełnianie poduszek tłuszczowych

Z wiekiem poduszki tłuszczowe na podeszwie stopy – naturalne amortyzatory chroniące kości i stawy – ulegają zanikowi. Efektem jest ból przy każdym kroku, jakby chodziło się po kamieniach. W medycynie estetycznej stóp coraz częściej stosuje się iniekcje kwasu hialuronowego lub osocza bogatopłytkowego (PRP) w okolice pięty i śródstopia. Badania opublikowane w Journal of Foot and Ankle Research potwierdzają skuteczność PRP w łagodzeniu objawów przewlekłego zapalenia rozcięgna podeszwowego.

Usuwanie brodawek podeszwowych

Podolog może zastosować kilka metod: krioterapię (zamrażanie ciekłym azotem w temperaturze ok. –196°C), laseroterapię (laser CO₂ lub Er:YAG), preparaty keratoliczne o wysokim stężeniu kwasu salicylowego lub elektrochirurgię. Wybór metody zależy od rozległości zmian, wieku pacjenta i jego preferencji.

Leczniczy pedicure podologiczny

Różni się od pedicure kosmetycznego przede wszystkim dokładnością i użyciem sprzętu medycznego. Podolog precyzyjnie opracowuje zmiany naskórkowe, usuwa odciski z zachowaniem zdrowej tkanki i aplikuje preparaty lecznicze lub silnie nawilżające – niejednokrotnie dobrane pod kątem chorób współistniejących, np. cukrzycy.

Stopy a otyłość – związek, który ma znaczenie

Osoby z nadwagą i otyłością są szczególnie narażone na problemy ze stopami. Każdy dodatkowy kilogram masy ciała przekłada się na wielokrotnie większe obciążenie stawów skokowych i kości śródstopia przy każdym kroku. Długoterminowe skutki to między innymi:

• Płaskostopie nabyte – osłabienie sklepienia stopy pod wpływem nadmiernego ciężaru.
• Nasilenie haluksów – metaanaliza opublikowana w Journal of Foot and Ankle Research (Nix i in., 2010) wykazała, że wysoki wskaźnik masy ciała (BMI) jest niezależnym czynnikiem ryzyka koślawości palucha.
• Zapalenie rozcięgna podeszwowego – badania konsekwentnie wskazują na związek między BMI powyżej 30 kg/m² a ryzykiem tej bolesnej dolegliwości.
• Obrzęki stóp i kostek – często wynikają z towarzyszącej otyłości zastoinowej niewydolności żylnej lub limfatycznej.
• Trudności w codziennej pielęgnacji stóp – ograniczona możliwość schylenia się sprzyja zaniedbaniu higieny i powstawaniu grzybicy lub odleżyn między palcami.

Podolog jest istotnym ogniwem w opiece nad pacjentem z otyłością – szczególnie gdy współistnieje cukrzyca typu 2. Tzw. stopa cukrzycowa to jedno z najpoważniejszych powikłań tej choroby: zaburzenia czucia (neuropatia) i niedokrwienie powodują, że nawet drobne urazy mogą prowadzić do trudno gojących się owrzodzeń, infekcji, a w skrajnych przypadkach – amputacji.

Wkładki podologiczne – indywidualne czy ze sklepu?

Gotowe wkładki kupione w aptece lub sklepie sportowym mogą złagodzić drobne dolegliwości. Jednak przy nasilonym płaskostopiu, haluksach, zapaleniu rozcięgna lub stanie po urazach konieczne są wkładki wykonane na indywidualne zamówienie. Podolog lub ortopeda wykonuje odlew lub skan 3D stopy i na tej podstawie przygotowuje ortezę dokładnie dopasowaną do kształtu podeszwy i punktów przeciążeń pacjenta.

Polskie Towarzystwo Ortopedyczne i Traumatologiczne rekomenduje indywidualne zaopatrzenie ortopedyczne stóp jako element leczenia zachowawczego płaskostopia, koślawości palucha i zapalenia rozcięgna podeszwowego.

Kiedy do podologa, a kiedy do lekarza?

Podolog nie stawia diagnoz chorobowych i nie wypisuje recept. Jeśli zmiany na stopach mogą sygnalizować chorobę ogólnoustrojową – owrzodzenia w przebiegu cukrzycy, obrzęki przy niewydolności serca lub nerek, bielactwo, łuszczyca paznokci – konieczna jest konsultacja lekarza specjalisty. Model idealny to ścisła współpraca: podolog prowadzi pielęgnację i profilaktykę, lekarz diagnozuje i leczy chorobę podstawową.

Do gabinetu podologicznego warto wybrać się, gdy:

• paznokieć wrasta i boli, ale nie ma objawów ropnego zakażenia,
• skóra pięt jest sucha, szorstka i pęka,
• pojawiły się brodawki podeszwowe (twarde, bolesne „guzki" na podeszwie),
• odciski lub modzele utrudniają chodzenie,
• paznokcie są żółte, grube i kruszące się (podejrzenie grzybicy),
• chcesz wykonać profilaktyczny przegląd stóp przed sezonem letnim, wakacjami lub intensywnym treningiem.

Podologia i medycyna estetyczna stóp to dziedziny, które odpowiadają na realne potrzeby milionów Polaków. Stopy dźwigają nas przez całe życie, a mimo to są jedną z najbardziej zaniedbywanych części ciała. Regularne wizyty u podologa to nie fanaberia, lecz element profilaktyki – szczególnie ważny dla osób z cukrzycą, otyłością i aktywnie uprawiających sport. Wczesna interwencja pozwala uniknąć poważnych powikłań i – co równie ważne – bólu, który skutecznie ogranicza codzienną aktywność.

Wokół pielęgnacji twarzy narosło wiele mitów. Często kupujemy kosmetyki pod wpływem reklam, rekomendacji przyjaciółek lub modnych trendów w mediach społecznościowych. To poważny błąd, który według dermatologów leży u podstaw większości problemów z barierą naskórkową. Skóra jest dynamicznym narządem, a jej zewnętrzna warstwa – lipidowa – potrzebuje precyzyjnie dobranych składników aktywnych.

Stosowanie agresywnych żeli matujących na cerę, która w rzeczywistości jest sucha i odwodniona, zmusza ją do obrony i jeszcze intensywniejszej produkcji sebum (łoju skórnego). Z kolei zapychanie cery tłustej ciężkimi, okluzyjnymi (tworzącymi warstwę blokującą) kremami natychmiast skutkuje wysypem niedoskonałości. Zanim więc zmienisz dotychczasowe kosmetyki, musisz precyzyjnie określić punkt startowy. Zrozumienie potrzeb swojej skóry pozwala nie tylko zaoszczędzić pieniądze, ale przede wszystkim skutecznie zapobiegać przedwczesnemu starzeniu.

Cztery podstawowe typy cery według dermatologii

Zanim przejdziemy do praktyki i sprawdzimy, jak rozpoznać typ swojej cery w domu, musimy uporządkować podstawową wiedzę medyczną. Klasyczna dermatologia wyróżnia cztery główne typy skóry:

Cera normalna – to absolutny ideał, który u dorosłych występuje niezwykle rzadko. Jest doskonale zbalansowana: ani zbyt tłusta, ani zbyt sucha. Charakteryzuje się gładką teksturą, niewidocznymi porami i zdrowym kolorytem.

Cera sucha – produkuje znacznie mniej sebum niż skóra normalna. W efekcie brakuje jej lipidów (tłuszczów) potrzebnych do zatrzymywania wilgoci i ochrony przed czynnikami zewnętrznymi. Jest matowa, szorstka, często daje uczucie ściągnięcia.

Cera tłusta – charakteryzuje się nadprodukcją sebum (łojotokiem). Skóra widocznie błyszczy się na całej powierzchni, jej pory są rozszerzone i wyraźnie widoczne, a w badaniu dotykowym wydaje się grubsza. Często pojawiają się na niej zaskórniki i stany zapalne.

Cera mieszana – to najpopularniejszy, a zarazem najbardziej wymagający typ. Stanowi połączenie dwóch różnych rodzajów skóry. W tzw. strefie T (czoło, nos, broda) wykazuje cechy cery tłustej, natomiast na policzkach pozostaje sucha lub normalna.

Obok tych czterech typów wyróżniamy także stany skóry, takie jak cera wrażliwa, naczynkowa czy dojrzała, które mogą nakładać się na każdy z powyższych rodzajów.

Jak rozpoznać typ swojej cery? Instrukcja testu domowego krok po kroku

Aby precyzyjnie ocenić stan swojej skóry, nie potrzebujesz specjalistycznej aparatury. Wystarczy tzw. test chusteczkowy lub test czystej skóry, oparty na obserwacji naturalnych procesów wydzielania łoju. Aby wynik był miarodajny, test należy przeprowadzić wieczorem lub w dzień wolny od pracy, kiedy nie musisz nakładać makijażu.

Oto dokładna instrukcja, jak krok po kroku wykonać test domowy:

• Dokładne oczyszczenie: Umyj twarz delikatnym żelem lub pianką o neutralnym pH (najlepiej bez zawartości silnych detergentów typu SLS czy SLES). Zmyj resztki zanieczyszczeń letnią wodą.
• Osuszenie: Delikatnie przyłóż do twarzy jednorazowy, papierowy ręcznik. Pamiętaj, aby nie trzeć skóry, co mogłoby wywołać podrażnienia i zafałszować wynik.
• Czas oczekiwania: To najważniejszy krok. Pozostaw skórę całkowicie czystą na okres od 60 do 90 minut. Pod żadnym pozorem nie nakładaj toniku, serum, kremu ani mgiełki. Usiądź wygodnie i pozwól skórze pracować w jej naturalnym rytmie.
• Test chusteczkowy (weryfikacja): Po upływie półtorej godziny weź suchą, czystą chusteczkę higieniczną i podziel ją na cieńsze warstwy (lub użyj bibułek matujących). Dociskaj chusteczkę fragment po fragmencie do poszczególnych partii twarzy: najpierw do czoła, potem do nosa, brody oraz na koniec do policzków.

Interpretacja wyników – co mówi Twoja skóra?

Czas na analizę tego, co zaobserwowałaś na chusteczce oraz jakie odczucia towarzyszą Twojej skórze po 90 minutach bez żadnego kosmetyku.

Jeśli chusteczka pozostała całkowicie sucha i czysta na każdym fragmencie, a Ty czujesz wyraźne napięcie, pieczenie, swędzenie lub widzisz suche skórki w okolicach nosa, Twoja skóra wysyła jasny komunikat – to cera sucha. Wymaga ona natychmiastowej odbudowy bariery hydrolipidowej i intensywnego nawilżenia.

W przypadku, gdy chusteczka jest wyraźnie zatłuszczona (widoczne są plamy oleju) po przyłożeniu do czoła, nosa, brody oraz policzków, a cała Twoja twarz w lustrze mocno się błyszczy, masz do czynienia z cerą tłustą. Taka skóra potrzebuje regulacji wydzielania sebum, ale bez agresywnego wysuszania.

Najczęstszy scenariusz to ten, w którym plamy sebum pojawiają się wyłącznie po przyłożeniu chusteczki do środkowej części twarzy (czoło, nos, broda), podczas gdy fragmenty dotykające policzków pozostają czyste, a same policzki wydają się ściągnięte lub matowe. To jednoznaczny dowód na to, że posiadasz cerę mieszaną, która wymaga pielęgnacji strefowej – matowienia strefy T i nawilżania pozostałych partii.

Ostatnia ewentualność to brak śladów tłuszczu na chusteczce przy jednoczesnym braku jakiegokolwiek dyskomfortu, ściągnięcia czy zaczerwienienia. Jeśli Twoja skóra po 90 minutach jest miękka, elastyczna i wygląda świeżo, jesteś szczęśliwą posiadaczką cery normalnej.

Wykonanie domowego testu chusteczkowego to najprostszy i najbardziej skuteczny krok w stronę świadomej pielęgnacji. Zrozumienie, czy Twoja skóra zmaga się z nadprodukcją sebum, czy też cierpi na chroniczny brak lipidów, pozwala na precyzyjny dobór składników aktywnych. Pamiętaj, że typ cery może ulegać zmianom pod wpływem hormonów, wieku, diety czy pór roku, dlatego warto powtarzać test raz na kilka miesięcy. Prawidłowa diagnoza postawiona w domu chroni barierę naskórkową i stanowi fundament zdrowego, promiennego wyglądu bez konieczności kosztownych wizyt w gabinetach medycyny estetycznej.

Medycyna rekonstrukcyjna w onkologii rozwija się w dynamicznym tempie, stawiając sobie za cel nie tylko usunięcie nowotworu, ale również minimalizację psychicznych i fizycznych skutków okaleczających operacji. Wojewódzki Szpital Specjalistyczny im. NMP w Częstochowie udowodnił, że potrafi sprostać tym najwyższym standardom. W miniony poniedziałek wielodyscyplinarny zespół lekarzy podjął się wyzwania, które dla wielu kobiet chorujących na raka piersi oznacza powrót do normalnego funkcjonowania i dawnej jakości życia.

U pacjentki wykonano zabieg polegający na podskórnej amputacji lewej piersi z powodu zdiagnozowanego nowotworu oraz profilaktycznej podskórnej amputacji prawej piersi. Kluczowym elementem procedury była jednoczasowa, obustronna rekonstrukcja piersi z wykorzystaniem wolnego płata DIEP (ang. Deep Inferior Epigastric Perforator). Jest to jedna z najbardziej zaawansowanych technik mikrochirurgicznych na świecie, polegająca na odtworzeniu piersi przy użyciu skóry i tkanki tłuszczowej pobranej z podbrzusza pacjentki, z zachowaniem nienaruszonych mięśni brzucha.

- Operacja rozpoczęła się po godzinie 8:00 rano i zakończyła tuż przed północą. Przy stole operacyjnym pracowały jednocześnie dwa zespoły specjalistów: lek. Mateusz Orlikowski, lek. Katarzyna Golczyk, lek. Przemysław Jasnowski i lek. Adam Podsiedlik - relacjonuje Szpital.

Zgodnie z wytycznymi Krajowej Sieci Onkologicznej oraz zaleceniami Polskiego Towarzystwa Chirurgii Onkologicznej, kompleksowość opieki i dostęp do natychmiastowych rekonstrukcji stanowią kluczowy element nowoczesnej terapii raka piersi. Wdrożenie tak skomplikowanej procedury w częstochowskiej placówce medycznej to ogromny krok naprzód dla lokalnego systemu ochrony zdrowia.

Kilkanaście godzin na bloku operacyjnym – walka o zdrowie pacjentki

Skala trudności tego typu operacji wymaga nie tylko mistrzowskich umiejętności chirurgicznych, ale także ogromnej wytrzymałości całego personelu medycznego. Przełomowa operacja rozpoczęła się wczesnym rankiem, tuż po godzinie 8:00, a zakończyła dopiero przed północą. Przez niemal 16 godzin na bloku operacyjnym współpracowały ze sobą dwa równoległe zespoły specjalistów.

Przy stole operacyjnym stanęli uznani chirurdzy: lek. Mateusz Orlikowski, lek. Katarzyna Golczyk, lek. Przemysław Jasnowski oraz lek. Adam Podsiedlik. Ich zadaniem było precyzyjne wypreparowanie mikroskopijnych naczyń krwionośnych o średnicy często nieprzekraczającej jednego milimetra, a następnie połączenie ich pod mikroskopem w rejonie klatki piersiowej, aby zapewnić prawidłowe ukrwienie nowego płata tkankowego.

Niezwykle ważną rolę w powodzeniu całego przedsięwzięcia odegrali lekarze anestezjolodzy oraz zespół instrumentariuszek. Bezpieczne prowadzenie pacjentki przez tak wiele godzin w znieczuleniu ogólnym, przy jednoczesnym monitorowaniu wszystkich parametrów życiowych i dbaniu o optymalne ciśnienie krwi (kluczowe dla przetrwania przeszczepionego płata), stanowiło ogromne wyzwanie logistyczne i medyczne. Wysiłek ten przyniósł znakomite rezultaty – pacjentka zniosła procedurę bardzo dobrze, a tempo jej rekonwalescencji zaskoczyło samych medyków. Operowana kobieta mogła bezpiecznie opuścić szpital i wrócić do domu już w najbliższą sobotę, zaledwie kilka dni po zabiegu.

Dlaczego metoda DIEP to rewolucja w rekonstrukcji piersi?

Metoda DIEP uznawana jest obecnie przez autorytety medyczne za „złoty standard” w autologicznej (czyli z użyciem tkanek własnych pacjenta) rekonstrukcji piersi. W odróżnieniu od starszych metod, takich jak TRAM, podczas pobierania fragmentu skóry i tłuszczu z brzucha nie niszczy się i nie wycina mięśnia prostego brzucha. Dzięki temu pacjentka po zagojeniu ran nie traci siły mięśniowej w tym rejonie, co drastycznie zmniejsza ryzyko powstawania przepuklin oraz przewlekłego bólu kręgosłupa.

Główne zalety metody rekonstrukcyjnej DIEP obejmują:

• Naturalny wygląd i dotyk: Piersi odtworzone z własnej tkanki tłuszczowej pacjentki zachowują się naturalnie, są ciepłe i z czasem zmieniają swoją objętość wraz ze zmianami masy ciała kobiety.
• Brak ciał obcych: W przeciwieństwie do implantów silikonowych, tkanka własna nie niesie ze sobą ryzyka odrzucenia, infekcji wokół implantu czy rozwoju torebki włóknistej (stwardnienia piersi).
• Efekt estetyczny brzucha: Pobranie płata z podbrzusza przypomina zabieg plastyki brzucha (tzw. abdominoplastykę), co pozwala na jednoczesne wysmuklenie sylwetki w miejscu dawczym.
• Trwałość rezultatu: Zrekonstruowana pierś jest rozwiązaniem na całe życie i nie wymaga późniejszych operacji wymiany endoprotezy, co bywa konieczne w przypadku sztucznych implantów.
• Warto podkreślić, że profilaktyczna amputacja drugiej, zdrowej piersi, którą wykonano u pacjentki, to standardowa procedura redukująca ryzyko u kobiet z potwierdzonymi mutacjami genetycznymi (np. w genach BRCA1 lub BRCA2). Decyzje te podejmuje się na podstawie dokładnych analiz konsyliów onkologicznych, dopasowując plan leczenia indywidualnie do profilu genetycznego i historii rodzinnej pacjentki.

Edukacja przyszłych kadr medycznych na najwyższym poziomie

Wojewódzki Szpital Specjalistyczny im. NMP w Częstochowie pełni także niezwykle istotną funkcję dydaktyczną. Tej historycznej operacji z uwagą przyglądali się studenci kierunku lekarskiego Collegium Medicum Uniwersytetu Jana Długosza w Częstochowie (UJD), którzy realizują praktyki kliniczne na Oddziale Chirurgii Onkologicznej z Pododdziałem Chorób Piersi.

Dla przyszłych medyków była to unikalna okazja do bezpośredniego obcowania z zaawansowaną mikrochirurgią i obserwowania, jak w praktyce wygląda interdyscyplinarna współpraca na bloku operacyjnym. Kształcenie studentów w oparciu o najnowocześniejsze procedury lecznicze gwarantuje, że kolejne pokolenia lekarzy będą dysponować wiedzą odpowiadającą światowym trendom medycznym.

Dzięki sukcesowi zespołu chirurgów z Częstochowy, pacjentki z regionu nie muszą już szukać pomocy w odległych ośrodkach klinicznych. Szpital udowodnił, że posiada zaplecze sprzętowe, doskonale wyszkoloną kadrę i odwagę do wdrażania procedur ratujących nie tylko zdrowie, ale i kobiecą godność po chorobie nowotworowej.

Przeprowadzenie pierwszej obustronnej rekonstrukcji piersi metodą DIEP w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym im. NMP w Częstochowie to kamień milowy dla śląskiej medycyny. Sukces wielogodzinnej operacji potwierdza najwyższe kompetencje częstochowskich chirurgów, anestezjologów oraz personelu pielęgniarskiego. Dzięki wdrożeniu tej zaawansowanej techniki mikrochirurgicznej pacjentki onkologiczne zyskują dostęp do bezpłatnego, nowoczesnego leczenia na najwyższym światowym poziomie. Placówka oficjalnie dołączyła do grona wiodących ośrodków rekonstrukcji piersi w Polsce, dając chorym kobietom realną szansę na powrót do pełnego komfortu życia.

Rwa kulszowa – gdy ból zaczyna „iść” do nogi

Rwa kulszowa to zespół objawów związanych z podrażnieniem lub uciskiem korzeni nerwowych, z których powstaje nerw kulszowy. Najczęstszą przyczyną jest przepuklina krążka międzykręgowego w odcinku lędźwiowym kręgosłupa, ale nie jest to jedyne możliwe źródło problemu.

– Charakterystyczny dla rwy jest ostry, przeszywający ból, piekący, z odczuciem jak przy porażeniu prądem, który promieniuje do kończyny dolnej – najczęściej w jej tylnej i tylno-bocznej części – tłumaczy fizjoterapeuta Grzegorz Grochal.

Jak dodaje ekspert, ból pleców może, ale nie musi, występować razem z rwą.

– Zdarza się, że rwa kulszowa objawia się wyłącznie nagłym bólem nogi. Często pojawiają się również objawy neurologiczne, takie jak drętwienie, mrowienie, zaburzenia czucia czy osłabienie siły mięśniowej – mówi.

W przypadku zwykłego bólu pleców dolegliwości zazwyczaj pozostają miejscowe. Pacjent odczuwa dyskomfort głównie w okolicy lędźwiowej, a ból ma bardziej rozlany charakter i nie przebiega wzdłuż kończyny.

Nie każdy ból promieniujący oznacza przepuklinę

Choć przepuklina krążka międzykręgowego jest jedną z najczęstszych przyczyn rwy kulszowej, szczególnie u młodszych osób, nie wyjaśnia wszystkich przypadków.

Objawy mogą pojawić się również w związku ze zmianami zwyrodnieniowymi kręgosłupa, które prowadzą do zwężenia kanału kręgowego lub otworów, przez które wychodzą nerwy. Przyczyną może być także kręgozmyk, czyli przesunięcie jednego kręgu względem drugiego.

Rzadziej podobne dolegliwości wynikają z podrażnienia nerwu poza kręgosłupem, na przykład w przebiegu zespołu mięśnia gruszkowatego. Do najrzadszych przyczyn należą natomiast urazy, infekcje czy choroby nowotworowe.

Objawy, których nie należy ignorować

Większość przypadków rwy kulszowej można leczyć zachowawczo, jednak są sytuacje, w których nie należy zwlekać z konsultacją lekarską.

Szczególną uwagę powinny zwrócić:

• nagłe osłabienie siły w nodze,
• opadanie stopy,
• brak możliwości wspięcia się na palce,
• drętwienie okolicy krocza i wewnętrznej strony ud,
• problemy z kontrolowaniem moczu lub stolca,
• objawy występujące jednocześnie po obu stronach ciała.

– To tak zwane czerwone flagi, które wymagają pilnej diagnostyki lekarskiej – podkreśla Grzegorz Grochal.

Leżenie w łóżku nie zawsze pomaga

Silny ból często sprawia, że pacjenci ograniczają ruch i starają się przeczekać problem. Tymczasem wielodniowe leżenie może nie być najlepszym rozwiązaniem.

– Jednym z podstawowych błędów jest wielodniowe pozostawanie w łóżku i unikanie ruchu. Oczywiście w bardzo nasilonych przypadkach początkowo korzystne mogą być bezbolesne pozycje ułożeniowe, które pozwalają zmniejszyć dolegliwości – wyjaśnia fizjoterapeuta.

Problemem bywa także wykonywanie przypadkowych ćwiczeń znalezionych w internecie.

– Ćwiczenia powinny być dobrane do przyczyny problemu i aktualnego nasilenia objawów. Najczęściej najlepszym rozwiązaniem jest umiarkowany ruch dostosowany do bólu, a nie całkowite unikanie aktywności – dodaje.

Specjalista zwraca również uwagę, że pacjenci często próbują intensywnie rozciągać bolesną nogę, mimo że objawy się nasilają. Nie powinno się także ignorować narastających zaburzeń czucia czy osłabienia mięśni.

Fizjoterapeuta może pomóc dobrać odpowiednie leczenie

Do fizjoterapeuty warto zgłosić się możliwie wcześnie, szczególnie jeśli ból utrudnia codzienne funkcjonowanie.

Podczas wizyty specjalista ocenia sposób poruszania się, zakres ruchu, reakcję układu nerwowego oraz możliwe źródło dolegliwości. Na tej podstawie dobiera postępowanie, które może obejmować terapię manualną, ćwiczenia oraz edukację dotyczącą bezpiecznego powrotu do aktywności.

Konsultacja lekarska jest natomiast szczególnie ważna w przypadku objawów alarmowych, bardzo silnego bólu uniemożliwiającego normalne funkcjonowanie, urazu poprzedzającego pojawienie się dolegliwości lub braku poprawy mimo zastosowanego leczenia.

Ile trwa powrót do sprawności po rwie kulszowej?

W większości przypadków leczenie rwy kulszowej nie wymaga operacji. Stosuje się między innymi leczenie przeciwbólowe, odpowiednio dobrane ćwiczenia, stopniowy powrót do aktywności, terapię manualną oraz zmianę codziennych nawyków, które mogą przeciążać kręgosłup.

U części pacjentów, gdy ból jest bardzo nasilony i nie ustępuje mimo leczenia, lekarz może rozważyć dodatkowe metody, takie jak iniekcje przeciwbólowe i przeciwzapalne. Leczenie operacyjne bierze się pod uwagę przede wszystkim wtedy, gdy pojawiają się poważne zaburzenia neurologiczne.

– Czas trwania objawów zależy od wielu czynników: przyczyny problemu, stopnia jego nasilenia, zastosowanego leczenia oraz tego, jak pacjent postępuje na co dzień. Powrót do sprawności może potrwać od kilku tygodni do kilku miesięcy – mówi Grzegorz Grochal.

Rwa kulszowa nie zawsze oznacza poważną chorobę kręgosłupa, ale wymaga właściwego rozpoznania. Najważniejsze jest nie tylko zmniejszenie bólu, lecz także znalezienie przyczyny problemu i bezpieczny powrót do ruchu.

Różnica w odczycie wagi między porankiem a wieczorem jest wynikiem ciągłej pracy naszego organizmu. W nocy, choć śpimy, metabolizm nie zwalnia całkowicie. Ciało zużywa energię na podtrzymanie podstawowych funkcji życiowych, takich jak oddychanie, praca serca, odbudowa komórek czy regeneracja narządów wewnętrznych.

Głównym powodem, dla którego ranny pomiar pokazuje niższą wartość, jest utrata płynów. Podczas całego procesu nocnego wypoczynku utrata wody zachodzi dwoma głównymi drogami:

• Parowanie przez skórę (niewidoczne pocenie się): Organizm przez całą noc oddaje parę wodną, aby utrzymać stałą temperaturę ciała.
• Oddychanie: Z każdym wydechem wydychamy wilgotne powietrze. W ciągu 7–8 godzin snu tą drogą tracimy znaczną ilość wody.
• Dodatkowo poranne skorzystanie z toalety (usunięcie moczu oraz stolca) fizycznie zmniejsza masę ciała. Z kolei w ciągu dnia przyjmujemy płyny, spożywamy posiłki, a w naszych jelitach zalega trawiona treść pokarmowa, co naturalnie podnosi wskaźnik na wadze pod koniec dnia.

Rola wody i soli w dobowej zmianie masy ciała

Woda stanowi około 60% masy ciała dorosłego człowieka, a u osób zmagających się z otyłością jej udział może być zmienny ze względu na proporcje tkanki tłuszczowej do mięśniowej. To właśnie gospodarka wodno-elektrolitowa w największym stopniu odpowiada za nagłe skoki masy ciała w ciągu dnia.

Spożywanie produktów bogatych w sód (sól kuchenna, wysoce przetworzona żywność, gotowe sosy, wędliny) powoduje zatrzymywanie wody w przestrzeniach międzykomórkowych. Jeśli zjesz słoną kolację, Twój organizm zatrzyma płyny, aby utrzymać prawidłowe stężenie elektrolitów we krwi. W efekcie wieczorna lub poranna waga może być wyższa, mimo że tkanka tłuszczowa wcale nie przyrosła.

Równie istotny jest wpływ węglowodanów. Glukoza magazynowana jest w wątrobie i mięśniach pod postacią glikogenu. Każdy 1 gram glikogenu wiąże w organizmie około 3 do 4 gramów wody. Po obfitym posiłku węglowodanowym wieczorem, poziom magazynowanego glikogenu i związanej z nim wody wzrasta, co od razu odbija się na wyniku pomiaru.

Przyczyny dobowych wahań wagi – o czym warto pamiętać?

Dobowe wahania masy ciała są zjawiskiem złożonym. Oprócz ilości wypitych płynów i zjedzonych posiłków, wpływ na wieczorny wynik mają następujące czynniki:

• Aktywność fizyczna i mikrourazy mięśni: po intensywnym treningu w mięśniach powstają mikroskopijne uszkodzenia (stan zapalny), co skłania organizm do gromadzenia wody w celu naprawy tkanek.
• Zaburzenia hormonalne i cykl menstruacyjny: u kobiet zatrzymywanie wody ściśle wiąże się z poziomem estrogenów i progesteronu. W drugiej fazie cyklu (oraz tuż przed krwawieniem) waga może wzrosnąć nawet o 1–3 kg.
• Stres i poziom kortyzolu: przewlekły stres podnosi poziom kortyzolu (hormonu stresu), który sprzyja retencji płynów i utrudnia kontrolę masy ciała.
• Pora i jakość snu: zbyt krótki sen zaburza wydzielanie ghreliny (hormonu głodu) i leptyny (hormonu sytości), co wpływa na większe spożycie jedzenia w ciągu dnia i zmianę dobowego rytmu trawienia.
• Szybkość pasażu jelitowego: czas, w jakim pokarm przechodzi przez przewód pokarmowy, wynosi od 24 do nawet 72 godzin. Zaparcia mogą sztucznie zawyżać masę ciała wieczorem i rano.

Jak prawidłowo kontrolować masę ciała podczas leczenia nadwagi?

W procesie leczenia otyłości niewłaściwe podejście do ważenia się może prowadzić do spadku motywacji, a nawet zaburzeń odżywiania. Lekarze obesitolodzy i dietetycy kliniczni zalecają wdrożenie odpowiednich zasad pomiarowych.

Oto wytyczne dotyczące prawidłowego ważenia się:

• Waż się zawsze o tej samej porze: Najbardziej wiarygodny jest pomiar poranny, wykonywany na czczo, po skorzystaniu z toalety i przed wypiciem pierwszej szklanki wody.
• Stosuj te same warunki: Waż się w samej bieliznie lub nago, używając zawsze tej samej, sprawniej wagi ustawionej na twardym, płaskim podłożu (nie na dywanie).
• Nie waż się codziennie, jeśli wywołuje to stres: Dobowym wahaniom nie należy nadawać zbyt dużego znaczenia. Wystarczy dokonywać pomiaru raz w tygodniu lub wyciągać średnią tygodniową z codziennych pomiarów.
• Śledź trendy, a nie pojedyncze odczyty: O realnej utracie tkanki tłuszczowej świadczy spadek masy ciała obserwowany na przestrzeni tygodni i miesięcy, a nie z godziny na godzinę.
• Używaj taśmy krawieckiej: Pomiary obwodów (pasa, bioder, klatki piersiowej) są często znacznie lepszym wskaźnikiem postępów w redukcji tkanki tłuszczowej niż sama waga.

Odpowiedź na pytanie, dlaczego rano ważę mniej niż wieczorem, kryje się w naturalnych procesach fizjologicznych – od nocnej utraty wody przez oddychanie i skórę, po gromadzenie treści pokarmowej i płynów w ciągu dnia. Wahania rzędu 1–2 kg są całkowicie prawidłowe i nie stanowią dowodu na przyrost tkanki tłuszczowej. Aby skutecznie monitorować leczenie nadwagi i otyłości, należy skupić się na długofalowym trendzie oraz porannych pomiarach w powtarzalnych warunkach.

Bibliografia

Polskie Towarzystwo Leczenia Otyłości (PTLO), Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na otyłość, Medycyna Praktyczna, 2022, https://ptlo.org.pl/

Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej (NCEZ/NIZP PZH), Rola wody w organizmie człowieka i skutki jej niedoboru, PZH, 2023, https://ncez.pzh.gov.pl/

Hall, K.D., Predicting Metabolic Adaptation, Body Weight Loss, and Body Composition Alterations, American Journal of Clinical Nutrition, 2010, 92(6):1326-1331, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20962159/

Państwowy Zakład Higieny (NIZP-PZH), Normy żywienia dla populacji Polski – gospodarka wodna i elektrolitowa, NIZP-PZH, 2020, https://www.pzh.gov.pl/

World Health Organization (WHO), Obesity and overweight, Fact Sheet, World Health Organization, 2024, https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/obesity-and-

Gdy powietrze staje się gwałtownie suche, dochodzi do nasilenia zjawiska zwanego TEWL (ang. Transepidermal Water Loss, czyli przeznaskórkowa utrata wody). Jest to naturalny proces parowania wody z głębszych warstw skóry na zewnątrz. Im niższa wilgotność otoczenia, tym szybciej cząsteczki wody uciekają z naskórka. Wpływ klimatyzacji na skórę jest nieubłagany – wielotygodniowe przebywanie w takich warunkach osłabia integralność bariery hydrolipidowej, co udowodniły liczne publikacje naukowe. 

Utrata wilgoci w naskórku nie następuje z minuty na minutę. Przez pewien czas skóra próbuje kompensować ubytek wody, jednak z czasem jej zdolności regeneracyjne słabną, pojawia się nadwrażliwość i stan zapalny. 

Po czym poznać, że klimatyzacja szkodzi Twojej cerze? 

Objawy przesuszenia i podrażnienia spowodowanego chłodnictwem bywają subtelne. Początkowo łatwo je pomylić ze zwykłym zmęczeniem po ciężkim dniu w pracy. Warto jednak uważnie obserwować reakcje twarzy pod koniec dnia. 

Do najczęstszych sygnałów alarmowych należą: 

• Uczucie ściągnięcia i pieczenia – występujące najczęściej po południu, mimo starannego nałożenia kremu rano. 
• Utrata blasku i szary odcień – cera wygląda na zmęczoną, wiotką i pozbawioną witalności. 
• Uwypuklenie drobną siatką zmarszczek – tzw. linie odwodnieniowe, które znikają po intensywnym nawodnieniu. 
• Wzrost reaktywności i zaczerwienienia – zwłaszcza przy cerze naczyniowej i wrażliwej. 
• Niespodziewany nadmiar sebum – skóra, próbując bronić się przed wysuszeniem, może zacząć produkować więcej łoju, co prowadzi do powstawania niedoskonałości. 

Szczególnie wymagająca jest cera naczyniowa. Gwałtowne przejścia ze stopniało-gorącego powietrza na zewnątrz do mroźnego wnętrza biura powodują nagłe rozszerzanie i kurczenie naczyń krwionośnych. Tzw. skoki temperatur nasilają rumień i wywołują uciążliwe pieczenie. 

Najczęstsze błędy pielęgnacyjne popełniane latem 

Pracując w chłodzonym środowisku, często popełniamy błędy, które pogłębiają problem. Podstawowym z nich jest sięganie wyłącznie po lekkie żele i rezygnacja z kremów ochronnych. Choć lekka formuła daje wrażenie świeżości, bez odpowiednich składników emolientowych woda wyparuje z naskórka jeszcze szybciej. 

Innym potknięciem jest zbyt częste mycie twarzy piankami czy żelami w ciągu dnia, by poczuć odświeżenie. Detergenty wypłukują naturalny płaszcz lipidowy, podkręcając utratę wilgoci. Nie można też zapominać o nawadnianiu od wewnątrz – picie zbyt małej ilości wody przyspiesza odwodnienie całego organizmu. 

Jak obniżyć negatywny wpływ klimatyzacji na skórę? 

Aby zapobiec utracie elastyczności i zapewnić cerze komfort, warto wprowadzić do letniego planu pielęgnacji kilka istotnych modyfikacji: 

• Wybieraj składniki odbudowujące barierę – sięgaj po preparaty zawierające kwas hialuronowy, ceramidy, NMF (naturalny czynnik nawilżający) oraz niacynamid. Pomagają one zatrzymać wodę w głębokich warstwach naskórka i uszczelniają płaszcz ochronny. 
• Nawilżaj w trakcie dnia – używaj mgiełek nawilżających lub wód termalnych, ale zawsze pamiętaj, by po spryskaniu delikatnie wklepać produkt lub delikatnie go osuszyć, nie pozwalając na swobodne wyparowanie ze skóry. 
• Unikaj bezpośrednich nawiewów – nie kieruj kratki klimatyzatora w samochodzie czy biurze prosto na twarz. Strumień chłodnego powietrza drastycznie potęguje przesuszenie. 
• Zadbaj o nawilżacz powietrza – ustawienie małego nawilżacza na biurku pozwala utrzymać wilgotność otoczenia w optymalnym przedziale 40–60%.
• Nawadniaj organizm – pij regularnie wodę mineralną, zwiększając jej podaż o dodatkowe 0,5 litra w dni spędzane w klimatyzacji.

Bibliografia

NFZ (Narodowy Fundusz Zdrowia), Jak bezpiecznie korzystać z klimatyzacji latem? Poradnik zdrowotny, serwis internetowy NFZ, 2024, https://www.nfz.gov.pl

PubMed / Journal of Dermatological Science, The impact of low environmental humidity on skin barrier function and transepidermal water loss (TEWL), publikacja recenzowana, 2021, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov

Polskie Towarzystwo Dermatologiczne (PTD), Rekomendacje dotyczące pielęgnacji bariery naskórkowej w zmiennych warunkach mikroklimatycznych, Wytyczne kliniczne PTD, 2023, https://ptderm.pl

Główny Inspektorat Sanitarny (GIS), Wpływ jakości powietrza i mikroklimatu pomieszczeń na zdrowie i cerę, portal gov.pl, 2025, https://www.gov.pl/web/gis

W połowie lipca polska medycyna odnotowała kolejny spektakularny sukces. W Wojewódzkim Szpitalu Zespolonym w Płocku przeprowadzono skomplikowaną procedurę chirurgiczną, o której głośno zrobiło się w całym kraju. Operację wykonał zespół pod okiem  specjalistów z Klinicznego Oddziału Chirurgii Ogólnej i Onkologicznej. Zabieg trwał kilka godzin i wymagał od całego personelu medycznego najwyższych kwalifikacji oraz precyzji.

Jak podkreślają eksperci z Polskiego Towarzystwa Chirurgicznego, guzy jamy brzusznej osiągające tak gigantyczne rozmiary są rzadkością w codziennej praktyce klinicznej. Wymagają one nie tylko zaawansowanego sprzętu, ale przede wszystkim doświadczonego zespołu, który potrafi przewidzieć i zminimalizować ryzyko śródoperacyjne, takie jak masywny krwotok czy uszkodzenie sąsiadujących narządów wewnętrznych.

Jak wielki był guz i jakie niósł zagrożenia?

Usunięta zmiana osiągnęła imponujące i niebezpieczne wymiary.

- Guz wielkości piłki do koszykówki dla dzieci, ale o wadze piłki lekarskiej z brzucha 70- letniego pacjenta usunęli chirurdzy Klinicznego Oddziału Chirurgii Ogólnej i Onkologicznej. Guz miał wielkość 20×19 cm i ważył 5 kg! - informuje na swojej stronie płoccki szpital.

