Oba napoje łączy jedno – prostota i niski koszt. Nie trzeba kupować drogich suplementów ani specjalistycznych preparatów, wystarczy cytryna, ocet jabłkowy i szklanka wody. To właśnie dlatego oba „patenty” od lat krążą w internecie jako naturalne wsparcie odchudzania. Zwolennicy tych metod przypisują im zdolność przyspieszania metabolizmu, oczyszczania organizmu z toksyn czy spalania tkanki tłuszczowej. Warto jednak rozdzielić te dwa produkty, bo naukowe dowody na ich temat wyglądają zupełnie inaczej.

Woda z cytryną a odchudzanie – co mówią badania?

Zacznijmy od wody z cytryną, bo tu sprawa jest najprostsza. Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej (NCEZ), instytucja działająca przy Narodowym Instytucie Zdrowia Publicznego PZH, jasno wskazuje, że choć woda z cytryną pita na czczo jest często uważana za czynnik zwiększający redukcję masy ciała, nie ma badań potwierdzających tę teorię. Innymi słowy – sama cytryna dodana do wody nie ma żadnego udokumentowanego, bezpośredniego wpływu na spalanie tkanki tłuszczowej.

Skąd zatem tak duża popularność tego napoju? Odpowiedź jest prostsza, niż mogłoby się wydawać, i wcale nie ma nic wspólnego z magicznym działaniem cytryny. Chodzi o efekty pośrednie, które rzeczywiście mogą mieć znaczenie w procesie odchudzania:

• Lepsze nawodnienie organizmu. Osoby, którym nie smakuje zwykła woda, chętniej sięgają po nią, gdy ma orzeźwiający, cytrynowy smak. Prawidłowe nawodnienie wspiera metabolizm i ułatwia kontrolowanie apetytu, bo uczucie pragnienia bywa mylone z głodem.
• Zastąpienie słodkich napojów. Jeśli woda z cytryną zastępuje sok, colę czy inny słodzony napój, realnie zmniejsza to dzienną podaż kalorii – i to jest już konkretny, mierzalny efekt.
• Rytuał wspierający nawyki. Wypicie szklanki wody zaraz po przebudzeniu bywa dla wielu osób pierwszym, prostym krokiem do zmiany stylu życia, co może ułatwiać wprowadzanie kolejnych, zdrowszych nawyków.

Warto też pamiętać o ograniczeniach. Kwas cytrynowy zawarty w soku z cytryny może nasilać dolegliwości u osób z refluksem żołądkowo-przełykowym, zgagą lub chorobą wrzodową. Regularny kontakt kwaśnego napoju ze szkliwem zębów sprzyja też jego erozji, dlatego dentyści zalecają picie takich napojów przez słomkę i płukanie jamy ustnej wodą po ich spożyciu.

Ocet jabłkowy – bardziej złożona historia

Ocet jabłkowy to zupełnie inna sprawa niż woda z cytryną, ponieważ w jego przypadku badania faktycznie istnieją – i to w dodatku budzące spore kontrowersje. Głównym składnikiem odpowiedzialnym za potencjalne działanie octu jest kwas octowy, który powstaje w procesie podwójnej fermentacji soku jabłkowego.

Metaanaliza badań randomizowanych z kontrolą placebo, opublikowana w 2025 roku i obejmująca 10 badań oraz 789 uczestników z nadwagą lub cukrzycą typu 2, wykazała, że codzienne spożywanie octu jabłkowego istotnie statystycznie zmniejszało masę ciała, wskaźnik BMI oraz obwód talii. Efekty te utrzymały się nawet po wykluczeniu badań o wysokim ryzyku błędu systematycznego. Autorzy zaznaczają jednak, że wielkość tych efektów była umiarkowana, a wyniki dla innych parametrów składu ciała nie były już istotne statystycznie.

Sprawę komplikuje jednak historia jednego z najbardziej cytowanych badań na ten temat – libańskiego badania z udziałem młodzieży i młodych dorosłych z nadwagą i otyłością, które sugerowało spektakularne efekty octu jabłkowego. W 2025 roku w czasopiśmie „BMJ Nutrition, Prevention & Health” ukazała się analiza statystyczna kwestionująca wiarygodność tych danych – zwrócono uwagę na nieprawdopodobne charakterystyki danych i skrajnie duże efekty przypisywane octowi jabłkowemu w tym konkretnym badaniu. 

Niezależnie od kontrowersji wokół tego jednego badania, mechanizm działania octu jabłkowego wydaje się prawdopodobny. Kwas octowy może:

• spowalniać opróżnianie żołądka, co wydłuża uczucie sytości po posiłku,
• łagodnie obniżać poposiłkowy wzrost poziomu glukozy we krwi,
• w niewielkim stopniu zwiększać wrażliwość tkanek na insulinę.

Efekty te są jednak niewielkie i nie zastąpią deficytu kalorycznego, aktywności fizycznej ani leczenia dietetycznego prowadzonego pod okiem specjalisty.

Ryzyko i skutki uboczne octu jabłkowego

Ocet jabłkowy, w przeciwieństwie do wody z cytryną, niesie ze sobą realne ryzyko zdrowotne, jeśli jest spożywany nieprawidłowo. Jego pH wynosi zwykle od 2,5 do 3,0, czyli jest silnie kwaśny. Do najczęściej opisywanych w literaturze medycznej działań niepożądanych należą:

• Erozja szkliwa zębów. Badania publikowane w czasopiśmie „Clinical Laboratory” wykazały, że po czterech godzinach bezpośredniego kontaktu octu ze szkliwem dochodziło do utraty od kilku do kilkunastu procent zawartych w nim minerałów.
• Podrażnienie przełyku i błony śluzowej żołądka, szczególnie u osób z refluksem żołądkowo-przełykowym.
• Interakcje z lekami – ocet jabłkowy może nasilać działanie leków moczopędnych oraz preparatów obniżających poziom potasu, co przy długotrwałym stosowaniu grozi hipokaliemią (niedoborem potasu we krwi).
• Spowolnienie opróżniania żołądka, co może być niekorzystne dla osób z gastroparezą lub cukrzycą typu 1.

Aby ograniczyć ryzyko, zaleca się, by nie przekraczać dawki około 15–30 ml (jedna–dwie łyżki stołowe) dziennie, zawsze rozcieńczać ocet w dużej ilości wody i pić go przez słomkę, a mycie zębów odłożyć na co najmniej pół godziny po spożyciu.

Co naprawdę pomaga w odchudzaniu?

Zarówno woda z cytryną, jak i ocet jabłkowy bywają wygodnym, medialnym skrótem myślowym – łatwiej uwierzyć w prosty patent niż zmierzyć się ze zmianą stylu życia. Tymczasem skuteczne, długotrwałe obniżenie masy ciała opiera się na kilku sprawdzonych filarach, które potwierdzają wytyczne Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości oraz materiały edukacyjne Narodowego Funduszu Zdrowia:

• trwały, umiarkowany deficyt kaloryczny dopasowany do indywidualnych potrzeb,
• regularna aktywność fizyczna, łącząca trening wytrzymałościowy i siłowy,
• odpowiednia podaż białka i błonnika, wspierająca uczucie sytości,
• dobry sen i redukcja przewlekłego stresu, które wpływają na gospodarkę hormonalną,
• w razie potrzeby – konsultacja z lekarzem, dietetykiem lub psychodietetykiem, szczególnie przy otyłości i chorobach współistniejących.

Domowe sposoby, takie jak woda z cytryną czy ocet jabłkowy, mogą być miłym dodatkiem do zdrowej diety – ale traktowanie ich jako głównej metody odchudzania prowadzi zwykle do rozczarowania i utraty motywacji.

Woda z cytryną nie ma potwierdzonego naukowo wpływu na odchudzanie – jej ewentualne korzyści wynikają głównie z lepszego nawodnienia i ograniczenia słodkich napojów. Ocet jabłkowy wykazuje w badaniach niewielki, ale mierzalny wpływ na masę ciała, choć część głośnych doniesień na ten temat budzi dziś poważne wątpliwości metodologiczne. Oba produkty mogą być bezpiecznym dodatkiem do diety, pod warunkiem zachowania umiaru i odpowiedniego rozcieńczenia, szczególnie w przypadku octu. Żaden z nich nie zastąpi jednak deficytu kalorycznego, aktywności fizycznej i, w razie potrzeby, konsultacji ze specjalistą.

Bibliografia

Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej (NCEZ, NIZP PZH), Czy warto pić wodę z cytryną i sodą oczyszczoną?, ncez.pzh.gov.pl, 2023, https://ncez.pzh.gov.pl/abc-zywienia/czy-warto-pic-wode-z-cytryna-i-soda-oczyszczona/

Xu et al., Effect of Apple Cider Vinegar Intake on Body Composition in Humans with Type 2 Diabetes and/or Overweight: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials, PMC (National Library of Medicine), 2025, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12472926/

Malbouby V., Trexler E.T., Heathers J., Improbable data characteristics and extreme effects of apple cider vinegar on weight loss, BMJ Nutrition, Prevention & Health, PubMed, 2025, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40771528/

Serwis Zdrowie (Polska Agencja Prasowa), Ocet jabłkowy może zaszkodzić zębom?, zdrowie.pap.pl, 2021, https://zdrowie.pap.pl/fakty-i-mity/dieta/ocet-jablkowy-moze-zaszkodzic-zebom

Blefaroplastyka, czyli plastyka powiek, to zabieg chirurgiczny polegający na usunięciu nadmiaru skóry, a czasem także tkanki tłuszczowej i fragmentu mięśnia okrężnego oka, w obrębie powiek górnych lub dolnych. Z wiekiem skóra traci elastyczność, a struktury podtrzymujące powiekę słabną. Efektem jest opadająca, „ciężka” powieka górna oraz workowatość pod oczami. Zjawisko to nasila się zwykle po 40.–50. roku życia, choć może pojawić się wcześniej, jeśli ktoś ma predyspozycje genetyczne.

Zabieg bywa wykonywany z dwóch powodów: estetycznego i medycznego. Warto od razu wyjaśnić tę różnicę, bo ma ona duże znaczenie praktyczne – także finansowe. Blefaroplastyka odgrywa istotną rolę w odmładzaniu twarzy, a górna i dolna plastyka powiek są wskazane w leczeniu nadmiaru skóry lub tkanki tłuszczowej oczodołu, co pokazuje, że zabieg ten łączy efekt estetyczny z realną poprawą komfortu widzenia. 

Wskazania do zabiegu – nie tylko estetyka

Blefaroplastyka najczęściej kojarzy się z medycyną estetyczną, ale w wielu przypadkach ma również uzasadnienie zdrowotne. Do najważniejszych wskazań należą:

• znaczne ograniczenie pola widzenia spowodowane nadmiarem skóry zwisającej nad rzęsami (szczególnie od strony skroniowej),
• opadanie powieki górnej (ptoza), utrudniające czytanie, prowadzenie samochodu czy pracę wymagającą koncentracji wzroku,
• nawracające podrażnienia i stany zapalne spojówek wywołane nieprawidłowym ułożeniem powieki,
• nieprawidłowe podwinięcie (entropion) lub wywinięcie (ektropion) brzegu powieki,
• przepukliny tłuszczowe powiek dolnych dające uczucie ciężkości i estetyczny dyskomfort,
• chęć poprawy wyglądu okolic oczu – zmniejszenia „zmęczonego” spojrzenia, choć samo to wskazanie ma charakter wyłącznie estetyczny.

W polskim systemie ochrony zdrowia zabieg może być finansowany przez NFZ, ale wyłącznie wtedy, gdy jego celem jest poprawa funkcji powiek i pola widzenia, a nie sam efekt estetyczny. Pacjent musi uzyskać skierowanie od lekarza specjalisty – najczęściej okulisty – który potwierdzi, że nadmiar skóry rzeczywiście ogranicza widzenie w sposób istotny klinicznie. Zabieg wykonywany w ramach świadczeń gwarantowanych ma inny cel niż operacja prywatna: priorytetem jest funkcja, nie estetyka, dlatego efekt wizualny bywa skromniejszy niż po zabiegu komercyjnym.

- Pacjent kwalifikowany na NFZ musi najczęściej mieć prawdziwą ptozę powieki, czyli sytuację, w której powieka fizycznie przesłania źrenicę i ogranicza pole widzenia. Wykonuje się wtedy nieco inny zabieg niż zwykła plastyka powiek, ponieważ trzeba np. skrócić tarczkę lub mięsień, albo sfałdować (splikować) mięsień dźwigacza powieki, aby pacjent mógł wyżej unieść brzeg powieki, a jednocześnie zachować możliwość domknięcia oka. Dlatego na NFZ zabiegi są często wykonywane na jedno oko na raz - tłumaczy chirurg plastyczny Tomasz Brzoskwinia.

Jak wygląda kwalifikacja i przygotowanie do zabiegu

Przed zabiegiem konieczna jest dokładna konsultacja z chirurgiem plastycznym lub okulistą. Lekarz ocenia obecność objawów zespołu suchego oka, ponieważ bezpośrednio wiążą się one z ryzykiem powikłań pooperacyjnych, a także bierze pod uwagę położenie brwi, opadanie powieki i projekcję policzka. Standardowo wykonuje się też podstawowe badania laboratoryjne oraz wywiad w kierunku chorób ogólnoustrojowych, takich jak nadciśnienie tętnicze, cukrzyca czy zaburzenia krzepnięcia, które mogą wpływać na przebieg gojenia. Jak podkreśla ekspert, chirurg plastyczny Tomasz Brzoskwinia:

- Najczęściej wystarczy samo zdjęcie, choć optymalnie jest zbadać pacjenta osobiście i ocenić nadmiar skóry oraz relację brzegu powieki do źrenicy przy patrzeniu na wprost. Istotna jest też ocena pozycji brwi – opadnięcie brwi (ptoza brwi) może wymagać wcześniejszej korekty, ponieważ często zdarza się, że nadmiar skóry na powiekach jest w rzeczywistości spowodowany właśnie obniżeniem brwi, a nie samą powieką.

 

Poza tym ważne są badania:

- Przed zabiegiem konieczne są też podstawowe badania z krwi, takie jak morfologia, APTT, INR, poziom potasu, przeciwciała anty-HCV oraz CRP.

Do przygotowania przedoperacyjnego zwykle należy:

• odstawienie leków przeciwzakrzepowych i przeciwpłytkowych po konsultacji z lekarzem prowadzącym,
• unikanie palenia tytoniu, które pogarsza gojenie tkanek,
• wykonanie zdjęć dokumentujących stan wyjściowy powiek,
• omówienie oczekiwań pacjenta względem efektu estetycznego z lekarzem.

Przebieg zabiegu krok po kroku

Blefaroplastyka górnych powiek zwykle wykonywana jest w znieczuleniu miejscowym, w warunkach ambulatoryjnych. Chirurg wyznacza linię cięcia w naturalnym fałdzie powieki, dzięki czemu blizna po zagojeniu jest praktycznie niewidoczna. Następnie usuwany jest nadmiar skóry, a w razie potrzeby także niewielki fragment mięśnia i tkanki tłuszczowej.

W przypadku powiek dolnych stosuje się dwie główne techniki. Technika przezspojówkowa jest zarezerwowana głównie dla młodszych pacjentów z wyraźną przepukliną dolnego fałdu tłuszczowego bez nadmiaru skóry, natomiast technika przezskórna jest stosowana u pacjentów wymagających wycięcia skóry. Wybór metody zależy od indywidualnej budowy anatomicznej pacjenta i celu zabiegu – decyzję podejmuje chirurg po ocenie stanu powiek. 

Rekonwalescencja i pielęgnacja po zabiegu

Powrót do pełnej sprawności po blefaroplastyce trwa zwykle od 10 do 14 dni, choć widoczny obrzęk i zasinienie mogą utrzymywać się nieco dłużej.  Jak tłumaczy specjalista:

- Gojenie trwa zazwyczaj około dwóch tygodni – po siedmiu dniach zdejmujemy szwy i poza czasem jeszcze obecnymi siniakami czy obrzękami, wygląda to już dobrze. Ostateczny efekt często widać już po około trzech miesiącach, ale do pełnej oceny warto poczekać sześć miesięcy.

W pierwszych dobach po zabiegu zalecane jest:

• chłodzenie okolic oczu za pomocą zimnych okładów, zwłaszcza w pierwszych 48 godzinach,
• spanie z uniesioną głową, co ogranicza obrzęk,
• unikanie wysiłku fizycznego, sauny i intensywnego nasłonecznienia przez kilka tygodni,
• ochrona oczu przed wiatrem i kurzem oraz noszenie okularów przeciwsłonecznych,
• rezygnacja z makijażu oczu do czasu całkowitego wygojenia ran, zwykle przez 2–3 tygodnie,
• stosowanie zaleconych przez lekarza kropli nawilżających, jeśli pojawia się uczucie suchości oka.