Taka masa w jamie brzusznej wywiera ogromny nacisk na sąsiednie struktury anatomiczne. Zgodnie z raportami Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) dotyczącymi nowotworów tkanek miękkich, masywne guzy jamy brzusznej mogą prowadzić do szeregu groźnych powikłań, takich jak:

• Ucisk na duże naczynia krwionośne, co zaburza krążenie ogólnoustrojowe
• Przesunięcie narządów wewnętrznych i zaburzenia pracy jelit oraz żołądka
• Znaczące pogorszenie wydolności oddechowej poprzez ucisk przepony
• Przewlekły ból brzucha i drastyczny spadek komfortu życia pacjenta
• Wyniszczenie organizmu związane z procesem nowotworowym

Zespół lekarzy stojący za sukcesem

Za sukcesem tej trudnej operacji stoi interdyscyplinarny zespół specjalistów. Zabieg przeprowadził dr n. med. Andrzej Roszkowski, kierujący zespołem operującym, w asyście lekarzy Jakuba Czajkowskiego oraz Lecha Paćkowskiego. Kluczową rolę w zapewnieniu bezpieczeństwa pacjentowi odegrał zespół anestezjologiczny w składzie: lek. Magdalena Piotrowska oraz lek. Beata Hawryluk. Prawidłowy przebieg procedury pod względem instrumentacji wspierała instrumentariuszka Kinga Biernacka.

Wypowiedzi ekspertów potwierdzają, że koordynacja pracy chirurgów i anestezjologów jest fundamentem nowoczesnej onkologii. Jak wskazuje Ministerstwo Zdrowia w swoich wytycznych dotyczących opieki onkologicznej, dostęp do wysokospecjalistycznych ośrodków chirurgicznych drastycznie zwiększa szanse pacjentów na skuteczne leczenie nawet w najtrudniejszych przypadkach klinicznych.

Szybka rekonwalescencja i dalsze perspektywy

Operacja odbyła się 10 lipca i od razu przyniosła oczekiwane rezultaty zdrowotne. Jak zaznaczył dr n. med. Andrzej Roszkowski, zabieg w znaczący sposób podniósł komfort życia pacjenta, eliminując czynnik stale zagrażający jego życiu. Co niezwykle istotne w przypadku tak rozległych operacji u osób starszych, rekonwalescencja przebiegła wzorowo.

Chory mężczyzna już w czwartej dobie po zabiegu opuścił szpital w stanie ogólnym dobrym i został wypisany do domu. Obecnie usunięty materiał tkankowy znajduje się w laboratoriach histopatologicznych. Dalsze badania dostarczą lekarzom szczegółowych wskazówek co do ewentualnego uzupełniającego leczenia onkologicznego, co jest standardową procedurą zalecaną przez Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ).

Rozwijająca się infekcja wirusowa manifestuje się zespołem uciążliwych dolegliwości, które stopniowo przybierają na sile w ciągu pierwszych trzech dni. Właściwe rozpoznanie tych symptomów pozwala na szybkie wdrożenie leczenia ukierunkowanego na poprawę komfortu chorego. Do najczęstszych objawów, z którymi mierzy się organizm, należą określone dolegliwości:

●       katar – początkowo wodnisty, po kilku dniach gęstnieje,

●       kaszel – w pierwszej fazie suchy i drażniący, z czasem przekształca się w kaszel z zalegającą wydzieliną,

●       ból gardła – o charakterze drapania lub pieczenia,

●       stany podgorączkowe – u dorosłych zazwyczaj w granicach 37,5–38,5°C,

●       osłabienie – ogólne rozbicie, ból głowy oraz bóle mięśniowe.

Amol i naturalne metody jako wsparcie w infekcji

Proces leczenia infekcji polega na łagodzeniu konkretnych dolegliwości. Zamiast testować przypadkowe środki, warto wybierać substancje o potwierdzonym działaniu, w tym tradycyjne kompozycje olejków eterycznych, które od pokoleń pomagają zwalczać pierwsze symptomy przeziębienia.

●       nacieranie i inhalacje – Amol, dzięki zawartości mentolu oraz olejków eterycznych, idealnie sprawdza się do nacierania klatki piersiowej i pleców.

●       łagodzenie bólów głowy i mięśni – wmasowanie kilku kropel preparatu Amol w skronie oraz bolące mięśnie przynosi szybką ulgę, działa rozgrzewająco i zmniejsza napięcie wywołane chorobą.

●       miód i napary – herbata z imbirem i cytryną działa rozgrzewająco. Jedna łyżeczka miodu przed snem skutecznie łagodzi nocny kaszel u dorosłych i dzieci powyżej pierwszego roku życia.

●       odpoczynek i nawodnienie – sen trwający od 7 do 9 godzin oraz wypijanie około 2 litrów płynów na dobę to fundament regeneracji układu odpornościowego.

Kiedy należy udać się do lekarza?

Większość przeziębień ustępuje samoistnie w ciągu 7–10 dni. Istnieją jednak sygnały alarmowe, które bezwzględnie wymagają konsultacji medycznej. Należą do nich:

●        duszność,

●       ból w klatce piersiowej,

●        gorączka przekraczająca 39°C utrzymująca się ponad dwa dni,

●         objawy, które nagle zaostrzają się po chwilowej poprawie.

Może to świadczyć o rozwoju powikłań, takich jak zapalenie zatok lub płuc.

Podsumowanie

Skuteczne leczenie przeziębienia opiera się na umiejętnym zwalczaniu objawów i zapewnieniu organizmowi optymalnych warunków do wypoczynku. Stosując tradycyjne rozwiązania, takie jak preparaty marki Amol do inhalacji i nacierania, zyskujemy sprawdzony sposób na udrożnienie dróg oddechowych oraz ulgę w bólach mięśniowych. Połączenie odpoczynku, domowych naparów oraz bezpiecznych wyrobów aptecznych to najprostsza droga do szybkiego powrotu do pełnej formy.

Informacje zawarte w artykule mają charakter ogólny i edukacyjny. Nie stanowią porady medycznej, formy diagnozy lub zaleceń leczenia i nie mogą zastąpić badań lekarskich ani profesjonalnego doradztwa medycznego. Przed zastosowaniem jakichkolwiek procedur leczenia lub w przypadku jakichkolwiek wątpliwości dotyczących stanu zdrowia należy każdorazowo skonsultować się z lekarzem.

Bibliografia naukowa

1. Paul, I. M., Beiler, J., McMonagle, A., Shaffer, M. L., Duda, L., Berlin, C. M. (2007). Effect of honey, dextromethorphan, and no treatment on nocturnal cough and sleep quality for coughing children and their parents. Archives of Pediatrics & Adolescent Medicine, 161(12), 1140-1146.
2. Eccles, R. (2003). Menthol: effects on nasal sensation of airflow and the drive to breathe. Current Allergy and Asthma Reports, 3(3), 210-214.
3. Horváth, G., Ács, K. (2015). Essential oils in the treatment of respiratory tract diseases highlighting their role in bacterial infections. Flavour and Fragrance Journal, 30(5), 331-341.

Nie zawsze oznacza to poważne uszkodzenie, ale utrzymującego się bólu nie warto ignorować.

Dlaczego boli bark przy podnoszeniu ręki?

Przyczyn bólu barku może być wiele. Najczęściej problem dotyczy struktur, które tworzą i stabilizują staw – mięśni, ścięgien, więzadeł oraz torebki stawowej.

– Najczęściej przyczyną są uszkodzone lub przeciążone struktury tworzące i otaczające staw, czyli ścięgna i mięśnie, więzadła oraz torebka stawowa. Ból może również wynikać z problemów z mniej oczywistymi strukturami, takimi jak kaletka podbarkowa – wyjaśnia fizjoterapeuta Grzegorz Grochal.

Dolegliwości mogą pojawić się zarówno po konkretnym urazie, jak i stopniowo – na przykład w wyniku powtarzających się przeciążeń.

Czy każdy ból barku oznacza problem ze stożkiem rotatorów?

Stożek rotatorów, czyli grupa mięśni i ścięgien odpowiedzialnych między innymi za stabilizację i ruch barku, rzeczywiście często jest źródłem problemów. Nie jest jednak jedyną strukturą, która może powodować ból.

Jak podkreśla ekspert:

– Ból barku może być związany nie tylko ze stożkiem rotatorów, ale również z torebką stawową, stawem barkowo-obojczykowym, kaletką podbarkową czy ścięgnami innych mięśni, na przykład głowy długiej mięśnia dwugłowego ramienia.

Warto pamiętać, że czasami ból odczuwany w okolicy barku wcale nie pochodzi bezpośrednio ze stawu.

– Dolegliwości w obrębie barku mogą również promieniować z odcinka szyjnego kręgosłupa – dodaje fizjoterapeuta.

Przeciążenie czy poważniejszy uraz? Jak rozpoznać różnicę?

Nie każdy ból barku oznacza poważne uszkodzenie. W przypadku przeciążenia objawy najczęściej rozwijają się stopniowo.

Typowe jest to, że:

• ból pojawia się podczas konkretnych ruchów,
• wystąpił po zwiększonej aktywności lub większym obciążeniu,
• siła mięśni pozostaje zachowana,
• dolegliwości zmniejszają się po odpoczynku.

Inaczej może wyglądać sytuacja po urazie.

– Poważniejszy problem zwykle ma nagły początek i jest związany z konkretnym wydarzeniem, na przykład dźwignięciem, szarpnięciem czy gwałtownym ruchem. Niepokój powinien wzbudzić nagły, bardzo silny ból, utrata siły, niemożność uniesienia ramienia lub duże ograniczenie ruchomości – mówi Grzegorz Grochal.

Czy można ćwiczyć bolący bark?

Wiele osób obawia się ruchu, gdy bark boli. Tymczasem całkowite unieruchomienie w większości przypadków nie jest najlepszym rozwiązaniem.

– W większości przypadków warto ćwiczyć, ale ćwiczenia powinny być odpowiednio dobrane pod względem rodzaju, techniki i obciążenia. Całkowite unieruchomienie barku rzadko pomaga, a może prowadzić do dalszego ograniczenia ruchomości i osłabienia mięśni – tłumaczy fizjoterapeuta.

Celem rehabilitacji nie jest „przepchnięcie” bólu, ale stopniowe odzyskiwanie sprawności.

– Ćwiczenia powinny pozwalać utrzymać bezbolesny lub tylko nieznacznie bolesny zakres ruchu oraz stopniowo zwiększać tolerancję tkanek na obciążenie. Jeśli ból podczas ćwiczeń jest niewielki i nie nasila się po ich zakończeniu ani kolejnego dnia, zwykle nie jest przeciwwskazaniem do kontynuowania terapii – dodaje.

Program ćwiczeń powinien być jednak zawsze dopasowany do przyczyny problemu i nasilenia objawów.

Jak wygląda badanie fizjoterapeutyczne przy bólu barku?

Pierwszym etapem diagnostyki jest dokładny wywiad. Fizjoterapeuta pyta między innymi o moment pojawienia się bólu, sytuacje, które nasilają lub zmniejszają objawy oraz wpływ problemu na codzienne funkcjonowanie.

Następnie wykonywane jest badanie funkcjonalne, które pozwala ocenić:

• jakość ruchu,
• zakres ruchomości,
• pracę mięśni,
• możliwe źródło bólu,
• czy problem rzeczywiście pochodzi z barku, czy na przykład z odcinka szyjnego kręgosłupa.

W diagnostyce wykorzystywane są również testy prowokacyjne oraz palpacja, czyli badanie dotykiem, które pomaga określić miejsce największej bolesności i napięcia tkanek.

Czasami lekarz lub fizjoterapeuta może zalecić dodatkowe badania, takie jak USG lub rezonans magnetyczny. Nie zawsze jednak sam obraz badania wyjaśnia przyczynę bólu.

– Badania obrazowe pokazują zmiany również u osób, które nie odczuwają żadnych dolegliwości. Dlatego najważniejsze pozostają dokładny wywiad i badanie kliniczne, a nie wyłącznie wygląd tkanek na zdjęciu – zaznacza Grzegorz Grochal.

Jak wygląda rehabilitacja bolącego barku?

Nie istnieje jedna metoda, która będzie najlepsza dla każdego pacjenta. Skuteczna terapia zależy przede wszystkim od przyczyny problemu.

– Najlepsze efekty najczęściej daje indywidualnie dobrana terapia oparta na przyczynie bólu, a nie jedna konkretna metoda – mówi ekspert.

W rehabilitacji często wykorzystuje się:

• terapię manualną, która może pomóc zmniejszyć dolegliwości i poprawić ruchomość tkanek,
• ćwiczenia terapeutyczne,
• pracę nad siłą mięśni stabilizujących bark,
• poprawę kontroli ruchowej,
• edukację dotyczącą codziennych nawyków i sposobu obciążania stawu.

Zabiegi fizykalne mogą być uzupełnieniem terapii, jednak najważniejszym elementem pozostaje aktywna praca pacjenta i stopniowy powrót do sprawności.

Kiedy zgłosić się do fizjoterapeuty?

Do specjalisty warto zgłosić się, gdy ból barku utrzymuje się, ogranicza codzienną aktywność lub pojawia się przy coraz większej liczbie ruchów. Szczególnie nie należy zwlekać po urazie, któremu towarzyszy nagła utrata siły lub znaczne ograniczenie ruchomości.

Wczesna diagnostyka pozwala szybciej znaleźć przyczynę problemu i dobrać leczenie, które pomoże wrócić do normalnego funkcjonowania.

Nowoczesne urządzenia zostały wdrożone w dwóch klinikach Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego nr 2 PUM w Szczecinie – Klinice Chirurgii Ogólnej i Transplantacyjnej oraz Klinice Urologii i Onkologii Urologicznej. W najbliższym czasie mają trafić także do Kliniki Ginekologii Operacyjnej i Onkologii Ginekologicznej Dorosłych i Dziewcząt.

Zakup robotów był możliwy dzięki środkom z Krajowego Planu Odbudowy. Jak podkreśla szpital, są to obecnie jedne z najnowocześniejszych urządzeń tego typu wykorzystywanych w polskich placówkach medycznych.

Roboty zostały zaprojektowane jako wsparcie dla personelu. Ich zadaniem nie jest zastępowanie pracy pielęgniarek, ale odciążenie ich w części obowiązków, dzięki czemu więcej czasu mogą poświęcić bezpośredniemu kontaktowi z pacjentem.

Edukacja pacjentów przed zabiegiem i po operacji

Jedną z funkcji robotów jest przekazywanie pacjentom informacji dotyczących leczenia i pobytu w szpitalu. Urządzenia mogą prowadzić chorego przez kolejne etapy przygotowania do zabiegu oraz rekonwalescencji.

Pacjenci otrzymują m.in. materiały edukacyjne dotyczące:

• przygotowania do operacji,
• prawidłowej zmiany opatrunków,
• zaleceń pooperacyjnych,
• rehabilitacji i bezpiecznego powrotu do aktywności.

Roboty mogą również wyświetlać filmy instruktażowe, które pomagają pacjentom lepiej zrozumieć zalecenia dotyczące dalszego leczenia.

Pomoc w monitorowaniu bólu pooperacyjnego

Technologia ma wspierać także kontrolę stanu pacjentów po zabiegach. Roboty mogą pomagać w monitorowaniu poziomu bólu pooperacyjnego, a zebrane informacje trafiają do personelu medycznego.

Dzięki temu lekarze i pielęgniarki mogą szybciej reagować na zgłaszane dolegliwości i lepiej dopasowywać leczenie przeciwbólowe do indywidualnych potrzeb pacjenta.

Roboty pomagają także w organizacji pracy oddziału

Nowe urządzenia nie służą wyłącznie do kontaktu z pacjentami. Ich możliwości obejmują również wsparcie logistyczne – m.in. transport materiałów wewnątrz szpitala.

Roboty mogą także udzielać podstawowych informacji dotyczących pobytu w placówce oraz zapewniać pacjentom dostęp do materiałów multimedialnych i rozrywki. Ma to pomóc zmniejszyć stres związany z hospitalizacją.

Technologia w służbie medycyny

Wdrożenie robotów pielęgniarskich jest kolejnym etapem rozwoju Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego nr 2 PUM w Szczecinie. Placówka wcześniej rozwijała m.in. chirurgię robotyczną z wykorzystaniem systemów da Vinci, a teraz rozszerza wykorzystanie nowoczesnych technologii również na obszar codziennej opieki nad pacjentami.

Jak wskazuje szpital, celem projektu jest poprawa jakości i bezpieczeństwa leczenia poprzez wykorzystanie technologii wspierających edukację zdrowotną, rehabilitację, monitorowanie pacjentów oraz organizację pracy personelu.

Roboty pielęgniarskie mają stać się dodatkowym narzędziem w rękach pracowników medycznych – pomagając usprawnić opiekę i zapewnić pacjentom łatwiejszy dostęp do informacji podczas pobytu w szpitalu.

Źródło: usk2.szczecin.pl

Wiele osób po czterdziestce zauważa, że utrzymanie prawidłowej masy ciała wymaga większego wysiłku niż jeszcze kilka czy kilkanaście lat wcześniej. Dieta pozostaje taka sama, aktywność fizyczna nie ulega zmianie, a mimo to wskazówka na wadze przesuwa się w górę lub proces odchudzania wyraźnie zwalnia. To zjawisko ma swoje biologiczne uzasadnienie i wynika z nakładania się wielu zmian zachodzących w organizmie.

Choć wiek sam w sobie nie jest bezpośrednią przyczyną przyrostu masy ciała, wpływa na szereg procesów metabolicznych, hormonalnych i związanych ze stylem życia, które mogą utrudniać redukcję tkanki tłuszczowej.

Metabolizm po 40. roku życia – czy rzeczywiście zwalnia?

Przez lata panowało przekonanie, że po 40. roku życia metabolizm znacząco zwalnia. Aktualne badania pokazują jednak bardziej złożony obraz. Podstawowa przemiana materii (BMR), czyli ilość energii zużywanej przez organizm w spoczynku, pozostaje względnie stabilna przez większość dorosłego życia, a wyraźniejszy spadek obserwuje się dopiero w późniejszych dekadach.

Nie oznacza to jednak, że organizm nie zużywa mniej energii. U wielu osób dochodzi do stopniowej utraty masy mięśniowej oraz zmniejszenia spontanicznej aktywności w ciągu dnia, co prowadzi do obniżenia całkowitego wydatku energetycznego.

Utrata mięśni po 40. roku życia utrudnia odchudzanie

Już po 30. roku życia rozpoczyna się stopniowy proces utraty tkanki mięśniowej, określany jako sarkopenia. Po 40. roku życia staje się on bardziej zauważalny, zwłaszcza u osób prowadzących siedzący tryb życia.

Mięśnie należą do najbardziej aktywnych metabolicznie tkanek organizmu. Im jest ich mniej, tym mniejsze jest dobowe zapotrzebowanie energetyczne. Nawet jeśli masa mięśniowa zmniejszy się tylko nieznacznie, w dłuższej perspektywie może to sprzyjać dodatniemu bilansowi energetycznemu i stopniowemu przyrostowi tkanki tłuszczowej.

Dlatego trening siłowy odgrywa coraz większą rolę w profilaktyce nadwagi u osób po 40. roku życia.

Hormony po 40. roku życia a przyrost masy ciała

Wraz z wiekiem zmienia się funkcjonowanie układu hormonalnego.

U kobiet okres okołomenopauzalny wiąże się ze stopniowym spadkiem stężenia estrogenów. Sprzyja to zmianie rozmieszczenia tkanki tłuszczowej – częściej odkłada się ona w okolicy brzucha, co wiąże się z większym ryzykiem zaburzeń metabolicznych.

U mężczyzn stopniowo obniża się poziom testosteronu, który odpowiada między innymi za utrzymanie masy mięśniowej. Mniejsza ilość mięśni oznacza niższe zapotrzebowanie energetyczne oraz większą skłonność do gromadzenia tkanki tłuszczowej.

Na regulację apetytu, gospodarkę glukozową i tempo przemian metabolicznych wpływają również hormony tarczycy, kortyzol oraz hormony regulujące uczucie głodu i sytości, takie jak leptyna i grelina.

Insulinooporność po 40. roku życia może utrudniać redukcję wagi

Po 40. roku życia częściej rozwija się insulinooporność, czyli stan, w którym komórki słabiej reagują na działanie insuliny.

Organizm produkuje wówczas większe ilości tego hormonu, aby utrzymać prawidłowe stężenie glukozy we krwi. Podwyższony poziom insuliny sprzyja magazynowaniu energii w postaci tkanki tłuszczowej oraz utrudnia jej spalanie.

Ryzyko insulinooporności zwiększają:

• nadmierna masa ciała,
• mała aktywność fizyczna,
• dieta bogata w wysoko przetworzoną żywność,
• przewlekły stres,
• niedobór snu.

Mniej codziennego ruchu oznacza mniejsze spalanie kalorii

Nie tylko trening wpływa na liczbę spalanych kalorii. Duże znaczenie ma również codzienna spontaniczna aktywność, określana jako NEAT (Non-Exercise Activity Thermogenesis).

Obejmuje ona między innymi:

• chodzenie,
• wchodzenie po schodach,
• prace domowe,
• gestykulację,
• zmianę pozycji ciała podczas pracy.

Z wiekiem wiele osób wykonuje mniej takich aktywności, nawet jeśli regularnie ćwiczy. Różnica wynosząca zaledwie 150–300 kcal dziennie może w ciągu roku przełożyć się na zauważalny przyrost masy ciała.

Sen i stres wpływają na masę ciała po czterdziestce

Po czterdziestce częściej pojawiają się zaburzenia snu związane z obowiązkami zawodowymi, opieką nad rodziną lub zmianami hormonalnymi.

Przewlekły niedobór snu zwiększa wydzielanie greliny odpowiedzialnej za uczucie głodu, jednocześnie obniżając poziom leptyny, która odpowiada za sytość. Efektem jest większy apetyt, szczególnie na produkty bogate w cukry i tłuszcze.

Dodatkowo przewlekły stres prowadzi do podwyższonego poziomu kortyzolu. Hormon ten może zwiększać apetyt, sprzyjać odkładaniu tkanki tłuszczowej w okolicy brzucha oraz utrudniać utrzymanie prawidłowej masy ciała.

Choroby i leki, które mogą utrudniać odchudzanie po 40. roku życia

Jeżeli mimo zdrowego stylu życia dochodzi do stopniowego przyrostu masy ciała, warto rozważyć konsultację z lekarzem.

Na trudności w redukcji masy ciała mogą wpływać między innymi:

• niedoczynność tarczycy,
• zespół policystycznych jajników (PCOS),
• cukrzyca typu 2,
• zaburzenia hormonalne związane z menopauzą lub andropauzą,
• depresja.

Wpływ na masę ciała mogą mieć także niektóre leki, w tym wybrane preparaty przeciwdepresyjne, glikokortykosteroidy, leki przeciwpadaczkowe oraz część leków stosowanych w psychiatrii.

Jak skutecznie schudnąć po 40. roku życia?

Choć redukcja masy ciała może przebiegać wolniej niż wcześniej, pozostaje jak najbardziej możliwa.

Najważniejsze elementy skutecznego postępowania to:

• regularny trening siłowy 2–3 razy w tygodniu,
• odpowiednia podaż białka wspierająca utrzymanie masy mięśniowej,
• codzienna aktywność poza treningiem,
• odpowiednia ilość snu,
• ograniczenie przewlekłego stresu,
• indywidualnie dobrany deficyt kaloryczny zamiast bardzo restrykcyjnych diet,
• regularne badania profilaktyczne i kontrola chorób przewlekłych.

Leczenie nadwagi i otyłości po 40. roku życia

Otyłość jest przewlekłą chorobą, która wymaga kompleksowego leczenia. Jeśli zmiana stylu życia nie przynosi oczekiwanych efektów, warto skonsultować się z lekarzem i rozważyć inne metody terapii.

Podstawą leczenia pozostają zdrowa dieta, regularna aktywność fizyczna, odpowiednia ilość snu oraz – w razie potrzeby – wsparcie psychologiczne. U części pacjentów konieczne może być również leczenie farmakologiczne. Nowoczesne leki pomagają kontrolować apetyt i uczucie sytości, ułatwiając redukcję oraz utrzymanie prawidłowej masy ciała. W przypadku otyłości olbrzymiej lub nieskuteczności leczenia zachowawczego skutecznym rozwiązaniem może być leczenie bariatryczne.

Kiedy warto skonsultować się z obesitologiem?

W diagnostyce i leczeniu nadwagi oraz otyłości pomaga lekarz obesitolog. Do specjalisty warto zgłosić się, gdy BMI wynosi co najmniej 30 kg/m² lub przekracza 27 kg/m² i współistnieją choroby związane z nadmierną masą ciała, a także wtedy, gdy mimo diety i aktywności fizycznej nie udaje się schudnąć, występuje efekt jo-jo lub masa ciała zaczyna negatywnie wpływać na zdrowie i codzienne funkcjonowanie.

Podczas konsultacji lekarz ocenia stan zdrowia, przyczyny przyrostu masy ciała oraz choroby współistniejące, a następnie opracowuje indywidualny plan leczenia, obejmujący zmianę stylu życia, farmakoterapię lub – w wybranych przypadkach – kwalifikację do leczenia bariatrycznego.

Najważniejsze wnioski

Po 40. roku życia utrata masy ciała rzeczywiście może być trudniejsza, jednak nie oznacza to, że skuteczne odchudzanie staje się niemożliwe. Kluczowe znaczenie ma zrozumienie przyczyn zachodzących zmian oraz dobór odpowiedniej strategii leczenia.

Współczesna obesitologia dysponuje skutecznymi metodami terapii, które – stosowane równolegle ze zmianą stylu życia – pozwalają osiągnąć trwałą redukcję masy ciała i zmniejszyć ryzyko powikłań zdrowotnych. Jeśli masa ciała stale rośnie lub kolejne próby odchudzania kończą się niepowodzeniem, warto skonsultować się z lekarzem zajmującym się leczeniem otyłości, zamiast podejmować kolejne nieskuteczne diety na własną rękę.

– Konsekwentnie porządkujemy system ochrony zdrowia. Wprowadzamy rozwiązania, które zwiększają bezpieczeństwo pacjentów, wzmacniają transparentność i pozwolą jeszcze skuteczniej wykorzystywać publiczne środki przeznaczone na leczenie – powiedziała minister zdrowia Jolanta Sobierańska-Grenda.

Wśród proponowanych zmian znalazły się m.in. szybsze wdrożenie Centralnej e-Rejestracji, nowe zasady monitorowania kolejek do świadczeń, większa kontrola nad realizacją umów z NFZ oraz rozwiązania dotyczące przejrzystości konkursów i finansowania świadczeń.

Centralna e-Rejestracja szybciej obejmie wszystkich specjalistów

Jedną z najważniejszych zmian z punktu widzenia pacjentów ma być przyspieszenie wdrożenia Centralnej e-Rejestracji.

Zgodnie z zapowiedziami Ministerstwa Zdrowia system ma być w pełni dostępny już pod koniec 2027 roku, a nie – jak wcześniej planowano – w 2029 roku.

Centralna e-Rejestracja ma objąć wszystkie 39 specjalizacji lekarskich dla dzieci i dorosłych. Pacjent będzie mógł w jednym miejscu sprawdzić dostępne terminy wizyt, zapisać się do wybranego specjalisty, a także zmienić lub odwołać termin konsultacji.

Zdaniem resortu rozwiązanie ma pomóc ograniczyć problem niewykorzystanych wizyt oraz ułatwić znalezienie placówki z krótszym czasem oczekiwania.

– Przyspieszamy cyfryzację ochrony zdrowia, bo oznacza ona łatwiejszy dostęp do świadczeń i bardziej przejrzyste zarządzanie kolejkami. Chcemy, aby pacjent mógł w jednym miejscu sprawdzić dostępne terminy i zapisać się do specjalisty, niezależnie od miejsca udzielania świadczeń – podkreśliła minister zdrowia.

Kolejki do lekarzy mają być lepiej monitorowane

Jednym z problemów publicznej ochrony zdrowia są długie kolejki do części świadczeń. Ministerstwo Zdrowia chce zwiększyć kontrolę nad tym, jak placówki prowadzą listy oczekujących.

Planowane zmiany zakładają rozszerzenie obowiązku prowadzenia elektronicznych harmonogramów przyjęć w systemie AP KOLCE NFZ o kolejne świadczenia szpitalne.

Dzięki temu Narodowy Fundusz Zdrowia ma uzyskać dokładniejsze informacje dotyczące:

• liczby pacjentów oczekujących na świadczenia,
• rzeczywistych czasów oczekiwania,
• dostępności terminów w poszczególnych placówkach.

System ma także pomóc wykrywać sytuacje, w których pacjent jest zapisany kilka razy na tę samą procedurę.

Dla pacjenta oznacza to możliwość łatwiejszego porównania dostępnych terminów i znalezienia placówki, która szybciej wykona potrzebne świadczenie.

NFZ ma mieć większą kontrolę nad pracą placówek

Kolejnym elementem pakietu zmian jest zwiększenie nadzoru nad realizacją świadczeń finansowanych ze środków publicznych.

Szpitale miałyby przekazywać do NFZ szczegółowe informacje dotyczące godzin pracy personelu medycznego realizującego świadczenia objęte kontraktami.

Resort argumentuje, że pozwoli to lepiej sprawdzać, czy świadczenia są faktycznie realizowane zgodnie z zawartymi umowami oraz czy publiczne środki są wykorzystywane efektywnie.

Nowe dane o kosztach zatrudnienia w ochronie zdrowia

Ministerstwo Zdrowia planuje również wprowadzenie dodatkowych wskaźników dotyczących kosztów personelu.

Analizowane mają być m.in.:

• udział kosztów personelu w przychodach z umów z NFZ,
• udział kosztów umów o pracę w kosztach kadrowych,
• udział kosztów personelu medycznego w całkowitych kosztach zatrudnienia.

Według resortu dane mają pomóc w lepszej ocenie funkcjonowania placówek oraz planowaniu finansowania ochrony zdrowia.

Jawność konkursów i większa przejrzystość finansowania

W pakiecie zmian znalazł się także projekt ustawy dotyczący jawności konkursów w ochronie zdrowia.

Po zmianach pacjenci i zainteresowane podmioty miałyby uzyskać większy dostęp do informacji dotyczących składanych ofert oraz proponowanych warunków finansowych.

Celem jest zwiększenie przejrzystości przy wydatkowaniu publicznych pieniędzy i budowanie większego zaufania do systemu ochrony zdrowia.

Zmiany w zasadach pracy personelu medycznego

Projekt nowelizacji ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych zakłada również m.in. ograniczenie zjawiska jednoczesnej pracy personelu w wielu placówkach oraz większe powiązanie pracownika z głównym miejscem udzielania świadczeń.

Wśród proponowanych rozwiązań znalazły się także:

• ograniczenie pośrednictwa spółek przy realizacji świadczeń finansowanych przez NFZ,
• zakaz wynagradzania personelu procentem od wykonanej procedury,
• wprowadzenie maksymalnych stawek wynagrodzeń finansowanych ze środków publicznych.

Te propozycje mogą budzić dyskusję w środowisku medycznym, ponieważ dotyczą organizacji pracy lekarzy i innych zawodów medycznych.

Powiatowe Centra Zdrowia mają poprawić dostęp do pomocy w nagłych przypadkach

Elementem pakietu zmian mają być również Powiatowe Centra Zdrowia.

Nowe placówki miałyby powstawać przede wszystkim tam, gdzie pacjenci mają utrudniony dostęp do pomocy w nagłych sytuacjach, a najbliższy szpital znajduje się ponad 30 km od miejsca zamieszkania.

Centra miałyby oferować m.in.:

• podstawową pomoc w stanach nagłych,
• drobne zabiegi chirurgiczne,
• konsultacje internistyczne,
• porady pielęgniarskie,
• krótkotrwałą obserwację pacjenta.

Jeżeli stan zdrowia pacjenta wymagałby dalszego leczenia, centrum organizowałoby transport do szpitala.

Kiedy zmiany wejdą w życie?

Na obecnym etapie część rozwiązań znajduje się w procesie legislacyjnym i konsultacjach publicznych. Ostateczny kształt przepisów może się jeszcze zmienić.

Ministerstwo Zdrowia podkreśla, że celem pakietu jest stworzenie bardziej przejrzystego systemu, w którym pacjent łatwiej znajdzie potrzebną pomoc, a środki publiczne będą skuteczniej kontrolowane.

Źródło: Ministerstwo Zdrowia

Co piąty Polak korzystał już z medycyny estetycznej

Z badania wynika, że 21,3 proc. dorosłych mieszkańców Polski przynajmniej raz skorzystało z zabiegu medycyny estetycznej. Jednocześnie 78,7 proc. respondentów deklaruje, że nigdy nie korzystało z takich procedur.

Zabiegi częściej wybierają kobiety. Doświadczenie z medycyną estetyczną ma:

• 24,2 proc. kobiet,
• 18,1 proc. mężczyzn.

Mimo tych różnic zdecydowana większość Polaków nadal nie korzysta z usług gabinetów medycyny estetycznej.

Młodzi Polacy zmieniają podejście do medycyny estetycznej

Największe różnice widać w podziale na grupy wiekowe. To właśnie młodsze pokolenia najczęściej traktują zabiegi estetyczne jako jeden z elementów dbania o wygląd.

W grupie osób w wieku 18–29 lat aż 30,4 proc. badanych deklaruje, że korzystało już z medycyny estetycznej.

Wysokie zainteresowanie utrzymuje się również wśród osób w średnim wieku:

• 27,6 proc. osób w wieku 30–39 lat,
• 25,4 proc. osób między 40. a 49. rokiem życia.

Wraz z wiekiem zainteresowanie wyraźnie spada. Wśród osób powyżej 60. roku życia z zabiegów korzystało 13,2 proc. respondentów, natomiast 86,8 proc. nigdy nie poddało się takim procedurom.

Wyniki pokazują, że dla części młodszych Polaków medycyna estetyczna staje się bardziej naturalnym elementem dbania o siebie – podobnie jak pielęgnacja skóry, aktywność fizyczna czy zdrowy styl życia.

Zabiegi najczęściej wykonujemy okazjonalnie

Choć coraz więcej osób zna możliwości medycyny estetycznej, regularne korzystanie z zabiegów nadal pozostaje zjawiskiem stosunkowo ograniczonym.

Wśród osób, które przynajmniej raz skorzystały z takiej usługi:

• 38 proc. wykonało zabieg tylko raz w życiu,
• 46,9 proc. korzysta sporadycznie – raz na kilka lat lub od czasu do czasu,
• 15 proc. korzysta regularnie, na przykład raz lub kilka razy w roku.

Regularne wizyty częściej deklarują kobiety. Wśród nich 20,5 proc. korzysta z zabiegów systematycznie, podczas gdy w grupie mężczyzn odsetek ten wynosi 7 proc.

Może to wskazywać, że część kobiet traktuje medycynę estetyczną jako element długofalowej pielęgnacji i profilaktyki oznak starzenia.

Jakie zabiegi medycyny estetycznej wybierają Polacy?

Najpopularniejsze są procedury mało inwazyjne i nieinwazyjne.

Aż 69 proc. osób korzystających z medycyny estetycznej wskazało zabiegi obejmujące:

• botoks,
• kwas hialuronowy,
• mezoterapię,
• peelingi chemiczne,
• niechirurgiczne liftingi.

Drugą najczęściej wybieraną grupą są zabiegi laserowe i technologie wykorzystywane m.in. do usuwania przebarwień, blizn czy zamykania naczynek. Takie procedury wskazało 33,3 proc. badanych.

Znacznie mniejszą popularnością cieszą się zabiegi chirurgiczne, takie jak plastyka nosa, korekta powiek, uszu czy liposukcja. Korzystanie z nich zadeklarowało 15 proc. respondentów.

Widoczne są także różnice między płciami. Kobiety częściej wybierają zabiegi związane z poprawą wyglądu skóry twarzy i ciała. Mężczyźni częściej wskazują natomiast chirurgię plastyczną oraz zabiegi związane z łysieniem i trychologią.

Dlaczego Polacy nie korzystają z medycyny estetycznej?

Mimo rosnącej popularności zabiegów większość Polaków nadal nie widzi potrzeby korzystania z medycyny estetycznej.

Najczęściej wskazywanym powodem jest akceptacja własnego wyglądu.

Aż 72,5 proc. osób, które nie planują zabiegów, wskazało odpowiedź: „Nie mam takiej potrzeby – akceptuję swój wygląd takim, jaki jest”.

Kolejne bariery to:

• wysokie koszty – 27,8 proc.,
• przekonanie o sztucznym efekcie – 20,7 proc.,
• obawa przed powikłaniami i nieudanym zabiegiem – 18,9 proc.,
• brak zaufania do osób wykonujących zabiegi – 9,9 proc..

Kobiety częściej zwracają uwagę na koszty oraz bezpieczeństwo procedur. Mężczyźni częściej deklarują, że po prostu nie czują potrzeby poprawiania wyglądu za pomocą zabiegów.

Prawie 80 proc. Polaków nie planuje zabiegów w najbliższym roku

Czy zainteresowanie medycyną estetyczną będzie nadal rosło? Wyniki sondażu pokazują, że perspektywy rynku są umiarkowane.

Wśród osób, które nigdy nie korzystały z zabiegów:

• 7,6 proc. deklaruje, że prawdopodobnie zdecyduje się na zabieg w ciągu najbliższych 12 miesięcy,
• 57,8 proc. zdecydowanie nie planuje takiej wizyty,
• 22,1 proc. raczej nie zamierza korzystać z takich usług.

Jednocześnie 12,5 proc. badanych nie ma jeszcze sprecyzowanej opinii.

To właśnie ta grupa może w przyszłości stanowić potencjalny obszar wzrostu rynku.

Czy medycyna estetyczna nadal jest tematem tabu?

Wyniki badania pokazują, że podejście Polaków do medycyny estetycznej jest coraz bardziej otwarte, ale temat nadal budzi emocje.

Połowa respondentów (50,8 proc.) neutralnie ocenia rosnącą popularność zabiegów.

Pozytywnie rozwój medycyny estetycznej ocenia:

• 16,6 proc. badanych – raczej pozytywnie,
• 4,6 proc. – zdecydowanie pozytywnie.

Negatywnie:

• 18,7 proc. – raczej negatywnie,
• 9,3 proc. – zdecydowanie negatywnie.

Jednocześnie osoby korzystające z zabiegów coraz częściej mówią o tym otwarcie. Aż 73,8 proc. osób po zabiegach deklaruje, że nie ma problemu, aby rozmawiać o tym z rodziną lub znajomymi.

Jednak temat nie został całkowicie odtabuizowany. 37,1 proc. respondentów uważa, że w ich środowisku korzystanie z medycyny estetycznej nadal jest czymś, o czym wiele osób woli nie mówić.

Ekspert BioStat: medycyna estetyczna zyskuje akceptację, ale nadal nie jest powszechna

Jak komentuje wyniki badania dr Sebastian Musioł, ekspert ds. metodologii w Centrum Badawczo-Rozwojowym BioStat, medycyna estetyczna znajduje się obecnie na etapie stopniowego społecznego oswajania.

– Ogólnopolski sondaż o medycynie estetycznej pokazuje ciekawy paradoks: z zabiegów korzysta już co piąty dorosły mieszkaniec Polski, ale jednocześnie prawie 80 proc. osób, które nigdy z nich nie korzystały, nie planuje wizyty w gabinecie w najbliższym roku. W danych widać wyraźny profil klienta – młodsze i średnie roczniki, kobiety, mieszkańcy dużych miast oraz osoby z wyższym wykształceniem i lepszymi dochodami – wskazuje ekspert.

– Rynek rozwija się więc głównie w określonych grupach. Największymi barierami pozostają akceptacja własnego wyglądu oraz koszty, szczególnie wśród kobiet, które częściej analizują efekty i ryzyko zabiegów. O wykonanych procedurach coraz częściej można mówić otwarcie, ale część osób nadal wybiera dyskrecję – dodaje.

Dlaczego GIF wycofał leki Concor i Concor Cor?

Podstawą decyzji było wykrycie przekroczenia dopuszczalnego poziomu zanieczyszczenia N-Nitroso-Bisoprolol (NBP).