Szwy, jeśli są niewchłanialne, usuwane są zazwyczaj po 5–7 dniach. Większość pacjentów wraca do pracy biurowej po około tygodniu, choć pełny efekt estetyczny widoczny jest dopiero po kilku tygodniach, gdy ustąpi obrzęk.

Chirurg Tomasz Brzoskwinia zwraca jednak uwagę na grupę pacjentów, która może zostać zdyskwalifikowana: 

- Zdyskwalifikować pacjenta mogą przede wszystkim przyjmowane leki, które upośledzają gojenie lub zwiększają ryzyko krwawienia. Podobnie jest w przypadku nieuregulowanych lub nieleczonych chorób ogólnych – w takich sytuacjach czekamy do czasu ich ustabilizowania. Jeśli istnieje bezpieczna możliwość odstawienia lub zmiany danego leku przed zabiegiem, staramy się to zrobić.

Możliwe powikłania

Blefaroplastyka jest zabiegiem stosunkowo bezpiecznym, ale – jak każda operacja – niesie ze sobą ryzyko powikłań. Do najczęstszych należą przejściowa suchość oka, asymetria powiek oraz drobne zaburzenia gojenia blizny. Rzadziej dochodzi do nadmiernego usunięcia skóry prowadzącego do niedomykalności powiek lub krwiaka w obrębie oczodołu, który w wyjątkowych przypadkach wymaga pilnej interwencji, ponieważ może zagrażać wzrokowi. Dlatego tak istotne jest, aby zabieg wykonywał doświadczony chirurg plastyczny lub okulista specjalizujący się w chirurgii oczodołu, a pacjent zgłaszał niepokojące objawy – silny ból, nagłe pogorszenie widzenia czy narastający obrzęk – natychmiast po ich zauważeniu.

Ponadto częstym problemem jest lekceważenie przez samych pacjentów procesu rekonwalescencji. 

- Znam przypadek krwiaka po plastyce powiek – pacjent trafił na SOR po 18 godzinach od wystąpienia objawów, czyli około 30 godzin po pierwszym zabiegu. To pokazuje, jak łatwo zlekceważyć niepokojące sygnały w pierwszej dobie po operacji.

Z kolei:

- W przypadku plastyki powiek dolnych częstym problemem są obrzęki i siniaki, które u starszych pacjentów mogą utrzymywać się dłużej niż dwa tygodnie. Tymczasem prawie żaden z tych pacjentów nie dopuszcza do siebie takiej możliwości, bo są przekonani, że „goją się szybko”.

Blefaroplastyka a jakość życia

Naprawa opadania powieki górnej i nadmiaru skóry przynosi istotną poprawę widzenia, widzenia obwodowego oraz aktywności związanych z jakością życia – wynika z analizy przygotowanej przez amerykańskie towarzystwo okulistyczne. To pokazuje, że blefaroplastyka to nie tylko zabieg z zakresu medycyny estetycznej, ale realne narzędzie poprawy funkcjonowania, szczególnie u starszych pacjentów, u których nadmiar skóry powiek bywa na tyle duży, że ogranicza codzienną samodzielność. 

- Generalnie powieki są bardzo wdzięcznym miejscem na ciele, ponieważ łatwo się goją, a blizna jest niemal niewidoczna. Efekt zabiegu jest duży w stosunku do stosunkowo niewielkiej interwencji. Medycyna estetyczna staje się bezsilna, gdy nadmiar skóry jest zbyt duży – zabiegi takie jak laser czy plazma, mające na celu jej obkurczenie, nie utrzymują efektu długo (poniżej roku) i są przy tym stosunkowo drogie. Chirurgiczna plastyka powiek daje efekt utrzymujący się przez wiele lat - podkreśla ekspert.

Blefaroplastyka to zabieg, który może mieć zarówno wymiar estetyczny, jak i medyczny. U części pacjentów opadająca powieka realnie ogranicza pole widzenia i wtedy zabieg bywa refundowany przez NFZ, choć wymaga skierowania i spełnienia ścisłych kryteriów. Decyzja o operacji powinna zawsze poprzedzać dokładna konsultacja, oceniająca m.in. ryzyko suchego oka. Rekonwalescencja trwa zwykle około dwóch tygodni, a powikłania – choć rzadkie – wymagają czujności zarówno chirurga, jak i pacjenta. Właściwie zakwalifikowany i przeprowadzony zabieg poprawia zarówno wygląd, jak i komfort codziennego funkcjonowania.

Szpital: „Kolejna pionierska operacja robotyczna”

Informację o zabiegu szpital opublikował w mediach społecznościowych. Placówka podkreśliła, że był to kolejny bardzo zaawansowany zabieg robotyczny.

Jak poinformował szpital, u 70-letniego chorego została wycięta jednoczasowo w jednym pakiecie nerka wraz z moczowodem oraz pęcherz moczowy z prostatą i węzłami chłonnymi miednicy.

Zakres operacji był wyjątkowo duży. Powodem były dwa niezależne nowotwory występujące jednocześnie w różnych częściach dróg moczowych.

Dwa nowotwory wymagały radykalnego leczenia

U pacjenta rozpoznano 5-centymetrowego raka lewego moczowodu oraz naciekającego raka pęcherza moczowego.

Jak zaznacza szpital, oba nowotwory wymagały radykalnego leczenia chirurgicznego. Dlatego lekarze zdecydowali się na usunięcie podczas jednego zabiegu kilku narządów i struktur zajętych lub potencjalnie zagrożonych chorobą.

To właśnie połączenie dwóch niezależnych nowotworów sprawiło, że operacja należała do szczególnie skomplikowanych.

Operacja trwała 5 godzin

Zabieg przeprowadzono z wykorzystaniem systemu chirurgii robotycznej da Vinci. Ze względu na rozległość operacji konieczna była m.in. zmiana ułożenia pacjenta na stole operacyjnym oraz ponowne dokowanie ramion robota.

Cała operacja trwała około 5 godzin.

Robot nie wykonuje jednak zabiegu samodzielnie. System jest sterowany przez chirurga i pozwala mu wykonywać bardzo precyzyjne ruchy narzędzi oraz zapewnia dokładną wizualizację pola operacyjnego.

W odpowiednio dobranych przypadkach chirurgia robotyczna może być wykorzystywana podczas skomplikowanych operacji urologicznych i onkologicznych.

„Najważniejszy jest jednak efekt dla pacjenta”

W komunikacie szpital szczególnie zwrócił uwagę na przebieg rekonwalescencji. Po tak rozległej operacji pacjent został uruchomiony już następnego dnia. Jak podał szpital, w drugiej dobie po zabiegu jego stan pozwalał na samodzielne wyjście ze szpitala.

Placówka poinformowała również o bardzo niewielkiej, nieistotnej klinicznie utracie krwi podczas operacji.

Nie oznacza to oczywiście, że każda osoba poddana podobnemu zabiegowi będzie mogła opuścić szpital równie szybko. Przebieg rekonwalescencji zależy m.in. od rodzaju i rozległości operacji, wieku pacjenta, chorób współistniejących oraz jego ogólnego stanu zdrowia.

Chirurgia robotyczna w leczeniu nowotworów

Jak podkreśla 10 Wojskowy Szpital Kliniczny, wykorzystanie systemu da Vinci daje zespołowi operacyjnemu możliwość bardzo dokładnej wizualizacji pola operacyjnego i wykonywania precyzyjnych ruchów.

Placówka wskazuje również na „minimalną inwazyjność” oraz bardzo niewielką utratę krwi jako czynniki, które mogą sprzyjać szybszej rekonwalescencji i ograniczeniu obciążenia organizmu.

W przypadku opisywanego pacjenta technologia została wykorzystana podczas wyjątkowo rozległego leczenia onkologicznego.

Dwa nowotwory układu moczowego jednocześnie

Jednoczesne występowanie dwóch niezależnych nowotworów w różnych częściach układu moczowego jest sytuacją wymagającą dokładnej diagnostyki i indywidualnego planowania terapii.

Zakres leczenia zależy m.in. od lokalizacji i zaawansowania poszczególnych zmian, stanu pacjenta oraz możliwości zastosowania leczenia chirurgicznego.

Przypadek z Bydgoszczy pokazuje, jak duży zakres może mieć współczesna chirurgia onkologiczna i jakie możliwości daje połączenie doświadczenia zespołu operacyjnego z nowoczesną technologią.

Źródło: 10 Wojskowy Szpital Kliniczny z Polikliniką SPZOZ w Bydgoszczy

Najczęściej jest to sposób radzenia sobie z poczuciem niepewności. Wyobrażanie sobie trudnych wydarzeń może dawać złudzenie, że człowiek jest lepiej przygotowany i w razie czego nic go nie zaskoczy. U części osób taki sposób myślenia wiąże się z wcześniejszymi doświadczeniami, na przykład dorastaniem w środowisku pełnym napięcia, krytyki lub nieprzewidywalności. Wtedy stałe wypatrywanie zagrożeń mogło kiedyś pełnić funkcję ochronną.

Znaczenie może mieć także temperament. Osoby bardziej wrażliwe, ostrożne i skłonne do analizowania szczegółów częściej zauważają potencjalne ryzyko. Z czasem może się jednak utrwalić nawyk koncentrowania uwagi głównie na negatywnych możliwościach. Wówczas neutralna sytuacja bywa szybko interpretowana jako zapowiedź problemów. Taki sposób myślenia określa się czasem mianem katastrofizacji.

Warto pamiętać, że przewidywanie trudności nie zawsze jest czymś niezdrowym. Problem zaczyna się wtedy, gdy najgorszy scenariusz staje się niemal automatyczny, a osoba ma trudność z dostrzeganiem bardziej prawdopodobnych lub pozytywnych rozwiązań.

Zwykłe zamartwianie się a nadmierny lęk i katastrofizacja – czym się różnią?

Zamartwianie się jest naturalne, zwłaszcza gdy dotyczy konkretnej sprawy – egzaminu, zdrowia, pracy czy sytuacji rodzinnej. Zwykle można wtedy wskazać powód niepokoju, zastanowić się nad możliwymi rozwiązaniami i po podjęciu działania stopniowo odzyskać spokój. Troska, która prowadzi do planowania, nie musi być czymś niepokojącym.

Nadmierny lęk ma inny charakter. Jest trudniejszy do opanowania, utrzymuje się długo i często wykracza poza to, co wynikałoby z rzeczywistej sytuacji. Może pojawić się nawet wtedy, gdy obiektywnie niewiele wskazuje na zagrożenie. Towarzyszą mu nieraz objawy z ciała, takie jak napięcie, przyspieszone bicie serca, problemy ze snem, rozdrażnienie czy trudności z koncentracją.

Katastrofizacja odnosi się przede wszystkim do sposobu interpretowania wydarzeń. Polega na automatycznym przesuwaniu się w stronę najbardziej negatywnej wersji: „na pewno sobie nie poradzę”, „wszystko się przez to rozsypie”, „jeśli coś pójdzie nie tak, konsekwencje będą nie do zniesienia”. Nie chodzi więc tylko o to, że ktoś się martwi, ale o to, że jego myśli konsekwentnie zakładają najgorszy możliwy obrót spraw.

Najważniejsze są częstotliwość, nasilenie i wpływ tych doświadczeń na codzienne życie. Sporadyczne obawy są częścią normalnego funkcjonowania. Trudność pojawia się wtedy, gdy lęk zaczyna ograniczać aktywność, prowadzi do unikania i odbiera poczucie wpływu.

Czy ciągłe analizowanie tego, co może pójść źle, może być objawem zaburzeń lękowych?

Może, choć nie zawsze oznacza zaburzenie. Ludzie często intensywniej analizują możliwe zagrożenia w okresach stresu, zmian albo ważnych decyzji. Sam fakt, że ktoś rozważa negatywne scenariusze, nie pozwala jeszcze wyciągać wniosków diagnostycznych.

Więcej uwagi wymaga sytuacja, w której takie myśli pojawiają się niemal codziennie, trudno je zatrzymać i nie prowadzą do żadnego konkretnego rozwiązania. Osoba może przez długi czas rozważać różne wersje wydarzeń, wielokrotnie sprawdzać, upewniać się lub unikać sytuacji, które wywołują niepokój. Często pojawia się wtedy również napięcie fizyczne, problemy ze snem, rozdrażnienie albo trudność w skupieniu się na bieżących zadaniach.

Istotne jest też to, czy analizowanie pomaga rzeczywiście przygotować się do działania, czy raczej zwiększa poczucie zagrożenia. Można powiedzieć, że planowanie ma zwykle swój punkt końcowy – prowadzi do decyzji lub konkretnego kroku. Zamartwianie często pozostaje natomiast powtarzającym się procesem, w którym te same pytania wracają bez poczucia ulgi.

Dlatego przy ocenie warto brać pod uwagę nie tylko treść myśli, ale również ich częstotliwość, możliwość przerwania, objawy towarzyszące oraz wpływ na funkcjonowanie. Dopiero szerszy obraz pozwala rozważać, czy mamy do czynienia z nasilonym lękiem lub jednym z zaburzeń lękowych.

Co zrobić, gdy czarny scenariusz zaczyna rozpędzać się w głowie?

Przede wszystkim warto zauważyć, że pojawiła się katastroficzna myśl, i nie traktować jej od razu jak faktu. Samo wyobrażenie najgorszego możliwego przebiegu wydarzeń nie oznacza, że właśnie tak się stanie. Pomocne może być nazwanie tego, co się dzieje, na przykład: „Mój umysł próbuje przewidzieć zagrożenie” albo „To jest lękowa prognoza, a nie pewna informacja”.

Następnie dobrze na chwilę zatrzymać automatyczne analizowanie i skierować uwagę na teraźniejszość. Można spokojnie odetchnąć, rozluźnić ciało, nazwać kilka rzeczy, które znajdują się w otoczeniu, albo skupić się na odczuciach płynących z ciała. Takie ćwiczenia nie rozwiązują problemu, ale pomagają obniżyć pobudzenie, dzięki czemu łatwiej myśleć bardziej elastycznie.

Kolejnym krokiem może być sprawdzenie myśli za pomocą kilku prostych pytań:

• Jakie mam konkretne dowody, że ten scenariusz się wydarzy?
• Czy rozważam fakt, czy jedną z możliwych wersji wydarzeń?
• Jakie są inne, bardziej prawdopodobne wyjaśnienia?
• Co powiedziałbym bliskiej osobie, która myślałaby w ten sposób?
• Czy istnieje coś, co rzeczywiście mogę teraz zrobić?

Ważne jest rozróżnienie między planowaniem a zamartwianiem się. Jeśli istnieje konkretne działanie, można je zaplanować – na przykład przygotować się do rozmowy, zebrać informacje albo ustalić kolejny krok. Jeżeli jednak nie ma nic, co można zrobić w danym momencie, dalsze analizowanie zwykle nie zwiększa kontroli, lecz podtrzymuje napięcie. Wtedy pomocne bywa odłożenie rozważań na później, na wyznaczony czas, i powrót do aktualnie wykonywanej czynności.

Nie chodzi o to, aby zmuszać się do pozytywnego myślenia ani przekonywać, że na pewno wszystko będzie dobrze. Bardziej realistyczne jest przyjęcie: „Nie wiem dokładnie, jak potoczy się ta sytuacja, ale obecnie nie mam wystarczających podstaw, by zakładać najgorsze. Jeśli pojawi się problem, będę szukać sposobu, żeby sobie z nim poradzić”.

Jeśli czarne scenariusze pojawiają się bardzo często, są trudne do zatrzymania i wyraźnie wpływają na sen, relacje lub codzienne funkcjonowanie, warto omówić je ze specjalistą. Psychoterapia, szczególnie podejścia oparte na terapii poznawczo-behawioralnej, może pomóc rozpoznawać mechanizmy podtrzymujące lęk i rozwijać bardziej pomocne sposoby reagowania.

Jakich błędów unikać, próbując pozbyć się negatywnych myśli?

Jednym z najczęstszych błędów jest traktowanie myśli jak przełącznika, który można po prostu wyłączyć. Próba siłowego pozbycia się określonej myśli często przynosi odwrotny skutek. Im bardziej staramy się nie myśleć o czymś, tym częściej sprawdzamy, czy dana myśl nadal się pojawia. W efekcie zwracamy na nią jeszcze większą uwagę. To zjawisko bywa określane jako paradoksalny efekt tłumienia myśli.