Substancja ta należy do grupy nitrozoamin, czyli związków chemicznych, których obecność w lekach jest szczegółowo kontrolowana. Przekroczenie ustalonych limitów oznacza, że produkt nie spełnia wymaganych standardów jakości i bezpieczeństwa.

GIF wskazał, że stwierdzone przekroczenie dopuszczalnego poziomu NBP oznacza nieakceptowalne ryzyko dla bezpieczeństwa stosowania produktu leczniczego, dlatego zdecydowano o natychmiastowym wycofaniu wskazanych serii.

Problem dotyczył procesu produkcji

Jak wynika z przekazanych informacji, nieprawidłowość pojawiła się na etapie produkcji po zastosowaniu substancji pomocniczej pochodzącej od alternatywnego dostawcy.

Dotyczy to wyłącznie serii wyprodukowanych od listopada 2022 roku do września 2023 roku. Producent poinformował, że dostawca odpowiedzialny za tę substancję został wykluczony z dalszej współpracy.

Które serie leków zostały wycofane?

Wycofanie obejmuje następujące produkty i serie:

Concor Cor 5 mg (Merck sp. z o.o.)

Wycofane serie:

• E211823
• E213005
• E213007

Concor 5 mg (Medezin sp. z o.o. – import równoległy z Bułgarii)

Wycofane serie:

• E212732
• E213280

Concor Cor 5 mg (InPharm sp. z o.o. – import równoległy z Hiszpanii)

Wycofane serie:

• E213008
• E213560

Pełny wykaz numerów serii oraz terminów ważności został opublikowany przez Główny Inspektorat Farmaceutyczny i przekazany do aptek oraz hurtowni farmaceutycznych.

Co powinni zrobić pacjenci?

Jeśli stosujesz lek Concor lub Concor Cor, sprawdź: nazwę preparatu, dawkę, numer serii znajdujący się na opakowaniu oraz blistrze. Jeżeli numer serii znajduje się na liście wycofanych produktów, skontaktuj się z farmaceutą lub lekarzem w celu ustalenia dalszego postępowania.

Nie należy samodzielnie przerywać leczenia. Bisoprolol jest lekiem stosowanym w terapii chorób układu krążenia, a nagłe odstawienie beta-blokera może prowadzić m.in. do pogorszenia kontroli ciśnienia tętniczego, nasilenia objawów choroby wieńcowej lub zaburzeń rytmu serca.

Czym jest bisoprolol?

Bisoprolol należy do grupy leków określanych jako beta-adrenolityki (beta-blokery). Jego działanie polega m.in. na zmniejszeniu częstości pracy serca oraz obniżeniu ciśnienia tętniczego.

Preparaty zawierające bisoprolol są stosowane przede wszystkim w leczeniu: nadciśnienia tętniczego, stabilnej choroby wieńcowej, przewlekłej niewydolności serca.

Czym jest import równoległy leków?

Część wycofanych preparatów była dostępna w Polsce w ramach importu równoległego. Oznacza to legalne sprowadzenie do kraju produktu leczniczego, który został dopuszczony do obrotu w innym państwie Unii Europejskiej.

Takie leki muszą spełniać wymagania jakościowe obowiązujące na rynku farmaceutycznym.

Tabletka Wegovy ma być alternatywą dla terapii w zastrzykach

Wegovy jest lekiem zawierającym semaglutyd – substancję należącą do grupy agonistów receptora GLP-1. Leki z tej grupy naśladują działanie naturalnego hormonu jelitowego, który m.in. wpływa na uczucie sytości, kontrolę apetytu oraz gospodarkę glukozową.

Do tej pory Wegovy w leczeniu otyłości było dostępne w formie podskórnych wstrzyknięć wykonywanych raz w tygodniu. Nowa postać doustna może być dla części pacjentów łatwiejszą do zaakceptowania formą terapii.

Jak podkreślił Mike Doustdar, prezes i dyrektor generalny Novo Nordisk, decyzja Komisji Europejskiej zwiększa dostępne możliwości leczenia choroby otyłościowej.

– Dla wielu osób tabletka może być prostszym i bardziej akceptowalnym sposobem rozpoczęcia oraz kontynuowania leczenia – wskazał.

Badania kliniczne: średnia redukcja masy ciała wyniosła około 17 proc.

Zatwierdzenie tabletki Wegovy® oparto m.in. na wynikach programu badań klinicznych OASIS. W badaniu OASIS 4 oceniano skuteczność i bezpieczeństwo doustnego semaglutydu w dawce 25 mg u osób dorosłych z otyłością lub nadwagą oraz przynajmniej jedną chorobą współistniejącą związaną z masą ciała.

Po 64 tygodniach terapii uczestnicy przyjmujący semaglutyd osiągnęli średnią redukcję masy ciała na poziomie około 17 proc. Dla porównania w grupie placebo było to około 3 proc. Jedna trzecia osób biorących udział w badaniu zmniejszyła masę ciała o co najmniej 20 proc.

Według producenta profil bezpieczeństwa doustnego semaglutydu był zgodny z wcześniejszymi doświadczeniami dotyczącymi semaglutydu podawanego w zastrzykach.

Wegovy 7,2 mg w zastrzyku również zatwierdzony

Komisja Europejska zatwierdziła także nową dawkę Wegovy® 7,2 mg w postaci jednodawkowego wstrzykiwacza.

W badaniu z zastosowaniem tej dawki wykazano średnią redukcję masy ciała na poziomie około 21 proc. – poinformował producent.

Nowa dawka została przeznaczona do leczenia osób z otyłością. Podobnie jak pozostałe terapie stosowane w kontroli masy ciała, ma być wykorzystywana razem ze zmianą stylu życia – odpowiednią dietą i aktywnością fizyczną.

Otyłość jest chorobą przewlekłą wymagającą leczenia

Eksperci od lat podkreślają, że otyłość nie jest wyłącznie kwestią wyglądu, ale przewlekłą chorobą metaboliczną, która zwiększa ryzyko wielu poważnych problemów zdrowotnych, m.in. cukrzycy typu 2, chorób sercowo-naczyniowych, nadciśnienia, chorób stawów czy niektórych nowotworów.

Leczenie otyłości może obejmować zmianę stylu życia, wsparcie psychologiczne, farmakoterapię, a w określonych przypadkach także leczenie chirurgiczne. Dobór terapii powinien zawsze odbywać się indywidualnie, po konsultacji z lekarzem.

Kiedy Wegovy w tabletce będzie dostępny w Polsce?

Tabletka Wegovy® jest obecnie dostępna m.in. w Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii oraz Zjednoczonych Emiratach Arabskich. Novo Nordisk zapowiedziało rozszerzenie dostępności doustnego semaglutydu na kolejne rynki w drugiej połowie 2026 roku.

Samo zatwierdzenie przez Komisję Europejską oznacza możliwość wprowadzenia leku do obrotu w państwach Unii Europejskiej, jednak dostępność preparatu dla pacjentów zależy od decyzji dotyczących wprowadzenia na poszczególnych rynkach, procedur refundacyjnych oraz polityki lekowej danego kraju.

Utrata słuchu związana z wiekiem, nazywana presbyacusis, jest jednym z najczęstszych zaburzeń sensorycznych u osób starszych. W przeciwieństwie do nagłego pogorszenia słuchu rozwija się stopniowo – często przez wiele lat.

– Presbyacusis rozwija się powoli, obustronnie i postępująco. Nie zaczyna się od całkowitej utraty słyszenia, lecz od stopniowego pogorszenia jakości odbioru dźwięków, szczególnie wysokich częstotliwości – wyjaśnia dr n. inż.-techn. Aleksandra Szatkowska, specjalista elektroradiologii.

To właśnie wysokie tony odpowiadają za rozróżnianie wielu spółgłosek i precyzyjne rozumienie mowy. Dlatego senior może słyszeć głos rozmówcy, ale jednocześnie mieć trudności ze zrozumieniem tego, co zostało powiedziane.

– Pacjenci często mówią: „słyszę, ale nie rozumiem”, „wszyscy mamroczą” albo „mówią za szybko”. To bardzo charakterystyczne pierwsze objawy pogarszającego się słuchu – podkreśla ekspertka.

Dlaczego mózg "ukrywa" problem ze słuchem?

Jednym z powodów, dla których niedosłuch długo pozostaje niezauważony, są mechanizmy kompensacyjne mózgu.

Podczas rozmowy mózg nie tylko odbiera dźwięki, ale również analizuje kontekst, wykorzystuje pamięć, doświadczenie językowe i obserwuje mimikę rozmówcy. Dzięki temu przez długi czas potrafi uzupełniać brakujące informacje.

– Mózg korzysta z kontekstu zdania, przewiduje sens wypowiedzi i odczytuje informacje z ruchu ust czy mimiki rozmówcy. Dzięki temu osoba starsza może sprawiać wrażenie, że dobrze słyszy, choć w rzeczywistości coraz więcej treści „dopowiada” sobie sama – tłumaczy dr Aleksandra Szatkowska.

Najlepiej działa to podczas spokojnej rozmowy z jedną osobą. Problemy stają się wyraźne dopiero wtedy, gdy pojawia się hałas, kilka osób mówi jednocześnie lub rozmowa przebiega szybko.

Pierwsze objawy niedosłuchu u seniora

Wbrew powszechnemu przekonaniu pierwszym sygnałem nie jest całkowite niesłyszenie.

Najczęściej pojawiają się:

• trudności ze zrozumieniem rozmowy w restauracji lub podczas rodzinnych spotkań,
• problemy z rozmową przy włączonym telewizorze,
• częste proszenie o powtórzenie wypowiedzi,
• podgłaśnianie telewizora lub radia,
• unikanie rozmów telefonicznych,
• szybsze męczenie się podczas dłuższych rozmów,
• trudności ze zrozumieniem kilku rozmówców jednocześnie.

Co ważne, u części seniorów problem dotyczy nie tylko samego słuchu, ale również przetwarzania informacji dźwiękowych przez mózg. Oznacza to, że nawet niewielki ubytek słuchu może znacząco utrudniać rozumienie mowy w hałaśliwym otoczeniu.

Dlaczego seniorzy często nie przyznają się do problemów ze słuchem?

Zdaniem specjalistów wpływ mają zarówno mechanizmy biologiczne, jak i psychologiczne.

– Domyślanie się treści rozmowy jest nie tylko sposobem działania mózgu, ale także strategią społeczną. Wielu seniorów nie chce przyznać się do pogarszającego się słuchu, ponieważ kojarzy go ze starością, niesamodzielnością lub koniecznością noszenia aparatu słuchowego – mówi dr Aleksandra Szatkowska.

W efekcie osoby starsze często:

• kiwają głową mimo niezrozumienia wypowiedzi,
• odpowiadają bardzo ogólnie,
• uśmiechają się zamiast poprosić o powtórzenie,
• próbują odgadnąć sens rozmowy z kontekstu.

Eksperci zwracają uwagę, że wielu pacjentów odkłada diagnostykę nawet przez kilka lub kilkanaście lat od pojawienia się pierwszych objawów.

Nieleczony niedosłuch wpływa nie tylko na słuch

Problemy ze słyszeniem nie dotyczą wyłącznie uszu. Coraz więcej badań pokazuje, że mogą wpływać również na funkcje poznawcze i jakość życia.

Gdy mózg musi poświęcać więcej energii na rozpoznawanie dźwięków, mniej zasobów pozostaje na zapamiętywanie informacji czy koncentrację.

– Nieleczony niedosłuch zwiększa wysiłek słuchowy. Senior szybciej się męczy, ma trudności z koncentracją, gorzej zapamiętuje treść rozmowy i coraz częściej wycofuje się z kontaktów społecznych. Takie objawy bywają błędnie interpretowane jako naturalne starzenie się lub początki problemów z pamięcią – podkreśla ekspertka.

Badania wskazują również na związek nieleczonego niedosłuchu z samotnością, depresją oraz większym ryzykiem pogorszenia funkcji poznawczych.

Kiedy warto wykonać badanie słuchu?

Rodzina często jako pierwsza zauważa subtelne zmiany. Nie warto czekać, aż senior przestanie słyszeć wyraźnie.

Niepokój powinny wzbudzić sytuacje, gdy osoba starsza:

• stale prosi o powtórzenie zdań,
• znacznie podgłaśnia telewizor,
• ma trudności z rozmową w grupie,
• odpowiada nieadekwatnie do zadanych pytań,
• unika rozmów telefonicznych,
• nie słyszy dzwonka do drzwi lub telefonu,
• wydaje się zmęczona po dłuższych rozmowach.

– Zamiast pytać seniora: „Czy dobrze słyszysz?”, lepiej zapytać: „W jakich sytuacjach najtrudniej Ci zrozumieć rozmowę?”. Wczesny niedosłuch najczęściej ujawnia się właśnie podczas rozmów w hałasie lub z kilkoma osobami jednocześnie – radzi dr Aleksandra Szatkowska.

Jeżeli takie trudności pojawiają się regularnie, warto zgłosić się na pełną diagnostykę audiologiczną obejmującą audiometrię tonalną oraz ocenę rozumienia mowy. Wczesne rozpoznanie problemu pozwala szybciej wdrożyć odpowiednie postępowanie i ograniczyć jego wpływ na codzienne funkcjonowanie.

Przekonanie, że owoce jedzone po godzinie 18 czy 20 automatycznie odkładają się w postaci tkanki tłuszczowej, powtarza wielu twórców popularnych diet odchudzających. Argument brzmi znajomo: cukry proste zawarte w owocach (głównie fruktoza i glukoza) mają rzekomo w nocy „zamieniać się w tłuszcz”, bo organizm jest mniej aktywny i nie zdąży ich spalić.

Tymczasem eksperci Narodowego Centrum Edukacji Żywieniowej (NCEŻ), działającego przy Narodowym Instytucie Zdrowia Publicznego PZH, wprost odpowiadają na pytanie, czy owoce można jeść wieczorem. Wyjaśniają, że kluczowe znaczenie ma nie pora dnia, lecz całkowity bilans energetyczny oraz wielkość porcji.

Co naprawdę decyduje o przybieraniu na wadze

Przyrost masy ciała następuje wtedy, gdy dostarczamy organizmowi więcej energii, niż jest on w stanie zużyć — niezależnie od tego, o której godzinie zjemy dany posiłek. Eksperci NCEŻ podkreślają, że jeśli codziennie spożywamy pół kilograma owoców jednorazowo i z tego powodu nasz bilans kaloryczny jest dodatni, po pewnym czasie doprowadzi to do wzrostu masy ciała — ale problemem jest tu nadmiar kalorii, a nie sama pora ich zjedzenia.

Warto dodać, że większość świeżych owoców to produkty stosunkowo niskokaloryczne — dostarczają średnio 30–70 kcal na 100 g. Wyjątkiem są banany, winogrona, daktyle czy awokado, które w tej samej ilości mogą zawierać nawet 170 kcal. Dlatego 1 porcję owoców definiuje się nie wagowo, lecz energetycznie — może to być np. połowa małego banana, jedno średnie jabłko albo szklanka malin.

Co się dzieje, gdy jemy owoce wieczorem

To nie znaczy jednak, że pora posiłku nie ma żadnego znaczenia. Badania nad chronobiologią (nauką o rytmach dobowych organizmu) pokazują, że nasza tolerancja glukozy zmienia się w ciągu dnia. Analizy publikowane w czasopiśmie Nutrition & Diabetes wskazują, że wrażliwość na insulinę i tolerancja glukozy są zwykle wyższe rano, a obniżają się wieczorem — to efekt działania zegara biologicznego, niezależny od poziomu aktywności fizycznej. Podobne wnioski przedstawia przegląd opublikowany w bazie PMC, który podkreśla, że zjawisko to obserwuje się nawet przy identycznych posiłkach spożywanych o różnych porach dnia.

Oznacza to, że ten sam owoc zjedzony wieczorem może powodować nieco wyższy i dłużej utrzymujący się wzrost poziomu cukru we krwi niż zjedzony rano. Dla osoby zdrowej, bez zaburzeń gospodarki węglowodanowej, efekt ten zwykle nie ma istotnego znaczenia klinicznego. Inaczej wygląda sytuacja u osób z cukrzycą lub insulinoopornością — u nich wieczorne wahania glikemii mogą być bardziej odczuwalne, dlatego warto skonsultować porę i skład posiłków z lekarzem lub dietetykiem.

Kiedy owoce wieczorem mogą przeszkadzać

Eksperci NCEŻ zwracają uwagę na jeszcze jeden aspekt: wieczorem, gdy aktywność fizyczna i umysłowa są niższe, duża porcja cukrów prostych jest trawiona wolniej. W efekcie może dochodzić do fermentacji jelitowej i związanych z nią wzdęć czy gazów. Dodatkowo spożywanie dużej ilości owoców tuż przed snem, zwłaszcza na czczo, nie jest wskazane u osób z:

• cukrzycą,
• chorobą refluksową przełyku,
• chorobą wrzodową żołądka lub dwunastnicy,
• zespołem jelita drażliwego,
• wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego.

Jak jeść owoce wieczorem z korzyścią dla zdrowia

Owoce to źródło witamin, składników mineralnych, błonnika i polifenoli (związków roślinnych o działaniu przeciwutleniającym), dlatego nie ma powodu, by całkowicie z nich rezygnować wieczorem. Warto jednak trzymać się kilku zasad, które rekomendują specjaliści ds. żywienia:

• Kontroluj wielkość porcji — jedna porcja owoców to np. średnie jabłko, garść malin czy pół banana, a nie cała miska owoców naraz.
• Łącz owoce z białkiem lub tłuszczem — dodatek jogurtu naturalnego, kefiru czy garści orzechów obniża ładunek glikemiczny posiłku i spowalnia wchłanianie cukrów.
• Zachowaj odstęp od snu — ostatni posiłek, także owocowy, najlepiej zjeść nie później niż 2–3 godziny przed położeniem się spać.
• Uwzględnij swoją aktywność fizyczną — osoby aktywne fizycznie szybciej zużywają cukry dostarczone z owocami, nawet jeśli zjedzą je wieczorem.
• Zwróć uwagę na choroby przewlekłe — przy cukrzycy czy chorobach przewodu pokarmowego warto skonsultować porę spożywania owoców z lekarzem lub dietetykiem.

Przykładowe wieczorne przekąski owocowe

Jeśli zastanawiasz się, jak w praktyce połączyć owoce z białkiem lub tłuszczem, poniżej kilka prostych propozycji na wieczorną przekąskę:

• jogurt naturalny z pokrojonym jabłkiem i cynamonem,
• kefir z garścią malin lub truskawek,
• pół banana z łyżką masła orzechowego,
• twarożek z brzoskwinią lub gruszką,
• garść orzechów włoskich z kilkoma jagodami.

Takie połączenia sprawiają, że posiłek trawi się wolniej, a poziom cukru we krwi rośnie łagodniej niż po zjedzeniu samych owoców.

Co mówią badania o owocach a masie ciała w dłuższej perspektywie

Warto podkreślić, że badania populacyjne nie potwierdzają, by regularne spożywanie owoców — niezależnie od pory dnia — sprzyjało tyciu. Wprost przeciwnie: przegląd systematyczny i metaanaliza badań kohortowych opublikowane w czasopiśmie PLOS ONE wskazują, że większe spożycie owoców i warzyw wiąże się raczej z korzystnymi zmianami wskaźników antropometrycznych, takich jak masa ciała czy obwód talii. Podobnie badanie kanadyjskie opublikowane w BMJ Open nie wykazało niekorzystnego związku między spożyciem owoców a otłuszczeniem ciała w badanej populacji.

Podsumowanie badań w pigułce:

• Owoce wieczorem same w sobie nie powodują tycia — decyduje całkowity bilans kaloryczny dnia.
• Tolerancja glukozy jest niższa wieczorem niż rano, co ma znaczenie głównie dla osób z cukrzycą lub insulinoopornością.
• Duże porcje owoców zjedzone tuż przed snem mogą powodować wzdęcia i gazy.
• Łączenie owoców z białkiem lub tłuszczem oraz kontrola wielkości porcji pozwalają ograniczyć te niedogodności.

Dla zdrowych, aktywnych fizycznie osób umiarkowana porcja owoców wieczorem jest bezpieczna.

Czy owoce wieczorem tuczą? Z danych naukowych i stanowiska ekspertów NCEŻ wynika, że to mit — o przyroście masy ciała decyduje nadwyżka kaloryczna w skali całego dnia, a nie sama pora zjedzenia owocu. Warto jednak pamiętać o umiarze, wielkości porcji i łączeniu owoców z białkiem lub tłuszczem, zwłaszcza wieczorem, gdy tolerancja glukozy jest naturalnie niższa. Osoby zdrowe i aktywne fizycznie mogą spokojnie sięgać po owoce także po zmroku. W przypadku cukrzycy, insulinooporności lub chorób przewodu pokarmowego warto skonsultować porę spożywania owoców z lekarzem lub dietetykiem.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych przypomina, że osoba przebywająca na L4 ma obowiązek wskazać w zwolnieniu lekarskim adres faktycznego pobytu. Nie musi być to adres zameldowania ani miejsce zamieszkania.

L4 podczas wyjazdu? Liczy się adres, pod którym faktycznie przebywasz

Od 1 stycznia 2019 roku osoby korzystające ze zwolnienia lekarskiego muszą informować o miejscu pobytu w czasie choroby. Adres wpisany do dokumentacji medycznej oraz elektronicznego zwolnienia lekarskiego (eZLA) powinien wskazywać miejsce, w którym pacjent rzeczywiście spędza czas rekonwalescencji.

Ma to znaczenie szczególnie w okresie wakacyjnym, gdy wiele osób przebywa poza domem – na przykład u rodziny, w wynajętym mieszkaniu czy w miejscu wypoczynku.

– Wpisywany do dokumentacji medycznej adres rekonwalescencji musi być miejscem, w którym chory rzeczywiście spędza czas zwolnienia. To istotne zarówno w sytuacji, gdy od początku przebywamy na zwolnieniu lekarskim pod innym adresem, ale także wtedy, gdy w trakcie zwolnienia lekarskiego zmienimy miejsce pobytu – informuje Beata Kopczyńska, regionalny rzecznik prasowy ZUS województwa śląskiego.

Zmiana miejsca pobytu na L4? Masz 3 dni na zgłoszenie

Może zdarzyć się, że już po wystawieniu zwolnienia lekarskiego pacjent zdecyduje się zmienić miejsce pobytu. Przykładowo osoba mieszkająca sama może przenieść się na czas choroby do rodziny, aby otrzymać pomoc i opiekę.

W takiej sytuacji trzeba pamiętać o obowiązku poinformowania o zmianie adresu. Pacjent ma na to 3 dni i powinien przekazać informację zarówno do swojego pracodawcy, jak i do ZUS.

– Aktualny adres w systemie eZLA gwarantuje bezproblemowy przebieg ewentualnej kontroli i chroni przed wstrzymaniem wypłaty świadczeń. Dlatego już w trakcie wystawiania zwolnienia lekarskiego upewnijmy się, czy lekarz wypisuje adres, pod którym będziemy przebywać w czasie chorobowego – przypomina rzeczniczka ZUS.

Kontrola zwolnienia lekarskiego. ZUS i pracodawca mogą sprawdzić chorego

Podczas zwolnienia lekarskiego pacjent musi stosować się do zaleceń lekarza i wykorzystywać L4 zgodnie z jego przeznaczeniem. Przestrzeganie tych zasad może zostać zweryfikowane.

Kontrole prowadzi nie tylko Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Uprawnienia w tym zakresie mają również pracodawcy.

Pracodawcy zgłaszający do ubezpieczenia chorobowego więcej niż 20 osób, którzy są uprawnieni do wypłaty zasiłków chorobowych, mogą kontrolować prawidłowe wykorzystanie zwolnienia przez cały okres jego trwania – zarówno wtedy, gdy pracownik otrzymuje wynagrodzenie chorobowe, jak i zasiłek chorobowy.

Mniejsze firmy, które nie wypłacają zasiłków, mogą przeprowadzać kontrolę w okresie, za który pracownikowi przysługuje wynagrodzenie za czas choroby finansowane przez pracodawcę.

Co zrobić, gdy zachorujesz podczas urlopu?

Jeśli choroba pokrzyżuje wakacyjne plany, warto pamiętać o kilku zasadach:

• podczas wizyty u lekarza podaj adres, pod którym faktycznie będziesz przebywać na zwolnieniu,
• sprawdź, czy adres wpisany w eZLA jest aktualny,
• jeśli zmienisz miejsce pobytu podczas L4 – zgłoś to pracodawcy i ZUS w ciągu 3 dni,
• pamiętaj, że adres pobytu na zwolnieniu może różnić się od adresu zameldowania lub zamieszkania.

Dzięki aktualnym danym ewentualna kontrola zwolnienia może przebiec bez komplikacji, a pacjent uniknie problemów związanych z wypłatą należnych świadczeń.

Wirusowe zapalenia wątroby pozostają jednym z ważnych globalnych problemów zdrowia publicznego. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) w 2024 roku około 287 mln osób na świecie żyło z przewlekłym zakażeniem wirusem zapalenia wątroby typu B lub C, a choroby związane z tymi zakażeniami były przyczyną około 1,3 mln zgonów.

Czym jest wirusowe zapalenie wątroby?

Wirusowe zapalenie wątroby (WZW) to grupa chorób wywoływanych przez wirusy, które atakują komórki wątroby i powodują stan zapalny tego narządu. Wyróżnia się pięć głównych typów wirusów: A, B, C, D oraz E. Nie wszystkie prowadzą do przewlekłej choroby, jednak zakażenia wirusami typu B, C i D mogą z czasem powodować poważne uszkodzenie wątroby.

Wątroba pełni w organizmie wiele kluczowych funkcji – między innymi odpowiada za metabolizm substancji odżywczych, oczyszczanie krwi z toksyn oraz produkcję ważnych białek. Jej uszkodzenie przez lata może rozwijać się skrycie.

Dlaczego WZW nazywane jest „cichym zagrożeniem”?

Jednym z największych problemów związanych z wirusowym zapaleniem wątroby jest późne rozpoznanie. Wiele osób przez długi czas nie odczuwa żadnych dolegliwości albo objawy przypisuje innym przyczynom.

Jeśli symptomy się pojawiają, mogą obejmować m.in.:

• przewlekłe zmęczenie,
• osłabienie,
• brak apetytu,
• nudności,
• dyskomfort lub ból w prawej górnej części brzucha,
• zażółcenie skóry i białek oczu.

Brak objawów nie oznacza jednak braku zakażenia. Niewykryte WZW typu B lub C może przez lata prowadzić do włóknienia wątroby, marskości oraz zwiększać ryzyko raka wątrobowokomórkowego.

WZW typu B i C – najważniejsze informacje

Wirusowe zapalenie wątroby typu B (HBV) może być zarówno ostrą, jak i przewlekłą infekcją. Przed zakażeniem chroni szczepienie, które należy do najskuteczniejszych metod profilaktyki. WHO wskazuje, że dostępne szczepionki przeciwko HBV oraz odpowiednia opieka medyczna pozwalają ograniczać ryzyko ciężkich powikłań choroby.

Wirusowe zapalenie wątroby typu C (HCV) przez wiele lat może przebiegać bezobjawowo. Obecnie istnieją skuteczne leki przeciwwirusowe, które u większości pacjentów pozwalają całkowicie wyeliminować wirusa z organizmu.

Jak można się zakazić?

Droga zakażenia zależy od rodzaju wirusa.

WZW typu A i E najczęściej przenoszą się drogą pokarmową, np. przez kontakt z zanieczyszczoną wodą lub żywnością.

Wirusy HBV i HCV mogą być natomiast przenoszone m.in. przez kontakt z zakażoną krwią. Do zakażenia może dojść np. podczas:

• korzystania ze sprzętu medycznego, który nie został odpowiednio wysterylizowany,
• wykonywania tatuażu lub piercingu w nieprofesjonalnych warunkach,
• używania wspólnych igieł,
• kontaktu z zakażoną krwią.

Badanie może uratować zdrowie

W przypadku WZW szczególne znaczenie ma diagnostyka. Proste badania krwi pozwalają sprawdzić, czy doszło do zakażenia wirusem HBV lub HCV.

WHO podkreśla, że zwiększenie dostępu do testowania i leczenia jest jednym z kluczowych elementów walki z wirusowym zapaleniem wątroby. Wiele osób nadal nie wie, że jest zakażonych, dlatego badania przesiewowe mają ogromne znaczenie.

Profilaktyka WZW – co możemy zrobić?

Ryzyko zakażenia można ograniczyć poprzez:

• szczepienia ochronne przeciwko WZW typu A i B,
• wykonywanie zabiegów medycznych i kosmetycznych wyłącznie w bezpiecznych warunkach,
• unikanie kontaktu z cudzą krwią,
• wykonywanie badań w kierunku HBV i HCV, szczególnie u osób z grup ryzyka.

Źródła:

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) – World Hepatitis Day.

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) – informacje dotyczące profilaktyki, diagnostyki i leczenia wirusowych zapaleń wątroby.

Decyzja o rozpoczęciu diety często pojawia się wtedy, gdy ktoś chce szybko osiągnąć konkretny cel: schudnąć przed ważnym wydarzeniem, poprawić wyniki badań albo zmienić wygląd. Problem pojawia się wtedy, gdy dieta traktowana jest jako czasowy etap, który kończy się wraz z osiągnięciem wymarzonej liczby na wadze.

Jak wyjaśnia psychodietetyk Zuzanna Kilen z Poradnie Zdrowia Psychicznego Psychoklinka, właśnie takie podejście może być jednym z mechanizmów prowadzących do efektu jojo.

– Z perspektywy psychodietetyki u podstaw tego mechanizmu bardzo często leży założenie, że dieta jest jedynie etapem prowadzącym do osiągnięcia określonego celu. Gdy ten zostaje osiągnięty, wiele osób wraca do wcześniejszych nawyków żywieniowych, co sprzyja ponownemu przyrostowi masy ciała – mówi ekspertka.

Samo schudnięcie nie oznacza jeszcze, że zmienił się sposób funkcjonowania, codzienne wybory i relacja z jedzeniem. Jeśli po zakończeniu diety wracamy do wcześniejszych schematów, organizm i masa ciała często również wracają do wcześniejszego punktu.

Dlatego tak ważne jest, aby proces odchudzania nie polegał wyłącznie na czasowym ograniczeniu jedzenia, ale na budowaniu nowych, możliwych do utrzymania nawyków.

Dlaczego restrykcyjne diety często kończą się powrotem kilogramów?

Wiele osób rozpoczyna odchudzanie od bardzo wymagających planów żywieniowych. Całkowite wykluczenie określonych produktów, bardzo duże ograniczenie kalorii czy sztywne zasady mogą początkowo dawać poczucie kontroli i przynosić szybkie efekty.

Problem w tym, że takie rozwiązania często trudno utrzymać w normalnym życiu – przy pracy, obowiązkach rodzinnych, stresie czy gorszych dniach.

– Znacznie lepsze i trwalsze efekty przynosi stopniowe budowanie zdrowych nawyków poprzez małe, realne do wprowadzenia zmiany, niż stosowanie dużych restrykcji, których trudno przestrzegać w dłuższej perspektywie, co skutkuje porzuceniem prób zmiany sposobu żywienia – podkreśla Zuzanna Kilen.

Zdaniem ekspertki ważne jest indywidualne podejście do każdej osoby. Nie istnieje jeden sposób odżywiania, który będzie odpowiedni dla wszystkich. Skuteczny plan powinien uwzględniać nie tylko cel związany z masą ciała, ale również styl życia, możliwości, codzienne obowiązki i dotychczasowe nawyki.

Efekt jojo nie wynika z braku silnej woli

Jednym z najczęstszych przekonań dotyczących odchudzania jest to, że osoba, która wraca do wcześniejszej masy ciała, po prostu „nie była wystarczająco zmotywowana”. Takie podejście pomija jednak wiele czynników, które wpływają na utrzymanie efektów.

– Zdecydowanie nie sprowadzałabym tego do braku silnej woli. Efekt jojo jest zwykle konsekwencją połączenia czynników biologicznych, psychologicznych i środowiskowych – zaznacza psychodietetyk.

Na powodzenie procesu wpływa między innymi to, czy sposób odżywiania jest możliwy do utrzymania przez dłuższy czas. Jeżeli wymaga ciągłej kontroli, wielu wyrzeczeń i funkcjonowania wbrew własnym potrzebom, ryzyko powrotu do dawnych zachowań wzrasta.

W leczeniu nadmiernej masy ciała nie chodzi więc o to, aby przez określony czas „wytrzymać dietę”, ale aby stworzyć sposób życia, który będzie możliwy również po osiągnięciu celu.

„Wszystko albo nic” – myślenie, które utrudnia zmianę

Jednym z mechanizmów psychologicznych często pojawiających się podczas odchudzania jest podejście „wszystko albo nic”. Polega ono na przekonaniu, że każdy odstęp od planu oznacza porażkę. Przykładowo: zjedzenie deseru podczas spotkania rodzinnego może zostać potraktowane jako całkowite „zepsucie diety”.

Taki sposób myślenia może prowadzić do rezygnacji. Skoro nie udało się być idealnym, pojawia się myśl, że dalsze starania nie mają sensu.

– Jeśli ktoś uznaje, że jeden mniej korzystny posiłek przekreśla cały dotychczasowy wysiłek, łatwo pojawia się rezygnacja i odkładanie powrotu do zdrowych nawyków, skoro i tak już nie będzie idealnie. Tymczasem pojedyncze odstępstwo nie decyduje o efektach – tłumaczy Zuzanna Kilen.

Znacznie bardziej pomocne jest elastyczne podejście, w którym liczy się ogólny sposób funkcjonowania, a nie perfekcja każdego dnia.

Odchudzanie bez ciągłej walki ze sobą

Wiele osób rozpoczyna zmianę od bardzo wysokiego poziomu motywacji. Pojawia się energia do gotowania, planowania posiłków i większej aktywności fizycznej. Jednak motywacja nie jest stała – naturalnie zmienia się w zależności od sytuacji, samopoczucia i codziennych obowiązków.

Dlatego budowanie trwałych efektów nie powinno opierać się wyłącznie na niej.

– Motywacja często pomaga zrobić pierwszy krok, ale to nie ona głównie decyduje o tym, czy zmiana zostanie z nami na dłużej. Każdy ma dni, kiedy motywacja jest niższa, dlatego warto budować proces w taki sposób, aby nie wymagał ciągłego mobilizowania się – mówi ekspertka.

Pomocnym rozwiązaniem może być stworzenie tak zwanego planu minimum na trudniejsze dni. Chodzi o wcześniejsze ustalenie, jakie podstawowe działania jesteśmy w stanie wykonać nawet wtedy, gdy mamy mniej energii lub chęci.

Może to oznaczać na przykład:

• zadbanie o regularne posiłki zamiast całkowitego porzucenia planu,
• przygotowanie prostego posiłku zamiast sięgania po przypadkowe produkty,
• zaplanowanie zakupów,
• wybór takiej aktywności fizycznej, która sprawia przyjemność.

Najważniejsze jest to, aby zmiany były dopasowane do konkretnej osoby i jej codzienności.

Jedzenie jako sposób radzenia sobie z emocjami

Nie zawsze jemy wyłącznie dlatego, że jesteśmy głodni. Dla wielu osób jedzenie staje się sposobem na radzenie sobie z napięciem, stresem, smutkiem czy zmęczeniem. W takich sytuacjach sama wiedza o zdrowym odżywianiu może nie wystarczyć. Osoba może wiedzieć, jakie wybory byłyby korzystniejsze, ale w trudnym momencie sięgać po jedzenie jako sposób poprawy samopoczucia.

– Istotnym elementem tego procesu jest również nauka radzenia sobie ze stresem i trudnymi emocjami. U wielu osób jedzenie pełni funkcję np. regulowania napięcia czy poprawy samopoczucia, dlatego bez zaopiekowania się tym obszarem utrzymanie efektów może być znacznie trudniejsze – wskazuje psychodietetyk.

Dlatego w procesie leczenia otyłości ważne jest przyjrzenie się nie tylko temu, co znajduje się na talerzu, ale również temu, jakie funkcje pełni jedzenie w życiu danej osoby.

Kiedy warto skorzystać z pomocy psychologa podczas odchudzania?

Nie warto czekać z pomocą psychologiczną do momentu kolejnej nieudanej próby odchudzania. Wsparcie specjalisty może być ważnym elementem leczenia już na początku procesu.

Szczególnie warto rozważyć konsultację, jeśli:

• jedzenie często służy rozładowaniu stresu lub poprawie nastroju,
• pojawiają się napady objadania się,
• po jedzeniu występuje silne poczucie winy,
• mimo wiedzy i chęci zmiany trudno utrzymać zalecenia.

Jak podkreśla Zuzanna Kilen, rolą dietetyka jest pomoc w zaplanowaniu odpowiedniego sposobu żywienia, edukacja oraz wspieranie pacjenta w budowaniu trwałych nawyków. Jeśli jednak trudności wynikają przede wszystkim z mechanizmów psychologicznych, pomoc psychologa może być kluczowa.

– W leczeniu otyłości najlepsze efekty przynosi współpraca specjalistów, ponieważ pozwala zaopiekować się zarówno aspektem żywieniowym, jak i psychologicznym całego procesu – podsumowuje ekspertka.

Płyn micelarny to woda, w której zawieszone są micele – mikroskopijne struktury tworzone przez cząsteczki powierzchniowo czynne, czyli surfaktanty. 

Każda micela zbudowana jest z dwóch części: jednej przyciągającej wodę (hydrofilowej) i drugiej przyciągającej tłuszcz (lipofilowej). Kiedy wacik nasączony płynem dotyka skóry, micele "otaczają" cząsteczki sebum, resztki makijażu i zanieczyszczenia, a następnie zabierają je ze skóry razem z wacikiem.

To zupełnie inny mechanizm niż w przypadku klasycznego mycia twarzy wodą i pianką. Woda z mydłem rozpuszcza tłuszcz i spłukuje go, natomiast micele "zamykają" zanieczyszczenia w swoim wnętrzu, nie naruszając przy tym w istotny sposób bariery hydrolipidowej – naturalnej warstwy lipidów chroniącej naskórek przed utratą wody i czynnikami zewnętrznymi.

Dzięki temu płyn micelarny:

• nie wymaga intensywnego pocierania skóry,
• jest dobrze tolerowany przez cerę wrażliwą i naczyniową,
• ogranicza ryzyko podrażnień związanych z mechanicznym oczyszczaniem,
• sprawdza się jako szybki sposób demakijażu, np. wieczorem lub w podróży.

Czy płyn micelarny trzeba zmywać wodą?

Zgodnie z założeniem, na którym opiera się ten produkt – nie. Dobrze zaprojektowany płyn micelarny jest formułowany tak, aby po demakijażu nie zostawiać na skórze pozostałości mogących zatykać pory czy podrażniać naskórek. Zastosowane w nim surfaktanty są zwykle łagodne, co pozwala pominąć etap spłukiwania i przejść od razu do kolejnych kroków pielęgnacji, takich jak tonik, serum czy krem.

W praktyce jednak wiele osób odczuwa potrzebę dodatkowego oczyszczenia skóry po użyciu płynu micelarnego – zwłaszcza wieczorem, po całym dniu noszenia makijażu i filtrów przeciwsłonecznych. 

Nie jest to błąd w pielęgnacji, lecz kwestia indywidualnego komfortu, a nie konieczność wynikająca z samego działania produktu.

Jeśli mimo wszystko chcesz dodatkowo oczyścić skórę, zamiast wody z kranu lepiej sprawdzą się łagodniejsze rozwiązania:

• woda termalna – szczególnie w sprayu, można zostawić ją na skórze bez osuszania,
• tonik – dodatkowo dostarcza składników aktywnych i przywraca odpowiednie pH skóry,
• pianka lub żel micelarny do mycia twarzy – dobre rozwiązanie, jeśli codziennie nosisz mocny makijaż lub filtr SPF.