Częstym problemem jest również przekonywanie siebie za wszelką cenę, że „na pewno nic złego się nie wydarzy”. Takie zapewnienia mogą chwilowo uspokajać, ale nie zawsze pomagają w dłuższej perspektywie. Jeśli pojawia się myśl: „Na pewno sobie nie poradzę”, a odpowiedzią jest: „Na pewno wszystko będzie idealnie”, umysł może zacząć domagać się kolejnych dowodów i zapewnień. Bardziej pomocne bywa realistyczne stanowisko: „Nie wiem, jak dokładnie potoczy się ta sytuacja, ale mam pewne zasoby i mogę zareagować na to, co rzeczywiście się wydarzy”.

Innym błędem jest wielokrotne analizowanie tej samej kwestii w nadziei, że w końcu osiągniemy całkowitą pewność. W przypadku lęku taka pewność zwykle nie jest możliwa. Rozważanie kolejnych wersji wydarzeń może wtedy przypominać rozwiązywanie problemu, ale w rzeczywistości podtrzymuje napięcie i kieruje uwagę z powrotem ku zagrożeniu.

Nie zawsze pomaga też natychmiastowe odwracanie uwagi. Zajęcie się czymś innym może być wartościową formą regulacji emocji, jednak jeśli służy wyłącznie ucieczce przed każdą trudną myślą lub sytuacją, może wzmacniać przekonanie, że lęk jest niebezpieczny i nie do zniesienia. Podobnie działa unikanie, ciągłe sprawdzanie informacji czy proszenie innych o zapewnienia – przynoszą ulgę, ale często tylko na krótko.

Warto także uważać na krytykowanie siebie: „Nie powinienem tak myśleć”, „Coś jest ze mną nie tak”, „Muszę natychmiast się uspokoić”. Do lęku dołącza wtedy wstyd i frustracja. Sama obecność negatywnej myśli nie świadczy o intencjach, charakterze ani rzeczywistym prawdopodobieństwie jej spełnienia. Myśl jest zdarzeniem psychicznym, a nie przepowiednią ani dowodem.

Skuteczniejszym celem nie jest całkowite usunięcie nieprzyjemnych myśli, lecz zmiana relacji z nimi. Można je zauważyć, nazwać i sprawdzić, czy wymagają działania. Jeśli tak – warto podjąć konkretny krok. Jeśli nie – można pozwolić myśli istnieć bez dalszego analizowania i wrócić do aktualnej czynności. Taka postawa, oparta na akceptacji i elastycznym kierowaniu uwagą, jest zgodna z założeniami współczesnych podejść poznawczo-behawioralnych i terapii opartych na uważności.

Kiedy czarne scenariusze są sygnałem, że warto porozmawiać z psychologiem lub psychoterapeutą?

Nie każda trudna myśl wymaga pomocy specjalisty. Człowiek może intensywniej martwić się w czasie kryzysu, choroby, ważnych zmian czy przeciążenia obowiązkami. Warto jednak poszukać wsparcia, gdy czarne scenariusze przestają być przejściową reakcją na sytuację i zaczynają wyraźnie utrudniać codzienne życie.

Sygnałem ostrzegawczym może być to, że:

• myśli o możliwych zagrożeniach pojawiają się często i trudno je zatrzymać;
• zajmują dużą część dnia albo wracają mimo wielokrotnego sprawdzania i analizowania;
• utrudniają zasypianie, powodują wybudzanie lub sprawiają, że rano trudno rozpocząć dzień;
• wpływają na pracę, naukę, relacje albo podejmowanie decyzji;
• prowadzą do unikania miejsc, ludzi i sytuacji, które wcześniej były częścią normalnego życia;
• pojawiają się nasilone objawy fizyczne, takie jak stałe napięcie, rozdrażnienie, kołatanie serca, duszność czy trudności z koncentracją;
• chwilową ulgę daje głównie szukanie zapewnień, wielokrotne sprawdzanie informacji lub kontrolowanie otoczenia;
• samodzielne sposoby radzenia sobie nie przynoszą poprawy, a lęk stopniowo się nasila.

Nie trzeba czekać, aż objawy staną się bardzo silne. Rozmowa ze specjalistą może być pomocna również wtedy, gdy ktoś chce lepiej zrozumieć swoje reakcje i nauczyć się skuteczniej radzić sobie z niepewnością. Zgłoszenie się po pomoc nie oznacza automatycznie, że dana osoba ma zaburzenie psychiczne. Diagnoza wymaga szerszej oceny, obejmującej między innymi czas trwania objawów, ich nasilenie, kontekst i wpływ na funkcjonowanie.

Psycholog lub psychoterapeuta może pomóc rozpoznać, co podtrzymuje lęk, oraz przećwiczyć sposoby reagowania na natrętne przewidywania i unikanie. Jeśli objawom towarzyszy znaczne pogorszenie nastroju, napady paniki, problemy z używaniem substancji lub objawy somatyczne, wskazana może być także konsultacja psychiatryczna albo lekarska.

Jeżeli czarnym scenariuszom towarzyszą myśli o zrobieniu sobie krzywdy, poczucie, że nie można zapewnić sobie bezpieczeństwa, lub ryzyko zagrożenia życia, nie należy czekać na zwykłą wizytę. W takiej sytuacji trzeba skontaktować się z lokalnymi służbami ratunkowymi, zgłosić się do najbliższego oddziału ratunkowego albo pilnie poprosić zaufaną osobę o pomoc.

Aplikacja mojeIKP, czyli mobilna wersja Internetowego Konta Pacjenta, zyskała funkcję, na którą czekało wielu pacjentów przyjmujących leki na stałe. Przy każdej recepcie w aplikacji pojawia się teraz czytelna informacja, ile dni pozostało na jej realizację w aptece. To odpowiedź na bardzo częsty problem: pacjent dostaje receptę „na zapas”, chowa telefon do kieszeni i zapomina, że lek trzeba wykupić w konkretnym terminie. Do tej pory trzeba było samodzielnie liczyć dni od daty wystawienia recepty albo pytać farmaceutę. Teraz aplikacja robi to automatycznie, a termin ważności recepty jest widoczny od razu po otwarciu zakładki „e-zdrowie”.

Zmianę wprowadziło Centrum e-Zdrowia, czyli jednostka Ministerstwa Zdrowia odpowiedzialna za rozwój systemów e-recepty i Internetowego Konta Pacjenta. To kolejny krok w cyfryzacji polskiej ochrony zdrowia, po wcześniejszym wprowadzeniu m.in. skanera opakowań leków i przypomnień o porach zażywania leków.

Jak działają kolorowe oznaczenia terminu ważności recepty

Największą nowością są kolorowe etykiety, które w prosty sposób pokazują, ile czasu pozostało na wykupienie leków. Kolor zmienia się automatycznie w miarę zbliżania się terminu, więc pacjent nie musi samodzielnie liczyć dni ani wykonywać żadnych działań w aplikacji.

W mojeIKP można zobaczyć następujące oznaczenia:

zielony – recepta ważna jeszcze dłużej niż 7 dni, nie ma powodu do pośpiechu

żółty – zostało mniej niż 7, ale więcej niż 3 dni na realizację

czerwony (z datą) – lek trzeba wykupić w ciągu 2–3 dni

czerwony („ważna do dziś”) – to ostatni dzień, w którym można zrealizować receptę

szary – termin ważności recepty już minął i nie da się jej zrealizować

brak koloru – dotyczy starszych recept wystawionych przed wprowadzeniem funkcji

recepty z kilkoma lekami o różnych terminach są oznaczane osobno dla każdego preparatu

Dzięki temu pacjent od razu wie, czy może spokojnie zaplanować wizytę w aptece przy okazji innych zakupów, czy powinien wybrać się tam jeszcze tego samego dnia. To rozwiązanie ma szczególne znaczenie dla osób przewlekle chorych, przyjmujących kilka leków jednocześnie, oraz dla opiekunów, którzy w mojeIKP zarządzają receptami dzieci lub seniorów.

Ile faktycznie trwa termin ważności recepty

Aplikacja liczy dni automatycznie, ale warto znać ogólne zasady, które określa rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie recept. Termin realizacji zależy od rodzaju przepisanego leku:

• 7 dni – recepty na antybiotyki, ze względu na konieczność szybkiego rozpoczęcia leczenia
• 30 dni – standardowy termin dla większości leków, liczony od daty wystawienia recepty lub od wskazanej przez lekarza „daty realizacji od”
• 120 dni – recepty na preparaty immunologiczne, na przykład niektóre szczepionki
• 365 dni – recepty dla pacjentów chorych przewlekle, jeśli lekarz zaznaczy to na recepcie

W przypadku recepty rocznej obowiązuje dodatkowa zasada: pierwsze opakowanie leku trzeba wykupić w ciągu 30 dni od daty wystawienia. Jeśli pacjent zgłosi się do apteki później, farmaceuta jest zobowiązany wydać mniejszą ilość leku, proporcjonalnie pomniejszoną o dni, które już minęły. Kolejne partie leków na receptę roczną wykupuje się w blokach po 120 dni, a kolejny zapas można odebrać po upływie trzech czwartych poprzedniego okresu, czyli po 90 dniach od poprzedniego zakupu.

mojeIKP jako centrum zarządzania lekami

Informacja o terminie ważności recepty to tylko jedna z funkcji aplikacji mojeIKP, która stopniowo staje się rozbudowanym narzędziem do zarządzania zdrowiem całej rodziny. Wszystkie wystawione elektronicznie recepty trafiają do zakładki „e-zdrowie” automatycznie, bez konieczności zbierania SMS-ów od lekarza czy pilnowania papierowych wydruków. W aptece wystarczy pokazać kod QR z telefonu, dzięki czemu pacjent nie musi na głos podawać numeru PESEL. Aplikacja działa też offline, co oznacza, że wcześniej zapisane kody recept są dostępne nawet bez dostępu do internetu.

Osoby opiekujące się dziećmi lub starszymi członkami rodziny mogą, po uzyskaniu odpowiedniego upoważnienia, obsługiwać także ich recepty z poziomu własnego telefonu. To duże ułatwienie dla opiekunów, którzy często zarządzają leczeniem kilku osób jednocześnie.

Dodatkowo aplikacja umożliwia ustawienie przypomnień o porze zażycia leku, z uwzględnieniem dawkowania i sposobu przyjmowania, na przykład po posiłku. Działa w niej również skaner kodów kreskowych z opakowań, dzięki któremu można szybko sprawdzić ulotkę leku lub jego termin przydatności w domowej apteczce. W niektórych przychodniach dostępna jest też opcja zamówienia kolejnej recepty na stałe leki jednym kliknięciem, bez konieczności umawiania wizyty – choć jak zaznacza Centrum e-Zdrowia, funkcję tę oferuje jeszcze nie każda placówka.

Dlaczego to ważne dla pacjentów przewlekle chorych

Dla osób, które przyjmują leki na stałe, przeoczenie terminu ważności recepty może oznaczać przerwę w leczeniu, dodatkową wizytę u lekarza tylko po to, by wystawić nową receptę, albo konieczność dopłaty za lek wykupiony poza refundacją, jeśli traci ona ważność. Automatyczne przypomnienia w mojeIKP mają ograniczyć takie sytuacje i pomóc pacjentom lepiej planować zarówno wizyty w aptece, jak i domowy budżet na leki.

Problem gubienia się w terminach dotyczy zwłaszcza pacjentów w starszym wieku oraz osób, które jednocześnie leczą kilka schorzeń i mają na koncie więcej niż jedną aktywną receptę. W takiej sytuacji łatwo pomylić, który lek trzeba wykupić najszybciej, a który można odłożyć na później. Kolorowe oznaczenia w mojeIKP porządkują ten chaos – wystarczy jedno spojrzenie na listę recept, by wiedzieć, co wymaga natychmiastowej reakcji.

Jak zacząć korzystać z mojeIKP

Aplikację mojeIKP można pobrać bezpłatnie ze sklepu Google Play lub App Store. Do zalogowania potrzebny jest profil zaufany, e-dowód albo bankowość elektroniczna z opcją logowania przez węzeł krajowy. Osoby, które nie mają jeszcze profilu zaufanego, mogą założyć go online, bez wychodzenia z domu, korzystając z serwisu obywatel.gov.pl. Po zalogowaniu wszystkie recepty, skierowania i zwolnienia lekarskie danej osoby pojawiają się automatycznie w aplikacji, bez konieczności ich ręcznego dodawania.

Warto też pamiętać, że dane przetwarzane w Internetowym Koncie Pacjenta podlegają ochronie zgodnie z przepisami o ochronie danych osobowych, a administratorem danych jest Minister Zdrowia. Korzystanie z aplikacji nie wiąże się więc z dodatkowym ryzykiem dla prywatności pacjenta – wręcz przeciwnie, kod QR pokazywany w aptece ogranicza konieczność podawania numeru PESEL na głos przy okienku.

Bibliografia

1. Centrum e-Zdrowia, Nowość w mojeIKP: termin ważności recepty, pacjent.gov.pl, 2026, https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/nowosc-w-mojeikp-termin-waznosci-recepty

2. Centrum e-Zdrowia, Jak długo ważna jest e-recepta, pacjent.gov.pl, https://pacjent.gov.pl/e-recepta/jak-dlugo-wazna-jest-e-recepta

3. Centrum e-Zdrowia, Kiedy e-recepta jest ważna 365 dni?, ezdrowie.gov.pl, https://www.ezdrowie.gov.pl/portal/artykul/kiedy-e-recepta-jest-wazna-365-dni

Stoisz przed półką pełną kremów i serum, a każdy z nich obiecuje "efekt liftingu" albo "naturalny skład". W praktyce jedynym miejscem, które mówi prawdę o produkcie, jest etykieta – a dokładniej wykaz składników INCI. Dla cery dojrzałej, która straciła już część naturalnego nawilżenia i jędrności, świadomy wybór kosmetyku ma szczególne znaczenie. Skóra po 40.–50. roku życia produkuje mniej kolagenu i kwasu hialuronowego, jej bariera ochronna jest cieńsza więc łatwiej się podrażnia. Nauka czytania etykiet kosmetyków pozwala unikać składników osłabiających tę barierę i świadomie sięgać po te, które faktycznie wspierają regenerację.

Co musi znaleźć się na etykiecie kosmetyku – podstawy prawne

W Unii Europejskiej, w tym w Polsce, oznakowanie kosmetyków reguluje rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1223/2009. Zgodnie z nim producent musi umieścić na opakowaniu m.in. nazwę i adres podmiotu odpowiedzialnego, zawartość netto, datę minimalnej trwałości, numer partii oraz – co najważniejsze dla świadomego wyboru – pełny wykaz składników w nomenklaturze INCI. Nadzór nad rynkiem kosmetycznym w Polsce sprawuje Główny Inspektorat Sanitarny, który może wycofywać z obrotu produkty niespełniające wymogów bezpieczeństwa.

Warto zapamiętać jedną zasadę: składniki na liście INCI wymienia się w kolejności malejącej, od tego, którego jest najwięcej, do tego, którego jest najmniej. Jedynie substancje w stężeniu poniżej 1% mogą być wypisane w dowolnej kolejności – zwykle na końcu listy.

INCI krok po kroku, czyli jak czytać etykiety kosmetyków bez zgubienia się w liście

Pierwsze miejsca na liście INCI zwykle zajmują składniki bazowe: woda (Aqua), emolienty i substancje zagęszczające. To normalne – nawet najbardziej luksusowy krem w dużej mierze składa się z wody. Prawdziwie interesujące informacje znajdziesz zwykle w środkowej i końcowej części listy, tam gdzie pojawiają się składniki aktywne.

Kilka praktycznych wskazówek:

• Jeśli hasło reklamowe mówi o konkretnym składniku (np. "z kwasem hialuronowym"), sprawdź, na którym miejscu listy on się znajduje. Im dalej, tym mniejsze jego stężenie.
• Ten sam składnik może występować pod kilkoma nazwami (np. gliceryna i glycerol to ta sama substancja) – to nie oszustwo, lecz dopuszczone synonimy INCI.
• Symbol otwartego słoiczka z liczbą i literą "M" (np. 12M) oznacza, ile miesięcy od otwarcia produkt jest bezpieczny w użyciu.
• Krótka lista składników nie zawsze oznacza "czystszy" skład – czasem to po prostu uboższa formuła, bez substancji aktywnych wspierających regenerację skóry.

Składniki, na które warto zwrócić uwagę w pielęgnacji cery dojrzałej

Nie każdy modny składnik sprawdzi się w pielęgnacji dojrzałej cery, ale kilka z nich ma solidne oparcie w badaniach naukowych. Retinol i jego pochodne biorą udział w biosyntezie kolagenu i elastyny oraz przyspieszają odnowę naskórka – eksperci wskazują, że kremy z retinolem można wprowadzać do pielęgnacji już po 35. roku życia, zaczynając od niskich stężeń. Kwas hialuronowy działa jak rezerwuar wilgoci – wiąże wodę w warstwie rogowej naskórka, co ma znaczenie, bo z wiekiem skóra traci zdolność samodzielnego utrzymywania nawodnienia. Niacynamid (witamina B3) wzmacnia barierę hydrolipidową, wyrównuje koloryt skóry i łagodzi podrażnienia, dzięki czemu dobrze uzupełnia kurację retinolem.