Czego natomiast zdecydowanie unikać po demakijażu? Intensywnego pocierania skóry oraz gorącej wody – oba te działania osłabiają barierę hydrolipidową i mogą prowadzić do przesuszenia, uczucia ściągnięcia oraz podrażnień.

Płyn micelarny a mocny makijaż – czy warto dodać oczyszczanie?

Przy delikatnym makijażu – lekki podkład, cień do powiek, korektor – dobrze dobrany płyn micelarny zwykle wystarcza, pod warunkiem prawidłowej aplikacji. Warto przyłożyć nasączony wacik do skóry na kilka sekund, zanim zacznie się go przesuwać. Taka chwila daje micelom czas na związanie zanieczyszczeń, dzięki czemu można je usunąć w całości, bez konieczności pocierania.

Przy mocnym, wodoodpornym makijażu – zwłaszcza tuszu do rzęs czy long-lastingowym podkładzie – skuteczniejsze bywają płyny dwufazowe. Składają się one z dwóch faz: wodnej i olejowej, które trzeba połączyć przez wstrząśnięcie opakowaniem przed użyciem. Faza olejowa lepiej radzi sobie z kosmetykami wodoodpornymi niż klasyczny płyn jednofazowy, a jednocześnie pozostaje łagodna dla skóry, w tym delikatnej okolicy oczu.

Jeśli po dokładnym demakijażu płynem micelarnym skóra nadal wydaje się nieoczyszczona – np. widać na wacikach ślady zanieczyszczeń mimo kilkukrotnego przetarcia – często prostszym rozwiązaniem jest zmiana produktu na skuteczniejszy, a nie automatyczne dodawanie kolejnego etapu mycia.

Kiedy warto skonsultować się ze specjalistą?

Osoby z cerą trądzikową, atopową lub silnie reaktywną powinny dobierać kosmetyki do demakijażu bardzo indywidualnie. W takich przypadkach nawet łagodne surfaktanty mogą czasem nasilać podrażnienia lub zaburzać i tak już osłabioną barierę skórną. Sygnałem, że warto skonsultować pielęgnację ze specjalistą, jest utrzymujące się dłużej niż kilkanaście minut po demakijażu:

• pieczenie lub kłucie skóry,
• wyraźne zaczerwienienie,
• silne uczucie ściągnięcia,
• nasilenie istniejących zmian trądzikowych lub łuszczycowych.

Kosmetolog może pomóc dobrać produkt bez alkoholu, substancji zapachowych czy innych składników potencjalnie drażniących, a w razie potrzeby zlecić dodatkową diagnostykę.

Dzień Kultu Masy Mięśniowej to nieformalne święto obchodzone corocznie 28 lipca, popularne wśród osób trenujących siłowo i entuzjastów fitnessu. Choć nie ma ono naukowego rodowodu ani oficjalnego statusu, dobrze wpisuje się w rosnącą świadomość społeczną na temat roli mięśni w zdrowiu całego organizmu. Coraz więcej osób zaczyna traktować budowanie i utrzymywanie masy mięśniowej nie jako modę, lecz jako element profilaktyki zdrowotnej — na równi z dbaniem o serce czy prawidłową masę ciała.

Warto podkreślić, że troska o mięśnie nie jest domeną wyłącznie kulturystów i sportowców. To temat, który dotyczy każdego z nas — również osób z nadwagą i otyłością, dla których odpowiednia masa mięśniowa jest ważnym, choć często pomijanym elementem skutecznego i bezpiecznego odchudzania.

Mięśnie to nie tylko wygląd

Mięśnie szkieletowe pełnią w organizmie znacznie więcej funkcji niż tylko nadawanie sylwetce kształtu. To tkanka metabolicznie aktywna, która:

• odpowiada za ruch, postawę ciała i stabilizację stawów,
• magazynuje i zużywa glukozę, wpływając na gospodarkę cukrową organizmu,
• zużywa energię nawet w spoczynku, wspierając prawidłowy metabolizm,
• chroni przed upadkami i urazami, szczególnie w starszym wieku,
• wspiera układ odpornościowy i procesy regeneracji po chorobach.

Im więcej masy mięśniowej traci organizm z wiekiem lub w wyniku niewłaściwie prowadzonej diety odchudzającej, tym trudniej jest utrzymać zdrową masę ciała i dobrą kondycję fizyczną.

Dlaczego tracimy mięśnie z wiekiem

Utrata masy mięśniowej wraz z wiekiem to proces naturalny, ale można go spowolnić. Jak wskazują opracowania Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, między 20. a 90. rokiem życia ubytek masy mięśni może sięgać nawet 50%, a spadek ten nasila się szczególnie po 60. roku życia. Proces ten dodatkowo pogłębia siedzący tryb życia i brak regularnego ruchu.

Gdy do utraty masy mięśniowej dochodzi jednocześnie z nadmiernym gromadzeniem tkanki tłuszczowej, mówimy o tzw. otyłości sarkopenicznej — zjawisku, które niesie ze sobą większe ryzyko zaburzeń metabolicznych niż sama otyłość czy sam ubytek mięśni.

Jak wspierać masę mięśniową na co dzień

Zgodnie z wytycznymi Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) z 2020 roku, dorośli powinni wykonywać ćwiczenia wzmacniające mięśnie, angażujące wszystkie główne grupy mięśniowe, co najmniej 2 razy w tygodniu, niezależnie od aktywności aerobowej (150–300 minut umiarkowanego wysiłku tygodniowo). To rekomendacja dla każdego dorosłego, nie tylko dla osób trenujących sportowo.

Kilka prostych zasad, które pomagają dbać o mięśnie na co dzień:

• wprowadź regularny trening oporowy — wystarczą 2 sesje tygodniowo,
• dbaj o odpowiednią podaż białka w diecie, rozłożoną na kilka posiłków,
• unikaj zbyt restrykcyjnych diet, które prowadzą do szybkiej utraty masy mięśniowej,
• ograniczaj długie siedzenie i szukaj okazji do ruchu w ciągu dnia,
• w razie wątpliwości skonsultuj plan aktywności z lekarzem lub fizjoterapeutą.

Mięśnie a proces odchudzania

Dla osób z nadwagą lub otyłością Dzień Kultu Masy Mięśniowej może być dobrym pretekstem, by spojrzeć na proces odchudzania inaczej — nie jako na walkę wyłącznie z kilogramami na wadze, ale jako na dbanie o skład ciała. Utrata tkanki tłuszczowej przy jednoczesnym zachowaniu mięśni daje trwalsze efekty i lepiej wpływa na zdrowie niż sama redukcja masy ciała, niezależnie od tego, z czego ta masa ubywa.

Skąd wziął się kult muskulatury

Fascynacja umięśnionym ciałem nie jest wynalazkiem współczesnych siłowni. W starożytnej Grecji sylwetka atletyczna symbolizowała nie tylko siłę fizyczną, ale też wartości etyczne — harmonijne połączenie sprawnego ciała i szlachetnego charakteru. Trening fizyczny traktowano tam niemal jak obowiązek obywatelski. Rzymianie przejęli te wzorce, łącząc je dodatkowo z dyscypliną wojskową.

Warto jednak pamiętać, że postrzeganie muskulatury jako ideału piękna nie jest uniwersalne kulturowo — w różnych częściach świata i w różnych środowiskach akcent kładziony jest raczej na zdrowie i funkcjonalność ciała niż na samą jego rzeźbę. To ważna perspektywa, bo pokazuje, że wartość mięśni dla zdrowia jest niezależna od chwilowych trendów estetycznych.

Najczęstsze mity o masie mięśniowej

Wokół tematu masy mięśniowej narosło kilka nieporozumień, które warto wyjaśnić:

• „Kobiety, które trenują siłowo, staną się nadmiernie umięśnione” — to mit. Ze względu na niższy poziom testosteronu u kobiet, znaczący przyrost masy mięśniowej wymaga dużo dłuższego i bardziej ukierunkowanego treningu.
• „Mięśnie buduje się tylko na siłowni” — w rzeczywistości ćwiczenia z ciężarem własnego ciała czy gumami oporowymi również skutecznie wzmacniają mięśnie.
• „Po 60. roku życia nie ma sensu zaczynać treningu siłowego” — dowody wskazują na coś przeciwnego: to właśnie w tej grupie wiekowej trening wzmacniający i ćwiczenia równoważne przynoszą szczególnie wymierne korzyści, zmniejszając ryzyko upadków.
• „Odchudzanie i budowanie mięśni wykluczają się nawzajem” — w praktyce umiarkowany trening siłowy podczas redukcji wagi pomaga chronić mięśnie, nawet jeśli nie prowadzi do wyraźnego przyrostu ich masy.

Jak to wygląda w praktyce dnia codziennego

Dbanie o masę mięśniową nie musi oznaczać rewolucji w stylu życia. Wystarczy świadomie wpleść w tydzień dwie krótkie sesje ćwiczeń siłowych oraz zwracać uwagę na to, co ląduje na talerzu. To właśnie systematyczność, a nie intensywność pojedynczego treningu, decyduje o długoterminowych efektach zdrowotnych — zarówno u osób młodych, jak i starszych.

Dzień Kultu Masy Mięśniowej to okazja, by przypomnieć sobie, że mięśnie mają znaczenie daleko wykraczające poza estetykę. Odpowiadają za metabolizm, sprawność fizyczną i jakość życia na długie lata. Regularny trening siłowy i odpowiednia dieta pomagają chronić masę mięśniową niezależnie od wieku i celu — czy jest nim budowanie sylwetki, czy zdrowe odchudzanie. Warto traktować dbałość o mięśnie jako element profilaktyki zdrowotnej, a nie wyłącznie modę.

Przez lata dietetyka skupiała się głównie na liczeniu kalorii i analizie składu posiłków — ile białka, tłuszczu czy węglowodanów znajduje się na talerzu. Tymczasem, jak wskazują autorzy publikacji w czasopiśmie „Nutrition”, prof. Wojciech Kolanowski z Państwowej Akademii Nauk Stosowanych w Przemyślu oraz dr Roberta Foligni z Uniwersytetu San Rafaele w Rzymie, jedzenie to złożony proces, który angażuje nie tylko układ trawienny, ale też hormonalny, nerwowy i emocjonalny.

Coraz więcej badań pokazuje, że to, jak jemy — w jakim tempie, w jakim otoczeniu i z jaką uwagą — ma równie duże znaczenie dla zdrowia metabolicznego, jak sama kompozycja posiłku.

Dlaczego tempo jedzenia ma znaczenie dla wagi

Sygnały informujące mózg o tym, że jesteśmy najedzeni, nie pojawiają się natychmiast po pierwszym kęsie. Jak tłumaczy prof. Kolanowski, uważne i wolniejsze jedzenie wspiera wydzielanie hormonów sytości, poprawia odpowiedź insulinową i pomaga kontrolować apetyt. Chodzi tu przede wszystkim o hormony GLP-1 i PYY, które spowalniają opróżnianie żołądka i zwiększają uczucie pełności. 

Dokładne przeżuwanie pokarmu ma kilka korzystnych skutków:

• zwiększa powierzchnię kontaktu jedzenia z enzymami trawiennymi, ułatwiając trawienie,
• aktywuje receptory w jamie ustnej, które przez nerw błędny przekazują do mózgu informację o posiłku,
• pozwala wcześniej odczuć sytość, zanim zjemy więcej, niż faktycznie potrzebujemy,
• zmniejsza ryzyko przejedzenia i niekontrolowanego podjadania.

Badacze zwracają też uwagę na rolę tzw. fazy głowowej trawienia — zapach i wygląd potrawy uruchamiają w organizmie wydzielanie śliny i enzymów trawiennych jeszcze zanim weźmiemy pierwszy kęs, co pomaga efektywniej wykorzystać składniki odżywcze z posiłku.

Oś jelito-mózg i higiena jedzenia

W kontekście odchudzania coraz częściej mówi się o tzw. osi jelito-mózg, czyli systemie komunikacji między przewodem pokarmowym a mózgiem, który obejmuje układ nerwowy, hormony i mikrobiotę jelitową (czyli bakterie zamieszkujące jelita). Tempo jedzenia, sposób przeżuwania i poziom stresu podczas posiłku wpływają na aktywność nerwu błędnego — głównego kanału komunikacji między jelitami a mózgiem. Gdy jemy spokojnie, sygnały sytości docierają skuteczniej, co ułatwia kontrolę apetytu.

Naukowcy proponują wprowadzenie tzw. higieny jedzenia — zestawu prostych nawyków wspierających zdrowie metaboliczne. Zalecenia obejmują:

• przeznaczenie na posiłek co najmniej 20–30 minut,
• dokładne przeżuwanie każdego kęsa, około 20–30 razy,
• jedzenie bez rozpraszaczy, takich jak telefon czy telewizor,
• spokojne oddychanie podczas posiłku, wspierające trawienie,
• kończenie jedzenia w momencie odczucia sytości, a nie dopiero po opróżnieniu talerza,
• zachowanie względnie stałych godzin posiłków, dopasowanych do naturalnego rytmu dobowego.

Otoczenie i rozpraszacze a kontrola apetytu

Osobnym problemem, na który zwracają uwagę badacze, jest otoczenie, w jakim jemy. Telefon w ręku, włączony telewizor, a nawet hałas czy bałagan wokół, odciągają uwagę od posiłku i utrudniają rozpoznawanie sygnałów sytości. To zjawisko potwierdzają również materiały edukacyjne Narodowego Centrum Edukacji Żywieniowej (NCEZ), które podkreślają, że uważne spożywanie posiłków w spokojnej atmosferze, bez wykonywania innych czynności, sprzyja szybszemu i pełniejszemu odczuciu sytości.

Zjadanie posiłku „na czas”, między innymi zajęciami, sprawia, że łatwo tracimy orientację co do wielkości zjedzonej porcji — a to prosta droga do dostarczania organizmowi więcej kalorii, niż faktycznie potrzebuje.

Nawyk „czystego talerza” a przyrost masy ciała

Badacze zwracają uwagę na jeszcze jeden powszechny nawyk — zjadanie wszystkiego, co znajduje się na talerzu, niezależnie od tego, czy czujemy się już najedzeni. Tymczasem to właśnie uczucie sytości, a nie pusty talerz, powinno decydować o zakończeniu posiłku. Ignorowanie naturalnych sygnałów sytości sprzyja przyrostowi masy ciała i zaburzeniom metabolicznym, w tym insulinooporności.

Z podobnych powodów eksperci NCEZ zalecają kontrolowanie wielkości porcji już na etapie nakładania jedzenia na talerz — łatwiej dołożyć kolejną porcję, gdy poczujemy, że posiłek nie zaspokoił głodu, niż ograniczyć nadmiar, gdy talerz jest już pełny.

Jedzenie powoli a odchudzanie to zależność, którą potwierdzają najnowsze badania naukowe. Tempo posiłków, otoczenie i poziom uwagi wpływają na wydzielanie hormonów sytości i kontrolę apetytu w takim samym stopniu, jak skład diety. Proste zmiany — dłuższy czas na posiłek, odłożenie telefonu i kończenie jedzenia w momencie sytości — mogą realnie wspierać zdrowe odchudzanie. Warto traktować higienę jedzenia jako uzupełnienie diety, a nie dodatek bez znaczenia.

Bibliografia

Krajczyńska-Wujec E. (PAP), Naukowcy: jedzmy powoli i nie do woli, Serwis Nauka w Polsce, 2026, Źródło: naukawpolsce.pl

Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej (NCEZ), PZH PIB, Uważne jedzenie – teoria i praktyka, https://ncez.pzh.gov.pl/abc-zywienia/zasady-zdrowego-zywienia/uwazne-jedzenie-teoria-i-praktyka/

Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej (NCEZ), PZH PIB, Jak jeść, aby poczuć sytość?, https://ncez.pzh.gov.pl/zdrowe-odchudzanie/praktyczne-porady/jak-jesc-aby-poczuc-sytosc/

Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej (NCEZ), PZH PIB, Otyłość – najważniejsze zalecenia, https://ncez.pzh.gov.pl/wp-content/uploads/2022/05/Otylosc-zalecenia-zywieniowe-NCEZ.pdf

Wskaźnik masy ciała (ang. Body Mass Index, BMI), nazywany też wskaźnikiem Queteleta, to liczba wyrażająca stosunek masy ciała do wzrostu. Kalkulator BMI oblicza go według prostego wzoru:

BMI = masa ciała (kg) ÷ wzrost² (m²)

Przykład: osoba ważąca 78 kg, o wzroście 1,70 m, ma BMI = 78 ÷ (1,70 × 1,70) = 26,9, czyli mieści się w kategorii nadwagi. Zgodnie z kryteriami Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) otyłość powinno się rozpoznawać właśnie za pomocą tego wskaźnika, dlatego pozostaje on podstawowym narzędziem przesiewowym w gabinetach lekarskich i dietetycznych.

Wzór powstał w XIX wieku i opiera się na założeniu, że osoby o tym samym wzroście mają zbliżoną beztłuszczową masę ciała (mięśnie i kości), a różnice w masie wynikają głównie z ilości tkanki tłuszczowej. To założenie sprawdza się na poziomie populacji, ale nie zawsze w przypadku pojedynczej osoby – o czym więcej w dalszej części artykułu.

Klasyfikacja BMI według WHO

Kalkulator BMI podaje wynik liczbowy, ale kluczowe jest jego prawidłowe zaklasyfikowanie. Dla osób dorosłych obowiązuje następujący podział:

• poniżej 18,5 – niedowaga,
• 18,5–24,9 – masa ciała prawidłowa,
• 25,0–29,9 – nadwaga,
• 30,0–34,9 – otyłość I stopnia,
• 35,0–39,9 – otyłość II stopnia,
• 40,0 i więcej – otyłość III stopnia (dawniej nazywana olbrzymią).

Warto pamiętać, że powyższa klasyfikacja BMI została opracowana wyłącznie dla dorosłych i nie powinna być stosowana u dzieci. U osób do 18. roku życia ocenę masy ciała prowadzi się na podstawie siatek centylowych dopasowanych do wieku i płci – wynik poniżej 5. centyla wskazuje na niedowagę, przedział 5.–85. centyla to norma, 85.–95. oznacza nadwagę, a powyżej 95. centyla rozpoznaje się otyłość.

Na co zwrócić uwagę – ograniczenia kalkulatora BMI

Kalkulator BMI to narzędzie przesiewowe, a nie diagnostyczne. Wynik nie mówi nic o tym, ile w organizmie jest tkanki tłuszczowej, a ile mięśniowej czy kostnej, dlatego u niektórych osób może dawać mylący obraz. Do grup, w których interpretacja BMI wymaga szczególnej ostrożności, należą:

• sportowcy i osoby o dużej masie mięśniowej – wysokie BMI może wynikać z masy mięśni, a nie tłuszczu,
• osoby starsze – wraz z wiekiem zmienia się proporcja tkanki tłuszczowej do mięśniowej, nawet przy stałej wadze,
• kobiety w ciąży i karmiące piersią – standardowe normy BMI ich nie dotyczą,
• dzieci i młodzież – wymagają siatek centylowych, a nie stałych progów liczbowych,
• osoby z obrzękami lub zaburzeniami gospodarki wodnej – masa ciała może być zawyżona niezależnie od ilości tłuszczu.

Dodatkowym ograniczeniem jest to, że BMI nie uwzględnia rozmieszczenia tkanki tłuszczowej w organizmie. Dlatego coraz częściej zaleca się uzupełnianie wyniku kalkulatora BMI o pomiar obwodu talii – wartość powyżej 80 cm u kobiet i 94 cm u mężczyzn sugeruje otyłość brzuszną (centralną), która wiąże się z wyższym ryzykiem chorób metabolicznych i sercowo-naczyniowych, nawet przy prawidłowym BMI.

Kalkulator BMI w bezpłatnych badaniach profilaktycznych NFZ

Pomiar BMI nie jest wyłącznie narzędziem do samodzielnego sprawdzania wagi – wchodzi też w skład oficjalnych programów zdrowotnych. W ramach programu „Profilaktyka 40 PLUS”, prowadzonego przez Narodowy Fundusz Zdrowia wspólnie z Ministerstwem Zdrowia, pakiet bezpłatnych badań dla osób po 40. roku życia obejmuje między innymi pomiar masy ciała, wzrostu, obwodu w pasie oraz obliczenie wskaźnika BMI. Wynik pozwala lekarzowi zdecydować, czy potrzebne są dalsze badania, np. poziomu glukozy czy lipidogramu.

BMI ma też znaczenie kliniczne przy kwalifikacji do leczenia otyłości. Przy BMI powyżej 40, lub powyżej 35 z towarzyszącymi chorobami takimi jak cukrzyca typu 2 czy nadciśnienie tętnicze, pacjent może zostać skierowany do dalszej diagnostyki w kierunku leczenia bariatrycznego (operacyjnego). Ostateczną decyzję zawsze podejmuje lekarz na podstawie pełnej oceny stanu zdrowia, a nie samego wyniku kalkulatora.

Z jakich narzędzi korzystać, licząc BMI

Do obliczenia BMI wystarczy kalkulator, kartka i długopis albo prosty kalkulator BMI dostępny online – wzór jest na tyle prosty, że nie wymaga specjalistycznego oprogramowania. Wybierając narzędzie warto zwrócić uwagę na kilka kwestii:

• źródło danych – warto korzystać z kalkulatorów opartych na klasyfikacji WHO, a nie na autorskich, niepotwierdzonych przedziałach,
• zakres wieku – dobry kalkulator BMI powinien wyraźnie zaznaczać, że wynik dotyczy osób dorosłych, a dla dzieci odsyłać do siatek centylowych,
• ochrona danych – aplikacje zdrowotne gromadzą dane wrażliwe, dlatego lepiej wybierać te z jasną polityką prywatności i unikać wpisywania danych w mało wiarygodne serwisy,
• kontekst, nie wyrocznia – żadna aplikacja nie zastąpi rozmowy z lekarzem lub dietetykiem, zwłaszcza gdy wynik wskazuje na nadwagę lub otyłość.

Osoby korzystające z publicznej opieki zdrowotnej mogą też sprawdzić swoje BMI przy okazji wizyty w ramach programu „Profilaktyka 40 PLUS” lub podczas wizyty u lekarza podstawowej opieki zdrowotnej – tam pomiar wykonuje personel medyczny, co eliminuje ryzyko błędu pomiarowego związanego z samodzielnym ważeniem się czy mierzeniem wzrostu.

Do czego praktycznie służy wynik BMI

Kalkulator BMI wykorzystuje się przede wszystkim jako:

• narzędzie przesiewowe w gabinecie lekarza rodzinnego – szybka wstępna ocena, czy potrzebna jest dalsza diagnostyka,
• element programów profilaktycznych, takich jak „Profilaktyka 40 PLUS”,
• kryterium kwalifikacji do niektórych ścieżek leczenia otyłości, w tym farmakoterapii czy leczenia bariatrycznego,
• wskaźnik populacyjny w badaniach epidemiologicznych dotyczących częstości nadwagi i otyłości w społeczeństwie.

Nie służy natomiast do stawiania samodzielnej diagnozy ani do oceny składu ciała. Jeśli wynik wskazuje na nadwagę lub otyłość, kolejnym krokiem powinna być wizyta u lekarza, a nie wdrażanie restrykcyjnej diety na własną rękę.

Kalkulator BMI to szybki i darmowy sposób na wstępne sprawdzenie, czy masa ciała jest dopasowana do wzrostu. Klasyfikacja WHO dzieli wynik na sześć kategorii – od niedowagi po otyłość III stopnia. Wskaźnik ma jednak wyraźne ograniczenia: nie uwzględnia składu ciała, rozmieszczenia tkanki tłuszczowej ani specyfiki niektórych grup, np. sportowców czy osób starszych. Dlatego warto traktować go jako punkt wyjścia, a nie ostateczną diagnozę, i uzupełniać o pomiar obwodu talii oraz konsultację lekarską. BMI jest też elementem oficjalnych programów zdrowotnych, takich jak „Profilaktyka 40 PLUS”.

Wiele osób zauważa, że największy dyskomfort pojawia się tuż po wstaniu z łóżka. Po kilku lub kilkunastu minutach ruchu ból stopniowo ustępuje i można normalnie funkcjonować. Nie jest to przypadek.

– Podczas snu przez wiele godzin pozostajemy w jednej pozycji. Mięśnie się rozluźniają, a stawy i krążki międzykręgowe nie pracują tak jak w ciągu dnia. Po przebudzeniu tkanki potrzebują chwili, aby ponownie przystosować się do obciążenia i pobudzić lokalne krążenie. Jeżeli wcześniej dochodziło do przeciążeń albo w organizmie toczy się stan zapalny, pierwsze ruchy po wstaniu mogą wywoływać ból i uczucie sztywności – wyjaśnia fizjoterapeuta Grzegorz Grochal z Gabinetu Rehabilitacji Medycznej Grocare.

Sam poranny ból nie musi więc oznaczać poważnej choroby. Znaczenie ma przede wszystkim to, jak długo utrzymują się dolegliwości, czy nasilają się z czasem oraz czy towarzyszą im inne objawy.

Czy winny jest materac?

To jedno z najczęściej zadawanych pytań przez pacjentów i, jak podkreśla ekspert, odpowiedź brzmi: bardzo często tak.

– Zarówno zbyt miękki, jak i zbyt twardy materac może powodować dolegliwości bólowe po nocy. Kiedy śpimy, mięśnie są rozluźnione. Jeśli materac nie zapewnia odpowiedniego podparcia naturalnym krzywiznom kręgosłupa, jego struktury są nadmiernie obciążane. Z kolei zbyt twarde podłoże zwiększa ucisk między innymi na barki i biodra – tłumaczy.

Nie istnieje jednak jeden model odpowiedni dla wszystkich. Wybór materaca powinien uwzględniać masę ciała, budowę sylwetki, wiek oraz indywidualne preferencje.

Równie ważna jest pozycja podczas snu. Zdaniem fizjoterapeuty najmniej korzystne jest spanie na brzuchu.

– Taka pozycja zwiększa wygięcie kręgosłupa w odcinku lędźwiowym, co może prowadzić do przeciążenia stawów międzywyrostkowych. Dodatkowo wymusza maksymalną rotację odcinka szyjnego, dlatego następnego dnia może pojawić się nie tylko ból pleców, ale również karku czy głowy – wyjaśnia Grzegorz Grochal.

Kiedy to zwykłe przeciążenie, a kiedy sygnał alarmowy?

Większość porannych dolegliwości ma charakter przeciążeniowy. Pojawiają się po intensywniejszym wysiłku, długim siedzeniu lub pracy w wymuszonej pozycji i zwykle ustępują po kilku dniach.

Są jednak objawy, które powinny skłonić do szybszej konsultacji ze specjalistą.

– Niepokój powinien wzbudzić ból promieniujący do kończyn dolnych, drętwienie lub mrowienie nóg, ból wybudzający ze snu, gorączka czy dolegliwości pojawiające się po urazie. Charakterystycznym sygnałem jest również poranna sztywność utrzymująca się ponad godzinę przez wiele tygodni lub miesięcy – mówi fizjoterapeuta.

Takie objawy mogą wskazywać nie tylko na problemy mechaniczne kręgosłupa, ale również na choroby zapalne wymagające dalszej diagnostyki.

Nie zrywaj się gwałtownie z łóżka

To, co robimy w pierwszych minutach po przebudzeniu, również ma znaczenie dla kręgosłupa.

– Najczęstszym błędem jest zbyt energiczne rozpoczęcie dnia. Szybkie wstawanie i wykonywanie czynności w głębokim pochyleniu – sięganie po telefon, zakładanie kapci, ścielenie łóżka czy podnoszenie cięższych przedmiotów – może nasilać dolegliwości – podkreśla ekspert.

Jak dodaje, ostrożność warto zachować także podczas porannej gimnastyki.

– Bezpośrednio po przebudzeniu nie są wskazane energiczne skrętoskłony. Po nocy krążki międzykręgowe są bardziej nawodnione, dlatego łatwiej je przeciążyć. Lepiej pozwolić organizmowi stopniowo przejść z odpoczynku do aktywności – wyjaśnia.

Kiedy warto zgłosić się do specjalisty?

Jeżeli ból utrzymuje się przez kilka tygodni, stopniowo się nasila albo nie ustępuje mimo zmiany codziennych nawyków i odpowiednio dobranego materaca, warto skonsultować się z lekarzem lub fizjoterapeutą.

Szczególnej uwagi wymagają młode osoby, u których porannej sztywności towarzyszy przewlekły ból.

– U pacjentów przed 30. rokiem życia należy wykluczyć między innymi choroby reumatyczne, takie jak zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa. We wczesnym etapie badań obrazowych często nie wykazują jeszcze zmian, dlatego nie warto bagatelizować charakterystycznych objawów – zaznacza Grzegorz Grochal.

Jak zmniejszyć ryzyko porannego bólu pleców?

Zdaniem fizjoterapeuty nie ma jednego skutecznego sposobu, który sprawdzi się u każdego pacjenta. Kluczowe jest znalezienie przyczyny dolegliwości i jej wyeliminowanie.

Pomagają regularna aktywność fizyczna, ćwiczenia wzmacniające mięśnie tułowia, unikanie długotrwałego siedzenia oraz rozsądne podnoszenie ciężarów. Warto również zadbać o odpowiednio dobrany materac i poduszkę.

– Najlepsze efekty przynosi usunięcie przyczyny problemu, a nie jedynie łagodzenie objawów. Jeżeli mimo zmian ból nadal wraca, warto zgłosić się do fizjoterapeuty. Indywidualnie dobrana terapia często pozwala skutecznie rozwiązać problem i zapobiec jego nawrotom – podsumowuje Grzegorz Grochal.

Po co właściwie liczyć kalorie? Co mówią badania

Podstawą redukcji masy ciała jest utrzymanie ujemnego bilansu energetycznego, czyli dostarczanie organizmowi mniej energii, niż faktycznie zużywa. Samo zrozumienie tej zasady nie wystarcza jednak w codziennym życiu – trudno na oko ocenić, ile kalorii ma dany posiłek. Dlatego narzędzia do samokontroli, w tym aplikacja do liczenia kalorii, mogą być pomocnym elementem terapii nadwagi i otyłości.

Systematyczny przegląd badań nad samomonitorowaniem diety wykazał, że większość analizowanych interwencji – zarówno o wysokiej, jak i niskiej intensywności rejestrowania posiłków – prowadziła do istotnej statystycznie redukcji masy ciała w porównaniu z grupami kontrolnymi. Podobne wnioski płyną z metaanalizy interwencji mobilnych opartych na samomonitorowaniu stylu życia, która wskazuje na wartość takich rozwiązań w profilaktyce i leczeniu nadmiernej masy ciała. Badacze podkreślają przy tym, że kluczowa jest nie sama obecność aplikacji w telefonie, lecz regularność jej używania – im wyższy poziom zaangażowania w korzystanie z aplikacji, tym większa szansa na skuteczną utratę i utrzymanie masy ciała. 

Aplikacja do liczenia kalorii – na co zwrócić uwagę wybierając

Rynek aplikacji zdrowotnych jest ogromny, a różnice między poszczególnymi programami bywają spore. Zanim zdecydujesz się na konkretne narzędzie, sprawdź kilka podstawowych kwestii:

• Wielkość i jakość bazy produktów – im więcej pozycji, w tym polskich produktów i dań typowych dla naszej kuchni, tym łatwiej o dokładne wpisywanie posiłków.
• Skanowanie kodów kreskowych – przyspiesza rejestrowanie zakupionych produktów i zmniejsza ryzyko pomyłek przy ręcznym wpisywaniu danych.
• Śledzenie makroskładników – nie tylko kalorii, ale też białka, tłuszczu i węglowodanów, co pozwala lepiej zbilansować dietę.
• Prostota obsługi – im mniej kroków potrzeba, by dodać posiłek, tym większa szansa, że aplikacja będzie używana systematycznie, a nie porzucona po tygodniu.
• Możliwość eksportu danych – przydatna, jeśli korzystasz ze wsparcia dietetyka i chcesz mu przekazać dziennik żywieniowy.
• Brak nachalnych treści komercyjnych – część aplikacji agresywnie promuje płatne diety cud lub suplementy, co nie sprzyja rzetelnemu podejściu do odchudzania.

Dokładność danych ważniejsza niż liczba funkcji

Wiele osób wybiera aplikację, kierując się liczbą dodatkowych funkcji – planerami treningów, społecznością użytkowników czy odznakami za regularność. Tymczasem z perspektywy skuteczności najważniejsza pozostaje jakość i wiarygodność bazy danych żywieniowych. Błędnie wprowadzona wartość kaloryczna jednego produktu, powielana przy każdym posiłku, może w skali tygodnia znacząco zaburzyć bilans energetyczny i utrudnić ocenę postępów.

Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej zaleca, by samokontrolę – zarówno wagi ciała, jak i sposobu odżywiania – prowadzić w stałych warunkach, np. ważąc się zawsze o tej samej porze dnia. Ta sama zasada dotyczy zapisywania posiłków: konsekwencja i jak najdokładniejsze dane mają większe znaczenie niż liczba funkcji dodatkowych w aplikacji. 

Funkcje, które realnie wspierają proces odchudzania

Metaanaliza łącząca wyniki 14 badań z udziałem niemal 2,5 tys. osób z nadwagą i otyłością wykazała, że połączenie aplikacji do samomonitorowania z elementem coachingu (wsparciem specjalisty lub trenera) daje lepsze efekty niż samo śledzenie kalorii bez żadnego wsparcia zewnętrznego. Z badań wynika, że realne znaczenie mają przede wszystkim: 

• regularne przypominanie o rejestrowaniu posiłków,
• proste, zrozumiałe podsumowanie dnia (bilans kalorii, makroskładniki),
• możliwość połączenia aplikacji ze wsparciem dietetyka lub trenera,
• opcja ustawienia realistycznego celu wagowego, dostosowanego do bezpiecznego tempa redukcji masy ciała.

Elementy grywalizacji czy rankingi społecznościowe bywają motywujące na start, jednak to systematyczność samego zapisywania posiłków – a nie liczba zdobytych odznak – ma największe znaczenie dla efektów.

Aplikacja to narzędzie, nie plan leczenia

Warto pamiętać, że żadna aplikacja nie zastąpi konsultacji z lekarzem lub dietetykiem, zwłaszcza jeśli nadwadze towarzyszą inne problemy zdrowotne, np. insulinooporność czy nadciśnienie tętnicze. Jak podkreśla portal pacjent.gov.pl, otyłość nie ustępuje samoistnie, może nawracać, a podstawą jej terapii powinna być trwała zmiana stylu życia pod okiem specjalistów. 

Aplikacja do liczenia kalorii może być cennym uzupełnieniem takiej terapii – ułatwia dietetykowi ocenę faktycznego sposobu odżywiania pacjenta i pozwala szybciej wprowadzać korekty w jadłospisie. Nie powinna jednak zastępować diagnozy przyczyn nadwagi ani decyzji o sposobie leczenia.

Kiedy liczenie kalorii może zaszkodzić

U części osób nadmierne skupienie na liczbach i restrykcyjne liczenie każdej kalorii może prowadzić do niezdrowej relacji z jedzeniem czy lęku związanego z posiłkami. Jeśli korzystanie z aplikacji zaczyna wywoływać silny stres, poczucie winy po zjedzeniu posiłku spoza planu albo potrzebę kontrolowania każdego kęsa, warto przerwać liczenie kalorii i porozmawiać o tym z lekarzem lub psychodietetykiem. W takiej sytuacji aplikacja przestaje być pomocnym narzędziem, a zaczyna szkodzić.

Aplikacja do liczenia kalorii może realnie wspierać proces odchudzania, ale tylko wtedy, gdy jest używana regularnie i ma wiarygodną bazę danych. Badania pokazują, że największe znaczenie ma nie liczba funkcji, lecz systematyczność zapisywania posiłków oraz ewentualne połączenie z opieką specjalisty. Warto wybierać narzędzia proste w obsłudze, bez nachalnych treści komercyjnych i z możliwością eksportu danych do dietetyka. Jednocześnie liczenie kalorii nie jest odpowiednie dla każdego – jeśli wywołuje lęk lub obsesyjne kontrolowanie jedzenia, lepiej z niego zrezygnować i skonsultować się ze specjalistą.

Choć nowe reguły dotyczą przede wszystkim lekarzy oraz systemów wykorzystywanych w gabinetach, mogą mieć znaczenie również dla pacjentów. Najważniejsze jest to, że recepta refundowana, która nie będzie spełniała określonych wymagań, nie zostanie przyjęta przez system i lekarz nie będzie mógł jej wystawić.

Dlaczego zmieniają się zasady wystawiania recept refundowanych?

Celem nowych reguł jest ograniczenie błędów pojawiających się przy wystawianiu recept. Jak wskazuje Centrum e-Zdrowia, chodzi przede wszystkim o sytuacje, w których ilość przepisanego produktu leczniczego przekracza czas terapii przewidziany dla danego rodzaju recepty.

Nowe zasady mają również poprawić jakość danych znajdujących się na receptach. Dotyczy to m.in. zgodności pomiędzy wskazanym dawkowaniem a liczbą oraz wielkością przepisanych opakowań leku.

Co zmieni się od 13 września 2026 r.?

Po wdrożeniu nowych zasad system będzie sprawdzał, czy recepta refundowana zawiera wszystkie wymagane informacje.

Lekarz będzie musiał m.in.:

• podać czas trwania kuracji,
• zastosować strukturalne dawkowanie,
• wskazać wielkość opakowania zgodną z danymi znajdującymi się w Rejestrze Produktów Leczniczych (RPL).

Jeżeli recepta nie będzie spełniała tych wymagań, system zablokuje możliwość jej zapisania.

Czy pacjent odczuje zmianę?

W większości przypadków pacjenci nie powinni zauważyć istotnej różnicy. Zmiany nie dotyczą bowiem zasad refundacji leków ani prawa do otrzymania recepty.

Nowe rozwiązania mogą jednak oznaczać, że lekarz będzie musiał uzupełnić dodatkowe informacje lub poprawić dane przed wystawieniem e-recepty. Dzięki temu recepty trafiające do pacjentów powinny być bardziej kompletne i zgodne z wymaganiami systemu.

Czy recepta refundowana może zostać odrzucona w aptece?

Nie taka jest główna zasada nowych przepisów. Wprowadzone reguły mają działać wcześniej — na etapie wystawiania recepty.

Od 13 września system nie pozwoli lekarzowi zapisać recepty refundowanej, która nie spełnia określonych wymagań technicznych. Oznacza to, że błędna recepta nie powinna trafić do pacjenta ani do realizacji w aptece.

Których recept nie obejmą nowe zasady?

Centrum e-Zdrowia wskazuje, że nowe wymagania nie będą stosowane do:

• recept nierefundowanych (100%) bez oznaczenia „365”, czyli standardowych recept 30-dniowych,
• recept recepturowych,
• recept na import docelowy,
• recept farmaceutycznych,
• recept zawierających opakowania o złożonej strukturze, czyli takie, które obejmują więcej niż jedną jednostkę definiującą pojemność opakowania (np. wstrzykiwacz wraz z igłami).

Nowe zasady mają ograniczyć błędy na receptach

Najważniejsza zmiana od 13 września 2026 r. polega na tym, że system będzie bardziej rygorystycznie sprawdzał recepty refundowane jeszcze przed ich wystawieniem.

Dla pacjentów oznacza to przede wszystkim większą pewność, że otrzymana e-recepta będzie zawierała kompletne i poprawne informacje, co powinno ułatwić jej realizację.

Choć psychologia nie posługuje się terminem „żałoba po dawnym wyglądzie" jako odrębną jednostką opisaną w klasyfikacjach diagnostycznych, sam mechanizm jest specjalistom doskonale znany. Żałoba nie dotyczy wyłącznie śmierci bliskiej osoby – możemy przeżywać ją również po utracie zdrowia, sprawności, ważnej relacji, dotychczasowego sposobu życia czy elementów własnej tożsamości.