Do składników wartych uwagi należą też:

• ceramidy – odbudowują naturalną barierę lipidową skóry,
• peptydy – wspierają syntezę białek budulcowych skóry właściwej,
• filtry UV (SPF) – jeden z niewielu składników o udowodnionym działaniu spowalniającym fotostarzenie,
• antyoksydanty, np. witamina C i kwas ferulowy – neutralizują wolne rodniki i wzmacniają działanie innych składników aktywnych.

Alergeny zapachowe i składniki, które mogą podrażniać dojrzałą skórę

Cieńsza, mniej elastyczna bariera skórna oznacza też większą wrażliwość na substancje zapachowe i konserwanty. Przepisy wymagają, by producent wymienił na etykiecie każdy z 26 alergenów zapachowych, jeśli jego stężenie przekracza określony próg – 0,001% w kosmetykach pozostawianych na skórze i 0,01% w produktach spłukiwanych. Wśród najczęściej uczulających substancji są m.in. limonen, linalol, geraniol czy cynamal. Ich obecność na liście INCI nie oznacza automatycznie, że kosmetyk jest niebezpieczny – to raczej informacja istotna, jeśli masz historię alergii kontaktowych lub cera łatwo się podrażnia.

Jeśli w przeszłości reagowałaś na jakiś kosmetyk zaczerwienieniem, pieczeniem lub wysypką, zachowaj opakowanie i sprawdź skład – pomoże to uniknąć powtórki z tym samym składnikiem w innym produkcie. Główny Inspektorat Sanitarny publikuje ostrzeżenia dotyczące kosmetyków wycofanych z rynku, m.in. z powodu niedozwolonych substancji zapachowych.

Certyfikaty, "naturalność" i pułapka greenwashingu

Hasła "naturalny", "ekologiczny" czy "czysty skład" same w sobie niewiele mówią – polskie prawo nie definiuje formalnie tych pojęć w odniesieniu do kosmetyków. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów zwraca uwagę, że ogólnikowe deklaracje środowiskowe bez sprawdzalnych danych mogą wprowadzać konsumentki w błąd, czyli stanowić tzw. greenwashing – firmom, które się go dopuszczają, grożą kary sięgające 10% obrotu.

Zanim zaufasz "zielonej" etykiecie, sprawdź kilka rzeczy:

• czy na opakowaniu widnieje niezależny certyfikat naturalności lub organiczności, a nie tylko grafika sugerująca naturalność,
• czy hasło "eko" lub "naturalny" jest czymkolwiek poparte – konkretnym odsetkiem składników czy nazwą jednostki certyfikującej,
• czy zielone opakowanie i motywy roślinne nie są jedynie zabiegiem wizualnym bez pokrycia w składzie.

Praktyczny plan: jak sprawnie poruszać się po drogerii

Świadome zakupy nie muszą oznaczać spędzania kwadransa przy każdej półce. Wystarczy kilka nawyków. Zanim sięgniesz po nowy produkt, sprawdź listę INCI, najlepiej robiąc zdjęcie telefonem, które przeanalizujesz spokojnie w domu. Miej w pamięci nazwy składników, na które wiesz, że reagujesz źle. Nie kieruj się wyłącznie ceną ani opakowaniem – wysoka cena nie gwarantuje skutecznej formuły, a niska nie oznacza gorszej jakości. Wprowadzaj nowe składniki aktywne pojedynczo, obserwując reakcję skóry przez kilka tygodni, zanim ocenisz, czy produkt się sprawdza.

Umiejętność czytania etykiet kosmetyków to nie wiedza zarezerwowana dla kosmetologów – to praktyczna umiejętność, która ułatwia decyzje zakupowe i chroni dojrzałą skórę przed niepotrzebnymi podrażnieniami.

Choć zwykłe wkładki higieniczne dobrze sprawdzają się podczas codziennej pielęgnacji i pomagają utrzymać uczucie świeżości, nie zostały zaprojektowane do wchłaniania moczu. Wynika to z różnic między wydzieliną intymną a moczem – oba płyny mają inną konsystencję, objętość oraz sposób uwalniania. Mocz pojawia się zwykle nagle i w większej ilości, dlatego wymaga znacznie szybszego wchłaniania oraz skuteczniejszej ochrony przed przeciekaniem.

Co wyróżnia specjalistyczne wkładki na nietrzymanie moczu?

Specjalistyczne wkładki na nietrzymanie moczu zostały opracowane z myślą o potrzebach osób doświadczających kropelkowego lub lekkiego nietrzymania moczu. Ich zadaniem jest nie tylko pochłanianie wilgoci, ale także zapewnienie poczucia bezpieczeństwa i komfortu podczas codziennych aktywności. Dzięki temu pozwalają ograniczyć stres związany z nagłymi wyciekami i pomagają zachować większą swobodę w pracy, podróży czy podczas spotkań z bliskimi.

Najważniejsze zalety specjalistycznych wkładek to:

• szybkie pochłanianie moczu i ograniczenie uczucia wilgoci,
• skuteczniejsza ochrona przed przeciekaniem,
• dłuższe utrzymanie uczucia suchości,
• pomoc w ograniczaniu nieprzyjemnego zapachu,
• dyskretna konstrukcja, która pozostaje niewidoczna pod ubraniem,
• wygoda podczas codziennych obowiązków, aktywności fizycznej i podróży.

Przykładem takich rozwiązań są wkładki TENA Lady dla kobiet oraz TENA Men dla mężczyzn. Produkty te zostały opracowane z uwzględnieniem różnic anatomicznych oraz różnych stopni nietrzymania moczu, dzięki czemu łatwiej dobrać wariant odpowiadający indywidualnym potrzebom użytkownika.

Jak rozpoznać, że warto zamienić zwykłą wkładkę na specjalistyczną?

Jeśli zwykła wkładka higieniczna przestaje zapewniać oczekiwany komfort i poczucie bezpieczeństwa, może to oznaczać, że warto sięgnąć po specjalistyczną wkładkę na nietrzymanie moczu. Produkty przeznaczone do codziennej higieny nie są projektowane z myślą o wchłanianiu moczu, dlatego przy pierwszych objawach nietrzymania moczu mogą nie zapewniać odpowiedniej ochrony.

Najczęściej o potrzebie zmiany produktu świadczą takie sygnały jak:

• wilgotna bielizna mimo stosowania wkładki higienicznej,
• uczucie dyskomfortu lub wilgoci w ciągu dnia,
• obawy przed przeciekaniem podczas pracy, podróży lub spotkań,
• konieczność bardzo częstej wymiany wkładek,
• pojawiający się nieprzyjemny zapach,
• rezygnowanie z aktywności fizycznej lub towarzyskiej z obawy przed wyciekiem.

Jeżeli zauważasz u siebie jeden lub kilka z tych objawów, warto rozważyć wybór specjalistycznych wkładek na nietrzymanie moczu. Dzięki większej chłonności oraz lepszemu dopasowaniu do rodzaju wycieków mogą one zapewnić większy komfort, skuteczniejszą ochronę i pozwolić swobodniej funkcjonować każdego dnia.

Jak dobrać odpowiednią wkładkę do stopnia nietrzymania moczu?

Wybór odpowiedniej wkładki powinien przede wszystkim zależeć od stopnia nietrzymania moczu oraz częstotliwości występowania wycieków. Dobrze dopasowany produkt zapewnia odpowiedni poziom ochrony, pomaga zachować uczucie suchości i zwiększa komfort podczas codziennych aktywności.

Przy kropelkowym nietrzymaniu moczu, kiedy wycieki pojawiają się sporadycznie i mają niewielką objętość, zazwyczaj wystarczające są cienkie, dyskretne wkładki o podstawowym poziomie chłonności. W przypadku lekkiego nietrzymania moczu, gdy wycieki występują częściej, warto wybrać wariant zapewniający większą powierzchnię ochrony i wyższą chłonność.

Jeżeli problem staje się bardziej nasilony, a wycieki są częstsze lub obfitsze, warto rozważyć przejście na bardziej chłonne podpaski. Natomiast przy średnim lub cięższym nietrzymaniu moczu, kiedy zwykłe podpaski mogą nie zapewniać wystarczającej ochrony, lepszym rozwiązaniem może okazać się bielizna chłonna lub majtki chłonne. Dzięki większej chłonności i lepszemu dopasowaniu do ciała zapewnia ona skuteczniejszą ochronę przed przeciekaniem oraz większe poczucie bezpieczeństwa podczas codziennych aktywności i w nocy.

Rozwiązania chłonne dla kobiet i mężczyzn – czym się różnią?

Specjalistyczne wkładki na nietrzymanie moczu dla kobiet i mężczyzn różnią się przede wszystkim kształtem, rozmieszczeniem stref chłonnych oraz sposobem dopasowania do ciała. Wynika to z różnic anatomicznych i sprawia, że produkt może skuteczniej chronić w miejscu najbardziej narażonym na wycieki.

Wkładki na nietrzymanie moczu dla kobiet

Wkładki dla kobiet na nietrzymanie moczu mają kształt dopasowany do kobiecej bielizny i są przeznaczone głównie do stosowania przy kropelkowym oraz lekkim nietrzymaniu moczu. Oferta TENA Lady obejmuje warianty różniące się długością, grubością i poziomem chłonności.

Do sporadycznych, niewielkich wycieków przeznaczone są najcieńsze i najmniejsze wkładki, takie jak TENA Lady Slim Mini Magic. Nieco dłuższe modele, na przykład TENA Lady Slim Ultra Mini oraz TENA Lady Slim Ultra Mini Plus, zapewniają większą powierzchnię ochrony i mogą lepiej sprawdzać się podczas aktywności fizycznej, pracy lub długiego dnia poza domem. Dobór wkładki powinien zależeć od częstotliwości i ilości wycieków oraz od oczekiwanego poziomu dyskrecji.

Wkładki na nietrzymanie moczu dla mężczyzn

Wkładki dla mężczyzn na nietrzymanie moczu mają anatomiczny kształt oraz strefę chłonną umieszczoną z przodu, czyli w miejscu, w którym ochrona jest najbardziej potrzebna. Mocuje się je do dobrze dopasowanej bielizny, najczęściej slipów lub przylegających bokserek.

Linia TENA Men Active Fit obejmuje kilka poziomów ochrony. Extra Light to supercienka wkładka przeznaczona do niewielkich, sporadycznych wycieków. Level 1 i Level 2 są przeznaczone do lekkiego nietrzymania moczu, przy czym Level 2 zapewnia wyższy poziom chłonności. Level 3 jest grubszy i przeznaczony dla mężczyzn z bardziej nasilonym, średnim nietrzymaniem moczu.

Podstawowa różnica polega więc nie tylko na wyglądzie produktów, ale przede wszystkim na ich konstrukcji. Wkładki dla kobiet zapewniają ochronę dostosowaną do kobiecej anatomii i fasonu bielizny, natomiast wkładki dla mężczyzn koncentrują strefę chłonną z przodu i mają kształt stabilizujący produkt w męskiej bieliźnie.

Jak zwiększyć komfort przy kropelkowym i lekkimnietrzymaniu moczu?

Przy kropelkowym i lekkim nietrzymaniu moczu duże znaczenie ma nie tylko wybór odpowiedniej wkładki, ale również codzienne nawyki. Dobrze dopasowany produkt, regularna higiena i obserwowanie zmian w nasileniu objawów pomagają zachować większy komfort oraz poczucie bezpieczeństwa każdego dnia.

Aby zwiększyć wygodę podczas stosowania specjalistycznych wkładek, warto pamiętać o kilku zasadach:

• regularnie wymieniaj wkładki, nie czekając, aż całkowicie się nasycą – pomaga to utrzymać uczucie świeżości i ogranicza ryzyko podrażnień;
• wybieraj dobrze dopasowaną bieliznę, która utrzymuje wkładkę we właściwym miejscu i zapobiega jej przesuwaniu się podczas ruchu;
• dbaj o codzienną higienę skóry, delikatnie oczyszczając i osuszając okolice intymne przed założeniem nowej wkładki;
• dopasuj poziom chłonności do planowanych aktywności – podczas długiej podróży, intensywnego dnia w pracy czy wysiłku fizycznego warto sięgnąć po produkt zapewniający wyższy poziom ochrony;
• obserwuj zmiany w nasileniu objawów – jeśli wycieki stają się częstsze lub bardziej obfite, może to oznaczać, że potrzebny jest produkt o większej chłonności lub inny rodzaj wyrobu chłonnego.

Jeżeli mimo stosowania odpowiednio dobranych wkładek problem nasila się, utrudnia codzienne funkcjonowanie lub pojawiają się nowe objawy, warto skonsultować się z lekarzem. Specjalista pomoże ustalić przyczynę nietrzymania moczu i doradzić odpowiednie postępowanie oraz rozwiązania najlepiej dopasowane do indywidualnych potrzeb.

Artykuł powstał w ramach współpracy z marką TENA, ESSITY POLAND SP. Z O.O. Podmiot prowadzący reklamę: Essity Poland sp. z o.o.; Producent: Essity Hygiene and Health AB; Stosuj przy nietrzymaniu moczu.

To jest wyrób medyczny. Używaj go zgodnie z instrukcją używania lub etykietą.

Spalacze tłuszczu, nazywane też termogenikami, to suplementy diety, które mają przyspieszać metabolizm i zwiększać spalanie kalorii. W praktyce większość z nich opiera się na substancjach pobudzających układ nerwowy — przede wszystkim na kofeinie, ale też na ekstrakcie z zielonej herbaty, kapsaicynie (substancji odpowiedzialnej za pikantność papryczek chili) czy synefrynie pozyskiwanej z gorzkiej pomarańczy. Producenci reklamują je jako sposób na szybszą redukcję tkanki tłuszczowej, jednak warto rozumieć, jak naprawdę działają i gdzie leżą granice ich skuteczności.

Mechanizm działania większości spalaczy opiera się na tzw. termogenezie, czyli produkcji ciepła przez organizm kosztem dodatkowych kalorii. Składniki stymulujące zwiększają wydzielanie adrenaliny i noradrenaliny — hormonów, które pobudzają komórki tłuszczowe do uwalniania kwasów tłuszczowych do krwi. Brzmi to obiecująco, ale sama obecność tego mechanizmu nie oznacza, że efekt jest duży ani że dotyczy każdego.

Należy pamiętać o jednym:

- Fundamentem redukcji masy ciała zawsze będzie odpowiedni deficyt kaloryczny oraz aktywność fizyczna. Z perspektywy dietetyka spalacze tłuszczu będą miały niewielkie znaczenie w tym procesie. Składniki tych preparatów działają poprzez niewielkie zwiększenie spoczynkowego wydatku energetycznego, nasilenie termogenezy lub chwilowe tłumienie apetytu, często jednak przeceniamy ich działanie w czasie redukcji.

Co mówią badania naukowe o skuteczności

Dane z badań klinicznych są dużo bardziej powściągliwe niż hasła reklamowe na opakowaniach. Metaanaliza opublikowana w czasopiśmie „Obesity Reviews" wykazała, że ekstrakt z zielonej herbaty obniżał masę ciała średnio jedynie o około 0,65 kg w porównaniu z placebo — to efekt praktycznie nieodczuwalny w codziennym życiu. Podobnie ostrożne wnioski płyną z przeglądu systematycznego dotyczącego zielonej kawy: autorzy publikacji w bazie PubMed Central podkreślili, że dostępne badania mają wysokie ryzyko błędu metodologicznego, a wyciąganie z nich mocnych wniosków o skuteczności jest przedwczesne.

Kofeina sama w sobie rzeczywiście zwiększa wydatek energetyczny i nasila utlenianie tłuszczu, co potwierdzają badania fizjologiczne. Problem w tym, że efekt ten jest krótkotrwały i stosunkowo niewielki, a organizm szybko wykształca tolerancję na stymulanty — to znaczy, że po pewnym czasie potrzeba większej dawki, by uzyskać ten sam efekt pobudzenia. Żaden ze składników spalaczy tłuszczu nie zastąpi deficytu kalorycznego, czyli sytuacji, w której spożywamy mniej energii niż zużywamy — a to on, wraz z aktywnością fizyczną, pozostaje głównym motorem redukcji masy ciała.

Kofeina — ile jest bezpieczne?

Kofeina to najczęściej występujący składnik spalaczy tłuszczu, dlatego warto znać jej bezpieczne dawki. Zgodnie z opinią Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA), u zdrowych osób dorosłych:

• dawka do 400 mg kofeiny dziennie, rozłożona w ciągu dnia, zwykle nie wiąże się z negatywnymi skutkami zdrowotnymi,
• jednorazowa porcja do 200 mg jest uznawana za bezpieczną dla większości ludzi,
• nawet 100 mg spożyte wieczorem może pogarszać jakość snu,
• u kobiet w ciąży bezpieczna dzienna dawka to maksymalnie 200 mg,
• u dzieci i młodzieży dane naukowe są zbyt ograniczone, by wskazać jednoznacznie bezpieczny poziom spożycia.

Problem w przypadku spalaczy tłuszczu polega na tym, że kofeina z suplementu sumuje się z tą, którą przyjmujemy z kawą, herbatą, napojami energetyzującymi czy czekoladą. Łatwo więc niepostrzeżenie przekroczyć bezpieczny próg, zwłaszcza gdy preparat łączy kilka źródeł kofeiny naraz — na przykład kofeinę bezwodną z ekstraktem guarany i zielonej herbaty. Dodatkowo:

- Zdarza się, że osoby stosujące termogeniki niedoszacowują ilości przyjmowanych kalorii sądząc, że "kapsułka" spali nadmiar. Innym błędem jest wprowadzenie tego typu suplementów na samym starcie procesu odchudzania i stosowania ich bez przerwy oraz łączenie ich z kawą czy napojami energetycznymi. Zbyt duża dawka kofeiny może zaburzać pracę organizmu, prowadząc do wzrostu ciśnienia czy stanów lękowych.

Kluczowym jest również bezpieczny zakup. Przede wszystkim należy kupować preparaty ze sprawdzonych źródeł. Unikajmy mieszanek o nieznanym składzie- mogą być one zanieczyszczone substancjami niebezpiecznymi lub nielegalnymi. 

Jeśli zdecydujemy się na przyjmowanie takich preparatów to warto pamiętać o ich składzie i dawkowaniu:

- Do składników o potwierdzonym działaniu należą: kofeina, kapsaicyna, piperyna czy standaryzowany ekstrakt z zielonej herbaty. Przez pierwsze kilka dni zaczynajmy od połowy zalecanej dawki, pozwoli to zmniejszenie ryzyka reakcji niepożądanych. Spalacze tłuszczu przyjmujemy rano (po posiłku) lub w południe, najpóźniej 6-8 godzin przed snem. Pamiętajmy o prawidłowym nawodnieniu (termogeniki mogą nasilać pocenie).

Możliwe skutki uboczne

Nadmiar substancji pobudzających w spalaczach tłuszczu może prowadzić do wielu nieprzyjemnych, a czasem groźnych objawów. Do najczęściej opisywanych należą:

• kołatanie serca i przyspieszone tętno,
• podwyższone ciśnienie tętnicze krwi,
• bezsenność i problemy z zasypianiem,
• nadmierna nerwowość, rozdrażnienie i niepokój,
• nudności, bóle brzucha i podrażnienie żołądka,
• bóle i zawroty głowy,
• w skrajnych przypadkach zaburzenia rytmu serca.

Szczególną ostrożność powinny zachować osoby, które mają problemy ze zdrowiem:

- Suplementację termogenikami odradzam osobom z chorobami układu krążenia (nadciśnienie tętnicze, arytmia i choroba niedokrwienna, przebyty udar lub zawał serca) oraz problemami z bezsennością czy napadami paniki. Refluks żołądkowo-przełykowy oraz choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy również jest przeciwwskazaniem do ich stosowania. Chorujący na nadczynność tarczycy, padaczkę lub chorobę afektywną dwubiegunową nie powinny włączać termogeników do codziennej suplementacji. 

Oczywiście nie powinny ich stosować także kobiety w ciąży oraz osoby poniżej 18 roku życia. 

Trzeba również pamiętać o ewentualnych interakcjach z lekami, szczególnie w przypadku przyjmowania leków na nadciśnienie czy leków przeciwdepresyjnych. 

Niekontrolowany rynek suplementów

Osobnym problemem jest jakość samych produktów. Główny Inspektorat Sanitarny wielokrotnie publikował ostrzeżenia dotyczące suplementów diety zawierających niedozwolone lub niewłaściwie oznakowane substancje, w tym przypadki wykrycia substancji psychoaktywnych w preparatach sprzedawanych legalnie na polskim rynku. Najwyższa Izba Kontroli w swoim raporcie zwróciła uwagę, że nadzór nad wprowadzaniem suplementów do obrotu bywa opóźniony nawet o kilkanaście lat, co oznacza, że produkt potencjalnie szkodliwy może pozostawać w sprzedaży bardzo długo, zanim zostanie wycofany.

To ważna informacja dla osób kupujących spalacze tłuszczu impulsywnie, kierując się wyłącznie obietnicami z etykiety. Zanim sięgniemy po taki produkt, warto sprawdzić jego status w rejestrze suplementów diety prowadzonym przez GIS oraz zwrócić uwagę na pełny skład i deklarowane dawki poszczególnych składników.

Czy warto sięgać po spalacze tłuszczu?

Odpowiedź na to pytanie zależy od oczekiwań. Jeśli ktoś liczy na to, że tabletka zastąpi zmianę nawyków żywieniowych i aktywność fizyczną, niemal na pewno się rozczaruje — dowody naukowe jasno pokazują, że efekt termogeników jest ograniczony. Jeśli natomiast dobrze tolerujący kofeinę dorosły traktuje spalacz jako niewielkie wsparcie przy jednoczesnym prowadzeniu deficytu kalorycznego i regularnym ruchu, ryzyko przy rozsądnym dawkowaniu bywa umiarkowane — pod warunkiem braku przeciwwskazań zdrowotnych.

Przed sięgnięciem po jakikolwiek spalacz tłuszczu warto skonsultować się z lekarzem lub dietetykiem, zwłaszcza przy istniejących chorobach przewlekłych lub przyjmowanych lekach. Specjalista pomoże ocenić, czy dany preparat jest bezpieczny w konkretnej sytuacji zdrowotnej i czy nie wejdzie w interakcję z innymi substancjami.

Warto też pamiętać o kilku prostych zasadach bezpiecznego stosowania, jeśli ktoś mimo wszystko zdecyduje się na taki suplement:

• nie łączyć kilku produktów zawierających stymulanty jednocześnie,
• nie przyjmować spalacza razem z kawą, mocną herbatą czy napojami energetyzującymi,
• zaczynać od najniższej dawki wskazanej na opakowaniu, obserwując reakcję organizmu,
• unikać stosowania w drugiej połowie dnia, aby nie zaburzać snu,
• przerwać suplementację natychmiast w razie kołatania serca, silnego niepokoju lub bólu w klatce piersiowej.

Takie podejście nie gwarantuje pełnego bezpieczeństwa, ale znacząco zmniejsza ryzyko poważniejszych powikłań u osób zdrowych.

Spalacze tłuszczu są jednymi z najpopularniejszych suplementów wspomagających odchudzanie, ale ich rzeczywisty wpływ na masę ciała jest niewielki — badania mówią o efektach rzędu ułamków kilograma. Głównym aktywnym składnikiem większości preparatów jest kofeina, dlatego kluczowe jest pilnowanie łącznej dziennej dawki i unikanie łączenia jej z kawą czy napojami energetyzującymi. Osoby z chorobami serca, nadciśnieniem, nadczynnością tarczycy oraz kobiety w ciąży powinny zachować szczególną ostrożność lub unikać takich preparatów. Zanim sięgniemy po spalacz tłuszczu, warto sprawdzić jego skład, status w rejestrze GIS oraz skonsultować decyzję z lekarzem lub dietetykiem. Żaden suplement nie zastąpi deficytu kalorycznego i aktywności fizycznej — to one pozostają fundamentem skutecznej redukcji wagi.

Od 1 września 2026 r. w polskich szkołach i przedszkolach obowiązuje nowe rozporządzenie Ministra Zdrowia z 16 lutego 2026 r. w sprawie grup środków spożywczych przeznaczonych do sprzedaży dzieciom i młodzieży w jednostkach systemu oświaty. Dokument zastępuje przepisy obowiązujące od 2016 roku i wprowadza zamknięty katalog produktów, które mogą trafić do szkolnego sklepiku, bufetu lub automatu vendingowego. Oznacza to, że jeśli danego produktu nie ma na liście, nie może zostać sprzedany na terenie placówki – niezależnie od tego, jak zdrowy wydaje się jego skład.

To właśnie zmiany w diecie dzieci szkolnych są jednym z głównych celów resortu zdrowia. Jak podkreśla Główny Inspektorat Sanitarny, szkoła i przedszkole to miejsca, w których dzieci spędzają dużą część dnia, dlatego dostępna tam oferta żywieniowa powinna sprzyjać zdrowym wyborom, a nie im przeszkadzać.

Co zniknie ze szkolnych półek

Nowe przepisy oznaczają koniec swobodnej sprzedaży wielu popularnych produktów. Ze szkolnych sklepików i automatów znikną między innymi:

• klasyczne drożdżówki i słodkie bułki cukiernicze niespełniające norm cukru,
• cukierki, żelki i tradycyjne batoniki czekoladowe,
• chipsy, chrupki i słone paluszki,
• napoje energetyzujące,
• gazowane napoje słodzone.

Część produktów – takich jak pieczywo półcukiernicze, wyroby mleczne czy napoje roślinne – będzie mogła pozostać w ofercie, ale tylko po spełnieniu dodatkowych warunków. Kluczowy jest tu limit cukru: maksymalnie 10 g cukrów w 100 g lub 100 ml produktu. To rozwiązanie ma ograniczyć dzieciom dostęp do żywności wysokoprzetworzonej, bogatej w cukry proste, a ubogiej w wartości odżywcze.

Co nadal będzie można kupić

Rozporządzenie nie oznacza całkowitej rewolucji – w sklepikach i automatach nadal znajdzie się miejsce na produkty uznane za korzystne dla zdrowia dzieci. Zamknięty katalog obejmuje 19 grup środków spożywczych, wśród których są:

• pieczywo i wybrane wyroby piekarnicze,
• kanapki i sałatki przygotowane na miejscu,
• mleko oraz produkty mleczne, a także ich roślinne odpowiedniki wzbogacone w wapń i witaminę B12,
• świeże warzywa i owoce,
• pełnoziarniste produkty zbożowe,
• orzechy i nasiona bez dodatku soli i cukru,
• soki, musy oraz koktajle roślinne bez dodatku cukru.

Ciekawym wyjątkiem na liście dozwolonych produktów jest gorzka czekolada zawierająca co najmniej 70 proc. suchej masy kakaowej – jako produkt o niższej zawartości cukru i pewnych walorach odżywczych.

Automaty vendingowe też objęte nowymi zasadami

Nowe przepisy nie dotyczą wyłącznie klasycznych sklepików prowadzonych przez ajentów. Tymi samymi zasadami objęte są też automaty vendingowe z przekąskami i napojami, coraz częściej obecne na szkolnych korytarzach, a także bufety działające na terenie placówek. Dostawcy automatów będą musieli dostosować asortyment do zamkniętego katalogu dopuszczonych produktów jeszcze przed 1 września.

Resort zdrowia pracuje też nad dodatkowymi ograniczeniami wykraczającymi poza obecne rozporządzenie – w konsultacjach znalazł się projekt całkowitego zakazu sprzedaży kawy na terenie szkół i przedszkoli. To rozwiązanie na razie pozostaje na etapie projektu.

Zmiany dotyczą też stołówek szkolnych

Nowe przepisy nie ograniczają się wyłącznie do sklepików. Regulacja wprowadza również wymagania dla posiłków przygotowywanych w ramach żywienia zbiorowego, czyli obiadów i innych dań serwowanych w stołówkach szkolnych i przedszkolnych. W praktyce oznacza to, że firmy cateringowe i kuchnie szkolne będą musiały inaczej planować jadłospisy – z większym udziałem warzyw, produktów pełnoziarnistych i roślinnych źródeł białka. Eksperci wskazują tu na tzw. dietę planetarną, czyli model żywienia, w którym większą rolę odgrywają produkty pochodzenia roślinnego, a mniejszą – wysoko przetworzone mięso i słodycze.

Dlaczego wprowadzono limity cukru

Ograniczenie zawartości cukru w produktach dopuszczonych do sprzedaży to nie przypadek. Nadmierne spożycie cukrów prostych u dzieci wiąże się ze zwiększonym ryzykiem nadwagi, próchnicy oraz – w dłuższej perspektywie – chorób metabolicznych, w tym cukrzycy typu 2. Polskie dane epidemiologiczne od lat pokazują rosnący odsetek dzieci i młodzieży z nadwagą i otyłością, dlatego eksperci ds. żywienia od dawna postulowali zaostrzenie zasad dotyczących szkolnej oferty żywnościowej. Podobne katalogi produktów dopuszczonych do sprzedaży dzieciom funkcjonują też w wielu krajach Unii Europejskiej, która od lat finansuje ponadto program dostarczania dzieciom bezpłatnych owoców, warzyw i produktów mlecznych w szkołach.

Zdaniem Ministerstwa Zdrowia nawyki żywieniowe wykształcone w dzieciństwie w dużej mierze przekładają się na sposób odżywiania w dorosłym życiu. Dlatego profilaktyka otyłości i chorób dietozależnych, takich jak cukrzyca typu 2 czy choroby układu krążenia, powinna zaczynać się już w szkole i przedszkolu. Nadzór nad żywieniem dzieci w placówkach oświatowych od lat sprawuje Państwowa Inspekcja Sanitarna. Tylko w 2025 roku jej organy skontrolowały ponad 14 400 obiektów żywności i żywienia funkcjonujących w szkołach i przedszkolach, a w zdecydowanej większości placówek dotychczasowe wymagania były realizowane prawidłowo.

Co powinny zrobić szkoły i sklepiki przed 1 września

Dyrektorzy placówek oraz podmioty prowadzące sklepiki i automaty muszą dostosować ofertę do nowych przepisów jeszcze przed rozpoczęciem roku szkolnego. Wiąże się to między innymi z przeglądem asortymentu pod kątem zgodności z katalogiem 19 grup produktów, weryfikacją etykiet pod kątem limitów cukru oraz aktualizacją jadłospisów stołówkowych. Państwowa Inspekcja Sanitarna zapowiada, że po wejściu przepisów w życie będzie kontynuować kontrole obiektów żywienia zbiorowego w szkołach i przedszkolach.

Co to oznacza dla rodziców

Dla rodziców najważniejsza informacja jest taka: dzieci nadal będą mogły korzystać ze szkolnych sklepików i stołówek – zmienia się jednak to, co znajdzie się w ich ofercie. Warto, aby rodzice:

• sprawdzili, jak zmieni się jadłospis stołówki w szkole dziecka,
• rozmawiali z dzieckiem o tym, dlaczego niektóre produkty znikną z oferty,
• w razie potrzeby zapewnili dziecku zdrowe drugie śniadanie z domu, zwłaszcza w pierwszych tygodniach wdrażania zmian,
• zgłaszali dyrekcji szkoły ewentualne pytania dotyczące nowego asortymentu.

Nowe przepisy dają placówkom i dostawcom czas na przegląd asortymentu jeszcze przed rozpoczęciem roku szkolnego 2026/2027, dlatego pierwsze tygodnie września mogą wiązać się z organizacyjnym okresem przejściowym w niektórych szkołach.

Bibliografia

Główny Inspektorat Sanitarny, Szkoła – przestrzeń zdrowego odżywiania. Od 1 września zmiany w sklepikach i stołówkach szkolnych, gov.pl, 2026, https://www.gov.pl/web/gis/szkola---przestrzen-zdrowego-odzywiania-od-1-wrzesnia-zmiany-w-sklepikach-i-stolowkach-szkolnych

Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej (NCEZ, PZH-PIB), Rozporządzenie „sklepikowe" 2026 – co nowego? Sklepiki szkolne i automaty vendingowe, ncez.pzh.gov.pl, 2026, https://ncez.pzh.gov.pl/zywienie-w-placowkach/rozporzadzenie-sklepikowe-2026-co-nowego-sklepiki-szkolne-i-automaty-vendingowe/

Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Świdniku, Nowe podstawy prawne dla sklepików szkolnych, gov.pl, 2026, https://www.gov.pl/web/psse-swidnik/podstawy-prawne-dla-sklepikow-szkolnych

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 16 lutego 2026 r. w sprawie grup środków spożywczych przeznaczonych do sprzedaży dzieciom i młodzieży w jednostkach systemu oświaty oraz wymagań, jakie muszą spełniać środki spożywcze stosowane w ramach żywienia zbiorowego dzieci i młodzieży w tych jednostkach, Dz.U. z 2026 r. poz. 197, isap.sejm.gov.pl

Przeziębienie i grypa mają podobne objawy, ale różnią się przebiegiem. Przeziębienie zwykle rozwija się stopniowo i obejmuje głównie górne drogi oddechowe — katar, drapanie w gardle, lekki kaszel. Grypa pojawia się nagle, a jej charakterystyczną cechą jest wysoka gorączka, silne bóle mięśni i stawów oraz znaczne osłabienie organizmu. W Europie grypa pojawia się w postaci regularnie występujących epidemii w sezonie zimowym, a szacuje się, że każdego roku na terenie Unii Europejskiej wirusami grypy sezonowej zaraża się do 50 mln osób. 