- Twarz jest jednym z najważniejszych elementów obrazu siebie. Towarzyszy nam od dzieciństwa, pojawia się na zdjęciach, w dokumentach, w pamięci bliskich. Mózg przez lata buduje jej reprezentację i traktuje ją jako integralną część własnej tożsamości. Gdy dochodzi do nagłej, znaczącej zmiany wyglądu, psychika potrzebuje czasu, aby tę zmianę zintegrować.

Dlatego u części pacjentów po operacjach estetycznych pojawia się smutek, poczucie utraty, tęsknota za dawnym wyglądem czy chwilowe poczucie zagubienia. Nie oznacza to, że pacjent żałuje samego zabiegu – często żegna po prostu twarz, z którą przeżył kilkadziesiąt lat swojego życia. W większości przypadków jest to naturalny proces adaptacyjny, który z czasem ustępuje. Jeżeli jednak cierpienie narasta, utrzymuje się przez wiele miesięcy i znacząco wpływa na funkcjonowanie, warto skorzystać ze wsparcia psychologicznego – to właśnie żałoba po operacji estetycznej wymaga wtedy uwagi specjalisty.

Dysocjacja lustrzana – gdy odbicie w lustrze wydaje się obce

Pacjenci po liftingu twarzy czy innych głębokich zabiegach estetycznych czasami opisują doświadczenie, które potocznie określa się jako „dysocjację lustrzaną". Nie jest to formalne rozpoznanie psychiatryczne, ale określenie dobrze oddaje subiektywne przeżycia części osób. Pacjent mówi: „Wiem, że to ja, ale tego nie czuję". Albo: „Patrzę w lustro i mam wrażenie, że widzę kogoś obcego".

- Z psychologicznego punktu widzenia nie musi to oznaczać zaburzenia psychicznego. Jest to raczej przejściowa trudność w zintegrowaniu nowego obrazu twarzy z dotychczasowym poczuciem własnej tożsamości. Mózg przez lata uczy się rozpoznawać nie tylko układ oczu, nosa czy ust, ale również charakterystyczną mimikę, drobne asymetrie oraz sposób poruszania mięśni twarzy. Po operacji ten zapis nagle przestaje odpowiadać temu, co widzimy w lustrze.

Dla większości osób jest to etap przejściowy. Mózg, dzięki swojej plastyczności, stopniowo aktualizuje obraz własnego ciała. Jeżeli jednak poczucie obcości utrzymuje się przez długi czas, towarzyszy mu nasilony lęk, wycofanie społeczne lub objawy depresyjne, warto potraktować je jako sygnał do konsultacji ze specjalistą.

Kto jest najbardziej narażony na trudności psychologiczne po operacji estetycznej?

Nie istnieje jeden profil pacjenta, który będzie miał trudności z adaptacją do nowego wyglądu. Wiemy jednak, że pewne cechy osobowości oraz wcześniejsze doświadczenia mogą zwiększać ryzyko takiej reakcji:

Niska otwartość na doświadczenie – osoby, które gorzej odnajdują się w nowych sytuacjach i preferują przewidywalność, mogą potrzebować więcej czasu na zaakceptowanie tak dużej zmiany własnego wyglądu.

Wysoki poziom neurotyczności – większa skłonność do przeżywania lęku, napięcia oraz silniejszych reakcji emocjonalnych. Takie osoby częściej koncentrują się na trudnościach, intensywniej przeżywają niepewność i mogą bardziej krytycznie oceniać efekt zabiegu, nawet jeśli z medycznego punktu widzenia został on wykonany prawidłowo.

Niski poziom ekstrawersji – osoby bardziej wycofane społecznie mogą odczuwać większy dyskomfort związany z koniecznością pokazania się innym po operacji. Sam fakt zmienionego wyglądu może nasilać poczucie skrępowania i prowadzić do unikania kontaktów społecznych.

Trudna historia emocjonalna – trudności z samooceną, doświadczenia odrzucenia, przewlekła krytyka wyglądu, a także lękowy styl przywiązania mogą sprawiać, że operacja estetyczna staje się próbą rozwiązania znacznie głębszych problemów emocjonalnych.

Presja zewnętrzna – gdy decyzja o operacji wynika przede wszystkim z oczekiwań partnera, środowiska, obowiązujących trendów czy porównań z mediami społecznościowymi, istnieje większe prawdopodobieństwo rozczarowania po zabiegu.

Jeżeli pacjent wierzy, że nowa twarz sprawi, iż wreszcie poczuje się wartościowy, zostanie zaakceptowany lub pokochany, istnieje ryzyko, że efekt zabiegu nie spełni tych oczekiwań. Zmienia się wygląd, ale nie zmieniają się przekonania na własny temat.

Nieco bardziej złożona jest kwestia wieku. Sam wiek nie przesądza o tym, jak pacjent poradzi sobie z adaptacją – znacznie ważniejsza jest dojrzałość emocjonalna, elastyczność psychiczna oraz motywacja do poddania się zabiegowi. Zarówno osoba dwudziestokilkuletnia, jak i sześćdziesięcioletnia może bardzo dobrze poradzić sobie z adaptacją albo przeżywać ją wyjątkowo trudno.

Czy przygotowanie psychologiczne powinno być standardem?

W Polsce przygotowanie psychologiczne przed operacjami estetycznymi nadal nie stanowi standardu postępowania. Zdecydowana większość konsultacji koncentruje się na kwalifikacji medycznej, omówieniu przebiegu zabiegu, możliwych powikłań oraz procesie rekonwalescencji. Istnieją kliniki, które współpracują z psychologami lub umożliwiają pacjentom taką konsultację, jednak wciąż nie jest to powszechna praktyka.

- Wielu specjalistów uważa, że psycholog powinien być częścią zespołu opieki okołooperacyjnej – szczególnie przy rozległych operacjach twarzy, które mogą wpływać nie tylko na wygląd, ale również na poczucie tożsamości. Taka konsultacja nie miałaby na celu oceniania, czy pacjent „powinien" poddać się zabiegowi. Jej rolą byłoby przede wszystkim zrozumienie motywacji pacjenta, omówienie jego oczekiwań oraz przygotowanie go na naturalny proces adaptacji.

Warto byłoby przyjrzeć się poziomowi samooceny, dominującym cechom osobowości oraz przekonaniom dotyczącym własnej wartości. Jeżeli ktoś przez całe życie nosi w sobie przekonanie: „Nie jestem wystarczająco dobry", „Nie można mnie pokochać takim, jaki jestem" albo „Moja wartość zależy od wyglądu", to sama zmiana twarzy nie zmieni tych przekonań. Operacja może zmienić rysy twarzy, ale nie zmieni sposobu myślenia o sobie. Właśnie dlatego przygotowanie psychologiczne mogłoby znacząco zmniejszyć ryzyko rozczarowania i pomóc pacjentowi realistycznie spojrzeć na efekty zabiegu.

Kiedy warto zgłosić się po pomoc?

Pierwsze tygodnie po operacji są okresem intensywnej adaptacji. Obrzęk, gojenie tkanek i stopniowa zmiana wyglądu sprawiają, że emocje mogą być bardzo zmienne. Sam chwilowy smutek czy niepewność nie są jeszcze powodem do niepokoju.

- Pomocy specjalisty warto szukać wtedy, gdy trudności nie mijają, lecz zaczynają się nasilać. Niepokojącymi sygnałami są przede wszystkim: utrzymujący się spadek nastroju, utrata zainteresowań, wycofanie z życia społecznego, niechęć do wychodzenia z domu, silne poczucie wstydu związane z własnym wyglądem czy przekonanie, że przestało się być sobą. Warto zwrócić uwagę również na sytuacje, w których pacjent obsesyjnie kontroluje swój wygląd w lustrze lub przeciwnie – całkowicie unika patrzenia na siebie. Oba zachowania mogą świadczyć o tym, że proces adaptacji nie przebiega prawidłowo.

Im wcześniej pacjent zgłosi się po pomoc, tym większa szansa, że odzyska nie tylko akceptację swojego wyglądu, ale przede wszystkim poczucie bezpieczeństwa i spójności z samym sobą. Wsparcie psychologiczne nie polega na przekonywaniu pacjenta, że „wszystko jest w porządku". Polega na pomocy w odbudowaniu poczucia tożsamości i realistycznego stosunku do własnego wyglądu.

Zmiana twarzy po operacji estetycznej to nie tylko proces medyczny, ale i psychologiczny. Smutek, poczucie obcości czy chwilowa dysocjacja lustrzana zwykle mijają wraz z adaptacją mózgu do nowego obrazu siebie. Ryzyko trudniejszego przebiegu zwiększają: niska otwartość na doświadczenie, wysoka neurotyczność, niska ekstrawersja, trudna historia emocjonalna i presja zewnętrzna. Konsultacja psychologiczna przed zabiegiem wciąż nie jest w Polsce standardem, choć mogłaby zmniejszyć ryzyko rozczarowania.

Jedna strzałka w górę, druga w dół. Wpisujesz nazwę parametru w internet i po kilku minutach masz trzy możliwe choroby, pięć suplementów do kupienia i więcej niepokoju niż wcześniej. Zamiast spokoju pojawia się chaos: czy to coś poważnego, czy lekarz coś przeoczył, czy trzeba działać od razu?

Wyniki badań wyglądają konkretnie: liczby, normy, zakresy i czerwone oznaczenia. Dlatego łatwo uwierzyć, że odpowiedź jest w tabelce. Problem w tym, że medycyna nie zaczyna się od tabelki.

Dla lekarza wynik badania jest dodatkiem do pacjenta, a nie pacjent dodatkiem do wyniku. Wyniki krwi są ważne, ale same w sobie nie są diagnozą. Nie zastępują rozmowy z pacjentem, jego objawów, historii choroby, leków ani badania lekarskiego. Dopiero w tym kontekście zaczynają naprawdę coś znaczyć.

1. Szukasz diagnozy w tabelce, zanim nazwiesz problem

Pierwszy błąd polega na tym, że pacjent zaczyna od pytania: „Co oznacza ten wynik?”, zamiast od pytania: „Co właściwie mi dolega?”.

Badanie jest odpowiedzią na konkretne pytanie: czy jest niedokrwistość, stan zapalny, zaburzenie tarczycy, wpływ leczenia albo przyczyna objawów. Wynik odpowiada na pytanie. Nie zastępuje pytania.

Podwyższone CRP może oznaczać coś innego u osoby z gorączką i kaszlem, coś innego po niedawnej infekcji, a coś innego u pacjenta z bólem brzucha i utratą masy ciała. Sam wynik nie mówi, który scenariusz jest prawdziwy. Do tego potrzebny jest pacjent.

2. Uznajesz wynik „w normie” za dowód, że wszystko jest dobrze

Prawidłowe wyniki podstawowych badań są dobrą informacją. Często pomagają wykluczyć najpilniejsze lub najczęstsze przyczyny dolegliwości. Ale wynik w normie nie zawsze kończy diagnostykę.

Jeśli od miesięcy utrzymują się wyczerpanie, niezamierzona utrata masy ciała, kołatania serca, duszność, bóle brzucha, zaburzenia miesiączkowania, nocne poty albo inne dolegliwości, warto omówić to z lekarzem nawet wtedy, gdy podstawowe wyniki wyglądają dobrze.

Czym innym jest powiedzieć: „W wynikach nie widzę nic alarmującego”. Czym innym: „Skoro wyniki są dobre, objawy nie mają znaczenia”.

Norma nie zawsze zamyka temat.

3. Wierzysz, że „optymalne wyniki” zawsze oznaczają lepszą diagnozę

Źle się czujesz, wyniki nie dają jasnej odpowiedzi, a internet podsuwa proste wyjaśnienia:

• „Lekarz patrzy tylko na normy”.
• „Wyniki nie mają być dobre, mają być optymalne”.
• „Masz ukryte niedobory, których zwykły lekarz nie widzi”.
• „Potrzebujesz odpowiedniego protokołu”.

Brzmi fachowo. Brzmi nowocześnie. Brzmi jak rozwiązanie. A potem pojawia się koszyk suplementów.

W wielu sytuacjach klinicznych lekarz rzeczywiście dąży do konkretnego celu, a nie tylko do szerokiego zakresu referencyjnego. Problem zaczyna się wtedy, gdy ktoś używa hasła „optymalnych wyników” do wzbudzania lęku i sprzedaży gotowych rozwiązań: suplementów, detoksów, pakietów badań albo uniwersalnych protokołów.

Suplementy same w sobie nie są problemem. Problem zaczyna się wtedy, gdy zastępują diagnostykę, rozmowę z lekarzem i plan leczenia.

Prosty test: jeśli ktoś pyta o objawy, czas ich trwania, choroby, leki, wcześniejsze badania i powód wykonania wyników — to może być początek sensownej interpretacji. Jeśli po krótkim spojrzeniu na tabelkę od razu sprzedaje gotowy zestaw preparatów — zachowaj ostrożność.

To nie jest diagnostyka. To marketing ubrany w medyczny język.

4. Traktujesz jedną czerwoną strzałkę jak rozpoznanie

Czerwone oznaczenie wygląda groźnie. Ale wynik poza zakresem referencyjnym nie zawsze oznacza poważną chorobę. Niewielkie odchylenia mogą pojawić się po infekcji, intensywnym treningu, nieprzespanej nocy, odwodnieniu, alkoholu, miesiączce, stresie albo pod wpływem leków i suplementów.

Lekarz nie patrzy tylko na to, czy coś jest „na czerwono”. Liczy się skala odchylenia, objawy, wcześniejsze wyniki i trend. Inaczej wygląda jednorazowa, minimalna nieprawidłowość, a inaczej parametr, który pogarsza się w kolejnych badaniach.

Jedna strzałka nie jest rozpoznaniem. To sygnał, który trzeba właściwie odczytać.

5. Porównujesz wynik z internetem, zamiast z własnym trendem

Internet nie zna Twoich objawów, leków ani wcześniejszych wyników. Dlatego jedna liczba porównana z cudzą historią potrafi bardziej przestraszyć niż pomóc.

Różne laboratoria mogą stosować inne metody, jednostki i zakresy referencyjne. Dlatego najważniejszy jest zakres podany na konkretnym wyniku. Jeszcze ważniejsze jest jednak to, czy parametr zmienia się w czasie.

Czy wynik rośnie? Spada? Jest stabilny? Czy odchylenie pojawia się pierwszy raz, czy powtarza się od miesięcy?

Trend często mówi więcej niż pojedyncza liczba.

6. Nie pamiętasz, że wynik zależy też od okoliczności

Wynik badania nie powstaje w próżni. Mogą na niego wpływać leki, suplementy, infekcja, trening, alkohol, odwodnienie, miesiączka, pora pobrania, stres albo to, czy badanie było wykonane na czczo.

Zanim zaczniesz interpretować wynik, przygotuj krótki kontekst:

• dlaczego badanie zostało wykonane,
• jakie masz objawy i od kiedy trwają,
• jakie leki i suplementy przyjmujesz,
• czy masz wcześniejsze wyniki do porównania,
• czy przed badaniem była infekcja, intensywny wysiłek, alkohol albo nietypowa sytuacja.

Sama liczba mówi niewiele. Liczba połączona z objawami, historią i trendem może prowadzić do sensownych decyzji.

Na wizytę nie zabieraj tylko PDF-a. Zabierz historię.

7. Kończysz na wyniku, zamiast na planie

Największy problem nie polega na tym, że pacjent chce zrozumieć wyniki. To rozsądne. Problem zaczyna się wtedy, gdy zostaje z wynikiem sam: bez wyjaśnienia, bez porównania z objawami i bez planu dalszych kroków.

Dobra konsultacja wyników nie polega na tym, że lekarz tylko sprawdza, czy coś jest zaznaczone na czerwono. Chodzi o decyzję: co można obserwować, co warto powtórzyć, co wymaga dalszej diagnostyki, a co nie powinno niepotrzebnie straszyć.

Tym następnym krokiem może być dodatkowe badanie, leczenie, kontrola za jakiś czas albo spokojna informacja, że pojedyncze odchylenie nie wygląda groźnie. Czasem najlepszym efektem konsultacji nie jest kolejna lista badań, ale jasność: czym trzeba się zająć, a czym nie trzeba się martwić.

Kiedy nie czekać?

Nie czekaj na standardową konsultację, jeśli złemu samopoczuciu towarzyszy:

• duszność,
• ból w klatce piersiowej,
• omdlenie,
• krwawienie,
• wysoka gorączka,
• czarne, smoliste stolce,
• szybka utrata masy ciała,
• nagły silny ból,
• wyraźne pogorszenie stanu zdrowia.

W takiej sytuacji skontaktuj się pilnie z lekarzem lub zgłoś się po pomoc medyczną.

Agoniści receptora GLP-1, do których należą między innymi semaglutyd (obecny w Ozempicu i Wegovy) oraz tirzepatyd (Mounjaro), od lat zdobywają popularność jako leki wspomagające odchudzanie i leczenie cukrzycy typu 2. Już wcześniej pojawiały się pojedyncze zgłoszenia pacjentów informujące o utracie włosów w trakcie terapii, ale brakowało badań, które sprawdziłyby to ryzyko na dużą skalę i porównały je z innymi lekami przeciwcukrzycowymi.

Lukę tę wypełniło badanie zespołu z University of Pennsylvania Health System (Penn Medicine), opublikowane 22 lipca 2026 roku w czasopiśmie „BMJ”. Autorzy – Huilin Tang i współpracownicy – przeanalizowali elektroniczne dane medyczne dorosłych pacjentów z cukrzycą typu 2, którzy między styczniem 2019 a wrześniem 2024 roku rozpoczęli leczenie jednym z trzech typów leków: agonistami receptora GLP-1, inhibitorami SGLT-2 (flozynami) lub inhibitorami DPP-4 (gliptynami).

Skala badania i metodologia

Badanie objęło ponad 23 tysiące osób. Naukowcy porównali:

• 12 004 pacjentów stosujących agonistów GLP-1 z 15 221 pacjentami przyjmującymi inhibitory SGLT-2,
• 11 964 pacjentów stosujących leki GLP-1 z 11 233 pacjentami przyjmującymi inhibitory DPP-4.

Aby wynik był wiarygodny, badacze zastosowali metodę zwaną emulacją docelowego badania klinicznego (target trial emulation) oraz uwzględnili w analizie czynniki, które mogłyby zniekształcić rezultaty – wiek, płeć, przynależność etniczną, choroby współistniejące, inne przyjmowane leki oraz wskaźnik masy ciała (BMI).

O ile wzrasta ryzyko łysienia

Po uwzględnieniu wspomnianych czynników okazało się, że stosowanie leków z grupy GLP-1 wiązało się z:

• o 37 proc. wyższym ryzykiem łysienia w porównaniu z inhibitorami SGLT-2,
• o 68 proc. wyższym ryzykiem łysienia w porównaniu z inhibitorami DPP-4.

Co istotne, zależność ta dotyczyła wyłącznie łysienia niebliznowaciejącego, czyli takiego, w którym mieszki włosowe pozostają nienaruszone, a włosy mają szansę odrosnąć. W tej konkretnej grupie ryzyko było jeszcze wyraźniejsze – wyższe odpowiednio o 53 proc. i 72 proc. w porównaniu z SGLT-2 i DPP-4.

Autorzy podkreślają jednak, że mimo względnie dużej różnicy procentowej, bezwzględne ryzyko utraty włosów pozostaje niskie. Oznacza to, że łysienie nie jest częstym powikłaniem terapii, ale u części pacjentów rzeczywiście może wystąpić.

Dlaczego leki na odchudzanie mogą wpływać na włosy

Naukowcy wskazują kilka możliwych wyjaśnień tego zjawiska. Pacjenci przyjmujący leki z grupy GLP-1 mieli na starcie badania wyższy wskaźnik BMI niż osoby z pozostałych grup, co wiąże się z bardziej intensywnym procesem odchudzania.

Do najważniejszych mechanizmów, które mogą tłumaczyć powiązanie leków na otyłość z wypadaniem włosów, należą:

• szybka utrata masy ciała – to dobrze udokumentowana i częsta przyczyna tzw. łysienia telogenowego, czyli okresowego, zwykle przejściowego wypadania włosów,
• niedobory żelaza i cynku – gwałtowne zmniejszenie ilości spożywanego jedzenia i zmiana diety mogą prowadzić do niedoborów mikroelementów potrzebnych do prawidłowego wzrostu włosa,
• zmiany hormonalne – towarzyszące redukcji masy ciała, które mogą zaburzać naturalny cykl wzrostu i wypadania włosów,
• stres metaboliczny organizmu związany z szybką zmianą sposobu odżywiania.

Autorzy badania zaznaczają, że konieczne są dalsze analizy, które pozwolą dokładnie ustalić, który z tych mechanizmów odgrywa największą rolę.

Ograniczenia badania

Badanie ma też pewne słabości, o których uczciwie piszą sami autorzy. Ze względu na charakter danych – pochodzących z dokumentacji medycznej, a nie z dedykowanego badania klinicznego – nie było możliwe dokładne określenie nasilenia, zasięgu ani czasu trwania łysienia. Nie wiadomo też, czy i jak szybko włosy odrastały po zakończeniu terapii. Naukowcy nie wykluczają również wpływu innych czynników, których nie uwzględniono w analizie.

Mimo tych ograniczeń badacze podkreślają, że wykorzystali dane wysokiej jakości, dotyczące dużej i reprezentatywnej grupy pacjentów, a wyniki pozostały spójne po dodatkowych analizach – co zwiększa ich wiarygodność.

Co to oznacza dla pacjentów stosujących leki GLP-1

Autorzy badania nie sugerują rezygnacji z leczenia, lecz zwracają uwagę na potrzebę świadomego podejmowania decyzji terapeutycznych. Jak podkreślają, wiedza o możliwym ryzyku łysienia może pomóc pacjentom i lekarzom lepiej zaplanować leczenie oraz reagować, jeśli problem się pojawi.

Warto pamiętać, że leki z grupy GLP-1 mają udokumentowane korzyści zdrowotne wykraczające poza kontrolę cukrzycy i redukcję masy ciała – w innych badaniach wiązano je również z możliwą ochroną przed niektórymi nowotworami czy spadkiem ryzyka otępienia. Decyzja o rozpoczęciu lub kontynuowaniu terapii powinna więc uwzględniać całościowy bilans korzyści i potencjalnych skutków ubocznych, ustalony indywidualnie z lekarzem prowadzącym.

Jak zmniejszyć ryzyko wypadania włosów podczas odchudzania

Nawet jeśli dana osoba decyduje się na leczenie lekami z grupy GLP-1, istnieje kilka sposobów, by ograniczyć ryzyko problemów z włosami związanych z szybką utratą masy ciała. Eksperci zajmujący się dietetyką kliniczną zwracają uwagę na kilka elementów, które warto omówić z lekarzem lub dietetykiem przed rozpoczęciem terapii:

• regularne badania krwi – kontrola poziomu żelaza, ferrytyny, cynku i witamin z grupy B pozwala wcześnie wychwycić niedobory,
• odpowiednia podaż białka – nawet przy ograniczonej ilości spożywanych kalorii dieta powinna dostarczać wystarczającą ilość białka, potrzebnego do budowy włosa,
• stopniowe tempo odchudzania – zbyt szybka utrata masy ciała zwiększa ryzyko niedoborów pokarmowych, dlatego lekarz może dostosować dawkę leku lub tempo redukcji wagi,
• konsultacja z dermatologiem – w przypadku zauważalnego przerzedzenia włosów warto wykluczyć inne, niezwiązane z lekiem przyczyny łysienia, na przykład choroby tarczycy.

Warto również pamiętać, że łysienie telogenowe, czyli najczęstszy typ wypadania włosów towarzyszący szybkiej redukcji masy ciała, ma zwykle charakter przejściowy. Po ustabilizowaniu wagi i wyrównaniu ewentualnych niedoborów włosy w większości przypadków odrastają samoistnie w ciągu kilku miesięcy.

Nowe badanie opublikowane w „BMJ” potwierdza, że leki na otyłość a wypadanie włosów to realny, choć statystycznie niewielki problem. Agoniści receptora GLP-1 wiążą się z wyższym ryzykiem niebliznowaciejącego łysienia niż inne leki stosowane w cukrzycy typu 2, a najbardziej prawdopodobnym wyjaśnieniem jest szybka utrata masy ciała i towarzyszące jej niedobory składników odżywczych. Ryzyko bezwzględne pozostaje niskie, a ewentualne łysienie ma charakter przejściowy. Decyzję o leczeniu warto podejmować wspólnie z lekarzem, biorąc pod uwagę zarówno korzyści, jak i możliwe skutki uboczne terapii.

Bibliografia

Tang H. i wsp., Risk of hair loss associated with glucagon-like peptide-1 receptor agonists in adults with type 2 diabetes: target trial emulation, BMJ, 2026, doi: 10.1136/bmj-2026-100077, https://doi.org/10.1136/bmj-2026-100077

Popularne leki na cukrzycę oraz otyłość powiązano z ryzykiem łysienia, Źródło: naukawpolsce.pl, 2026

Prokuratura: produkty miały być przedstawiane jak leki

Według komunikatu prokuratury sprawa dotyczy publikacji zamieszczanych przez Dorotę Rabczewską w mediach społecznościowych. Śledczy wskazali, że artystka miała przypisywać właściwości produktów leczniczych preparatom, które nie spełniają wymogów określonych w ustawie.

W komunikacie Prokuratury Okręgowej w Warszawie czytamy:

(...) przypisywała właściwości produktów leczniczych wprowadzanych do obrotu produktów o nazwie Doda D’eau Mega Colostrum 60 kapsułek oraz Doda D’eau Foods Hashi Gummies, żelki bez dodatku cukru z witaminą D3, selenem i jodem, zapewniając w materiale audiowizualnym, że są to produkty leczące przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy – chorobę Hashimoto, a także innych schorzeń dotyczących zaburzeń funkcjonowania gruczołu tarczycy.

Prokuratura poinformowała jednocześnie, że Dorota Rabczewska nie przyznała się do zarzucanego czynu, złożyła wyjaśnienia oraz wnioski o przeprowadzenie dowodów.

Postępowanie jest obecnie na etapie przygotowawczym.

Suplement diety to nie lek. Dlaczego ta różnica jest ważna?

Sprawa Dody zwróciła uwagę na temat, który dotyczy wielu pacjentów – granicę między suplementacją a leczeniem. Suplement diety może zawierać witaminy, składniki mineralne lub inne substancje wspierające uzupełnianie codziennej diety. Nie jest jednak produktem przeznaczonym do leczenia chorób.

Lek jest inną kategorią produktu. Musi spełniać wymagania dotyczące jakości, bezpieczeństwa i skuteczności działania, a jego właściwości lecznicze muszą zostać potwierdzone w procesie dopuszczenia do obrotu.

Dlatego suplement nie może być traktowany jako zamiennik terapii ani jako sposób leczenia choroby.

Hashimoto. Czy suplement może zastąpić terapię?

Hashimoto, czyli przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy, jest chorobą, w której układ odpornościowy atakuje komórki tarczycy. Może prowadzić do zaburzeń funkcjonowania tego narządu, w tym niedoczynności tarczycy.

Pacjenci z Hashimoto często wymagają regularnych kontroli oraz leczenia zaleconego przez lekarza. Odpowiednia dieta, aktywność fizyczna i uzupełnianie potwierdzonych niedoborów mogą wspierać zdrowie, ale nie zastępują leczenia choroby. Szczególnie ważne jest, aby osoby z rozpoznaniem Hashimoto nie odstawiały leków ani nie zmieniały terapii bez konsultacji ze specjalistą.

Doda odpowiada na zarzuty

Dorota Rabczewska odniosła się do sprawy w mediach społecznościowych. W swoim stanowisku podkreślała, że promowane przez nią produkty były suplementami diety, a nie lekami. Artystka wskazywała również, że jej intencją było dzielenie się własnymi doświadczeniami związanymi ze zdrowiem, a nie zastępowanie leczenia medycznego.

Artystka wskazywała również, że jej intencją było dzielenie się własnymi doświadczeniami związanymi ze zdrowiem, a nie zastępowanie leczenia medycznego.

 

 

 

 

Wyświetl ten post na Instagramie

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Post udostępniony przez D

Obecnie system obejmuje już m.in. mammografię, test HPV HR w ramach profilaktyki raka szyjki macicy oraz pierwszą wizytę u kardiologa.

Od sierpnia kolejne specjalizacje w centralnej e-rejestracji

Od 1 sierpnia 2026 r. możliwość elektronicznego zapisu obejmie pierwsze wizyty u:

• angiologa lub chirurga naczyniowego,
• lekarza chorób zakaźnych,
• endokrynologa,
• hepatologa (lekarza chorób wątroby),
• lekarza chorób układu odpornościowego,
• nefrologa,
• neonatologa,
• pulmonologa.

W przypadku kolejnych wizyt pacjent nadal będzie umawiał się bezpośrednio w placówce.

Jak działa centralna e-rejestracja?

Pacjent może skorzystać z systemu przez:

• Internetowe Konto Pacjenta,
• aplikację mojeIKP,
• placówkę medyczną.

System pozwala sprawdzić dostępne terminy i wybrać wizytę zgodnie z preferencjami dotyczącymi m.in. miejsca oraz czasu.

Jeżeli pacjent nie znajdzie wolnego terminu w ciągu 40 dni, będzie mógł skorzystać z poczekalni. To rozwiązanie, które automatycznie wyszukuje pojawiające się wolne terminy.

Czy e-rejestracja zmieni kolejki do specjalistów?

Jednym z celów centralnej e-rejestracji jest większa przejrzystość dostępu do świadczeń. System ma uwzględniać m.in.:

• kolejność zgłoszeń,
• rodzaj skierowania (pilne lub stabilne),
• szczególne uprawnienia pacjentów,
• preferencje dotyczące terminu i placówki.

Dzięki temu pacjent ma otrzymać bardziej przejrzystą informację o dostępnych możliwościach leczenia.

Pacjent dostanie przypomnienie o wizycie

Centralna e-rejestracja ma również ograniczyć problem nieodwołanych wizyt. Pacjenci otrzymają przypomnienia o terminach, a w razie potrzeby będą mogli odwołać lub zmienić wizytę online albo przez SMS.

Zwolniony termin będzie mógł zostać wykorzystany przez inną osobę oczekującą na konsultację.

Do końca 2027 roku nawet 40 rodzajów świadczeń online

Rozszerzanie systemu będzie odbywać się etapami. Zgodnie z planem do końca 2027 r. centralna e-rejestracja ma obejmować około 40 rodzajów poradni i świadczeń.

W kolejnych etapach mają dołączyć m.in.:

• geriatria,
• dermatologia,
• neurologia,
• reumatologia,
• urologia,
• diabetologia,
• ginekologia,
• okulistyka,
• onkologia.

Wdowi garb (nazywany też garbem szyjnym lub bawolim karkiem) to widoczne uwypuklenie w miejscu, gdzie kręgosłup szyjny łączy się z piersiowym. Może mieć dwa różne podłoża – albo jest to nagromadzona tkanka tłuszczowa, albo efekt patologicznego pogłębienia kifozy piersiowej, czyli naturalnego zaokrąglenia górnej części pleców, które w tym przypadku wykracza poza normę. W praktyce oba mechanizmy często współistnieją: nadmiar tkanki tłuszczowej na karku dodatkowo obciąża i tak już osłabione mięśnie grzbietu, pogłębiając przygarbienie.

Nazwa „wdowi garb” pochodzi z czasów, gdy zmianę tę kojarzono głównie ze starszymi kobietami po menopauzie – stąd skojarzenie z wdowieństwem. Dziś wiadomo, że problem dotyczy znacznie szerszej grupy osób, w tym młodych dorosłych prowadzących siedzący tryb życia.

Najczęstsze przyczyny powstawania garbu

Wdowi garb rzadko ma jedną, jasno określoną przyczynę – zwykle to suma kilku czynników działających jednocześnie. Do najważniejszych należą:

• Osteoporoza i związane z nią złamania kompresyjne kręgów – to jedna z głównych przyczyn u osób starszych, szczególnie kobiet po menopauzie. Osteoporoza osłabia strukturę kości, przez co kręgi trzonu piersiowego łatwiej ulegają mikrozłamaniom i stopniowo się zapadają, co bezpośrednio prowadzi do pogłębienia kifozy piersiowej.
• Wieloletnia nieprawidłowa postawa ciała – długotrwałe pochylanie się nad telefonem, komputerem czy biurkiem osłabia mięśnie prostownika grzbietu i sprzyja utrwaleniu wygiętej sylwetki.
• Nadmiar tkanki tłuszczowej w okolicy karku – może wynikać z nadwagi, zaburzeń hormonalnych lub – rzadziej – z długotrwałego stosowania niektórych leków, np. glikokortykosteroidów.
• Osłabienie mięśni grzbietu i core – brak odpowiedniej stabilizacji mięśniowej sprzyja postępującemu garbieniu się.
• Czynniki genetyczne oraz choroby kręgosłupa rozwijające się w dzieciństwie – np. choroba Scheuermanna, która zniekształca trzony kręgowe już w okresie dojrzewania.

Warto podkreślić, że złamania kompresyjne kręgosłupa piersiowego – jedna z najpoważniejszych przyczyn wdowiego garbu – dotyczą przede wszystkim osób starszych, zwłaszcza kobiet chorujących na osteoporozę, a pojedyncze takie złamanie znacząco zwiększa ryzyko kolejnych.

Dlaczego to nie tylko problem estetyczny

Wdowi garb bywa lekceważony, bo kojarzy się głównie z wyglądem. Tymczasem pogłębiona kifoza piersiowa może prowadzić do realnych dolegliwości:

• przewlekłego bólu karku, szyi i górnej części pleców,
• ograniczenia ruchomości głowy i barków,
• obniżenia wydolności oddechowej wskutek ucisku na klatkę piersiową,
• problemów z równowagą i większego ryzyka upadków u osób starszych,
• pogorszenia jakości snu i codziennego funkcjonowania.

U pacjentów z osteoporozą złamania kręgów mogą też przez długi czas przebiegać bezobjawowo, a mimo to prowadzić do stopniowego obniżenia wzrostu i narastania deformacji – dlatego regularna diagnostyka jest tak istotna, szczególnie po 50. roku życia.

Jak diagnozuje się przyczynę garbu?

Ponieważ przyczyny wdowiego garbu bywają różne, diagnostyka zwykle obejmuje kilka elementów:

• wywiad i badanie fizykalne oceniające postawę ciała oraz zakres ruchu,
• zdjęcie RTG kręgosłupa piersiowego, które pozwala ocenić stopień kifozy i wykluczyć złamania kompresyjne,
• badanie densytometryczne (densytometrię), czyli bezbolesny pomiar gęstości mineralnej kości, wykonywany w kierunku osteoporozy,
• oznaczenie poziomu wapnia i witaminy D we krwi.

Ministerstwo Zdrowia w ramach programu profilaktyki osteoporozy zwraca uwagę, że część czynników ryzyka – jak niska aktywność fizyczna, uboga w wapń dieta czy palenie tytoniu – zależy od nas samych, podczas gdy inne, np. wiek czy płeć żeńska, są od nas niezależne.

Sposoby radzenia sobie z wdowim garbem

Dobra wiadomość jest taka, że w większości przypadków wczesna interwencja daje realną poprawę. Postępowanie zależy od przyczyny, ale zwykle obejmuje:

• Fizjoterapię i ćwiczenia wzmacniające mięśnie grzbietu – regularna praca nad postawą i mięśniami core to podstawa terapii, niezależnie od podłoża garbu.
• Korektę codziennych nawyków – ergonomiczne stanowisko pracy, przerwy od siedzenia, świadome „prostowanie się” w ciągu dnia.
• Leczenie osteoporozy, jeśli to ona jest przyczyną – suplementację wapnia i witaminy D, a w razie potrzeby leki zalecone przez lekarza spowalniające utratę masy kostnej.
• Zbilansowaną dietę bogatą w wapń, witaminę D i białko, wspierającą zdrowie kości.
• Konsultację lekarską w przypadku silnego bólu, drętwienia rąk lub nagłego nasilenia garbu – może to wymagać dalszej diagnostyki obrazowej.

Trzeba jednak być realistą: całkowite cofnięcie zaawansowanych, strukturalnych zmian w kręgosłupie – zwłaszcza u osób starszych po wieloletniej osteoporozie – bywa bardzo trudne. Dlatego najlepszym podejściem jest profilaktyka i reagowanie na pierwsze sygnały, zanim deformacja się utrwali.

Profilaktyka – najlepsza forma leczenia

Zapobieganie wdowiemu garbowi opiera się głównie na dbałości o kręgosłup i kości przez całe życie:

• regularna aktywność fizyczna, zwłaszcza ćwiczenia wzmacniające plecy,
• dieta bogata w wapń, witaminę D i białko,
• unikanie palenia tytoniu i nadmiaru alkoholu,
• dbanie o prawidłową postawę podczas pracy siedzącej,
• regularne badania densytometryczne po 50. roku życia, szczególnie u kobiet.

Wdowi garb to nie tylko kwestia wyglądu, ale często sygnał ostrzegawczy ze strony kręgosłupa i kości. U jednych osób wynika z nadmiaru tkanki tłuszczowej i złej postawy, u innych – z osteoporozy i mikrozłamań kręgów. Kluczowe jest wczesne rozpoznanie przyczyny, bo im dłużej deformacja się rozwija, tym trudniej ją odwrócić. Regularna aktywność fizyczna, dbałość o postawę i profilaktyka osteoporozy to najskuteczniejsze narzędzia, jakimi dysponujemy. W razie wątpliwości warto skonsultować się z lekarzem lub fizjoterapeutą, zamiast liczyć na domowe sposoby.

Bibliografia

Ministerstwo Zdrowia / Narodowy Fundusz Zdrowia, Profilaktyka osteoporozy, pacjent.gov.pl, 2022, https://www.nfz.gov.pl/gfx/nfz/userfiles/_public/aktualnosci/aktualnosci_oddzialow/ulotka_osteoporoza_19.10.2022.pdf

NFZ Łódź, Środa z profilaktyką – profilaktyka osteoporozy, nfz-lodz.pl, 2021, https://www.nfz-lodz.pl/dlapacjentow/nfz-blizej-pacjenta/9130-sroda-z-profilaktyka-profilaktyka-osteoporozy-2

Praktyczna Ortopedia i Traumatologia, Niskoenergetyczne złamania kręgów w przebiegu osteoporozy, czasopismo naukowe, 2024, https://www.praktyczna-ortopedia.pl/artykul/niskoenergetyczne-zlamania-kregow-w-przebiegu-osteoporozy

Mirlak I., Radajewski K., Ciesielska N., Sokołowski R., Podhorecka M., Zukow W., Osoczowy poziom homocysteiny jako czynnik ryzyka wystąpienia złamań w przebiegu osteoporozy u ludzi w wieku podeszłym, Journal of Education, Health and Sport, 2016, https://doaj.org/article/c121922466594c95ab77dee36cf7ecba

Pawlikowska-Łagód K., Janiszewska M., Firlej E., Dąbska O., Sak J., Wiedza kobiet leczących się z powodu osteoporozy na temat ogólnej wiedzy o chorobie i czynników jej ryzyka, Journal of Education, Health and Sport / Uniwersytet Medyczny w Lublinie, 2016, https://doaj.org/article/2fa74a18179745dbbf4978c6e91b2dfb

Rzecznik Praw Pacjenta ostrzega przed nowym schematem oszustwa, w którym przestępcy podszywają się pod prywatnych dostawców usług medycznych i próbują przekonać pacjentów, że przysługuje im zwrot pieniędzy lub refundacja.

Jak działa oszustwo „na refundację dla pacjenta”?

Schemat działania cyberprzestępców jest podobny do innych internetowych oszustw, jednak tym razem wykorzystują oni temat ochrony zdrowia.