Objawy, które powinny skłonić do kontaktu z lekarzem, to między innymi:

• gorączka powyżej 38,5°C utrzymująca się dłużej niż trzy dni,
• silna duszność lub ból w klatce piersiowej,
• objawy odwodnienia (np. suchość w ustach, rzadkie oddawanie moczu),
• nasilające się osłabienie uniemożliwiające normalne funkcjonowanie,
• pogorszenie stanu zdrowia u osób starszych, przewlekle chorych lub kobiet w ciąży.

Dlaczego odpoczynek podczas infekcji ma znaczenie medyczne

Pozostanie w domu podczas ostrej infekcji wirusowej nie jest wyłącznie kwestią komfortu. Organizm zwalczający wirusa potrzebuje energii, którą w czasie aktywności zawodowej kieruje w inną stronę. Kontynuowanie pracy mimo gorączki i osłabienia zwiększa ryzyko powikłań, wydłuża czas rekonwalescencji, a dodatkowo naraża współpracowników na zakażenie — wirusy grypy i przeziębienia przenoszą się drogą kropelkową. Dlatego lekarze rodzinni często zalecają kilka dni odpoczynku, nawet przy pozornie łagodnym przebiegu choroby i w takiej sytuacji wystawiają zwolnienie lekarskie.

Czym jest zwolnienie lekarskie (L4) i kto je wystawia

Zwolnienie lekarskie, potocznie nazywane L4, to dokument potwierdzający czasową niezdolność do pracy z powodu choroby. Od kilku lat funkcjonuje ono w formie elektronicznej (e-ZLA) — lekarz wystawia je bezpośrednio w systemie, a informacja trafia automatycznie do pracodawcy i do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Pacjent nie musi już dostarczać papierowego druku.

Prawo do L4 przysługuje osobom objętym ubezpieczeniem chorobowym, czyli przede wszystkim pracownikom zatrudnionym na umowę o pracę. Zgodnie z ustawą o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, pracownik nabywa prawo do świadczeń chorobowych po upływie tzw. okresu wyczekiwania, który dla osób zatrudnionych na etacie wynosi zwykle 30 dni nieprzerwanego ubezpieczenia.

Ile wynosi wynagrodzenie chorobowe i zasiłek chorobowy

To właśnie na tym etapie wielu pacjentów sięga po kalkulator L4, bo przepisy dotyczące wysokości świadczenia bywają dla laika nieintuicyjne. Co do zasady, za czas choroby przysługuje 80 procent podstawy wymiaru wynagrodzenia. Pełne 100 procent obowiązuje tylko w wyjątkowych sytuacjach — między innymi w czasie ciąży, w razie wypadku w drodze do pracy lub w pracy, a także przy niezdolności do pracy powstałej wskutek poddania się badaniom dla dawców komórek, tkanek i narządów.

Przez pierwsze 33 dni niezdolności do pracy w roku kalendarzowym (14 dni w przypadku osób, które ukończyły 50 lat) świadczenie wypłaca pracodawca — to tzw. wynagrodzenie chorobowe. Po przekroczeniu tego limitu obowiązek wypłaty przejmuje Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a świadczenie zmienia nazwę na zasiłek chorobowy. Łączny okres, przez jaki można pobierać zasiłek z powodu tej samej choroby, wynosi co do zasady 182 dni, a w przypadku gruźlicy lub niezdolności do pracy w ciąży — 270 dni.

Jak działa kalkulator L4 – krok po kroku

Narzędzie opiera się na tych samych zasadach, które stosuje pracodawca lub ZUS przy wyliczaniu świadczenia. Mechanizm obliczeń wygląda następująco:

• ustala się przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto z ostatnich 12 miesięcy poprzedzających miesiąc, w którym rozpoczęła się choroba,
• od tej kwoty odejmuje się składki na ubezpieczenia społeczne finansowane przez pracownika,
• uzyskaną podstawę wymiaru dzieli się przez 30, niezależnie od liczby dni w danym miesiącu,
• otrzymaną stawkę dzienną mnoży się przez właściwy procent — 80 lub 100 procent,
• wynik mnoży się przez liczbę dni niezdolności do pracy wskazaną na zwolnieniu lekarskim.

Dzięki takiemu kalkulatorwi pacjent może w kilka chwil zorientować się, jakiej kwoty może się spodziewać za czas L4, zanim jeszcze otrzyma wypłatę od pracodawcy lub przelew z ZUS.

Kiedy warto skorzystać z kalkulatora L4

Sprawdzenie przewidywanej wysokości świadczenia bywa szczególnie przydatne w kilku sytuacjach: przy planowaniu domowego budżetu na czas dłuższej choroby, przy podejmowaniu decyzji, czy skorzystać ze zwolnienia lekarskiego, czy raczej wykorzystać urlop wypoczynkowy, a także w sytuacji, gdy pracownik ma wątpliwości, czy kwota wypłacona przez pracodawcę lub ZUS została naliczona prawidłowo. Warto jednak pamiętać, że wynik kalkulatora ma charakter orientacyjny — ostateczną kwotę ustala płatnik składek na podstawie pełnej dokumentacji płacowej.

Osoby prowadzące działalność gospodarczą oraz zleceniobiorcy powinny pamiętać, że w ich przypadku ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolne. Bez jego opłacania nie przysługuje prawo do wynagrodzenia ani zasiłku za czas choroby, dlatego przed sezonem infekcyjnym warto sprawdzić, czy taka składka jest odprowadzana. To dodatkowy powód, dla którego kalkulator L4 bywa przydatny nie tylko dla etatowców, ale też dla osób samozatrudnionych, które chcą oszacować realne skutki finansowe kilkudniowej niezdolności do pracy.

Jak zapobiegać grypie i przeziębieniu

Najskuteczniejszą metodą ograniczenia liczby zwolnień lekarskich w sezonie jesienno-zimowym pozostaje profilaktyka. Warto pamiętać o kilku prostych zasadach:

• regularne mycie rąk i unikanie dotykania twarzy,
• rozważenie szczepienia przeciwko grypie, zwłaszcza w grupach ryzyka,
• unikanie bliskiego kontaktu z osobami przeziębionymi w okresie wzmożonej zachorowalności,
• dbanie o odporność poprzez sen, aktywność fizyczną i zbilansowaną dietę.

Grypa i przeziębienie różnią się nasileniem objawów, ale w obu przypadkach odpoczynek przyspiesza powrót do zdrowia i chroni innych przed zakażeniem. Zwolnienie lekarskie (L4) to narzędzie prawne, które umożliwia legalne pozostanie w domu bez utraty całego dochodu. Wysokość wynagrodzenia chorobowego i zasiłku chorobowego wylicza się według stałego wzoru — stąd popularność narzędzi typu kalkulator L4, które pomagają szybko oszacować kwotę świadczenia. Warto jednak pamiętać, że to tylko szacunek, a ostateczne wyliczenie zależy od dokumentacji płacowej i indywidualnej sytuacji ubezpieczeniowej.

Bibliografia

Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa – Internetowy System Aktów Prawnych (ISAP) – 1999 – isap.sejm.gov.pl 

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) – Zasady ustalania podstawy i wysokości zasiłku chorobowego – zus.pl 

European Centre for Disease Prevention and Control / Komisja Europejska – Grypa: arkusz informacyjny – vaccination-info.europa.eu – 2026 – https://vaccination-info.europa.eu/pl/grypa

Czym jest operacja plastyczna uszu 

Operacja plastyczna uszu, znana też jako otoplastyka, to zabieg chirurgiczny, który zmienia kształt, wielkość lub ustawienie małżowiny usznej. Najczęściej dotyczy korekty uszu odstających, czyli takich, które tworzą zbyt duży kąt z czaszką. Ta cecha anatomiczna występuje u około 5 procent populacji i najczęściej wynika ze słabo wykształconej przeciwzawiłki (fałdu chrząstki, który normalnie nadaje uchu odpowiedni kształt) lub zbyt dużej muszli usznej. Odstające uszy nie wpływają na słuch, ale mogą być źródłem kompleksów, zwłaszcza u dzieci narażonych na docinki rówieśników.  

Zabieg wykonuje się od dawna, a systematyczny przegląd literatury z 2024 roku objął ponad 1300 publikacji na temat otoplastyki, publikowanych od 1915 roku, co pokazuje, jak długą historię ma ta procedura. Mimo licznych opisanych technik cel pozostaje ten sam: przywrócić uszom naturalny, proporcjonalny wygląd względem twarzy i głowy.  

Kto może skorzystać z otoplastyki 

Operację plastyczną uszu wykonuje się zarówno u dzieci, jak i dorosłych. Najczęściej wskazanym momentem jest wiek, w którym chrząstka uszna osiąga niemal pełną dojrzałość — zwykle jeszcze przed rozpoczęciem edukacji szkolnej.  

- Najlepiej wykonać zabieg jeszcze przed rozpoczęciem edukacji szkolnej, aby uniknąć wyśmiewania przez rówieśników (aspekt psychologiczny). W wieku 6–7 lat dziecko jest już na tyle dojrzałe, że potrafi współpracować podczas zabiegu, dzięki czemu zwykle nie ma potrzeby znieczulenia ogólnego – wystarcza znieczulenie miejscowe (choć oczywiście nie w każdym przypadku, decyzja zależy od indywidualnej oceny dziecka). Małżowina uszna osiąga w tym wieku 70–80% wielkości docelowej, właściwej dla osoby dorosłej, dzięki czemu zabieg nie zaburza jej dalszego wzrostu - wyjąsnia chirurg plastyczny Tomasz Brzoskwinia.

 

To jednak nie znaczy, że zabieg traci sens u nastolatków czy dorosłych — wielu pacjentów decyduje się na korektę dopiero w dorosłym życiu. 

Do najczęstszych wskazań należą: 

• odstające uszy powodujące dyskomfort psychiczny lub obniżoną samoocenę, 
• wyraźna asymetria między prawą a lewą małżowiną, 
• wrodzone wady kształtu ucha, na przykład niedorozwinięta przeciwzawiłka, 
• deformacje pourazowe małżowiny usznej, 
• chęć poprawy proporcji twarzy po wcześniejszej konsultacji z lekarzem. 

Przed zabiegiem niezbędna jest konsultacja z lekarzem, podczas której omawiane są oczekiwania pacjenta, możliwe efekty oraz ewentualne przeciwwskazania, takie jak aktywne infekcje skóry w okolicy ucha, zaburzenia krzepnięcia krwi czy choroby nowotworowe. 

Kwalifikacja do zabiegu dziecka i dorosłego przebiega podobnie, choć jak podkreśla lekarz Tomasz Brzoskwinia, w przypadku dziecka bierze się również pod uwagę dojrzałość emocjonalną: 

- Generalnie kwalifikacja przebiega podobnie jak u dorosłych. U dziecka zwracamy jednak dodatkowo uwagę na jego dojrzałość – tak, aby zabieg można było wykonać w znieczuleniu miejscowym – oraz na chęć współpracy pozabiegowej. Jeśli bowiem dziecko nie wykazuje takiej chęci i nie będzie, nawet z pomocą rodziców, przestrzegało zaleceń, rezultat zabiegu może być nieprzewidywalny. 

Są jednak sytuacje, kiedy lekarz może odmówić wykonania zabiegu. Dzieje się tak wtedy, kiedy:  

- Uszy są prawidłowe, a odstająca małżowina istnieje jedynie w subiektywnym odczuciu pacjenta. Stany po wielokrotnych zabiegach, w których ryzyko pogorszenia przewyższa potencjalną korzyść z kolejnej operacji. 

Jak przebiega zabieg 

Otoplastyka może być wykonywana w znieczuleniu miejscowym u dorosłych lub w znieczuleniu ogólnym u dzieci, które trudniej zachować w bezruchu podczas całego zabiegu. Zabieg polega na przemodelowaniu chrząstki ucha tak, by przybliżyć małżowinę do boku głowy — chrząstka jest reformowana, natomiast skóra pozostaje na swoim miejscu, a słuch nie ulega zmianie. Klasyczna metoda wykorzystuje niewielkie nacięcie w bruździe za uchem, praktycznie niewidoczne po zagojeniu.  

W ostatnich latach popularność zdobywają też metody mniej inwazyjne, wykonywane przez niewielkie nakłucia skóry, bez klasycznego cięcia. Mają one jednak ograniczone zastosowanie i sprawdzają się głównie przy łagodnych lub umiarkowanych deformacjach. Wybór konkretnej techniki zawsze zależy od indywidualnej budowy ucha pacjenta i powinien zostać ustalony podczas konsultacji. Sam zabieg trwa zwykle od jednej do dwóch godzin, a pacjent najczęściej wraca do domu jeszcze tego samego dnia. O porównanie tych metod poprosiliśmy naszego eksperta w dziedzinie medycyny estetycznej: 

- Metoda klasyczna jest pewniejsza i najczęściej daje trwałe rezultaty (choć zdarzają się nawroty). Szwy można ukryć w taki sposób, że nie drażnią skóry od środka przez wiele lat. Metody małoinwazyjne z kolei bywają mniej skuteczne i nie zawsze dają możliwość pełnego wymodelowania małżowiny usznej. 

Rekonwalescencja i pielęgnacja po zabiegu 

Powrót do pełnej sprawności po operacji plastycznej uszu trwa zazwyczaj kilka tygodni. Przez pierwsze dni po zabiegu konieczne jest noszenie opatrunku ochronnego, a następnie elastycznej opaski uciskowej, która chroni uszy przed przypadkowym urazem i wspomaga prawidłowe gojenie. 

- Szwy skórne są albo wchłanialne, albo usuwane po 10–14 dniach od zabiegu. Zalecamy ograniczenie aktywności fizycznej, zwłaszcza w pierwszym tygodniu po operacji. Opaskę należy nosić przez 24 godziny na dobę przez 4 tygodnie, a następnie tylko do spania przez kolejny tydzień. Powrót do aktywności w opasce jest możliwy już po 2–3 tygodniach od zabiegu – wszystko zależy od charakteru pracy. Jeśli opaska nie przeszkadza, do pracy biurowej można spokojnie wrócić nawet po 3–4 dniach - wyjaśnia specjalista. 

Do najważniejszych zaleceń pooperacyjnych należą: 

• unikanie spania na boku, aby nie uciskać operowanego ucha, 
• ograniczenie intensywnego wysiłku fizycznego przez około sześć tygodni, 
• rezygnacja z palenia papierosów, ponieważ dym tytoniowy pogarsza gojenie ran, 
• regularne kontrole u operującego lekarza, 
• ostrożne mycie głowy zgodnie z zaleceniami zespołu medycznego. 

Możliwe powikłania 

Otoplastyka należy do zabiegów o stosunkowo niskim ryzyku, jednak jak każda operacja chirurgiczna, może wiązać się z powikłaniami. Do powikłań krótkoterminowych zalicza się krwawienie, infekcję, krwiaka i martwicę tkanek, a do długoterminowych — nawrót deformacji, konieczność reoperacji, przemieszczenie szwów oraz asymetrię.  

Do możliwych powikłań należą między innymi: 

• krwiak w miejscu operowanym, który czasem wymaga niewielkiego zabiegu odbarczającego, 
• infekcja rany lub chrząstki, zwykle leczona antybiotykiem, 
• przerośnięta lub nieestetyczna blizna, 
• przejściowe zaburzenia czucia w okolicy ucha, 
• nawrót odstawania uszu (reprotruzja), wymagający czasem korekty. 

Ryzyko poważnych powikłań jest niewielkie, jeśli zabieg wykonuje doświadczony chirurg, a pacjent stosuje się do zaleceń pooperacyjnych.  Jak podkreśla chirurg Tomasz Brzoskwinia: 

- Każdy niepokojący objaw — krwawienie, gorączka, silny obrzęk, silny ból nieustępujący pomimo przyjmowanych leków. I wszystko to co niepokoi pacjenta — powinno skłonić do jak najszybszego kontaktu z lekarzem prowadzącym. 

Efekty i wpływ na jakość życia 

Efekty operacji plastycznej uszu są zazwyczaj trwałe. Wystające uszy przyciągają wzrok, ale nie wpływają na to, jak inni ludzie oceniają czyjąś inteligencję czy sympatyczność — mimo to otoplastyka poprawia dobrostan emocjonalny, fizyczny i społeczny zarówno dzieci, jak i dorosłych, wzmacniając poczucie własnej wartości i redukując lęk społeczny. Dla wielu pacjentów, zwłaszcza młodych, świadomość odmienności bywa źródłem realnego dyskomfortu psychicznego, a jego złagodzenie jest częstym powodem decyzji o zabiegu.  

Rozpoczęcie nauki to dla dziecka zmiana niemal na każdym poziomie: inne pomieszczenie, inny rytm dnia, nowi dorośli i rówieśnicy, a do tego zupełnie nowa rola – rola ucznia. Pedagodzy podkreślają, że taka zmiana środowiska naturalnie wiąże się z czasowym poczuciem utraty bezpieczeństwa, a długość okresu przystosowania zależy od wielu czynników indywidualnych i rodzinnych.

Badania nad przystosowaniem szkolnym pokazują, że decydującą rolę odgrywa postawa rodziców – dzieci wychowywane w sposób demokratyczny, z poszanowaniem ich potrzeb i uczuć, adaptują się najlepiej. To ważna wskazówka: adaptacja dziecka w szkole zaczyna się właściwie w domu, na długo przed pierwszym dzwonkiem.

Warto też wiedzieć, że okresy przejściowe w edukacji – nie tylko start w pierwszej klasie, ale też np. zmiana szkoły na wyższym etapie – wiążą się ze zwiększonym ryzykiem lęku. Badania nad przejściem między etapami edukacyjnymi pokazują, że u części dzieci poziom niepokoju przekracza wartości kliniczne jeszcze przed zmianą, ale u większości wyraźnie się obniża w ciągu pierwszych tygodni czy miesięcy nauki. To ważny kontekst – silne emocje na starcie nie muszą oznaczać poważnego problemu, jeśli z czasem słabną.

Co jest normalne, a co powinno zaniepokoić

Pierwsze dni w nowej rzeczywistości szkolnej niemal zawsze budzą jakiś niepokój – to naturalna reakcja na nieznane. Pedagodzy szkolni zwracają jednak uwagę, że rodzice powinni obserwować dziecko i reagować, gdy stres nie ustępuje, a wręcz się nasila.

Sygnały, które warto obserwować przez pierwsze tygodnie i miesiące nauki:

• zmiany w zachowaniu – dziecko staje się bardziej nerwowe, płaczliwe, wycofane albo zaczyna otwarcie unikać pójścia do szkoły,
• problemy ze snem i apetytem – trudności z zasypianiem, wybudzanie się w nocy, brak apetytu rano,
• dolegliwości somatyczne – powtarzające się bóle brzucha lub głowy bez przyczyny medycznej (dzieci często „przenoszą” stres na ciało),
• regres rozwojowy – powrót zachowań typowych dla młodszego wieku (np. moczenie nocne, ssanie palca),
• utrzymujący się opór – poranne sceny, płacz i błaganie o zostanie w domu trwające dłużej niż kilka tygodni.

Jeśli takie objawy pojawiają się sporadycznie w pierwszych dniach września, zwykle nie ma powodu do niepokoju. Jeśli jednak utrzymują się tygodniami i utrudniają dziecku funkcjonowanie, to sygnał, że samo „przeczekanie” może nie wystarczyć.

Co mogą zrobić rodzice na co dzień

Rodzice mają realny wpływ na to, jak dziecko przejdzie przez ten okres. Specjaliści zajmujący się adaptacją szkolną rekomendują kilka konkretnych działań:

• Zadbaj o podstawowe potrzeby – wyspane i najedzone dziecko ma po prostu więcej siły psychicznej na radzenie sobie z nowością.
• Buduj poczucie „bezpiecznej bazy” – okazuj zainteresowanie tym, co dzieje się w szkole, i bądź dostępny emocjonalnie, gdy pojawiają się trudne chwile.
• Oswajaj miejsce zawczasu – jeśli to możliwe, pokaż dziecku budynek szkoły i jego otoczenie jeszcze przed pierwszym dniem nauki.
• Rozmawiaj spokojnie, bez pośpiechu – pytaj, co wydarzyło się w szkole, ale też słuchaj o sprawach z pozoru błahych – dla dziecka mogą być bardzo ważne.
• Nazywaj emocje bez oceniania – zamiast „przestań się bać”, lepiej powiedzieć: „widzę, że się martwisz, sprawdźmy razem, co dokładnie cię niepokoi”.
• Ustal przewidywalny rytm dnia – wspólnie ułożony plan, uwzględniający obowiązki i czas na zabawę, daje dziecku poczucie kontroli.
• Utrzymuj kontakt z wychowawcą – nauczyciel widzi dziecko w innym kontekście i może szybko zauważyć problemy, których nie widać w domu.

Ważne jest też to, czego unikać: presja, porównywanie do innych dzieci czy bagatelizowanie lęku („to głupota, nie ma się czego bać”) zwykle pogłębiają problem, zamiast go rozwiązać.

Kiedy szukać pomocy specjalisty

Rodzice często zastanawiają się, gdzie leży granica między „normalnym stresem” a problemem wymagającym konsultacji. Eksperci wskazują kilka jasnych sygnałów ostrzegawczych: objawy utrzymują się dłużej niż kilka tygodni, nasilają się zamiast słabnąć, wyraźnie zaburzają codzienne funkcjonowanie dziecka (naukę, sen, relacje z innymi) albo towarzyszy im silny lęk fizyczny przed pójściem do szkoły.

W Polsce pierwszym, łatwo dostępnym krokiem jest zwykle psycholog lub pedagog szkolny – pomoc psychologiczno-pedagogiczna jest dostępna w każdej szkole, a za jej organizację odpowiada dyrektor placówki. Kolejnym miejscem wsparcia jest poradnia psychologiczno-pedagogiczna, do której można zgłosić się samodzielnie, bez skierowania.

Jeśli trudności są poważniejsze, warto skorzystać z systemu ochrony zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży finansowanego przez NFZ. Pierwszy, środowiskowy poziom tego systemu – Ośrodek Środowiskowej Opieki Psychologicznej i Psychoterapeutycznej dla Dzieci i Młodzieży – jest dostępny bez skierowania i oferuje m.in. konsultacje psychologiczne oraz sesje wsparcia psychospołecznego, również w trybie interwencyjnym, w tym samym dniu zgłoszenia. Specjalista oceni sytuację dziecka i w razie potrzeby pokieruje do dalszego, bardziej specjalistycznego leczenia – niekoniecznie od razu do psychiatry dziecięcego.

NFZ podkreśla, że im wcześniej dziecko otrzyma wsparcie, tym większa szansa na szybki powrót do równowagi – nie warto więc czekać, aż problem „sam minie”, jeśli trudności się przedłużają.

Do kogo się zgłosić – szybki przegląd instytucji pomocowych

Adaptacja dziecka w szkole to proces, a nie jednorazowe wydarzenie – u większości pierwszoklasistów trudne emocje słabną w ciągu kilku tygodni. Kluczową rolę odgrywają spokojna, uważna postawa rodziców oraz stała współpraca ze szkołą. Jeśli jednak stres nie ustępuje, nasila się albo zaczyna wyraźnie utrudniać dziecku codzienne funkcjonowanie, nie warto czekać – pomoc pedagoga szkolnego, poradni psychologiczno-pedagogicznej czy środowiskowego ośrodka opieki psychologicznej jest w Polsce dostępna bez skierowania i często bezpłatnie.

• Wychowawca / pedagog szkolny – pierwszy kontakt, gdy problem dotyczy funkcjonowania w klasie.
• Poradnia psychologiczno-pedagogiczna – diagnoza trudności rozwojowych i edukacyjnych, dostępna bez skierowania.
• Lekarz rodzinny (POZ) – pomocny, gdy trzeba wykluczyć przyczyny somatyczne dolegliwości (np. bólów brzucha).
• Ośrodek Środowiskowej Opieki Psychologicznej i Psychoterapeutycznej dla Dzieci i Młodzieży (NFZ) – bez skierowania, także w trybie pilnym.
• Psychiatra dziecięcy – w sytuacjach, gdy inne formy wsparcia okazują się niewystarczające lub objawy są nasilone.

Czy rodzicowi przysługuje L4 na wizytę u psychologa lub psychiatry

Rodzice pierwszoklasistów często pytają, czy wyjście z dzieckiem do specjalisty oznacza konieczność brania urlopu wypoczynkowego. Odpowiedź zależy od tego, do kogo idzie dziecko.

Na wizytę u psychologa najprościej skorzystać ze zwolnienia od pracy z tytułu opieki nad dzieckiem do lat 14 – to 2 dni albo 16 godzin w roku kalendarzowym, płatne jak urlop wypoczynkowy. Nie trzeba podawać powodu ani przedstawiać żadnego zaświadczenia – wystarczy wniosek do pracodawcy.

Inaczej wygląda sytuacja przy wizycie u psychiatry. Ponieważ jest to lekarz, może on wystawić rodzicowi klasyczne zwolnienie lekarskie (e-ZLA) na czas sprawowania opieki nad dzieckiem – w oparciu o taki dokument rodzicowi przysługuje zasiłek opiekuńczy z ZUS w wysokości 80% podstawy wymiaru, w ramach rocznego limitu 60 dni. Co istotne, sam psycholog takiego zwolnienia wystawić nie może – nie ma do tego uprawnień, ponieważ nie jest lekarzem.

Bibliografia

Narodowy Fundusz Zdrowia, Poradnik pacjenta: jak pomóc dziecku w kryzysie psychicznym, nfz.gov.pl, 2025 – https://www.nfz.gov.pl/aktualnosci/aktualnosci-centrali/poradnik-pacjenta-jak-pomoc-dziecku-w-kryzysie-psychicznym,8482.html

Narodowy Fundusz Zdrowia, Ochrona zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży, nfz.gov.pl – https://www.nfz.gov.pl/dla-pacjenta/informacje-o-swiadczeniach/ochrony-zdrowia-psychicznego-dzieci-i-mlodziezy/

pacjent.gov.pl, Leczenie psychiatryczne młodzieży i dzieci, 2026 – https://pacjent.gov.pl/artykul/leczenie-psychiatryczne-mlodziezy-i-dzieci

Rzecznik Praw Dziecka, Pomoc psychologiczna dla dzieci i młodzieży. Ważne informacje, brpd.gov.pl, 2025 – https://brpd.gov.pl/2024/09/18/pomoc-psychologiczna-dla-dzieci-i-mlodziezy-wazne-informacje/

Najwyższa Izba Kontroli, Niewydolna pomoc psychologiczna i psychoterapeutyczna dla dzieci i młodzieży, nik.gov.pl – https://www.nik.gov.pl/aktualnosci/niewydolna-pomoc-psychologiczna-i-psychoterapeutyczna-dla-dzieci-i-mlodziezy.html

Sideropoulos V. i wsp., Anxiety during transition from primary to secondary schools in neurodivergent children, PMC, 2024 – https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC12159320/

PMC (NIH), Anxiety trajectories and school transition research, pmc.ncbi.nlm.nih.gov – https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8550448

Kodeks pracy, ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r., art. 188 (Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141 z późn. zm.)

Żelazo jest składnikiem hemoglobiny i mioglobiny oraz uczestniczy w transporcie, magazynowaniu i wykorzystaniu tlenu w tkankach. Jako kofaktor enzymów jest także elementem niezbędnym do produkcji ATP, czyli energii, a także wpływa na funkcjonowanie układu odpornościowego. Niedobór żelaza może negatywnie wpływać zarówno na samopoczucie, jak i zdolności wysiłkowe.

Niedobór żelaza u sportowców

W publikacjach częstość niedoboru żelaza w różnych populacjach sportowców wynosiła od 15 do ponad 57% u kobiet i od 3 do 31% u mężczyzn. Szczególnie wysoki odsetek notowany jest wśród sportowców uprawiających dyscypliny wytrzymałościowe.

W przeglądzie badań obejmującym wysoko wytrenowane zawodniczki z niedoborem żelaza wykazano obniżenie wydolności wytrzymałościowej o około 3-4%.

U sportowców zapotrzebowanie na żelazo oraz ryzyko obniżenia jego zasobów mogą być zwiększone wskutek mechanizmów związanych z intensywnym wysiłkiem. Wynika to między innymi z:

·       hemolizy erytrocytów, m.in. związanej z powtarzającym się uderzaniem stopy o podłoże (tzw. foot-strike hemolysis, charakterystyczny dla biegaczy czy chodziarzy),

·       utraty niewielkich ilości żelaza wraz z potem, która przy dużej objętości wysiłku może mieć znaczenie,

·       utraty krwi z przewodu pokarmowego związanej z intensywnym wysiłkiem, do której mogą przyczyniać się m.in. niedokrwienie przewodu pokarmowego i czynniki mechaniczne, 

·       przejściowego wzrostu stężenia hepcydyny po wysiłku; hormon ten ogranicza wchłanianie żelaza z przewodu pokarmowego oraz jego uwalnianie do krążenia z zapasów.

Z tych powodów niektórzy sportowcy mogą być bardziej narażeni na deficyty żelaza, dlatego tak istotne jest dla nich okresowe kontrolowanie parametrów gospodarki żelazowej. Pakiety badań dedykowane osobom aktywnym fizycznie, dostępne m.in. w ALAB sport, umożliwiają wykonanie nawet kilkunastu różnych oznaczeń podczas jednego pobrania. Więcej informacji na ten temat znajdziesz na: https://alabsport.pl/pakiety.

Anemia a sport

Niedokrwistość rozpoznaje się na podstawie stężenia hemoglobiny poniżej odpowiedniej wartości granicznej. Niedokrwistości z niedoboru żelaza towarzyszą cechy niedoboru żelaza, a wraz z jej rozwojem mogą pojawiać się charakterystyczne zmiany parametrów czerwonokrwinkowych, takie jak obniżenie MCV i MCH.

Niepokojące zmiany w funkcjonowaniu gospodarki żelaza można jednak zaobserwować wcześniej, obserwując m.in. poziom ferrytyny, białka, którego stężenie w warunkach fizjologicznych jest czułym klinicznie wskaźnikiem zapasów żelaza. Należy jednak pamiętać, że jej stężenie może wzrastać m.in. w przebiegu stanu zapalnego lub infekcji, co należy uwzględnić przy interpretacji wyniku.

Ferrytyna u sportowców – jakie są normy?

Nie istnieją żadne odrębne normy poziomu ferrytyny dla sportowców i kwestia optymalnych wartości granicznych pozostaje przedmiotem dyskusji. W wybranych sytuacjach sportowych, szczególnie przy dużych obciążeniach treningowych lub treningu wysokościowym, w literaturze proponuje się uwzględnianie innych progów decyzyjnych niż stosowane w populacji ogólnej.

W części zaleceń dotyczących sportowców przygotowujących się do treningu wysokościowego wskazuje się na wartość ferrytyny ≥50 ng/ml przed ekspozycją na wysokość, ponieważ warunki hipoksji zwiększają zapotrzebowanie na żelazo w związku z procesem erytropoezy.

W niewielkim badaniu 19 elitarnych pływaków autorzy zasugerowali, że potencjalnie korzystny zakres może wynosić około 40–90 ng/ml, jednak liczebność próby nie pozwala traktować tej wartości jako normy dla sportowców.

W publikacji dotyczącej niedoboru żelaza w sporcie Clénin i współautorzy wskazują, że u dorosłych kobiet i mężczyzn rozsądnym punktem odcięcia jest ferrytyna na poziomie 30 ng/mL, podkreślając jednocześnie, że każdy przypadek znacznego niedoboru żelaza, ocenianego również przez pryzmat poziomu ferrytyny, wymaga rozszerzonej diagnostyki.

Podsumowanie

Prawidłowo funkcjonująca gospodarka żelaza jest bardzo ważna dla osób aktywnych fizycznie, ze względu na uczestnictwo jonów żelaza w wielu procesach, które bezpośrednio lub pośrednio wpływają na wydolność i zdolności wysiłkowe. Jednocześnie sportowcy mogą być bardziej narażeni na niedobór żelaza, dlatego szczególnie u osób z grup zwiększonego ryzyka warto okresowo rozważyć ocenę gospodarki żelazowej.

Bibliografia

1.     Janowicz, A. Anemia a sport. Czy niedobór żelaza wpływa na wydolność fizyczną? Dostęp: 12.08.2026 https://alabsport.pl/blog/anemia-a-sport/

2.     Roy R, Kück M, Radziwolek L, Kerling A. Iron Deficiency in Adolescent and Young Adult German Athletes—A Retrospective Study. Nutrients. 2022; 14(21):4511.