Pacjent może otrzymać wiadomość e-mail, w której znajduje się informacja o rzekomej refundacji lub zwrocie pieniędzy – nawet kilku tysięcy złotych. Wiadomość może wyglądać wiarygodnie i sugerować, że pochodzi od placówki medycznej lub firmy związanej z ochroną zdrowia.

W treści znajduje się link prowadzący do strony internetowej stworzonej przez oszustów. Strona może przypominać prawdziwą witrynę placówki medycznej, ale jej celem jest zebranie danych użytkownika.

Po wejściu na stronę pacjent może zostać poproszony m.in. o:

• podanie danych osobowych,
• wpisanie informacji dotyczących karty płatniczej,
• wykonanie określonej czynności w celu „odebrania refundacji”.

Przekazanie takich informacji może skutkować kradzieżą danych lub utratą pieniędzy z konta.

Dlaczego pacjenci dają się nabrać?

Cyberprzestępcy często wykorzystują emocje i sytuacje, które kojarzą się z ważnymi sprawami. Informacja o zwrocie pieniędzy za leczenie może wzbudzić zainteresowanie, a obietnica szybkiego odzyskania środków może skłonić do działania bez dokładnego sprawdzenia wiadomości.

Oszuści często stosują podobne techniki:

• wywierają presję czasu („zrób to natychmiast”, „oferta wygasa”),
• informują o korzyściach finansowych,
• wykorzystują nazwy znanych instytucji lub firm,
• kierują użytkownika na stronę przypominającą oficjalny serwis.

Jak rozpoznać fałszywą wiadomość?

Warto zachować ostrożność, jeśli wiadomość:

• informuje o niespodziewanym zwrocie pieniędzy lub nagrodzie,
• wymaga szybkiego działania,
• zawiera link do logowania lub formularza,
• prosi o podanie danych osobowych, danych karty lub haseł.

Przed kliknięciem w link warto sprawdzić dokładny adres nadawcy oraz adres strony internetowej. Nawet niewielka różnica w nazwie domeny może oznaczać, że trafiliśmy na fałszywą witrynę.

Czy placówka medyczna może poprosić o dane karty przez e-mail?

Pacjent powinien zachować szczególną ostrożność w sytuacji, gdy wiadomość dotycząca zdrowia wymaga podania danych finansowych.

Nie należy wpisywać danych karty płatniczej ani danych do logowania po przejściu przez link otrzymany w podejrzanej wiadomości. Jeśli pacjent ma wątpliwości, najlepiej samodzielnie wejść na oficjalną stronę placówki lub skontaktować się z nią bezpośrednio.

Co zrobić, jeśli kliknąłem podejrzany link?

Jeżeli pacjent otworzył podejrzaną stronę, ale nie podał żadnych danych, powinien ją zamknąć i nie wykonywać dalszych działań.

Jeśli natomiast doszło do przekazania danych:

• należy jak najszybciej skontaktować się z bankiem, szczególnie jeśli podano dane karty,
• zmienić hasła, jeżeli zostały ujawnione,
• zgłosić podejrzaną wiadomość odpowiednim służbom.

Podejrzane wiadomości e-mail można zgłaszać za pomocą formularza na stronie incydent.cert.pl lub w aplikacji mObywatel w zakładce „Bezpiecznie w sieci”. Podejrzane SMS-y można przesyłać na bezpłatny numer 8080.

Źródła:

Rzecznik Praw Pacjenta – ostrzeżenie przed oszustwem wymierzonym w pacjentów

CERT Polska (NASK) – informacje dotyczące zgłaszania incydentów bezpieczeństwa

– Walka z mobbingiem to po prostu walka o większe bezpieczeństwo, o lepsze zdrowie, o dobrostan pracowników – mówiła podczas prac nad ustawą ministra pracy Agnieszka Dziemianowicz-Bąk.

Czym jest mobbing?

Mobbing to uporczywe nękanie pracownika, które narusza jego godność, poczucie bezpieczeństwa lub utrudnia funkcjonowanie w miejscu pracy.

Ważne jest to, że mobbing nie zawsze wygląda jak otwarty konflikt czy agresja. Często przybiera formę powtarzających się zachowań, które z czasem stają się dla pracownika dużym obciążeniem psychicznym.

Mogą to być między innymi:

• ciągłe podważanie kompetencji pracownika,
• publiczne ośmieszanie lub poniżanie,
• izolowanie od zespołu,
• celowe pomijanie w komunikacji,
• utrudnianie wykonywania obowiązków,
• rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji,
• wywoływanie poczucia ciągłego zagrożenia.

Nowe przepisy określają mobbing przede wszystkim jako uporczywe nękanie pracownika – niezależnie od motywacji osoby, która się go dopuszcza, oraz od tego, jaki dokładnie skutek wywołało dane zachowanie. Kluczowe znaczenie ma charakter tych działań – ich powtarzalność i uporczywość.

Mobbingu nie musi stosować tylko szef

Wiele osób kojarzy mobbing wyłącznie z relacją pracownik–przełożony. Tymczasem sprawcą takich zachowań nie musi być wyłącznie kierownik czy właściciel firmy. Zgodnie z nowymi przepisami mobbing może być stosowany również przez współpracownika na równorzędnym stanowisku, podwładnego, a także grupę osób.

Oznacza to, że problem może dotyczyć nie tylko sposobu zarządzania, ale również atmosfery panującej w całym zespole.

Jak mobbing wpływa na zdrowie?

Miejsce pracy jest jednym z ważnych obszarów życia człowieka. Jeśli przez długi czas kojarzy się ono ze stresem, zagrożeniem i brakiem poczucia bezpieczeństwa, może mieć to konsekwencje dla zdrowia psychicznego.

Osoba doświadczająca mobbingu może z czasem zauważyć:

• przewlekłe napięcie i stres,
• problemy ze snem,
• trudności z koncentracją,
• ciągłe zmęczenie,
• drażliwość,
• obniżony nastrój,
• utratę motywacji,
• poczucie bezradności.

Długotrwały stres może wpływać również na zdrowie fizyczne. U części osób pojawiają się m.in. bóle głowy, napięcie mięśniowe czy dolegliwości ze strony układu pokarmowego.

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zwraca uwagę, że negatywne czynniki psychospołeczne w miejscu pracy, w tym przemoc i nękanie, mogą stanowić zagrożenie dla zdrowia psychicznego pracowników.

Nie każda trudna sytuacja w pracy oznacza mobbing

Warto pamiętać, że mobbing ma określone cechy i nie każda nieprzyjemna sytuacja w pracy spełnia jego kryteria. Pojedynczy konflikt, różnica zdań z przełożonym, wymagania dotyczące jakości pracy czy uzasadniona krytyka nie muszą oznaczać mobbingu.

Kluczowe znaczenie ma powtarzalność zachowań oraz ich charakter. Problem pojawia się wtedy, gdy pracownik przez dłuższy czas doświadcza działań, które naruszają jego godność lub powodują poczucie zagrożenia.

Pracodawcy będą musieli działać wcześniej

Nowa ustawa kładzie większy nacisk na zapobieganie mobbingowi, a nie tylko reagowanie wtedy, gdy problem już się pojawi. Pracodawcy zatrudniający co najmniej 10 pracowników będą zobowiązani określić zasady przeciwdziałania mobbingowi oraz innym niepożądanym zachowaniom w regulaminie pracy lub odrębnym dokumencie.

Celem zmian jest stworzenie takich zasad funkcjonowania w miejscu pracy, które pozwolą szybciej reagować na nieprawidłowości.

Kiedy warto zgłosić się po pomoc?

Osoby doświadczające mobbingu często długo zwlekają z szukaniem wsparcia. Mogą zastanawiać się, czy „nie przesadzają” albo czy problem rzeczywiście jest wystarczająco poważny.

Warto skonsultować się ze specjalistą, jeśli sytuacja zawodowa powoduje:

• silny stres przed pójściem do pracy,
• problemy ze snem,
• ciągłe napięcie i lęk,
• obniżony nastrój,
• wycofanie z kontaktów z innymi osobami,
• trudności w codziennym funkcjonowaniu.

Psycholog może pomóc uporządkować sytuację, nazwać emocje i znaleźć sposoby radzenia sobie z przeciążeniem. W przypadku nasilonych objawów depresyjnych, silnego lęku lub długotrwałej bezsenności wskazana może być również konsultacja psychiatryczna.

Kiedy nowe przepisy zaczną obowiązywać?

Ustawa podpisana przez Prezydenta RP wejdzie w życie po upływie 3 miesięcy od dnia jej ogłoszenia.

Pracodawcy będą mieli dodatkowo 6 miesięcy od wejścia przepisów w życie na dostosowanie regulaminów pracy oraz procedur dotyczących przeciwdziałania mobbingowi, dyskryminacji i innym niepożądanym zachowaniom.

Ochrona przed mobbingiem to także ochrona zdrowia

Nowe przepisy mają zwiększyć bezpieczeństwo pracowników i ułatwić reagowanie na sytuacje, które mogą negatywnie wpływać na ich życie zawodowe.

Warto jednak pamiętać, że mobbing to nie tylko problem prawny. Długotrwały stres, poczucie zagrożenia i brak bezpieczeństwa psychicznego mogą odbijać się na zdrowiu. Jeżeli praca staje się źródłem stałego napięcia, lęku lub pogorszenia samopoczucia, nie warto ignorować tych sygnałów. Wczesne poszukanie pomocy może pomóc ograniczyć skutki przewlekłego stresu.

Źródła:

Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – „To już pewne. Nowa ustawa antymobbingowa będzie lepiej chronić pracowników” (30.07.2026)

https://www.gov.pl/web/rodzina/to-juz-pewne-nowa-ustawa-antymobbingowa-bedzie-lepiej-chronic-pracownikow

World Health Organization (WHO) – Mental health at work

https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/mental-health-at-work

Egzosomy to mikroskopijne pęcherzyki (o wielkości 30–150 nanometrów) wydzielane przez komórki, które pełnią rolę swoistych „przesyłek” międzykomórkowych – transportują białka, lipidy i kwasy nukleinowe, umożliwiając komunikację między komórkami. W kontekście skóry naukowców interesuje przede wszystkim to, że mogą one pobudzać namnażanie fibroblastów oraz syntezę kolagenu typu I i III – a więc dokładnie tych procesów, które z wiekiem stopniowo słabną. 

Największe zainteresowanie w medycynie estetycznej budzą egzosomy pochodzące z komórek macierzystych tkanki tłuszczowej. Badania wskazują, że mogą one wspierać regenerację tkanek poprzez modulowanie stanu zapalnego, pobudzanie namnażania fibroblastów i stymulację powstawania nowych naczyń krwionośnych. W praktyce miałoby to oznaczać zastosowanie przy przebarwieniach, bliznach, wypadaniu włosów czy w procesie gojenia po zabiegach. 

Co faktycznie mówią badania naukowe

Tu zaczyna się problem, o którym rzadko wspomina się w materiałach reklamowych gabinetów. Przegląd literatury opublikowany w recenzowanym czasopiśmie naukowym wskazuje, że wczesne badania przedkliniczne pokazują obiecujące efekty egzosomów w odmładzaniu skóry i regeneracji włosów w modelach in vitro oraz na zwierzętach, jednak do tej pory opublikowano zaledwie jedno badanie kliniczne z udziałem ludzi, a żaden produkt na bazie egzosomów nie posiada zatwierdzenia przez FDA (amerykańską Agencję Żywności i Leków). 

Nowsze przeglądy systematyczne są nieco bardziej optymistyczne, ale wciąż zachowawcze. Jeden z nich podkreśla, że egzosomy zdobywają coraz większe znaczenie w dermatologii regeneracyjnej i kosmetycznej, jednak ich powszechne zastosowanie kliniczne ograniczają wysokie koszty, złożony proces izolacji, brak jednolitych protokołów oraz niewystarczająca ocena potencjału infekcyjnego, a przede wszystkim niedostatek badań klinicznych. Autorzy zgodnie wskazują na potrzebę dalszych, dobrze zaprojektowanych badań z udziałem ludzi, zanim będzie można mówić o ugruntowanej skuteczności. 

Jak prawo reguluje egzosomy ?

To właśnie brak standaryzacji i danych klinicznych sprawia, że instytucje nadzorujące rynek medyczny reagują ostrożnie – a czasem wręcz alarmująco.

W Stanach Zjednoczonych:

Amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) jednoznacznie informuje, że obecnie nie ma żadnych zatwierdzonych przez FDA produktów zawierających egzosomy. 

FDA ostrzega, że pacjenci leczeni niezatwierdzonymi produktami z egzosomami doświadczyli poważnych działań niepożądanych, a kliniki oferujące takie zabiegi wprowadzają pacjentów w błąd co do ich statusu regulacyjnego. 

Do 2026 roku agencja wystosowała kolejne ostrzeżenia wobec firm sprzedających produkty na bazie egzosomów, w tym dotyczące poważnych zdarzeń niepożądanych, takich jak ciężkie infekcje, reakcje alergiczne czy tworzenie się guzów. 

W Unii Europejskiej:

Zgodnie z unijnymi przepisami, egzosomy oczyszczone bezpośrednio z komórek są klasyfikowane jako produkty biologiczne, natomiast te zawierające funkcjonalnie przetłumaczone RNA i mające wywoływać efekt terapeutyczny klasyfikuje się jako zaawansowane terapie medyczne (ATMP), podlegające ścisłej ocenie przez wyspecjalizowany komitet Europejskiej Agencji Leków (EMA). 

Taka klasyfikacja oznacza wymóg przeprowadzenia pełnych badań klinicznych przed dopuszczeniem produktu do obrotu – co w praktyce oznacza, że legalnie dostępnych preparatów na rynku europejskim wciąż jest bardzo mało.

Biostymulatory tkankowe – sprawdzona alternatywa

W przeciwieństwie do egzosomów, biostymulatory tkankowe mają za sobą kilkanaście lat badań i praktyki klinicznej. Do najlepiej poznanych substancji należą kwas polimlekowy (PLLA), hydroksyapatyt wapnia (CaHA) oraz polikaprolakton (PCL). Wspólny mianownik ich działania to nie wypełnienie objętości, lecz pobudzenie własnych komórek skóry do pracy.

Mechanizm działania kwasu polimlekowego został szczegółowo opisany w badaniach eksperymentalnych. Naukowcy wykazali, że PLLA jest rozpoznawany przez układ odpornościowy jako ciało obce, co wywołuje subkliniczną reakcję zapalną prowadzącą do produkcji kolagenu; podczas tej reakcji dochodzi do rekrutacji monocytów, które przekształcają się w makrofagi, te z kolei pobudzają fibroblasty i prowadzą do powstania tkanki włóknistej. W badaniach na starzejącej się skórze zwierzęcej potwierdzono również, że PLLA zwiększa polaryzację makrofagów w kierunku typu M2 oraz podnosi poziom interleukin 4 i 13, co sprzyja produkcji kolagenu.

Efekty nie pojawiają się od razu, ale są rozłożone w czasie i długotrwałe. Badania obrazowe pokazały, że ekspresja kolagenu typu I i III wyraźnie rośnie już po pierwszym wstrzyknięciu PLLA, a po 3 i 6 miesiącach od zabiegu liczba komórek zapalnych stopniowo maleje, podczas gdy ilość włókien kolagenowych systematycznie się zwiększa. 

Nowsze prace porównawcze wskazują, że poszczególne biostymulatory różnią się na poziomie molekularnym:

• PLLA (kwas polimlekowy) – działa poprzez złożoną, zależną od stanu zapalnego reakcję na ciało obce, obejmującą polaryzację makrofagów M2, aktywację szlaku TGF-β/Smad, mechanotransdukcję za pośrednictwem kanałów Piezo1 oraz metabolizm mleczanowy. 
• CaHA (hydroksyapatyt wapnia) – działa głównie poprzez mechanotransdukcję wymagającą bezpośredniego kontaktu z fibroblastami oraz uwalnianie jonów wapnia, zwykle wywołując łagodniejszą reakcję zapalną. 
• PCL (polikaprolakton) – aktywuje określony szlak transkrypcyjny SAMD11-PLOD1, wspomagający dojrzewanie kolagenu. 

Praktyczne różnice – co warto wiedzieć przed zabiegiem

Wybierając metodę stymulacji odnowy skóry, warto zwrócić uwagę na kilka kwestii:

• Dowody naukowe – biostymulatory tkankowe mają za sobą liczne badania kliniczne, w tym randomizowane; egzosomy pozostają głównie na etapie badań przedklinicznych i pojedynczych obserwacji.
• Status prawny – biostymulatory (np. na bazie PLLA czy CaHA) są zarejestrowanymi wyrobami medycznymi; większość preparatów z egzosomami sprzedawanych obecnie na rynku nie ma statusu zatwierdzonego produktu leczniczego.
• Czas do efektu – w obu przypadkach efekt nie jest natychmiastowy, lecz narasta stopniowo w miarę produkcji nowego kolagenu przez organizm.
• Bezpieczeństwo – w przypadku egzosomów regulatorzy zwracają uwagę na ryzyko związane z brakiem standaryzacji produkcji i możliwym zanieczyszczeniem preparatu.
• Miejsce wykonania zabiegu – niezależnie od wybranej metody, kluczowe jest, by zabieg wykonywała osoba z odpowiednimi kwalifikacjami medycznymi, w placówce działającej zgodnie z prawem.

Czy egzosomy to przyszłość medycyny estetycznej?

Potencjał egzosomów jest realny – mechanizmy biologiczne, które opisują naukowcy, rzeczywiście mogłyby wspierać regenerację skóry. Jeden z przeglądów podsumowuje to wprost: egzosomy zyskały uznanie w terapiach estetycznych i kosmetycznych dzięki swojej biokompatybilności, potencjałowi regeneracyjnemu oraz zdolności dostarczania substancji parakrynnych, co zmniejsza stan zapalny i wspiera regenerację skóry. Problem w tym, że między obiecującym mechanizmem biologicznym a bezpiecznym, sprawdzonym produktem dla pacjenta jest jeszcze długa droga – obejmująca badania kliniczne, standaryzację produkcji i formalne zatwierdzenie przez odpowiednie agencje. 

Bibliografia

National Library of Medicine (PubMed), Update on Exosomes in Aesthetics, 2022, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35580250/

National Library of Medicine (PubMed), Clinical applications of exosomes in cosmetic dermatology, 2023, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39624733/

U.S. Food and Drug Administration (FDA), Public Safety Alert Due to Marketing of Unapproved Stem Cell and Exosome Products, 2019, https://www.fda.gov/safety/medical-product-safety-information/public-safety-alert-due-marketing-unapproved-stem-cell-and-exosome-products

U.S. Food and Drug Administration (FDA), 2024 Warning Letters – Health Fraud, 2024, https://www.fda.gov/consumers/health-fraud-scams/2024-warning-letters-health-fraud

European Medicines Agency (EMA), Scientific recommendation on classification of advanced therapy medicinal products – exosomes carrying recombinant mRNA, 2018, https://www.ema.europa.eu/en/documents/report/scientific-recommendation-classification-advanced-therapy-medicinal-products-exosomes-carrying-recombinant-mrna-encoding-cystic-fibrosis-transmembrane-conductance-regulator-protein-and-microrna-17_en.pdf

PMC (National Library of Medicine), Regulation of exosomes as biologic medicines: Regulatory challenges faced in exosome development and manufacturing processes, Clinical and Translational Science, 2024, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11307316/

PMC (National Library of Medicine), Poly-L-Lactic Acid Fillers Improved Dermal Collagen Synthesis by Modulating M2 Macrophage Polarization in Aged Animal Skin, Cells, 2023, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10177436/

PMC (National Library of Medicine), Effect of Hyaluronic Acid and Poly-L-Lactic Acid Dermal Fillers on Collagen Synthesis: An in vitro and in vivo Study, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7533910/

Life Cycle – peer-reviewed open access medical journal, Contemporary insights into the collagen-stimulating mechanism of polylactic acid, https://www.elifecycle.org/archive/view_article?pid=lc-4-0-10

Brazilian Journal of Health Review, Mechanistic aspects of collagen biostimulators: calcium hydroxyapatite, poly-l-lactic acid and polycaprolactone – A review, 2025, https://ojs.brazilianjournals.com.br/ojs/index.php/BJHR/article/view/84742

Wkładka bambusowa do fotelika to dodatkowa warstwa materiału umieszczana pomiędzy dzieckiem a tapicerką fotelika samochodowego. Jej głównym zadaniem jest poprawa komfortu podróży oraz ochrona siedziska przed potem, zabrudzeniami i drobnymi plamami.

Wkładka może być szczególnie przydatna podczas cieplejszych dni, gdy przepływ powietrza jest ograniczony. Pamiętaj jednak, że nawet najlepiej dobrane akcesoria nie zastępują odpowiedniego ubrania ani regularnych przerw podczas dłuższej jazdy.

Dlaczego warto wybrać tkaninę bambusową do fotelika?

Bambusowa wkładka do fotelika to praktyczne akcesorium, które może wyraźnie poprawić komfort dziecka podczas codziennych przejazdów i dłuższych podróży. Jej największą zaletą jest wysoka przewiewność. Tkanina bambusowa pomaga ograniczyć gromadzenie się ciepła między ciałem malucha a tapicerką fotelika, dzięki czemu dziecko mniej się poci i lepiej znosi jazdę w cieplejsze dni.

Materiał dobrze pochłania wilgoć i szybko schnie, dlatego skóra dziecka pozostaje bardziej sucha. Jeszcze lepszy efekt zapewniają modele wyposażone w siateczkę dystansową o strukturze 3D, która wspiera cyrkulację powietrza pod plecami i głową. Wkładka nie zatrzymuje pocenia całkowicie, ale pomaga zmniejszyć dyskomfort związany z wilgotną odzieżą i nagrzaną powierzchnią fotelika.

Dużym atutem jest również delikatność tkaniny. Bambus jest miękki i przyjemny w dotyku, dlatego dobrze sprawdza się przy wrażliwej skórze niemowląt i małych dzieci. Przypisywane mu właściwości termoregulacyjne pomagają zachować większy komfort zarówno latem, jak i w chłodniejsze dni.

Wkładka chroni także tapicerkę fotelika przed potem, okruchami, rozlanymi napojami i innymi zabrudzeniami. Można ją łatwiej zdjąć i wyprać niż całe poszycie, co ułatwia utrzymanie higieny w samochodzie i pozwala dłużej zachować fotelik w dobrym stanie.

Na co zwrócić uwagę przed zakupem?

Dobra wkładka powinna być dopasowana zarówno do dziecka, jak i do fotelika. Przed podjęciem decyzji warto sprawdzić:

• dokładny skład materiału,

• wymiary i rozmieszczenie otworów na pasy,

• zgodność z modelem fotelika,

• zalecany sposób prania,

• jakość szwów i elementów mocujących,

• zakres certyfikacji OEKO-TEX®,

• informacje producenta dotyczące wieku i zastosowania.

Bambusowa wkładka do fotelika może ułatwić utrzymanie czystości i poprawić codzienny komfort dziecka, szczególnie podczas ciepłych dni. Najważniejsze pozostają bezpieczny montaż, właściwe zapięcie uprzęży i stosowanie wyłącznie takich akcesoriów, które nie zakłócają działania systemów ochronnych fotelika.

W komunikacie dotyczącym biometeorologicznej oceny pogody na 3 sierpnia 2026 r. IMGW wskazuje, że warunki atmosferyczne będą miały zróżnicowany wpływ na organizm.

Na północy kraju pogoda ma sprzyjać lepszemu samopoczuciu, jednak w centrum i na południu prognozowane jest pogorszenie warunków biometeorologicznych. Powodem są przede wszystkim wysokie temperatury, miejscami także duchota, parność oraz możliwość wystąpienia burz.

IMGW zwraca uwagę na silny, a miejscami bardzo silny stres gorąca, który zwiększa obciążenie układu odpowiedzialnego za regulację temperatury ciała.

Stres gorąca – co oznacza ten termin?

Stres gorąca to określenie używane w ocenie wpływu warunków pogodowych na organizm. W medycynie i naukach o zdrowiu podobne zjawisko określa się również jako stres cieplny (heat stress).

Dochodzi do niego, gdy organizm jest nadmiernie obciążony wysoką temperaturą i ma trudności z utrzymaniem prawidłowej temperatury ciała.

Ciało człowieka stale próbuje zachować równowagę cieplną. Pomagają mu w tym między innymi pocenie się oraz rozszerzanie naczyń krwionośnych skóry. Podczas silnych upałów te mechanizmy mogą jednak nie wystarczyć.

Szczególnie trudne warunki występują wtedy, gdy wysokiej temperaturze towarzyszy duża wilgotność powietrza, duchota i brak przewiewu.

Dlaczego upał obciąża organizm?

Wysoka temperatura powoduje, że organizm musi intensywniej pracować, aby się schłodzić. Serce zwiększa swoją pracę, a wraz z potem tracimy wodę i elektrolity.

Skutkiem przeciążenia organizmu mogą być:

• zmęczenie,
• osłabienie,
• zawroty głowy,
• problemy z koncentracją,
• senność,
• rozdrażnienie,
• bóle głowy,
• skurcze mięśni.

Jak podkreśla IMGW, szczególnie narażone na takie reakcje są dzieci, seniorzy oraz osoby przewlekle chore.

Seniorzy i osoby chore przewlekle powinny uważać szczególnie

Wysokie temperatury są większym wyzwaniem dla osób starszych. Z wiekiem organizm może wolniej reagować na zmiany temperatury, a mechanizmy chłodzenia ciała mogą działać mniej skutecznie.

Dodatkowym problemem jest to, że seniorzy często słabiej odczuwają pragnienie, przez co odwodnienie może pojawić się niezauważenie.

Ostrożność powinny zachować również osoby z:

• chorobami serca,
• nadciśnieniem tętniczym,
• cukrzycą,
• chorobami nerek,
• innymi chorobami przewlekłymi.

Kiedy osłabienie podczas upału powinno zaniepokoić?

Nie każde pogorszenie samopoczucia podczas gorącego dnia oznacza zagrożenie, ale niektórych objawów nie należy lekceważyć.

Niepokój powinny wzbudzić:

• silne osłabienie,
• zawroty głowy,
• zaburzenia orientacji,
• omdlenie,
• problemy z kontaktem,
• bardzo wysoka temperatura ciała.

Mogą one wskazywać na poważniejsze zaburzenia termoregulacji, w tym udar cieplny, który wymaga szybkiej pomocy medycznej.

Jak chronić organizm przed skutkami upału?

Podczas dni z wysoką temperaturą warto stosować kilka prostych zasad:

• pij wodę regularnie, nawet jeśli nie czujesz silnego pragnienia,
• unikaj słońca w najgorętszej części dnia,
• wybieraj lekką i przewiewną odzież,
• noś nakrycie głowy i okulary przeciwsłoneczne,
• korzystaj z zacienionych i chłodniejszych miejsc,
• stosuj kremy z filtrem UV.

Jeżeli planujesz spacer, podróż lub aktywność na zewnątrz, warto wcześniej sprawdzić aktualne ostrzeżenia meteorologiczne.

Upał i burze. Pogoda może szybko się zmieniać

IMGW zwraca uwagę, że w drugiej części dnia, szczególnie na południu i południowym wschodzie kraju, możliwe są burze. U osób wrażliwych na zmiany pogody mogą one dodatkowo wpływać na samopoczucie.

Podczas gwałtownych zjawisk atmosferycznych warto unikać otwartych przestrzeni, zbiorników wodnych i miejsc narażonych na silny wiatr.

Mikołaj trafił do Górnośląskiego Centrum Zdrowia Dziecka w bardzo trudnym momencie swojego leczenia. Z powodu postępującego nadciśnienia płucnego nie było już możliwości dalszego prowadzenia terapii w dotychczasowym modelu jednokomorowym.

W takiej sytuacji dziecku groziły poważne powikłania, a standardowe ścieżki leczenia były ograniczone. Lekarze musieli znaleźć rozwiązanie, które pozwoliłoby zmienić sposób pracy serca i poprawić funkcjonowanie układu krążenia.

Zespół specjalistów pod kierownictwem prof. dr. hab. n. med. Jacka Kusy rozpoczął przygotowania do bardzo skomplikowanej procedury. Wcześniej konieczne było odpowiednie przygotowanie organizmu dziecka – wykonano m.in. zabiegi kardiologii interwencyjnej, w tym cewnikowanie serca, oraz zastosowano specjalistyczne leczenie farmakologiczne nadciśnienia płucnego.

Lekarze wykonali pioniersową rekonstrukcję serca

Kluczowym etapem leczenia była operacja typu reverse double switch połączona z jednoczasową pełną rekonstrukcją anatomii łożyska płucnego.

To jedna z najbardziej zaawansowanych technik stosowanych w kardiochirurgii dziecięcej. Jej celem jest takie przebudowanie przepływu krwi w sercu, aby możliwe było wykorzystanie obu komór i stworzenie bardziej fizjologicznego układu krążenia.

Podczas wielogodzinnego zabiegu lekarze:

• zmienili układ przepływu krwi w sercu,
• zrekonstruowali tętnice płucne,
• dostosowali pracę komór serca do nowej sytuacji anatomicznej.

Dzięki przeprowadzonej operacji prawa komora Mikołaja przejęła główną rolę w pompowaniu krwi do organizmu, natomiast lewa komora odpowiada za przepływ krwi do płuc.

Efektem było uzyskanie funkcjonalnego krążenia dwukomorowego.

Sukces wymagał pracy całego zespołu

Tak skomplikowane operacje nie są efektem pracy jednego lekarza, ale wielu specjalistów współpracujących na każdym etapie leczenia.

W przypadku Mikołaja w proces zaangażowani byli m.in. kardiochirurdzy, kardiolodzy interwencyjni, anestezjolodzy, specjaliści intensywnej terapii oraz personel odpowiedzialny za późniejszą rekonwalescencję.

Sam zabieg trwał kilkanaście godzin, a przygotowania do niego obejmowały wiele miesięcy kompleksowego leczenia.

Obecność rodziców ważnym elementem powrotu do zdrowia

Lekarze podkreślają, że w przypadku dzieci po ciężkich operacjach ogromne znaczenie ma nie tylko leczenie medyczne, ale również wsparcie bliskich.

W przypadku Mikołaja rodzice mogli być cały czas przy swoim dziecku. Możliwość nieprzerwanego pobytu przy łóżku pacjenta pomogła chłopcu szybciej odzyskać siły po wymagającym zabiegu.

Jak podkreśla Górnośląskie Centrum Zdrowia Dziecka, ważną rolę w rozwoju warunków leczenia odegrało również wsparcie Fundacji Polsat, dzięki któremu możliwy był zakup specjalistycznego sprzętu oraz modernizacja Oddziału Kardiochirurgii Dziecięcej.

Wrodzone wady serca u dzieci wymagają specjalistycznego leczenia

Wrodzone wady serca należą do najczęstszych wad rozwojowych u dzieci. Ich przebieg może być bardzo różny – od niewielkich nieprawidłowości wymagających jedynie obserwacji, po złożone zaburzenia wymagające wieloetapowego leczenia operacyjnego.

Dzięki rozwojowi kardiochirurgii dziecięcej coraz więcej małych pacjentów z poważnymi wadami serca otrzymuje szansę na prawidłowy rozwój i aktywne życie.

Otyłość przez długi czas kojarzono wyłącznie z nadmiarem kalorii i brakiem ruchu. Tymczasem coraz więcej badań pokazuje, że psychogenne przyczyny otyłości – czyli te wynikające z funkcjonowania psychiki, emocji i mechanizmów radzenia sobie ze stresem – odgrywają w rozwoju tej choroby rolę równie istotną, co dieta czy geny. Autorzy klasycznej publikacji poświęconej otyłości zwracali uwagę, że sam fakt zmagania się z nadmierną masą ciała bywa źródłem konfliktu wewnętrznego, który dodatkowo napędza mechanizm psychogenezy choroby.

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) definiuje otyłość jako nadmierne lub nieprawidłowe gromadzenie się tkanki tłuszczowej, które pogarsza stan zdrowia. Narodowy Fundusz Zdrowia w raporcie „Otyłość i jej konsekwencje" podaje, że w Polsce nadwagę lub otyłość ma ponad połowa dorosłych – to skala, która sprawia, że zrozumienie psychologicznego podłoża tej choroby staje się sprawą zdrowia publicznego, a nie tylko indywidualnego wyboru.

Czym jest jedzenie emocjonalne

Jednym z najlepiej opisanych psychogennych mechanizmów otyłości jest tzw. jedzenie emocjonalne (ang. emotional eating), czyli sięganie po jedzenie nie z powodu głodu fizjologicznego, lecz w odpowiedzi na emocje – najczęściej te negatywne. Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej podkreśla, że karmienie już od pierwszych chwil naszego życia kojarzy się nie tylko z zaspokojeniem głodu, ale też z poczuciem bezpieczeństwa i bliskości. Dlatego w dorosłym życiu stany emocjonalne inne niż głód – smutek, złość, samotność czy znudzenie – bywają błędnie odczytywane przez organizm jako sygnał "czas coś zjeść".

Przegląd badań klinicznych opublikowany w czasopiśmie „Nutrients" wskazuje, że osoby zmagające się z nadwagą i otyłością istotnie częściej deklarują skłonność do jedzenia pod wpływem emocji niż osoby o prawidłowej masie ciała, a nasilone objawy depresyjne wiążą się z częstszym epizodycznym objadaniem się. Z kolei badania publikowane w bazie PubMed dowodzą, że jedzenie emocjonalne bywa jednym z mechanizmów łączących depresję z rozwojem otyłości – działa to w obie strony: trudne emocje sprzyjają nadmiernemu jedzeniu, a nadmierna masa ciała pogłębia problemy emocjonalne.

Do najczęstszych wyzwalaczy jedzenia emocjonalnego należą:

• przewlekły stres związany z pracą lub życiem osobistym,
• obniżony nastrój i objawy depresyjne,
• lęk oraz napięcie psychiczne,
• poczucie samotności i izolacji społecznej,
• niska samoocena i niezadowolenie z własnego ciała,
• nuda oraz brak innych sposobów na rozładowanie napięcia.

Niska samoocena, stres i inne mechanizmy psychologiczne

Analizy neuropsychologiczne wskazują, że jednym z ważnych podłoży psychologicznych otyłości jest obniżona samoocena – osoba, która nie akceptuje siebie, może sięgać po jedzenie jako formę doraźnego "nagradzania się" lub ucieczki od trudnych myśli. Warto podkreślić, że zależność ta bywa dwukierunkowa: niska samoocena może sprzyjać przybieraniu na wadze, a nadmierna masa ciała – dodatkowo obniżać poczucie własnej wartości, tworząc błędne koło.

Innym opisywanym mechanizmem jest przewlekły stres. Pod jego wpływem organizm wydziela więcej kortyzolu, hormonu, który zwiększa apetyt, zwłaszcza na produkty słodkie i tłuste. To dlatego w trudnych okresach życia – po stracie pracy, rozstaniu czy w żałobie – wiele osób zauważa u siebie większą ochotę na jedzenie, mimo braku fizjologicznego głodu. Psychologowie zwracają też uwagę na rolę:

• zespołu kompulsywnego jedzenia (napadowego objadania się),
• podjadania nocnego, związanego z zaburzeniami snu i napięciem emocjonalnym,
• mechanizmów obronnych, w których jedzenie zastępuje trudne do wyrażenia emocje,
• wzorców wyniesionych z dzieciństwa, gdy jedzenie było formą pocieszenia lub nagrody.

Badanie opublikowane w bazie PubMed, obejmujące osoby dorosłe zmagające się z otyłością, wykazało również, że tzw. sztywność psychologiczna – trudność w elastycznym radzeniu sobie z nieprzyjemnymi myślami i emocjami – pośredniczy w związku między lękiem, depresją a skłonnością do jedzenia emocjonalnego. Innymi słowy, to nie same emocje są problemem, lecz brak skutecznych sposobów ich przetwarzania.

Dlaczego to ważne dla skutecznego leczenia

Pomijanie psychogennego tła otyłości bywa jedną z głównych przyczyn nieskuteczności diet odchudzających. Jeśli ktoś sięga po jedzenie głównie w reakcji na stres czy smutek, sama zmiana jadłospisu – bez pracy nad emocjami – zwykle przynosi jedynie chwilową poprawę. Eksperci Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH podkreślają, że zrozumienie mechanizmu podjadania emocjonalnego jest pierwszym krokiem do zmiany nawyków, a nie kolejnym powodem do wstydu czy poczucia winy.

W praktyce klinicznej coraz częściej podkreśla się, że skuteczne leczenie choroby otyłościowej wymaga podejścia interdyscyplinarnego. Oprócz lekarza i dietetyka, w zespole terapeutycznym powinien znaleźć się także psycholog lub psychodietetyk, który pomoże pacjentowi rozpoznać własne wzorce jedzenia i wypracować zdrowsze sposoby radzenia sobie z trudnymi emocjami – np. poprzez aktywność fizyczną, techniki relaksacyjne, rozmowę z bliskimi czy wsparcie specjalistyczne, zamiast sięgania po jedzenie.

Warto też pamiętać, że psychogenne podłoże otyłości nie oznacza, że problem jest "tylko w głowie" w znaczeniu, że wystarczy silna wola. Mechanizmy te mają realne podłoże biologiczne – wpływają na nie hormony stresu, neuroprzekaźniki odpowiedzialne za nastrój oraz utrwalone w mózgu skojarzenia między jedzeniem a ukojeniem. Dlatego rozpoznanie i leczenie psychogennych przyczyn otyłości wymaga cierpliwości, a niekiedy również profesjonalnej pomocy psychologicznej lub psychiatrycznej – szczególnie jeśli towarzyszą temu objawy depresji czy zaburzeń lękowych.

Dobrą wiadomością jest to, że mechanizmy psychogenne, w przeciwieństwie do wielu innych czynników, można modyfikować. Praca nad emocjami, nauka rozpoznawania różnicy między głodem fizjologicznym a "głodem emocjonalnym" oraz budowanie zdrowych nawyków radzenia sobie ze stresem to elementy, które realnie zwiększają szansę na trwałe utrzymanie prawidłowej masy ciała – znacznie skuteczniej niż kolejna restrykcyjna dieta stosowana bez zrozumienia jej psychologicznego kontekstu.

Psychogenne przyczyny otyłości – takie jak jedzenie emocjonalne, przewlekły stres czy niska samoocena – są dziś uznawane za istotny element w rozwoju tej choroby, obok czynników genetycznych i środowiskowych. Zrozumienie, że sięganie po jedzenie bywa reakcją na trudne emocje, a nie oznaką "braku silnej woli", to pierwszy krok do skuteczniejszego leczenia. Interdyscyplinarne podejście, łączące pomoc lekarza, dietetyka i psychologa, daje realną szansę na trwałą zmianę nawyków. Warto pamiętać, że praca nad psychogennym tłem otyłości wymaga czasu i cierpliwości, ale przynosi efekty trudniejsze do osiągnięcia samą dietą.

Bibliografia

World Health Organization, Obesity and overweight – Fact sheet, who.int, 2024 – https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/obesity-and-overweight

Narodowy Fundusz Zdrowia, Otyłość i jej konsekwencje – raport, nfz.gov.pl / ezdrowie.gov.pl, 2023

Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej (NCEŻ-PZH), Tycie zaczyna się w głowie, ncez.pzh.gov.pl, 2023 – https://ncez.pzh.gov.pl/abc-zywienia/tycie-zaczyna-sie-w-glowie/

Paknahad Z. i wsp., The Association of Emotional Eating with Overweight/Obesity, Depression, Anxiety/Stress, and Dietary Patterns: A Review of the Current Clinical Evidence, Nutrients, PMC (National Library of Medicine), 2023 – https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC10005347/

van Strien T., Causes of emotional eating and matched treatment of obesity, PubMed (National Library of Medicine), 2020 – https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32213213/

The Mediating Role of Psychological Inflexibility in the Relationship Between Anxiety, Depression, and Emotional Eating in Adult Individuals With Obesity, PMC (National Library of Medicine), 2022 – https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC9012297/

Ikigai to japońskie pojęcie, które najprościej można przetłumaczyć jako „powód, dla którego warto wstawać rano". Łączy w sobie to, co lubimy, w czym jesteśmy dobrzy, co jest potrzebne innym i za co możemy otrzymać wynagrodzenie. Filozofia ta od lat kojarzona jest z mieszkańcami Okinawy, jednego z tak zwanych niebieskich stref (blue zones) – regionów świata, w których ludzie żyją wyjątkowo długo i zachowują dobrą kondycję do późnej starości.

Mieszkańców niebieskich stref, w tym Okinawy, łączy kilka cech: umiarkowana, roślinna dieta bogata w warzywa i produkty o działaniu antyoksydacyjnym, codzienna aktywność fizyczna wpleciona w rutynę dnia, silne więzi społeczne oraz poczucie celu, które nie znika wraz z przejściem na emeryturę. Te elementy stylu życia są od dawna analizowane przez naukowców zajmujących się długowiecznością i zdrowiem publicznym jako czynniki chroniące zarówno przed chorobami przewlekłymi, jak i przed przyspieszonym starzeniem się organizmu, w tym skóry.

W ostatnich latach ikigai zaczęło inspirować także branżę kosmetyczną. Coraz częściej mówi się o świadomej pielęgnacji twarzy i ciała, która nie ogranicza się do nakładania kremów, lecz obejmuje styl życia, jakość snu, sposób radzenia sobie ze stresem i relację z własnym ciałem. To podejście dobrze wpisuje się w to, co nauka wie o wpływie psychiki na kondycję skóry.

Ikigai a skóra – co mówi na ten temat nauka

Skóra nie jest jedynie zewnętrzną powłoką ciała. To narząd, który reaguje na to, co dzieje się w naszej głowie i w całym organizmie. Badania opublikowane w czasopiśmie naukowym pokazały, że przewlekły, umiarkowany stres psychologiczny istotnie wpływa na starzenie się skóry: pogarsza funkcję bariery ochronnej, obniża potencjał antyoksydacyjny i nasila widoczność drobnych zmarszczek oraz nierówności faktury skóry. W badaniu tym stwierdzono wzrost nasilenia tych zmian o blisko jedną trzecią u osób umiarkowanie zestresowanych w porównaniu z grupą kontrolną.

Mechanizm jest dość dobrze poznany. Pod wpływem stresu organizm wydziela więcej kortyzolu, czyli hormonu stresu. Kortyzol w nadmiarze osłabia syntezę kolagenu i elastyny, spowalnia gojenie się mikrouszkodzeń naskórka oraz zaburza integralność bariery hydrolipidowej, która chroni skórę przed utratą wody i działaniem czynników zewnętrznych. Innymi słowy: to, jak radzimy sobie ze stresem, ma bezpośrednie przełożenie na wygląd i kondycję cery.

Filozofia ikigai, kładąca nacisk na poczucie sensu, spokój wewnętrzny i równowagę między pracą a odpoczynkem, może więc realnie wspierać zdrowie skóry – nie zastępując dermatologa czy kosmetologa, ale jako uzupełnienie codziennej pielęgnacji.

Sen i regeneracja – drugi filar świadomej pielęgnacji

Obok radzenia sobie ze stresem, ikigai kładzie duży nacisk na rytm dnia i odpowiednią ilość odpoczynku. Nie jest to przypadkowe. Sen to czas, w którym skóra intensywnie się regeneruje. W trakcie snu zachodzi odnowa komórek naskórka, synteza kolagenu i elastyny oraz naprawa uszkodzeń DNA powstałych w ciągu dnia, między innymi pod wpływem promieniowania UV. Szczególną rolę odgrywa tu melatonina, hormon o silnym działaniu antyoksydacyjnym i przeciwzapalnym.

Skutki niedoboru snu i przewlekłego stresu dla skóry mogą obejmować:

• osłabienie bariery hydrolipidowej i zwiększoną utratę wody przez naskórek,
• spowolnienie syntezy kolagenu i elastyny, co sprzyja utracie jędrności,
• pogorszenie ukrwienia skóry i szarawy, zmęczony wygląd cery,
• nasilenie stanów zapalnych, które mogą zaostrzać trądzik lub atopowe zapalenie skóry,
• wolniejsze gojenie się drobnych uszkodzeń naskórka.

Z punktu widzenia zdrowia psychicznego warto też pamiętać, że Światowa Organizacja Zdrowia definiuje dobrostan jako stan, w którym człowiek potrafi radzić sobie ze stresem codziennego życia, pracować produktywnie i czerpać satysfakcję z funkcjonowania w społeczeństwie. Higiena snu i redukcja stresu są więc rekomendowane nie tylko ze względów estetycznych, ale jako element profilaktyki zdrowia psychicznego.

Jak wprowadzić zasady ikigai do codziennej pielęgnacji

Świadoma pielęgnacja twarzy i ciała inspirowana ikigai nie wymaga rewolucji ani drogich kosmetyków. To raczej zmiana podejścia – z automatycznego wykonywania czynności pielęgnacyjnych na traktowanie ich jako chwili dla siebie. W praktyce można to wprowadzić na kilka sposobów:

• Zadbaj o regularny rytm snu – kładź się spać i wstawaj o podobnych porach, najlepiej śpiąc od 7 do 9 godzin.
• Wprowadź krótki rytuał wieczorny – kilka minut na dokładne oczyszczenie skóry, bez pośpiechu i bez telefonu w ręce.
• Ogranicz źródła przewlekłego stresu, na ile to możliwe, i naucz się prostych technik oddechowych lub uważności.
• Zwracaj uwagę na sygnały płynące ze skóry – zaczerwienienie, przesuszenie czy pogorszenie kolorytu mogą być odzwierciedleniem przemęczenia lub napięcia psychicznego.
• Wybieraj aktywności, które sprawiają ci radość i dają poczucie sensu – zgodnie z duchem ikigai, dobrostan psychiczny przekłada się na wygląd skóry.

- Skóra reaguje na regularność, spokój i uważność, a nie na liczbę produktów. W jej doświadczeniu gabinetowym osoby, które pielęgnują skórę spokojnie i konsekwentnie, osiągają lepsze efekty niż te, które co kilka tygodni zmieniają cały zestaw kosmetyków. Kluczem są więc małe, regularne nawyki – nawilżanie po każdej kąpieli, cotygodniowy peeling, chwila masażu jako kontakt z własnym ciałem – a nie sporadyczne, intensywne zabiegi.

Warto podkreślić, że żadna filozofia życiowa nie zastąpi konsultacji z dermatologiem w przypadku niepokojących zmian skórnych, przewlekłych stanów zapalnych czy chorób dermatologicznych. Ikigai może być natomiast wartościowym uzupełnieniem pielęgnacji – sposobem na budowanie zdrowych nawyków, które wspierają skórę od wewnątrz.

Dla kogo jest ta filozofia

Świadoma pielęgnacja w duchu ikigai sprawdzi się szczególnie u osób, które czują, że ich codzienna rutyna pielęgnacyjna stała się mechaniczna i pozbawiona przyjemności, a także u tych, którzy zauważają u siebie objawy przewlekłego stresu odbijające się na wyglądzie skóry. To podejście nie wyklucza korzystania z zabiegów medycyny estetycznej czy kosmetyki profesjonalnej – wręcz przeciwnie, może stanowić dla nich naturalne dopełnienie, budując świadomość ciała i większy szacunek do codziennych rytuałów pielęgnacyjnych.

Warto pamiętać, że ikigai to filozofia życiowa, a nie metoda leczenia. Jeśli problemy skórne są nasilone, nawracające lub towarzyszy im ból, świąd czy stan zapalny, pierwszym krokiem powinna być wizyta u dermatologa, a nie wyłącznie zmiana nawyków. Świadoma pielęgnacja najlepiej sprawdza się jako uzupełnienie, nie zamiennik, opieki specjalistycznej.

Ikigai to japońska filozofia poszukiwania sensu i równowagi, która coraz częściej inspiruje podejście do pielęgnacji skóry. Nauka potwierdza, że przewlekły stres i niedobór snu realnie pogarszają kondycję cery – osłabiają barierę ochronną, spowalniają syntezę kolagenu i przyspieszają widoczne oznaki starzenia. Świadoma pielęgnacja twarzy i ciała łączy więc troskę o skórę z troską o dobrostan psychiczny i jakość odpoczynku. To podejście nie zastępuje wizyt u specjalisty, ale może być wartościowym, opartym na nauce uzupełnieniem codziennej rutyny.

Bibliografia

Uniwersytet Jagielloński (Repozytorium UJ), Wpływ snu na procesy regeneracyjne w organizmie ze szczególnym uwzględnieniem skóry – przegląd piśmiennictwa, ruj.uj.edu.pl, 2024, https://ruj.uj.edu.pl/entities/publication/e0efee49-f880-4ca6-96c2-27823d31ee23

PubMed / PMC, Impact of Chronic Moderate Psychological Stress on Skin Aging: Exploratory Clinical Study and Cellular Functioning, National Library of Medicine, 2024, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11743297/

Pacjent.gov.pl (Ministerstwo Zdrowia / NFZ), Zadbaj o swoje zdrowie psychiczne, pacjent.gov.pl, 2024, https://pacjent.gov.pl/zapobiegaj/zadbaj-o-swoje-zdrowie-psychiczne

Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Gostyninie, #ŻyjDobrze. Zdrowie psychiczne, Portal Gov.pl, https://www.gov.pl/web/psse-gostynin/zyjdobrze-zdrowie-psychiczne

Anna Jurgielaniec (kosmetolog, Gabinet Kosmetologii Koszalin) [wyjątek redakcyjny dla tego artykułu], Świadoma pielęgnacja twarzy i ciała – 3 zasady ikigai, annajurgielaniec.pl, 2026, https://www.annajurgielaniec.pl/swiadoma-pielegnacja-twarzy-i-ciala-ikigai/

Osoby planujące redukcję masy ciała powinny pamiętać, że skuteczne leczenie otyłości opiera się przede wszystkim na trwałej zmianie stylu życia, odpowiednio dobranej diecie i aktywności fizycznej, a w niektórych przypadkach również na farmakoterapii lub leczeniu zabiegowym.

Czy można schudnąć 5 kg w tydzień?

Tak – ale nie oznacza to utraty 5 kg tkanki tłuszczowej.

W pierwszych dniach bardzo restrykcyjnej diety organizm przede wszystkim zużywa zapasy glikogenu, czyli materiału energetycznego magazynowanego w mięśniach i wątrobie. Każdy gram glikogenu wiąże kilka gramów wody, dlatego jego wykorzystanie powoduje szybki spadek masy ciała. Towarzyszy temu także odwodnienie oraz częściowa utrata masy mięśniowej.

Spalenie 5 kg tkanki tłuszczowej w ciągu tygodnia byłoby natomiast praktycznie niemożliwe u większości osób. Wymagałoby osiągnięcia bardzo dużego deficytu energetycznego, którego organizm nie jest w stanie bezpiecznie utrzymać.

Jakie zagrożenia niesie szybkie odchudzanie?

Restrykcyjne diety i głodówki mogą prowadzić do wielu niekorzystnych konsekwencji zdrowotnych, takich jak:

• utrata masy mięśniowej,
• odwodnienie i zaburzenia elektrolitowe,
• osłabienie, zawroty głowy i spadek wydolności organizmu,
• niedobory witamin i składników mineralnych,
• pogorszenie koncentracji oraz samopoczucia,
• zwiększone ryzyko kamicy pęcherzyka żółciowego,
• zaburzenia hormonalne, szczególnie u kobiet,
• spowolnienie metabolizmu.

Im bardziej restrykcyjna dieta, tym większe ryzyko, że organizm uruchomi mechanizmy obronne ograniczające wydatkowanie energii. W efekcie utrzymanie uzyskanej masy ciała staje się znacznie trudniejsze.

Jakie tempo odchudzania jest bezpieczne?

Zgodnie z aktualnymi zaleceniami ekspertów bezpieczne tempo redukcji masy ciała wynosi około 0,5–1 kg tygodniowo.

Takie tempo pozwala przede wszystkim zmniejszać ilość tkanki tłuszczowej przy jednoczesnym ograniczeniu utraty mięśni. Odpowiednio zbilansowana dieta połączona z regularną aktywnością fizyczną daje zdecydowanie większą szansę na trwałe efekty niż krótkotrwałe, bardzo restrykcyjne kuracje.

Dlaczego pojawia się efekt jojo?

Po gwałtownym odchudzaniu organizm próbuje odzyskać utracone zapasy energii. Towarzyszą temu:

• zwiększony apetyt,
• wolniejszy metabolizm,
• większa skłonność do magazynowania tkanki tłuszczowej po zakończeniu diety.

Jeżeli po okresie restrykcji wracamy do wcześniejszych nawyków żywieniowych, masa ciała często szybko wzrasta, a niekiedy przekracza nawet wartość wyjściową.

Najlepszym sposobem zapobiegania efektowi jojo jest trwała zmiana stylu życia, a nie kolejna dieta-cud.

Jak rozpoznać niebezpieczne metody odchudzania?

Warto zachować ostrożność wobec ofert obiecujących:

• „5–10 kg w tydzień”,
• „bez diety i wysiłku”,
• „spalanie tłuszczu podczas snu”,
• „detoks usuwający toksyny i kilogramy”,
• „sekretną metodę lekarzy” lub „cudowny preparat działający u każdego”.

Jeżeli reklama gwarantuje spektakularne efekty w bardzo krótkim czasie, najczęściej nie ma ona oparcia w dowodach naukowych.

Kiedy warto skonsultować się z lekarzem?

Jeżeli mimo prób zmiany stylu życia masa ciała stale rośnie lub nadwaga i otyłość współistnieją z chorobami takimi jak cukrzyca typu 2, nadciśnienie tętnicze, zaburzenia lipidowe czy bezdech senny, warto skonsultować się z lekarzem.

W wielu przypadkach leczenie nie ogranicza się wyłącznie do diety i aktywności fizycznej. Może obejmować również wsparcie psychologiczne, opiekę dietetyka, farmakoterapię lub leczenie bariatryczne. 

Chcesz szybko schudnąć przed ślubem lub wakacjami? Przeczytaj to

Naturalne jest, że przed ważnym wydarzeniem chcemy wyglądać jak najlepiej. Nie warto jednak ryzykować zdrowia dla kilku kilogramów mniej na wadze.

Znacznie lepszym rozwiązaniem jest rozpoczęcie przygotowań odpowiednio wcześniej. Nawet kilka tygodni regularnej aktywności fizycznej, dobrze zbilansowanej diety, właściwego nawodnienia oraz odpowiedniej ilości snu może przynieść zauważalne efekty – nie tylko na wadze, ale także w samopoczuciu i wyglądzie sylwetki.

Jeżeli czasu pozostało niewiele, lepiej skupić się na zdrowych nawykach niż na głodówkach czy modnych dietach eliminacyjnych.

Najważniejsze wnioski

Szybka utrata kilogramów nie oznacza automatycznie utraty tkanki tłuszczowej. W większości przypadków organizm traci przede wszystkim wodę i mięśnie, a spektakularne efekty okazują się krótkotrwałe.

Najbezpieczniejszą i najskuteczniejszą drogą do trwałej redukcji masy ciała pozostają stopniowe zmiany stylu życia, odpowiednio zbilansowana dieta, regularna aktywność fizyczna oraz – w razie potrzeby – leczenie prowadzone pod opieką specjalisty.

Treść artykułu przygotował lekarz zajmujący się diagnostyką i leczeniem nadwagi oraz otyłości. Materiał opracowano w oparciu o aktualną wiedzę medyczną i obowiązujące zalecenia.

GIF zakazał wprowadzania na polski rynek produktu: Atorvastatin Medical Valley (Atorvastatinum), 40 mg, tabletki powlekane

Dane produktu:

• opakowanie: 30 tabletek,
• numer GTIN: 05909991501662,
• podmiot odpowiedzialny: Medical Valley Invest AB ze Szwecji,
• numer pozwolenia na dopuszczenie do obrotu: 27496.

Zakaz dotyczy wszystkich serii tego produktu.

Dlaczego GIF podjął taką decyzję?

Powodem były nieprawidłowości dotyczące wyglądu tabletek. Do Głównego Inspektoratu Farmaceutycznego trafiła informacja z Narodowego Instytutu Leków wraz z dokumentacją fotograficzną wskazującą na niezgodność z wymaganiami jakościowymi.

W trakcie kontroli stwierdzono m.in.:

• powierzchniową erozję tabletki,
• nierówną powłokę,
• uszkodzenia tabletek.

GIF wskazał, że takie nieprawidłowości mogą budzić wątpliwości dotyczące skuteczności i bezpieczeństwa stosowania preparatu.

Atorvastatin Medical Valley zawiera atorwastatynę – substancję należącą do grupy statyn. Leki te stosowane są w celu obniżania poziomu cholesterolu LDL oraz zmniejszania ryzyka powikłań sercowo-naczyniowych, takich jak zawał serca czy udar mózgu.

Pacjenci nie powinni samodzielnie przerywać leczenia

Osoby przyjmujące leki obniżające cholesterol nie powinny samodzielnie odstawiać terapii bez konsultacji z lekarzem.

W przypadku wątpliwości należy:

• sprawdzić nazwę preparatu,
• skontaktować się z lekarzem lub farmaceutą,
• ustalić ewentualną zamianę leku na inny preparat.

Nagłe przerwanie leczenia może wpłynąć na kontrolę poziomu cholesterolu i zwiększać ryzyko powikłań u pacjentów wymagających terapii.

GIF wycofał także lek stosowany przy kamicy nerkowej

Druga decyzja dotyczy produktu: Adnamil (Allopurinolum), 300 mg, tabletki

Wycofana została:

• seria: HIY0325001
• termin ważności: 07.2028
• opakowanie: 30 tabletek,
• podmiot odpowiedzialny: Polfarmex S.A.

Powodem była niezgodność dotycząca twardości tabletek

W przypadku leku Adnamil stwierdzono niespełnienie wymagań jakościowych dotyczących parametru „twardość”.

Choć producent nie stwierdził wpływu tej niezgodności na inne parametry jakościowe, nie udało się jednoznacznie ustalić przyczyny problemu. GIF wskazał, że nie można wykluczyć wpływu twardnienia tabletek na uwalnianie substancji czynnej, a tym samym na skuteczność leczenia.

Latem gruczoły łojowe pracują intensywniej. Wysoka temperatura pobudza produkcję sebum, a wysoka wilgotność powietrza spowalnia jego odparowywanie z powierzchni skóry — w efekcie twarz szybciej się błyszczy, zwłaszcza w strefie T (czoło, nos, broda), gdzie gruczołów łojowych jest najwięcej. Dodatkowo promieniowanie UV wywołuje w skórze stres oksydacyjny (czyli uszkodzenia komórek przez wolne rodniki), co osłabia barierę naskórkową i paradoksalnie może nasilać przetłuszczanie się cery jako mechanizm obronny organizmu.

To dlatego makijaż, który świetnie sprawdzał się zimą, latem może „spływać”, zapychać pory albo podkreślać błyszczącą skórę zamiast ją maskować. Warto więc zmienić nie tylko same kosmetyki, ale też sposób ich nakładania.

Jakich kosmetyków używać latem?

Podstawowa zasada letniego makijażu brzmi: mniej znaczy więcej. Warto postawić na lekkie formuły, które nie obciążają skóry i pozwalają jej „oddychać”:

• krem BB lub CC zamiast ciężkiego podkładu — lżejsza konsystencja, często z filtrem SPF, nie zapycha porów tak jak grube podkłady kryjące,
• puder mineralny lub papierki matujące — do odświeżania makijażu w ciągu dnia, bez dokładania kolejnych warstw kosmetyku,
• korektor punktowy — stosowany tylko tam, gdzie potrzebny (pod oczami, na niedoskonałościach), zamiast pełnego podkładu na całej twarzy,
• wodoodporny tusz do rzęs i eyeliner — formuły odporne na pot i wilgoć nie „rozjeżdżają się” w upalne dni,
• róż i rozświetlacz w kremie — lepiej wtapiają się w skórę niż formuły pudrowe i dają bardziej naturalny efekt.

Osoby z cerą tłustą lub trądzikową powinny dodatkowo zwracać uwagę na etykietę „niekomedogenny” (czyli niezatykający porów). Jak wskazuje przegląd opublikowany w czasopiśmie Bioengineering, nadmiar sebum sprzyja zamykaniu mieszków włosowych i namnażaniu bakterii Cutibacterium acnes, co może prowadzić do stanów zapalnych i zaskórników — dlatego latem, gdy produkcja sebum naturalnie rośnie, dobór odpowiednich, lekkich kosmetyków ma szczególne znaczenie.

Filtr SPF — element makijażu, o którym nie wolno zapominać

Ochrona przeciwsłoneczna to nie dodatek do letniego makijażu, lecz jego obowiązkowy element. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zaleca stosowanie kremu z filtrem o szerokim spektrum ochrony (UVA i UVB) i minimalnym SPF 30, nakładanego obficie i uzupełnianego co dwie godziny — zwłaszcza po kontakcie z wodą czy intensywnym poceniu się. Sam podkład czy puder z filtrem SPF w składzie zwykle nie zapewnia wystarczającej ochrony, bo nakładamy go w zbyt cienkiej warstwie — dlatego warto najpierw zaaplikować osobny krem przeciwsłoneczny, a dopiero na niego makijaż.

Na co zwrócić uwagę, nakładając makijaż latem?

Kilka praktycznych zasad, które pomagają utrzymać makijaż w dobrej kondycji przez cały dzień:

• nakładaj kosmetyki na dokładnie oczyszczoną i osuszoną skórę — wilgoć i nadmiar sebum utrudniają równomierne rozprowadzenie produktu,
• unikaj nakładania kolejnych warstw podkładu w ciągu dnia — zamiast tego używaj papierków matujących lub delikatnie przypudruj skórę,
• wybieraj bazy pod makijaż z działaniem matującym, jeśli masz cerę tłustą — pomagają dłużej utrzymać efekt matowej skóry,
• pamiętaj o demakijażu wieczorem — pozostawiony na noc makijaż w połączeniu z letnim potem i sebum sprzyja zatykaniu porów,
• stawiaj na antyoksydanty w porannej pielęgnacji przed makijażem — witamina C ma udokumentowane działanie ochronne wobec skóry narażonej na promieniowanie UV i wspiera produkcję kolagenu.

Pięć trików na letni makijaż, które warto znać

Baza matująca punktowo, nie na całej twarzy — nałóż ją tylko w strefie T, gdzie skóra najbardziej się przetłuszcza, zamiast pokrywać nią całą twarz.

Puder zamiast kremu na powieki — cienka warstwa pudru sypkiego zamiast kremowego cienia sprawia, że makijaż oczu mniej się przesuwa w upale.

Chłodzenie kosmetyków w lodówce — kremowy róż czy baza przechowywane w chłodnym miejscu aplikują się przyjemniej i dają dodatkowe uczucie ochłodzenia skóry.

Papierki matujące zamiast pudru w ciągu dnia — pochłaniają nadmiar sebum, nie dokładając kolejnej warstwy kosmetyku, która mogłaby zapychać pory.

Ochrona ust z filtrem SPF — skóra ust jest cienka i również narażona na promieniowanie UV, dlatego pomadka lub balsam z filtrem to element, o którym łatwo zapomnieć.

Makijaż na lato wymaga innego podejścia niż ten stosowany w chłodniejszych miesiącach — kluczem są lekkie formuły, punktowe korygowanie niedoskonałości i konsekwentna ochrona przeciwsłoneczna. Warto pamiętać, że filtr SPF to nie opcja, lecz podstawa letniej pielęgnacji i makijażu, niezależnie od typu cery. 

Bibliografia

World Health Organization, Ultraviolet radiation, who.int, 2022 (aktualizacja), https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/ultraviolet-radiation

World Health Organization, Radiation: Protecting against skin cancer, who.int, https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/radiation-protecting-against-skin-cancer

Al-Niaimi F., Chiang N.Y.Z., Topical Vitamin C and the Skin: Mechanisms of Action and Clinical Applications, Journal of Clinical and Aesthetic Dermatology, 2017, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5605218/

Li D., Zhou Z., Yang X. i in., A Comprehensive Review: The Bidirectional Role of Sebum in Skin Health, Bioengineering, 2025, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC12729757/

Artykuł opracowany z wykorzystaniem AI, zweryfikowany redakcyjnie

Wirusowe zapalenie wątroby typu A, nazywane potocznie „żółtaczką pokarmową”, ponownie stało się istotnym problemem epidemiologicznym w Polsce. Jak poinformował Główny Inspektor Sanitarny dr Paweł Grzesiowski, do połowy lipca 2026 roku odnotowano ponad 1413 przypadków zakażeń. To ponad czterokrotny wzrost w porównaniu z tym samym okresem poprzedniego roku.

Zdaniem GIS najczęstsze źródła zakażeń związane są z szeroko rozumianą gastronomią, a także z sytuacjami, w których dochodzi do kontaktu z wirusem na drodze fekalno-oralnej. Inspekcja zwraca również uwagę na zakażenia związane z kontaktami seksualnymi, szczególnie w określonych grupach ryzyka.

Czym jest wirusowe zapalenie wątroby typu A?

WZW typu A to choroba zakaźna wywoływana przez wirusa HAV, który atakuje wątrobę. W odróżnieniu od wirusowego zapalenia wątroby typu B i C zakażenie HAV nie prowadzi zazwyczaj do przewlekłej choroby, jednak jego przebieg może być uciążliwy i wiązać się z wielotygodniowym osłabieniem.

Do zakażenia najczęściej dochodzi drogą pokarmową. Wirus może znajdować się w zanieczyszczonej żywności lub wodzie. Ryzyko wzrasta szczególnie tam, gdzie trudno zachować odpowiednie standardy higieniczne – na przykład podczas podróży, jedzenia w przypadkowych miejscach czy korzystania z produktów przygotowywanych przez wiele osób.

Jak dochodzi do zakażenia WZW typu A?

Wirus HAV bardzo łatwo przenosi się między ludźmi. Do zakażenia może dojść wtedy, gdy niewielkie ilości wirusa trafią do przewodu pokarmowego. Często przyczyną jest brak odpowiedniej higieny rąk po skorzystaniu z toalety lub przed przygotowywaniem i spożywaniem posiłków.

Źródłem zakażenia może być również żywność przygotowana przez osobę, która jest zakażona, ale jeszcze nie ma wyraźnych objawów choroby. Z tego powodu tak ważne są zasady bezpieczeństwa żywności w restauracjach, barach i punktach gastronomicznych.

Objawy WZW typu A. Choroba może przypominać zwykłą infekcję

Pierwsze objawy zakażenia wirusem HAV często nie są charakterystyczne. Pacjenci mogą skarżyć się na zmęczenie, osłabienie, gorączkę, brak apetytu, nudności, bóle brzucha czy bóle mięśni.

Po kilku dniach lub tygodniach mogą pojawić się symptomy bardziej typowe dla choroby wątroby. Należą do nich m.in. ciemne zabarwienie moczu, jasny stolec, świąd skóry oraz zażółcenie skóry i białkówek oczu.

Nie każdy pacjent przechodzi zakażenie w taki sam sposób. U części osób choroba ma łagodny przebieg, ale u innych może prowadzić do znacznego osłabienia i wymagać kontroli lekarskiej.

Jak chronić się przed WZW typu A?

Podstawą profilaktyki jest przestrzeganie zasad higieny. Szczególnie ważne jest dokładne mycie rąk po skorzystaniu z toalety oraz przed jedzeniem i przygotowywaniem posiłków. Warto również pamiętać o dokładnym myciu owoców i warzyw oraz właściwym przechowywaniu żywności, zwłaszcza podczas upałów.

Podczas wakacyjnych wyjazdów należy zachować ostrożność przy wyborze miejsc, w których spożywamy posiłki, a także zwracać uwagę na jakość wody i sposób przygotowania jedzenia.

Jedną z najskuteczniejszych metod ochrony przed WZW typu A są szczepienia. Szczególnie warto omówić je z lekarzem przed podróżą do krajów, w których ryzyko zakażenia jest większe, a także w przypadku osób znajdujących się w grupach zwiększonego ryzyka.

GIS kontroluje wakacyjną gastronomię

W związku ze zwiększoną liczbą turystów Państwowa Inspekcja Sanitarna prowadzi w okresie wakacyjnym wzmożony nadzór nad bezpieczeństwem żywności.

Od końca czerwca do końca lipca 2026 roku skontrolowano blisko 5 tys. zakładów małej gastronomii oraz obiektów żywienia zbiorowego obsługujących zorganizowany wypoczynek dzieci i młodzieży. Kontrole objęły również restauracje hotelowe, pensjonaty, gospodarstwa agroturystyczne i inne miejsca oferujące wyżywienie.

Łącznie przeprowadzono ponad 5700 kontroli. Nieprawidłowości stwierdzono w 807 obiektach. Najczęściej dotyczyły one warunków sanitarnych pomieszczeń, niewłaściwego przechowywania żywności, higieny personelu oraz braku odpowiednich informacji o alergenach.

Jak podkreśla GIS, część problemów jest związana ze specyfiką sezonu letniego – większą rotacją pracowników i działalnością sezonowych punktów gastronomicznych.

Czy WZW typu A jest groźne?

U większości osób zakażenie kończy się całkowitym wyzdrowieniem i pozostawia trwałą odporność. Choroba może jednak powodować silne osłabienie, a powrót do pełnej formy może zajmować wiele tygodni.

Szczególnej uwagi wymagają osoby starsze oraz pacjenci z chorobami przewlekłymi, u których przebieg infekcji może być cięższy.

Źródło: GIS

Ochota na słodycze nie zawsze oznacza głód

Jedzenie pełni w naszym życiu znacznie więcej funkcji niż tylko zaspokajanie głodu. Może przynosić przyjemność, pomagać regulować emocje, kojarzyć się z odpoczynkiem lub stanowić nagrodę po trudnym dniu.

– Słodkie produkty szybko pobudzają układ nagrody w mózgu. Po ich zjedzeniu możemy przez chwilę odczuwać przyjemność, ulgę lub poprawę nastroju. Jeśli wielokrotnie sięgamy po słodycze w odpowiedzi na stres, smutek czy napięcie, mózg zaczyna łączyć określoną emocję z konkretnym zachowaniem. Z czasem sama trudna sytuacja może automatycznie uruchamiać myśl: „Potrzebuję czegoś słodkiego” – wyjaśnia Marta Wysogląd.

Nie bez znaczenia pozostają także codzienne przyzwyczajenia. Ochota na słodycze może pojawiać się podczas oglądania serialu, picia kawy, pracy przy komputerze czy po powrocie do domu. To często wyuczona reakcja na określone miejsce, porę dnia lub wykonywaną czynność.

Słodycze bywają również sposobem na przerwanie monotonii lub chwilową ucieczkę od zmęczenia. Gdy organizm jest wyczerpany, łatwiej sięga po produkty dostarczające szybkiej energii, a jednocześnie trudniej podejmować świadome decyzje żywieniowe.

– Nie oznacza to, że osoba odczuwająca częstą ochotę na słodycze ma słabą wolę. Na apetyt wpływają jednocześnie czynniki biologiczne, emocjonalne, społeczne oraz środowiskowe. Pierwszym krokiem do zmiany jest zrozumienie własnych reakcji i rozpoznanie sytuacji, które wywołują ochotę na słodkie produkty – podkreśla ekspertka.

Głód fizjologiczny czy jedzenie pod wpływem emocji?

Rozpoznanie, z jakim rodzajem głodu mamy do czynienia, może pomóc podejmować bardziej świadome decyzje.

Głód fizjologiczny narasta stopniowo. Towarzyszyć mu może burczenie w brzuchu, spadek energii, trudności z koncentracją czy uczucie pustki w żołądku. W takiej sytuacji zwykle jesteśmy gotowi zjeść różne produkty, a nie wyłącznie konkretny deser.

Inaczej wygląda jedzenie emocjonalne. Ochota pojawia się nagle i najczęściej dotyczy konkretnego produktu – czekolady, ciastek czy lodów. Może wystąpić nawet krótko po pełnowartościowym posiłku, zwłaszcza po stresującej sytuacji, w chwili nudy lub wieczorem po intensywnym dniu.

Dietetyk zachęca, aby w takich momentach na chwilę się zatrzymać i zadać sobie pytanie: „Co teraz czuję i czego naprawdę potrzebuję?”

Warto sprawdzić, kiedy zjedliśmy ostatni posiłek, czy pojawiają się fizyczne objawy głodu oraz czy równie atrakcyjny wydaje się inny posiłek niż słodycze.

– Trzeba pamiętać, że głód fizjologiczny i emocjonalny mogą występować jednocześnie. Osoba, która przez wiele godzin nic nie jadła, a dodatkowo przeżywa stres, może odczuwać bardzo silną potrzebę sięgnięcia po produkt dostarczający szybkiej energii – wyjaśnia Marta Wysogląd.

Czy całkowite wyeliminowanie słodyczy to dobre rozwiązanie?

Choć wiele osób rozpoczynających odchudzanie całkowicie rezygnuje ze słodyczy, takie podejście nie zawsze okazuje się skuteczne.

– Im bardziej staramy się unikać zakazanego produktu, tym częściej może on pojawiać się w naszych myślach – mówi dietetyk.

Po złamaniu restrykcyjnych zasad często pojawia się myślenie typu „wszystko albo nic”. Jedno ciastko staje się pretekstem do zjedzenia całego opakowania, a następnie pojawiają się wyrzuty sumienia i kolejna próba jeszcze większych ograniczeń.

Znacznie lepszym rozwiązaniem jest odejście od dzielenia produktów na całkowicie „zakazane” i „dozwolone”.

Światowa Organizacja Zdrowia zaleca, aby cukry wolne dostarczały mniej niż 10 proc. dziennej energii, jednak nie oznacza to konieczności całkowitego wyeliminowania wszystkich słodkich produktów z diety.

U części osób świadomie zaplanowana porcja ulubionego deseru daje większe poczucie kontroli niż restrykcyjne zakazy.

Jak ograniczyć apetyt na słodycze?

Pierwszym krokiem jest obserwacja własnych nawyków. Pomocne może być notowanie przez kilka dni, kiedy pojawia się ochota na słodycze, jakie emocje jej towarzyszą oraz kiedy został zjedzony ostatni posiłek.

Dzięki temu łatwiej zauważyć powtarzające się schematy. Czasem problemem okazuje się nie obecność słodyczy, ale pomijanie śniadania, wielogodzinne przerwy między posiłkami, przewlekły stres czy wieczorne zmęczenie.

Dietetyk zachęca również, aby stworzyć krótką przerwę między impulsem a działaniem.

Można napić się wody, wykonać kilka spokojnych oddechów, przejść się na krótki spacer lub zastanowić się, czy organizm potrzebuje pełnowartościowego posiłku.

Jeżeli jednak po chwili nadal mamy ochotę na słodycze, warto zjeść je świadomie – przy stole, bez telefonu i telewizora.

– Powolne jedzenie pozwala lepiej odczuwać smak oraz szybciej zauważyć moment, w którym dana porcja staje się wystarczająca – wyjaśnia ekspertka.

Sen i regularne posiłki pomagają ograniczyć zachcianki

Na apetyt wpływają nie tylko emocje, ale również codzienne nawyki.

Regularne, odpowiednio zbilansowane posiłki zmniejszają ryzyko silnego głodu, który sprzyja sięganiu po produkty bogate w cukry proste.

Każdy posiłek warto komponować tak, aby zawierał źródło białka, błonnika oraz zdrowych tłuszczów. Dzięki temu sytość utrzymuje się dłużej.

Duże znaczenie ma również odpowiednia ilość snu. Jego niedobór może zwiększać apetyt, nasilać ochotę na produkty wysokoprzetworzone i utrudniać podejmowanie świadomych decyzji żywieniowych.

Ekspertka zwraca uwagę także na sposób, w jaki myślimy o swoich zachowaniach.

– Zamiast mówić: „Znowu nie miałem silnej woli”, lepiej pomyśleć: „Byłem głodny, zmęczony i nie miałem przygotowanego posiłku”. Taki sposób myślenia pomaga szukać rozwiązań zamiast wzmacniać poczucie winy – podkreśla.

Kiedy warto skonsultować się ze specjalistą?

Silna ochota na słodycze sama w sobie nie musi oznaczać problemu zdrowotnego. Konsultacja z dietetykiem lub psychodietetykiem może być jednak pomocna, jeśli jedzeniu towarzyszy utrata kontroli, częste objadanie się, poczucie wstydu lub winy czy naprzemienne stosowanie restrykcyjnych diet i epizodów przejadania się.

W przypadku podejrzenia zaburzeń odżywiania konieczna może być również konsultacja z psychologiem, psychoterapeutą, psychiatrą lub lekarzem.

Jeśli natomiast nagłej zmianie apetytu towarzyszą inne niepokojące objawy, takie jak znaczne wahania masy ciała, wzmożone pragnienie czy wyraźne pogorszenie samopoczucia, warto zgłosić się do lekarza, aby wykluczyć przyczyny zdrowotne.

Jeszcze do niedawna otyłość często postrzegano przede wszystkim jako efekt nieprawidłowej diety i braku aktywności fizycznej. Współczesna medycyna pokazuje jednak, że przyczyn rozwoju choroby może być znacznie więcej. U części pacjentów kluczową rolę odgrywają zaburzenia hormonalne, u innych predyspozycje genetyczne, przewlekły stres, problemy psychiczne czy zaburzenia regulacji apetytu.

To właśnie te różnice określa się mianem fenotypów otyłości. Ich rozpoznanie pozwala lekarzowi dobrać terapię najlepiej dopasowaną do konkretnego pacjenta.

Leczenie powinno być indywidualne

Prof. Karolina Kędzierska-Kapuza wyjaśnia także, jak dziś wygląda leczenie otyłości. Podkreśla, że skuteczna terapia nie powinna ograniczać się do prostego zalecenia „proszę mniej jeść i więcej się ruszać”, lecz musi uwzględniać przyczyny rozwoju choroby u konkretnego pacjenta.

Jednym z tematów rozmowy jest również farmakoterapia, w tym leki inkretynowe (agoniści receptora GLP-1). Ekspertka podkreśla, że decyzja o ich zastosowaniu zawsze powinna być poprzedzona indywidualną oceną stanu zdrowia pacjenta.

Otyłość to choroba, a nie brak silnej woli

Jednym z najważniejszych przesłań odcinka jest przypomnienie, że otyłość została uznana za chorobę przewlekłą. Jej leczenie wymaga profesjonalnej diagnostyki oraz kompleksowego podejścia, obejmującego zmianę stylu życia, wsparcie dietetyczne, psychologiczne, a u części pacjentów także odpowiednio dobraną farmakoterapię.

Coraz większą rolę odgrywa medycyna personalizowana, która uwzględnia indywidualne przyczyny rozwoju choroby zamiast stosowania jednego schematu dla wszystkich.

Czego dowiesz się z odcinka?

W rozmowie Adama Gizy z prof. Karoliną Kędzierską-Kapuzą usłyszysz m.in.:

• czym są fenotypy otyłości,
• jak wygląda ich rozpoznawanie,
• dlaczego dwie osoby z otyłością mogą wymagać zupełnie innego leczenia,
• kiedy farmakoterapia może stanowić element terapii,
• dlaczego otyłość należy traktować jak każdą inną chorobę przewlekłą.

Szukasz specjalisty zajmującego się leczeniem otyłości? Na HaloDoctor.pl znajdziesz lekarzy i dietetyków, którzy pomagają dobrać terapię do indywidualnych potrzeb pacjenta.

Fotostarzenie (z ang. photoaging) to przedwczesne starzenie się skóry, wywołane długotrwałą ekspozycją na promieniowanie ultrafioletowe (UV), a nie samym upływem czasu. W odróżnieniu od starzenia chronologicznego, które zależy głównie od genów, fotostarzenie jest procesem, na który mamy realny wpływ – poprzez ochronę przed słońcem. Objawy najszybciej i najintensywniej pojawiają się na skórze odsłoniętej, czyli na twarzy, szyi i grzbietach dłoni.

Przebarwienia posłoneczne powstają na skórze, ponieważ promieniowanie UV pobudza melanocyty (komórki produkujące barwnik skóry) do nadprodukcji melaniny. To naturalny mechanizm obronny organizmu – melanina ma chronić głębsze warstwy skóry przed uszkodzeniem. Problem pojawia się, gdy ekspozycja na słońce jest zbyt intensywna lub długotrwała: barwnik odkłada się nierównomiernie, tworząc widoczne plamy, czyli tzw. plamy soczewicowate (przebarwienia w kształcie małych, ciemnych plamek, przypominających piegi, ale trwałych).

Promieniowanie UVA, które stanowi zdecydowaną większość promieni docierających do Ziemi, penetruje głęboko do skóry właściwej, uszkadzając fibroblasty, czyli komórki odpowiedzialne za produkcję kolagenu i elastyny. Z kolei UVB działa głównie na naskórek i odpowiada za oparzenia słoneczne. Skumulowany efekt obu rodzajów promieniowania to nie tylko przebarwienia, ale też:

• zmarszczki i bruzdy, szczególnie widoczne wokół oczu i ust,
• utratę jędrności i wiotczenie skóry (efekt elastozy posłonecznej, czyli degradacji włókien elastynowych),
• poszerzone naczynka (teleangiektazje),
• szorstką, matową teksturę skóry,
• w zaawansowanych przypadkach – rogowacenie słoneczne, uznawane za stan przedrakowy.

Jak podkreślają autorzy publikacji w „Przeglądzie Dermatologicznym", zmiany kliniczne związane z fotostarzeniem, takie jak zmarszczki i przebarwienia, są wynikiem nakładania się destrukcyjnego działania promieniowania słonecznego na naturalny, genetycznie uwarunkowany proces starzenia się skóry.

Dlaczego przebarwienia po wakacjach są tak trudne do usunięcia

Wiele osób zakłada, że przebarwienia posłoneczne znikną same, gdy tylko opalenizna zejdzie. Niestety, nadmiar melaniny odkłada się nie tylko w naskórku, ale czasem także w głębszej warstwie – skórze właściwej. Im głębiej zalega barwnik, tym trudniej się go pozbyć domowymi metodami pielęgnacyjnymi.

Dodatkowym utrudnieniem jest mechanizm błędnego koła: skóra z przebarwieniami jest bardziej wrażliwa na kolejną ekspozycję słoneczną, a to sprzyja nawrotom i pogłębianiu się plam. Dlatego specjaliści podkreślają, że skuteczne leczenie przebarwień posłonecznych musi iść w parze z restrykcyjną fotoprotekcją, czyli codziennym stosowaniem kremów z filtrem, nawet w miesiącach jesienno-zimowych.

Warto też wiedzieć, że przebarwienia mogą mieć różne podłoże – oprócz plam posłonecznych mogą to być również przebarwienia pozapalne (powstałe np. po trądziku) czy ostuda. Rozróżnienie typu przebarwienia jest istotne, ponieważ różne rodzaje plam reagują na terapię w różnym tempie i wymagają nieco innego podejścia.

Metody medycyny estetycznej stosowane w leczeniu przebarwień posłonecznych

Gabinety medycyny estetycznej i dermatologii oferują dziś szereg zabiegów, które pozwalają skutecznie zredukować przebarwienia posłoneczne i spłycić inne oznaki fotostarzenia. Do najczęściej stosowanych metod należą:

Peelingi chemiczne – kwasy (np. glikolowy, migdałowy, pirogronowy) złuszczają wierzchnie warstwy naskórka, przyspieszając usuwanie komórek z nadmiarem melaniny i wyrównując koloryt skóry.

Laseroterapia – lasery frakcyjne oraz lasery działające na zasadzie selektywnej fototermolizy (niszczenia konkretnych struktur, w tym barwnika, bez uszkadzania otaczającej tkanki) pozwalają precyzyjnie rozbić skupiska melaniny.

Zabiegi z użyciem światła IPL (Intense Pulsed Light) – intensywne światło pulsacyjne redukuje przebarwienia oraz poszerzone naczynka, wyrównując koloryt skóry.

Mezoterapia igłowa – dostarczanie substancji rozjaśniających (np. kwasu traneksamowego czy witaminy C) bezpośrednio w głąb skóry.

Preparaty z kwasem traneksamowym, hydrochinonem, kwasem azelainowym lub kojowym – stosowane miejscowo, hamują aktywność tyrozynazy, czyli enzymu kluczowego w procesie produkcji melaniny.

Zgodnie z przeglądem systematycznym opublikowanym w czasopiśmie naukowym poświęconym dermatologii, retinoidy miejscowe oraz laseroterapia należą do interwencji o najlepiej udokumentowanej skuteczności w leczeniu przebarwień pozapalnych, choć terapia laserowa bywa jedyną metodą dającą całkowite ustąpienie zmian u części pacjentów. Warto jednak pamiętać, że u niektórych osób zabiegi laserowe mogą paradoksalnie nasilić przebarwienia, dlatego dobór metody i parametrów zabiegu zawsze powinien należeć do doświadczonego specjalisty, najlepiej po ocenie fototypu skóry.

Innym przeglądem naukowym potwierdzono, że terapia pierwszego wyboru w przypadku hiperpigmentacji obejmuje zwykle preparaty miejscowe, takie jak hydrochinon czy kwas glikolowy, a w drugiej linii leczenia stosuje się peelingi chemiczne i lasery, pod warunkiem nadzoru wykwalifikowanego specjalisty – ze względu na możliwe działania niepożądane, jak rumień czy złuszczanie naskórka.

Pielęgnacja domowa wspierająca efekty zabiegów

Żaden zabieg gabinetowy nie da trwałego efektu bez odpowiedniej pielęgnacji domowej. Po powrocie z wakacji warto wprowadzić do rutyny:

• filtr przeciwsłoneczny SPF 50 stosowany codziennie, niezależnie od pogody,
• kosmetyki z witaminą C, która działa antyoksydacyjnie i lekko rozjaśniająco,
• retinoidy (pochodne witaminy A), które przyspieszają odnowę naskórka,
• delikatne kwasy złuszczające w niższych stężeniach, stosowane wieczorem,
• nawilżanie skóry, ponieważ osłabiona bariera naskórkowa jest bardziej podatna na podrażnienia.

Fotoprotekcja to element absolutnie kluczowy – bez niej nawet najskuteczniejszy zabieg rozjaśniający straci sens, ponieważ nowa ekspozycja na słońce szybko odbuduje przebarwienia.

Kiedy warto skonsultować się ze specjalistą

Domowa pielęgnacja bywa skuteczna przy niewielkich, powierzchownych przebarwieniach, ale w przypadku zmian utrzymujących się dłużej niż kilka miesięcy, powiększających się lub zmieniających kolor, konieczna jest konsultacja dermatologiczna. Lekarz oceni, czy zmiana ma charakter wyłącznie kosmetyczny, czy wymaga dodatkowej diagnostyki – w tym wykluczenia zmian przedrakowych, o czym wspominają eksperci zajmujący się profilaktyką nowotworów skóry. Regularne kontrole znamion i plam barwnikowych są szczególnie ważne u osób, które w przeszłości doświadczyły poważnych oparzeń słonecznych.

Bibliografia

Ata P., Fotostarzenie skóry, Przegląd Dermatologiczny, 3/2013, https://www.termedia.pl/Fotostarzenie-skory,56,21140,1,0.html

Narodowy Portal Onkologiczny, Profilaktyka nowotworów skóry, pacjent.gov.pl, 2025, https://onkologia.pacjent.gov.pl/pl/profilaktyka/profilaktyka-nowotworow-skory

Mar K. i wsp., Treatment of Post-Inflammatory Hyperpigmentation in Skin of Colour: A Systematic Review, PMC/PubMed, 2024, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC11514325/

Management of hyperpigmentation: Current treatments and emerging therapies, PubMed, 2021, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33998768/

Bowszyc-Dmochowska M. i wsp., Ochrona skóry przed negatywnymi skutkami promieniowania słonecznego, Wiadomości Dermatologiczne (czasopismo naukowe), 2024, https://www.wiadomoscidermatologiczne.pl/artykul/ochrona-skory-przed-negatywnymi-skutkami-promieniowania-slonecznego

Artykuł opracowany z wykorzystaniem AI, zweryfikowany redakcyjnie

Decyzja GIF ma rygor natychmiastowej wykonalności. Oznacza to, że wskazana seria leku nie może być dalej stosowana ani wprowadzana do obrotu do czasu wyjaśnienia sprawy.

Dlaczego lek został wycofany?

Powodem decyzji były wyniki badań przeprowadzonych przez Narodowy Instytut Leków. W 12 spośród 20 przebadanych fiolek wykryto widoczne zanieczyszczenia.

Jak wynika z informacji przekazanych przez GIF, pozostałe parametry jakościowe badanego produktu spełniały wymagania. Ze względu na wykrycie nieprawidłowości zdecydowano jednak o zabezpieczeniu całej wskazanej serii.

Który lek został wycofany?

Wycofanie dotyczy wyłącznie konkretnej serii preparatu:

• Levosimendan Farmak (Levosimendanum) 2,5 mg/ml
• koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji
• opakowanie: 1 fiolka 5 ml
• numer GTIN: 05907637916160
• numer serii: 20825
• termin ważności: 08.2027 r.
• podmiot odpowiedzialny: Farmak International sp. z o.o.

Pozostałe serie tego produktu nie zostały objęte decyzją.

Lek stosowany u pacjentów z ciężką niewydolnością serca

Levosimendan jest lekiem wykorzystywanym w leczeniu pacjentów z ciężką niewydolnością serca. Podawany jest w formie dożylnej infuzji, najczęściej w warunkach szpitalnych.

Niewydolność serca to przewlekła choroba, w której serce nie jest w stanie skutecznie pompować krwi odpowiednio do potrzeb organizmu. W ciężkich przypadkach może prowadzić do duszności, ograniczenia wydolności fizycznej, zatrzymywania płynów w organizmie, a także konieczności hospitalizacji.

Co powinni zrobić pacjenci?

Pacjenci, którzy otrzymali lek w szpitalu, nie powinni samodzielnie podejmować decyzji o przerwaniu leczenia. Preparat jest stosowany pod kontrolą personelu medycznego, dlatego w przypadku pytań dotyczących terapii należy skontaktować się z lekarzem prowadzącym lub personelem placówki, w której podano lek.

Decyzja GIF dotyczy konkretnej serii preparatu, a nie wszystkich leków zawierających lewosimendan.

Nowa usługa, uruchomiona 1 lipca 2026 roku, umożliwia zgłaszanie nieprawidłowości bezpośrednio z poziomu aplikacji mObywatel. Dzięki temu nie trzeba korzystać z przeglądarki internetowej ani wyszukiwać formularza na stronie e-Sanepid – wystarczy telefon.

Jak poinformował Główny Inspektor Sanitarny, dr Paweł Grzesiowski, od uruchomienia funkcji do Państwowej Inspekcji Sanitarnej wpłynęło już 948 zgłoszeń. Najwięcej interwencji pochodziło z największych polskich miast, m.in. Warszawy, Krakowa, Wrocławia, Poznania, Gdańska i Katowic.

– Od uruchomienia usługi, czyli od 1 lipca 2026 r., zgłoszono 948 interwencji. Większość z nich pochodzi z terenu największych miast – Warszawy, Krakowa, Wrocławia, Poznania, Gdańska i Katowic – poinformował Główny Inspektor Sanitarny.

Czego najczęściej dotyczą zgłoszenia?

Z danych Państwowej Inspekcji Sanitarnej wynika, że ponad 80 proc. zgłoszeń dotyczyło obiektów, natomiast pozostałe odnosiły się do produktów.

Najczęściej zgłaszane są:

• nieprawidłowości związane ze stanem higieniczno-sanitarnym,
• problemy dotyczące bezpieczeństwa żywności,
• zastrzeżenia do jakości wody,
• nieprawidłowe warunki pracy,
• żywność oraz suplementy diety budzące wątpliwości.

– Większość zgłoszeń dotyczących obiektów odnosi się do stanu higieniczno-sanitarnego, są też zgłoszenia dotyczące żywienia, jakości wody czy warunków pracy. Z kolei zgłoszenia dotyczące produktów dotyczą prawie wyłącznie żywności i suplementów diety – wyliczał dr Paweł Grzesiowski.

Kiedy warto zgłosić sprawę do Sanepidu?

Nowa funkcja nie służy do zgłaszania każdej nieprzyjemnej sytuacji, ale może być pomocna wtedy, gdy zauważymy nieprawidłowości mogące stanowić zagrożenie dla zdrowia publicznego.

Do Sanepidu warto zgłosić m.in.:

• rażące zaniedbania higieniczne w restauracji lub punkcie gastronomicznym,
• podejrzenie sprzedaży zepsutej lub niewłaściwie przechowywanej żywności,
• problemy z jakością wody przeznaczonej do spożycia,
• wątpliwości dotyczące bezpieczeństwa suplementów diety,
• inne sytuacje mogące wpływać na zdrowie konsumentów.

Każde zgłoszenie jest przekazywane do właściwej jednostki Państwowej Inspekcji Sanitarnej, która ocenia, czy konieczne jest podjęcie dalszych działań.

Czy zgłoszenie przez mObywatela różni się od formularza e-Sanepid?

Nie. Zgłoszenia wysłane za pośrednictwem aplikacji mObywatel trafiają do Państwowej Inspekcji Sanitarnej w taki sam sposób jak te przesyłane przez formularz internetowy dostępny na platformie e-Sanepid.

Różnica polega przede wszystkim na wygodzie. Dzięki aplikacji można zgłosić problem od razu po jego zauważeniu, korzystając z telefonu, bez konieczności otwierania strony internetowej.

Jak podkreśla Główny Inspektor Sanitarny, nowa funkcjonalność jest kolejnym etapem rozwoju cyfrowych usług Państwowej Inspekcji Sanitarnej i ma ułatwić obywatelom kontakt z administracją publiczną.

Woda jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania całego organizmu. Bierze udział m.in. w regulacji temperatury ciała, transporcie składników odżywczych, pracy układu krążenia oraz usuwaniu produktów przemiany materii.

Jak alarmuje NFZ, większość Polaków nie przyjmuje zalecanej ilości płynów, która wynosi około 2–2,5 litra dziennie. Zapotrzebowanie na wodę może być jednak różne i zależy m.in. od wieku, masy ciała, aktywności fizycznej oraz temperatury otoczenia.

W czasie upałów organizm szybciej traci wodę przez pocenie się. Jeśli płyny nie są regularnie uzupełniane, może dojść do odwodnienia.

Nie czekaj na pragnienie. To może być sygnał niedoboru wody

Wiele osób sięga po wodę dopiero wtedy, gdy pojawi się silne pragnienie. Tymczasem jest ono jednym z mechanizmów ostrzegawczych organizmu i może oznaczać, że już doszło do pewnego niedoboru płynów.

Pierwsze objawy odwodnienia mogą być łatwe do zbagatelizowania. Należą do nich m.in.:

• suchość w ustach,
• zmęczenie i osłabienie,
• bóle lub zawroty głowy,
• problemy z koncentracją,
• ciemniejszy kolor moczu,
• spadek wydolności fizycznej.

Przy większym odwodnieniu mogą pojawić się poważniejsze objawy, takie jak przyspieszony oddech, zaburzenia świadomości czy znaczne osłabienie.

Kto powinien szczególnie uważać na odwodnienie?

Nie każdy organizm reaguje na brak wody tak samo. Szczególną ostrożność powinny zachować osoby bardziej narażone na utratę płynów.

Dotyczy to przede wszystkim:

• seniorów – wraz z wiekiem słabnie odczuwanie pragnienia, przez co łatwiej przeoczyć potrzebę uzupełnienia płynów;
• dzieci – ich organizm szybciej traci wodę, szczególnie podczas aktywności i upałów;
• osób z chorobami przewlekłymi – m.in. chorobami serca, nerek czy cukrzycą;
• osób przyjmujących niektóre leki, np. zwiększające wydalanie moczu.

Jak zadbać o prawidłowe nawodnienie podczas upałów?

NFZ przypomina kilka prostych zasad, które pomagają ograniczyć ryzyko odwodnienia:

• pij wodę regularnie, nawet jeśli nie odczuwasz silnego pragnienia;
• wybieraj przede wszystkim wodę bez cukru i dodatków;
• miej butelkę wody zawsze pod ręką;
• urozmaicaj smak wody, np. dodając plasterek cytryny, pomarańczy, miętę lub imbir;
• sięgaj po produkty zawierające dużo wody, takie jak arbuz, ogórek czy truskawki.

Warto ograniczać słodzone napoje, które nie są dobrym sposobem na codzienne nawodnienie i mogą dostarczać dużych ilości cukru.

Odwodnienie latem. Kiedy trzeba reagować?

Jeśli podczas upałów pojawia się silne osłabienie, zawroty głowy, problemy z koncentracją lub inne niepokojące objawy, nie należy ich ignorować.

W pierwszej kolejności warto przenieść się w chłodniejsze miejsce, odpocząć i uzupełniać płyny małymi porcjami. W przypadku nasilonych objawów lub pogorszenia stanu zdrowia konieczna może być konsultacja medyczna.

Latem szczególnie ważne jest, aby nie traktować wody jako napoju „na później”. Regularne picie pomaga organizmowi lepiej radzić sobie z wysoką temperaturą i zmniejsza ryzyko odwodnienia.

Coraz więcej kobiet wybiera nowoczesny test HPV

Według danych NFZ w pierwszych sześciu miesiącach 2026 roku z programu profilaktyki raka szyjki macicy skorzystało 450 509 kobiet. Spośród nich aż 412 419 wykonało test HPV HR, natomiast tradycyjną cytologię wybrało jedynie 38 090 pacjentek.

To oznacza, że nowa metoda bardzo szybko stała się dominującym sposobem badań przesiewowych. Co więcej, liczba wykonanych testów HPV HR w pierwszym półroczu 2026 roku była ponad dwukrotnie wyższa niż w całym drugim półroczu 2025 roku.

NFZ zwraca również uwagę na poprawę zgłaszalności do programu. W całym 2024 roku z badań skorzystało około 11,35 proc. uprawnionych kobiet, natomiast już w pierwszej połowie 2026 roku odsetek ten wzrósł do 14,65 proc.

Dlaczego test HPV HR jest skuteczniejszy od cytologii?

Najważniejsza różnica polega na sposobie wykrywania zagrożenia.

Tradycyjna cytologia polega na ocenie komórek pobranych z szyjki macicy pod mikroskopem. Test HPV HR działa inaczej – wykrywa materiał genetyczny wirusa brodawczaka ludzkiego wysokiego ryzyka (HPV), który odpowiada za zdecydowaną większość przypadków raka szyjki macicy.

Dzięki temu możliwe jest wykrycie zagrożenia jeszcze zanim dojdzie do rozwoju zmian nowotworowych lub na bardzo wczesnym etapie choroby.

NFZ podkreśla, że nowa metoda pozwala szybciej identyfikować kobiety wymagające dalszej diagnostyki i leczenia.

Co dzieje się po dodatnim wyniku?

Dane NFZ pokazują, że do połowy lipca 2026 roku oceniono już ponad 639 tysięcy badań HPV HR.

W 8,25 proc. przypadków wynik testu był dodatni, co oznaczało konieczność wykonania dodatkowego badania – cytologii na podłożu płynnym (LBC).

Taką diagnostykę przeprowadzono u 52 782 kobiet, a u ponad połowy z nich – około 54 proc. – potwierdzono nieprawidłowe zmiany komórkowe wymagające dalszej kontroli lub leczenia.

To pokazuje, że nowy model badań pozwala skuteczniej wyłapywać pacjentki znajdujące się w grupie podwyższonego ryzyka.

Gdzie można wykonać badanie?

Test HPV HR jest dostępny bezpłatnie w ramach programu profilaktyki raka szyjki macicy.

Obecnie badanie wykonuje 1979 placówek w całej Polsce, w tym:

• 1676 poradni ginekologiczno-położniczych,
• 303 gabinety położnych podstawowej opieki zdrowotnej.

Do wykonania badania nie jest potrzebne skierowanie.

Na wizytę można zapisać się również online za pośrednictwem Internetowego Konta Pacjenta lub aplikacji mojeIKP.

Od sierpnia cytologia znika z programu

NFZ przypomina, że wszystkie wymazy pobrane metodą tradycyjnej cytologii do 31 lipca 2026 roku zostaną jeszcze ocenione i rozliczone w okresie przejściowym, który potrwa do 31 sierpnia 2026 roku.

Od tego momentu cały program profilaktyki raka szyjki macicy będzie opierał się już wyłącznie na badaniach z wykorzystaniem testu HPV HR.

Eksperci: zgłaszalność rośnie, ale nadal jest zbyt niska

Choć liczba kobiet korzystających z badań profilaktycznych wyraźnie wzrosła, NFZ podkreśla, że wciąż znaczna część uprawnionych Polek nie wykonuje badań przesiewowych.

Regularna profilaktyka pozostaje najskuteczniejszym sposobem ograniczania zachorowań i wykrywania raka szyjki macicy na etapie, gdy leczenie daje największe szanse na pełne wyleczenie.

9 sierpnia obchodzimy Dzień Miłośników Książek – święto, które co roku przypomina, jak wiele potrafi zmienić dobra lektura. Z tej okazji postanowiliśmy odejść od typowych list „książek na wakacje” i zaproponować coś innego: trzy pozycje, które mogą naprawdę pomóc osobom zmagającym się z otyłością – oraz ich bliskim.

Otyłość wciąż bywa postrzegana jako kwestia silnej woli czy estetyki. Tymczasem to przewlekła choroba, uwarunkowana czynnikami metabolicznymi, hormonalnymi, psychologicznymi i środowiskowymi. W Polsce nadmierną masę ciała ma już ponad połowa dorosłych, a mimo to wiedza na temat mechanizmów tej choroby wciąż jest w społeczeństwie niewielka.

Dobra książka o otyłości potrafi zrobić coś, czego nie zrobi żadna infografika – pokazuje ludzką historię, tłumaczy trudne mechanizmy prostym językiem i daje poczucie, że z chorobą można się zmierzyć bez wstydu.

„Zmiana zaczyna się w głowie” – gdy lekarka pisze do pacjenta, a nie do kolegi po fachu

Autorką tej wydanej w 2026 roku książki jest Anna Sankowska-Dobrowolska, specjalistka chorób wewnętrznych i obesitolożka certyfikowana przez Polskie Towarzystwo Leczenia Otyłości oraz Polskie Towarzystwo Badań nad Otyłością. Przez lata pracy szpitalnej obserwowała skutki nieleczonej otyłości – cukrzycę typu 2, nadciśnienie tętnicze, choroby serca. To doświadczenie legło u podstaw książki, w której autorka przekonuje: dopóki nie zaczniemy leczyć samej otyłości, będziemy tylko walczyć z jej powikłaniami.

Co wyróżnia tę pozycję na tle wielu innych poradników?

• Łączy medycynę opartą na faktach z psychodietetyką, zamiast ograniczać się do samych zaleceń żywieniowych.
• Wyjaśnia współczesne możliwości leczenia otyłości przystępnym językiem, bez zbędnego żargonu.
• Skupia się na całym człowieku, a nie tylko na liczbie na wadze.
• Powstała z myślą o pacjentach, a nie wyłącznie o specjalistach.

To pozycja dla osób, które chcą zrozumieć, dlaczego dotychczasowe diety nie przynosiły trwałego efektu, i szukają kogoś, kto wytłumaczy to bez oceniania.

„Waga Zmiany” – książka z kartami pracy, czyli teoria połączona z działaniem

Drugą propozycją jest książka Tomasza Witaszka, specjalisty medycyny rodzinnej i obesitologa, który pracował z ponad tysiącem pacjentów zmagających się z chorobą otyłościową. „Waga Zmiany”, wydana w 2026 roku, łączy rzetelną wiedzę kliniczną z praktycznym doświadczeniem gabinetowym.

Autor tłumaczy między innymi mechanizmy działania leków stosowanych obecnie w leczeniu otyłości oraz to, jak podejmowane są decyzje terapeutyczne. Duży nacisk kładzie na znaczenie wsparcia emocjonalnego w procesie zmiany nawyków – bo, jak pokazuje praktyka lekarska, sama wiedza o kaloriach rzadko wystarcza, by zmienić zachowanie na stałe.

To, co odróżnia tę książkę od typowego poradnika, to dołączone „Karty pracy” w formie praktycznego e-booka. Zawierają one:

• kwestionariusze pomagające ocenić własne nawyki żywieniowe,
• ćwiczenia wspierające budowanie motywacji,
• zadania do samodzielnej pracy między kolejnymi etapami zmiany.

Dzięki temu książka nie kończy się na czytaniu – zachęca do konkretnego działania, krok po kroku, we własnym tempie.

„My, skrajnie otyli” – reportaż, który zmienia sposób patrzenia na chorobę

Trzecia propozycja różni się od pozostałych dwóch. To nie poradnik, lecz poruszający reportaż Magdaleny Gajdy, pierwsza na polskim rynku wydawniczym książka, w której osoby chorujące na otyłość skrajnie olbrzymią opowiadają o swoim życiu własnymi słowami. Autorka jest pierwszą polską Społeczną Rzeczniczką Praw Osób Chorych na Otyłość i sama przeszła długą drogę leczenia, w tym dwie operacje bariatryczne.

W książce specjaliści starają się odpowiedzieć na pytanie, dlaczego u niektórych osób choroba rozwija się do tak skrajnej postaci, że zagraża życiu. Reportaż porusza również temat stygmatyzacji – sposobu, w jaki społeczeństwo mówi i myśli o osobach z dużą nadwagą, oraz jak bardzo utrudnia to szukanie pomocy.

Dlaczego warto po nią sięgnąć?

• Pokazuje ludzki wymiar choroby, który łatwo umyka w rozmowach o kaloriach i dietach.
• Daje głos osobom, które rzadko mają szansę opowiedzieć własną historię.
• Uwrażliwia czytelnika na skalę stygmatyzacji osób chorych na otyłość.
• Może pomóc bliskim osób zmagających się z otyłością lepiej zrozumieć ich sytuację.

Choć wydana w 2024 roku, wciąż pozostaje jedną z najważniejszych polskich publikacji o tym, jak naprawdę wygląda życie z otyłością skrajną.

Dlaczego czytanie o otyłości ma sens

Wiedza o mechanizmach choroby otyłościowej pomaga zredukować poczucie winy, które towarzyszy wielu pacjentom. Otyłość, podobnie jak inne choroby przewlekłe, wymaga leczenia dopasowanego do przyczyny, a nie wyłącznie silnej woli. Książki napisane przez specjalistów – lekarzy i obesitologów – pozwalają zrozumieć, że skuteczne leczenie łączy dziś podejście medyczne, żywieniowe i psychologiczne.

Warto pamiętać, że żadna książka nie zastąpi konsultacji z lekarzem czy dietetykiem, ale dobrze dobrana lektura może:

• uporządkować wiedzę zdobywaną dotąd z niepewnych źródeł,
• zmniejszyć poczucie osamotnienia w chorobie,
• zmotywować do rozmowy ze specjalistą o dostępnych metodach leczenia,
• pomóc bliskim lepiej zrozumieć, z czym mierzy się osoba chorująca na otyłość.

Jak wybrać książkę dopasowaną do własnych potrzeb?

Nie każda z trzech opisanych pozycji będzie odpowiednia na każdym etapie zmagań z chorobą. Warto dopasować wybór do tego, czego aktualnie szukamy:

• Jeśli dopiero zaczynasz zgłębiać temat leczenia otyłości i chcesz zrozumieć mechanizmy choroby – sięgnij po „Zmianę zaczyna się w głowie”.
• Jeśli szukasz nie tylko wiedzy, ale i konkretnych narzędzi do pracy nad nawykami – wybierz „Wagę Zmiany” z dołączonymi kartami pracy.
• Jeśli potrzebujesz poczuć, że ktoś rozumie Twoje doświadczenie, albo chcesz lepiej zrozumieć bliską osobę – „My, skrajnie otyli” pokaże Ci tę chorobę od strony ludzkich historii.

Żadna z tych książek nie obiecuje cudownej, szybkiej metody na odchudzanie – i to właśnie ich największa wartość. Zamiast tego oferują rzetelną wiedzę, praktyczne wsparcie i empatię, których często brakuje w internetowych poradnikach. Otyłość to choroba przewlekła, a nie kwestia braku silnej woli – i coraz więcej wartościowych książek pomaga to zrozumieć. Z okazji Dnia Miłośników Książek polecamy trzy najnowsze pozycje: dwie napisane przez lekarzy-obesitologów, łączące wiedzę medyczną z praktycznym wsparciem, oraz poruszający reportaż pokazujący ludzki wymiar tej choroby. Każda z nich może być pomocna na innym etapie zmagań z nadmierną masą ciała – dla siebie lub dla bliskiej osoby.

Bibliografia

Sankowska-Dobrowolska A.: Zmiana zaczyna się w głowie. Nowe spojrzenie na leczenie otyłości, Wydawnictwo Zwierciadło, 2026. Dostępny w: https://sklep.zwierciadlo.pl/produkt/ksiazki/zdrowie-i-uroda/zmiana-zaczyna-sie-w-glowie-nowe-spojrzenie-na-leczenie-otylosci

Witaszek T.: Waga Zmiany, Polskie Towarzystwo Medycyny Rodzinnej, 2026. Dostępny w: https://ptmr.info.pl/ksiazka-waga-zmiany/

Gajda M.: My, skrajnie otyli, Wydawnictwo RM, 2024. Dostępny w: https://www.rm.com.pl/product-pol-2126-My-skrajnie-otyli.html

Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej: Otyłość w pigułce, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH-PIB. Dostępny w: https://ncez.pzh.gov.pl/zdrowe-odchudzanie/otylosc-w-pigulce/

Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej: Jaka dieta w otyłości – zalecenia i jadłospis do pobrania, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH-PIB, 2023. Dostępny w: https://ncez.pzh.gov.pl/zdrowe-odchudzanie/jaka-dieta-w-otylosci-zalecenia-i-jadlospis-do-pobrania/

Ministerstwo Zdrowia, Pacjent.gov.pl: Otyłość hormonalna – problem nie tylko z wagą. Dostępny w: https://pacjent.gov.pl/otylosc-hormonalna-problem-nie-tylko-z-waga

Artykuł opracowany z wykorzystaniem AI, zweryfikowany redakcyjnie

To najczęściej powtarzane hasło w kontekście odchudzania. Brzmi logicznie, ale w praktyce jest zbyt dużym uproszczeniem. Sam deficyt kaloryczny, czyli sytuacja, w której spożywamy mniej energii niż zużywamy, to nie wszystko. Znaczenie ma również jakość posiłków.

Talerz o odpowiedniej kaloryczności, w którym brakuje białka i błonnika, nie zapewni sytości na dłużej. Efekt? Szybko powracający głód, rozdrażnienie i większe ryzyko podjadania. To prosta droga do porzucenia diety i powrotu do starych nawyków.

Podobnie jest z aktywnością fizyczną. Traktowana wyłącznie jako narzędzie do spalania kalorii, szybko przestaje motywować – zwłaszcza gdy efekty na wadze nie są tak szybkie, jak byśmy chcieli. Tymczasem ruch niesie ze sobą znacznie więcej korzyści zdrowotnych niż tylko redukcję masy ciała, dlatego warto dobrać taki rodzaj aktywności, który sprawia przyjemność.

Eksperci Narodowego Centrum Edukacji Żywieniowej (NCEZ) podkreślają, że kluczowa w skutecznej redukcji masy ciała jest trwała zmiana nawyków żywieniowych – a nie chwilowe ograniczenia.

Mit 2: Podczas odchudzania musisz czuć głód

Wiele osób uważa, że głód to znak, że dieta „działa”. To błędne przekonanie, które może przynieść więcej szkody niż pożytku. Stały, niezaspokojony głód powoduje zmęczenie, pogarsza koncentrację, zmniejsza chęć do aktywności fizycznej i zwiększa ryzyko epizodów objadania się.

Jak wskazują specjaliści NCEZ, uporczywy głód w trakcie odchudzania nie świadczy o skuteczności diety, lecz o jej nieprawidłowym zbilansowaniu. Prawidłowo skomponowany posiłek – zgodny na przykład z modelem Talerza Zdrowego Żywienia – powinien zaspokajać głód na co najmniej 3–4 godziny.

Jeśli głód pojawia się znacznie szybciej, to sygnał, że posiłek był zbyt mało kaloryczny lub źle zbilansowany, a nie dowód na to, że dieta jest wyjątkowo skuteczna.

Mit 3: Restrykcyjne diety i głodówki dają najlepsze i trwałe efekty

Diety obiecujące błyskawiczną utratę wagi cieszą się dużą popularnością, zwłaszcza przed sezonem urlopowym. Tymczasem eksperci portalu Diety NFZ ostrzegają, że zdrowa, dobrze zbilansowana dieta pozwala tracić około 0,5–1 kg tygodniowo. Wszystko, co obiecuje znacznie szybsze efekty, wiąże się zwykle z niedoborami składników odżywczych i trudnościami w długotrwałym stosowaniu.

Takie diety najczęściej kończą się efektem jo-jo, czyli powrotem – a często przekroczeniem – wyjściowej masy ciała. Jak zauważają eksperci NCEZ, ponad 95 proc. osób odchudzających się w sposób restrykcyjny ponownie przybiera na wadze.

Głodówka to jedna z najbardziej ryzykownych form restrykcji. Serwis Pacjent.gov.pl, prowadzony przez Ministerstwo Zdrowia, wskazuje, że głodówka nie jest metodą skutecznej, długotrwałej redukcji masy ciała i może prowadzić do poważnych powikłań, w tym zaburzeń pracy serca i układu pokarmowego.

Warto pamiętać, że szybki spadek masy ciała na restrykcyjnej diecie wynika najczęściej z:

• utraty wody z organizmu,
• spadku masy mięśniowej, a nie tkanki tłuszczowej,
• spowolnienia tempa przemiany materii,
• zwiększonego ryzyka niedoborów witamin i składników mineralnych.

Mit 4: Pieczywo i ziemniaki tuczą, więc trzeba je wyeliminować

Wiele osób odchudzających się rezygnuje z pieczywa i ziemniaków w przekonaniu, że to one odpowiadają za nadmiar kilogramów. Eksperci NCEZ jasno podkreślają: nie ma jednego produktu, który samodzielnie powoduje przyrost masy ciała, tak jak nie ma produktu, który cudownie przyspiesza odchudzanie.

O wzroście masy ciała decyduje całościowy bilans energetyczny, a nie pojedynczy składnik jadłospisu. Ziemniaki są stosunkowo niskoenergetyczne – porcja 250 g ugotowanych ziemniaków to około 180 kcal. Dopiero dodatki, takie jak tłusty sos czy skwarki, znacząco zwiększają kaloryczność dania.

Produkty zbożowe pełnoziarniste i ziemniaki mają wysoką wartość odżywczą i dobrze sycą, dlatego – w rozsądnych ilościach – mogą, a nawet powinny, znaleźć się w diecie redukcyjnej.

Mit 5: Na diecie trzeba całkowicie zrezygnować ze słodyczy

Słodycze kojarzą się z „zakazanym owocem” diety odchudzającej. Tymczasem całkowita eliminacja ulubionych produktów często działa odwrotnie do zamierzonego efektu – zwiększa na nie ochotę i sprzyja epizodom objadania się.

Jak wskazują eksperci NCEZ, dieta oparta na sztywnych zakazach bywa mniej skuteczna niż dieta elastyczna, ponieważ trudno ją utrzymać na dłużej. Pomocna może być tu zasada 80/20 – 80 proc. posiłków stanowią produkty pełnowartościowe i odżywcze, a do 20 proc. można przeznaczyć na mniej odżywcze przekąski, w tym ulubione słodycze.

Mit 6: Suplementy diety na odchudzanie są skutecznym rozwiązaniem

Rynek suplementów wspomagających odchudzanie rośnie w tempie, które trudno nie zauważyć. Reklamy obiecują spalanie tłuszczu bez wysiłku, szybką redukcję apetytu czy przyspieszenie metabolizmu. Rzeczywistość wygląda zupełnie inaczej.

Eksperci NCEZ powołują się na metaanalizę 111 badań klinicznych z randomizacją opublikowaną w 2023 roku, która wykazała, że zażywanie większości preparatów odchudzających nie przynosiło żadnego efektu albo efekt ten był znikomy. Dodatkowym problemem jest to, że część suplementów na rynku zawiera niedozwolone, nielegalne substancje, co stanowi realne zagrożenie dla zdrowia.

Dlaczego mity o odchudzaniu są szkodliwe?

Powielanie nieprawdziwych informacji o diecie ma realne konsekwencje. Osoby stosujące się do mitów często:

• wprowadzają zbyt restrykcyjne zasady, których nie da się utrzymać na dłużej,
• narażają się na niedobory pokarmowe i pogorszenie samopoczucia,
• doświadczają efektu jo-jo i utraty motywacji,
• rezygnują z profesjonalnej pomocy dietetyka na rzecz niesprawdzonych metod.

Zamiast szukać „cudownej” diety czy produktu, warto oprzeć się na sprawdzonych źródłach wiedzy i jeśli to możliwe, skorzystać z konsultacji specjalisty.

Odchudzanie oparte na mitach – głodówkach, eliminacji całych grup produktów czy cudownych suplementach – zwykle kończy się efektem jo-jo i frustracją. Skuteczna redukcja masy ciała wymaga trwałej zmiany nawyków żywieniowych, odpowiednio zbilansowanych posiłków i rozsądnego podejścia do ulubionych produktów. Warto czerpać wiedzę z rzetelnych źródeł i w razie wątpliwości skonsultować się z dietetykiem.

Bibliografia

Pacyna-Szymańska S.: 5 popularnych mitów dotyczących redukcji masy ciała, które należy obalić, Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej, 2025. Dostępny w: https://ncez.pzh.gov.pl/zdrowe-odchudzanie/5-popularnych-mitow-dotyczacych-redukcji-masy-ciala-ktore-nalezy-obalic/

Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej: Suplementy diety na odchudzanie – mit w walce z otyłością, 2025. Dostępny w: https://ncez.pzh.gov.pl/zdrowe-odchudzanie/suplementy-diety-na-odchudzanie-mit-w-walce-z-otyloscia/

Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej: Nie odmawiaj sobie… diety, 2023. Dostępny w: https://ncez.pzh.gov.pl/abc-zywienia/nie-odmawiaj-sobie-diety/

Diety NFZ: Moda na restrykcyjne diety – dlaczego mogą zagrażać Twojemu zdrowiu?, Narodowy Fundusz Zdrowia, 2024. Dostępny w: https://diety.nfz.gov.pl/porady/zdrowe-nawyki/moda-na-restrykcyjne-diety-dlaczego-moga-zagrazac-twojemu-zdrowiu

Ministerstwo Zdrowia, Pacjent.gov.pl: O restrykcjach w diecie, 2024. Dostępny w: https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/o-restrykcjach-w-diecie

Pawluk I., Gosa P., Jodkiewicz M. i wsp.: Nadwaga i otyłość. Małymi krokami do zdrowia, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH-PIB, 2022. Dostępny w: https://ncez.pzh.gov.pl/wp-content/uploads/2022/12/Nadwaga-i-otylosc.-Malymi-Krokami-do-Zdrowia..pdf

Artykuł opracowany z wykorzystaniem AI, zweryfikowany redakcyjnie