3.     Pengelly M, Pumpa K, Pyne DB, Etxebarria N. Iron deficiency, supplementation, and sports performance in female athletes: A systematic review. Journal of Sport and Health Science. 2024;14.

4.     Damian M, Vulturar R, Login CC, Damian L, Chiș A, Bojan A. Anemia in Sports: A Narrative Review. Life. 2021;11.

5.     Solberg A, Reikvam H. Iron Status and Physical Performance in Athletes. Life. 2023;13.

6.     Petrov L, Kachaunov M, Alexandrova A. The low serum ferritin as an indicator of inadequate nutrition in international-level female swimmer. Journal of Applied Sports Sciences. 2024, 8(1): 80-90. 

7.     Clénin G, Cordes M, Huber A, et al. Iron deficiency in sports - definition, influence on performance and therapy. Swiss Med Wkly. 2015;145:w14196.

Wrażliwość cenowa rozkłada się nierówno i najsilniej dotyczy osób o ograniczonym budżecie, czyli przede wszystkim nastolatków. Dr hab. Łukasz Balwicki, kierownik Zakładu Zdrowia Publicznego i Medycyny Społecznej Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, przypomina dane Banku Światowego, zgodnie z którymi w krajach rozwiniętych podniesienie ceny papierosów o 10% obniża częstość palenia wśród dorosłych średnio o 4%, a wśród nastolatków nawet dwukrotnie mocniej.

Znaczenie tego mechanizmu wynika z momentu inicjacji. Badanie PolNicoYouth przeprowadzone na próbie ponad 16 tysięcy uczniów szkół ponadpodstawowych wykazało, że 60% nastolatków ma za sobą kontakt z wyrobami tytoniowymi.

Jak wyglądają stawki akcyzy w Polsce?

Wyrób

2025

2026

2027

Papierosy

345 zł za 1000 sztuk

414 zł za 1000 sztuk

476,10 zł za 1000 sztuk

Tytoń do palenia

260,14 zł za kilogram

338,18 zł za kilogram

Kolejny wzrost zgodnie z mapą drogową

Płyn do papierosów elektronicznych

0,96 zł za mililitr

1,44 zł za mililitr

1,80 zł za mililitr

Urządzenia do waporyzacji

40 zł za sztukę (od lipca 2025)

Bez zmian

Bez zmian

Saszetki nikotynowe

150 zł za kilogram (od sierpnia 2025)

Wzrost zgodnie z mapą drogową

Wzrost zgodnie z mapą drogową

Ministerstwo Finansów prognozuje, że średnia cena paczki dwudziestu papierosów wyniesie w 2026 roku 23,85 zł. Zasady konstruowania takiego systemu opisuje szczegółowo artykuł: Jak powinny być opodatkowane produkty tytoniowe lub nikotynowe?.

Czy wszystkie wyroby powinny być opodatkowane tak samo?

Tutaj przebiega główna oś sporu wśród specjalistów zdrowia publicznego. Dr hab. Łukasz Balwicki opowiada się za jednolitym podejściem: „Politycy powinni chcieć wyższych cen wszystkich wyrobów nikotynowych (także e-papierosów i tytoniu podgrzewanego), bo one wszystkie szkodzą. Nie powinniśmy promować podatkami wybranych kategorii produktów”.

Odmienne stanowisko zajęła w czerwcu 2026 roku grupa dwudziestu trzech europejskich autorytetów medycznych, która w liście do przewodniczącej Komisji Europejskiej opowiedziała się za różnicowaniem obciążeń według profilu ryzyka. Autorzy przywołali formułę brytyjskiego psychiatry Michaela Russella z 1976 roku, zgodnie z którą ludzie sięgają po papierosy dla nikotyny, a umierają od substancji powstających podczas spalania.

Gdzie leży granica skuteczności podwyżek?

Skokowe podwyżki uruchamiają mechanizmy, które osłabiają zarówno efekt zdrowotny, jak i fiskalny:

• udział wyrobów z nielegalnych źródeł wzrósł w Polsce z 3,6% w 2023 roku do 5,3% w 2025 roku,

• wartość szarej strefy tytoniowej sięgnęła w 2025 roku 3,3 mld zł wobec 2,4 mld zł rok wcześniej,

• ubytek dochodów budżetowych z tego tytułu oszacowano na blisko 2,8 mld zł,

• najwyższe odsetki nielegalnej sprzedaży notują państwa o najostrzejszej polityce cenowej, w tym Francja i Irlandia.

Wniosek dla polityki zdrowotnej dotyczy tempa, a nie kierunku zmian. Stopniowe podwyżki zapowiadane z wyprzedzeniem ograniczają konsumpcję i utrzymują wpływy, natomiast zmiany wprowadzane skokowo przesuwają część rynku poza kontrolę sanitarną i podatkową.

Co dzieje się z wpływami z akcyzy?

Wpływy z opodatkowania tytoniu wzrosły w Polsce z 23,3 mld zł w 2021 roku do 27,5 mld zł w 2023 roku i odpowiadały wtedy za ponad 34% wszystkich dochodów budżetu z podatku akcyzowego. Wytyczne do artykułu 6 Konwencji ramowej Światowej Organizacji Zdrowia o ograniczeniu użycia tytoniu zachęcają, aby część takich środków wracała do systemu ochrony zdrowia w postaci profilaktyki i leczenia uzależnienia.

Zestawienie tych kwot z finansowaniem terapii pokazuje wyraźną dysproporcję. Magdalena Cedzyńska, kierownik Poradni Pomocy Palącym w Narodowym Instytucie Onkologii, zwraca uwagę w rozmowie z Medycyną Praktyczną na trzy elementy tej luki:

• w kraju działają zaledwie trzy stacjonarne poradnie leczenia uzależnienia od tytoniu, w Gdańsku, Warszawie i Krakowie,

• pierwsza wizyta w poradni wyceniona jest na cztery punkty rozliczeniowe, czyli około 40 zł, z czego trzeba pokryć pracę lekarza, pielęgniarki i utrzymanie gabinetu,

• telefoniczna poradnia obsługuje rocznie około 10 tysięcy osób, a około 30% z nich utrzymuje abstynencję.

Skuteczna polityka cenowa wymaga zatem zaplecza klinicznego. Podwyżka podatku zwiększa liczbę osób gotowych zerwać z nałogiem, natomiast bez dostępnej terapii i refundacji leków część tych prób kończy się nawrotem.

Analizy dotyczące uzależnień behawioralnych, zdrowia psychicznego oraz wpływu środowiska cyfrowego na zachowania użytkowników publikuje portal Raport o Zdrowiu.

Bibliografia

1. Balwicki Ł., Polityka antynikotynowa, czyli czy papierosy będą droższe, wywiad, Serwis Zdrowie Polskiej Agencji Prasowej, Warszawa 2024.

2. Ministerstwo Finansów, Mapa drogowa podwyżek stawek akcyzy na wyroby tytoniowe i nikotynowe na lata 2025–2027, Warszawa 2025.

3. KPMG, Szara strefa tytoniowa w Unii Europejskiej i w Polsce, Warszawa 2026.

4. Instytut Prognoz i Analiz Gospodarczych, Szara strefa 2026, Warszawa 2026.

5. Komitet Zdrowia Publicznego Polskiej Akademii Nauk, Polskie Zdrowie 2.0, Warszawa 2023.

6. Ciecierski C., Cherukupalli R., Weresa M., Ekonomiczne aspekty palenia tytoniu i opodatkowania wyrobów tytoniowych w Polsce, International Union Against Tuberculosis and Lung Disease, Paryż 2011.

Uczniowie ostatnich klas szkół ponadpodstawowych rentę rodzinną mają wypłacaną do końca sierpnia. Maturzyści, którzy wybierają się na studia, mogą otrzymywać ją także za wrzesień, jeśli zostaną przyjęci na studia i dostarczą do ZUS odpowiednie dokumenty.

- Muszą pamiętać o złożeniu wniosku o kontynuację wypłaty świadczenia wraz z zaświadczeniem z uczelni potwierdzającym przyjęcie na pierwszy rok studiów. W przypadku, gdy uczelnia nie będzie mogła wystawić zaświadczenia we wrześniu, wystarczy, że przyszły student złoży oświadczenie, że podejmie naukę. Musi w nim podać planowaną datę rozpoczęcia studiów i zobowiązać się, że dostarczy do ZUS zaświadczenie z uczelni, najpóźniej w miesiącu, w którym rozpoczyna się rok akademicki i nauka – informuje Beata Kopczyńska, regionalna rzeczniczka prasowa ZUS w województwie śląskim. 

Ważne terminy

Dlatego tak istotne jest pilnowanie terminów na złożenie dokumentów. Jeśli przyszli studenci spóźnią się z wnioskiem do ZUS i wpłynie on dopiero w październiku, renta rodzinna za wrzesień przepadnie. Prawo do świadczenia przysługuje bowiem od miesiąca, w którym złożono wniosek wraz z dokumentami. 

- Warto więc zadbać o formalności jak najszybciej, by zachować ciągłość przelewów z ZUS. Natomiast, jeśli nauka w szkole wyższej zostanie podjęta później, np. w listopadzie, to prawo do renty rodzinnej za wrzesień nie przysługuje – dodaje rzeczniczka. 

Uwaga! Jeżeli przyszły student po złożeniu oświadczenia we wrześniu, nie dostarczy do ZUS w październiku zaświadczenia z uczelni o przyjęciu na studia – rentę rodzinną za wrzesień będzie musiał zwrócić.

Praca na umowie zlecenie a składki ZUS we wrześniu

Utrata statusu ucznia z końcem sierpnia wpływa również na sytuację młodych ludzi zatrudnionych na umowach zlecenie. Do 31 sierpnia są oni zwolnieni z opłacania składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne od tej umowy. Od 1 września obowiązkowo podlegają wszystkim ubezpieczeniom. Jednak jest jeden wyjątek i są to osoby – zleceniobiorcy, które od 1 października rozpoczną studia wyższe.

Młody zleceniobiorca, który od października zyska status studenta, musi jak najszybciej przedstawić swojemu pracodawcy zaświadczenie z uczelni o przyjęciu na studia. Jeśli zrobi to we wrześniu – wówczas pozwoli to na ponowne zwolnienie z opłacania składek od września i wypłatę wyższego wynagrodzenia „na rękę”.

– Wrzesień jest takim miesiącem przejściowym, w którym absolwent szkoły ponadpodstawowej nie jest już uczniem, ale nie ma jeszcze statusu studenta. Dlatego tak ważne jest, by przyszły student przedstawił zaświadczenie o przyjęciu na studia wyższe, wówczas będzie uznawany przez ZUS za ucznia do 30 września i od jego umowy zlecenia nie będą odprowadzane składki – wyjaśnia Beata Kopczyńska.

Nieswoiste choroby zapalne jelit (w skrócie NChZJ, po angielsku IBD) to grupa przewlekłych schorzeń przewodu pokarmowego. Należą do nich przede wszystkim choroba Leśniowskiego-Crohna oraz wrzodziejące zapalenie jelita grubego. W obu przypadkach dochodzi do długotrwałego stanu zapalnego jelit, który daje o sobie znać okresami zaostrzeń i remisji, czyli czasowego ustępowania dolegliwości. Jak podaje rządowy portal pacjent.gov.pl, do typowych objawów należą zmiana konsystencji stolca, bóle brzucha, krwawienia z odbytu, chroniczne zmęczenie oraz spadek masy ciała.

Choroby te występują na świecie coraz częściej, a ich przyczyny nie są w pełni poznane. Naukowcy wskazują na splot czynników genetycznych, immunologicznych i środowiskowych. Coraz więcej uwagi poświęca się też diecie jako elementowi, który może modyfikować ryzyko zachorowania. Właśnie temu zagadnieniu poświęcone było najnowsze badanie w ramach międzynarodowego projektu PURE, w którym uczestniczyli naukowcy z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu.

Badanie PURE: ponad 140 tysięcy osób pod obserwacją

Projekt PURE (Prospective Urban Rural Epidemiology) to jedno z największych badań epidemiologicznych na świecie, które od lat analizuje wpływ czynników środowiskowych i związanych ze stylem życia na rozwój chorób przewlekłych. Bierze w nim udział ponad 20 krajów, a polską kohortę od 2007 roku prowadzą na Uniwersytecie Medycznym we Wrocławiu prof. Katarzyna Zatońska oraz prof. Andrzej Szuba.

W najnowszej analizie, opublikowanej w sierpniu 2025 roku w czasopiśmie „The American Journal of Gastroenterology", naukowcy przyjrzeli się ponad 124 tysiącom dorosłych z 21 krajów. Uczestnicy wypełniali kwestionariusze dotyczące spożycia produktów zbożowych, w tym ultraprzetworzonego pieczywa, ciast i makaronów instant, a także świeżego pieczywa i ryżu. Badacze śledzili ich stan zdrowia przez wiele lat, a w tym czasie u 605 osób rozpoznano nieswoiste choroby zapalne jelit. Uwzględniono wiek i płeć uczestników, ich aktywność fizyczną, palenie tytoniu, miejsce zamieszkania oraz jakość diety, co pozwoliło dokładniej ocenić zależność między spożyciem produktów zbożowych a ryzykiem choroby.

Ultraprzetworzone pieczywo pod lupą badaczy

Wyniki analizy są jednoznaczne: wyższe spożycie ultraprzetworzonych produktów zbożowych wiązało się z większym ryzykiem rozwoju nieswoistych chorób zapalnych jelit. Osoby spożywające co najmniej 19 gramów takich produktów dziennie miały o 86 procent wyższe ryzyko zachorowania w porównaniu z osobami jedzącymi mniej niż 9 gramów dziennie. Co ważne, podobnej zależności nie zaobserwowano w przypadku produktów zbożowych o niższym stopniu przetworzenia. Świeże pieczywo oraz ryż wiązały się wręcz z niższym ryzykiem choroby.

- Dieta jest jednym z ważniejszych modyfikowalnych czynników ryzyka nieswoistych chorób zapalnych jelit. Badanie pokazuje, że szczególne znaczenie mogą mieć właśnie ultraprzetworzone produkty zbożowe  – powiedziała dr Alicja Basiak-Rasała z Zakładu Badań Populacyjnych i Profilaktyki Chorób Cywilizacyjnych Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu, cytowana w komunikacie uczelni.

Wśród produktów uznanych za ultraprzetworzone znalazły się między innymi:

• pieczywo pakowane przemysłowo, o długim terminie przydatności do spożycia,
• słodkie ciastka, ciasta i wyroby cukiernicze produkowane masowo,
• gotowe produkty instant na bazie makaronu,
• słodzone płatki śniadaniowe oraz krakersy z licznymi dodatkami.

Autorzy badania podkreślają jednak wyraźnie, że wyników nie można odnosić do wszystkich produktów zbożowych. Wysokiej jakości pieczywo o niższym stopniu przetworzenia, podobnie jak ryż, nie zwiększało ryzyka choroby.

Co odróżnia produkty ultraprzetworzone od zwykłego pieczywa?

Naukowcy nie wskazali jednego konkretnego składnika odpowiedzialnego za tę zależność. Zwracają jednak uwagę na sam przemysłowy sposób przetwarzania żywności. Wśród czynników, które mogą odgrywać rolę, wymienia się dodatki technologiczne, takie jak:

• emulgatory, poprawiające konsystencję i trwałość produktów,
• konserwanty, wydłużające termin przydatności do spożycia,
• maltodekstryny oraz inne substancje zagęszczające i słodzące.

Badania eksperymentalne sugerują, że niektóre z tych substancji mogą niekorzystnie wpływać na mikrobiotę jelitową (czyli mikroorganizmy zasiedlające jelita), osłabiać barierę jelitową oraz sprzyjać stanowi zapalnemu. Szacuje się, że nawet 40 procent emulgatorów w diecie pochodzi z przetworzonych produktów zbożowych.

Co istotne, badacze nie potwierdzili podobnej zależności w przypadku wielu innych grup żywności, między innymi nieprzetworzonego czerwonego mięsa, drobiu, nabiału, produktów skrobiowych, warzyw, owoców czy roślin strączkowych. Nie stwierdzono też związku między spożyciem sodu a ryzykiem rozwoju nieswoistych chorób zapalnych jelit.

Co to oznacza w praktyce?

Autorzy badania zaznaczają, że całkowite wyeliminowanie produktów wysokoprzetworzonych z diety jest dziś w praktyce bardzo trudne. Zamiast tego zalecają stopniowe ograniczanie ich udziału w codziennym jadłospisie. Dr Basiak-Rasała podsumowała wyniki następująco:

- Warto jak najczęściej wybierać produkty świeże i minimalnie przetworzone oraz dbać o dietę bogatą w błonnik, pełnoziarniste produkty zbożowe, warzywa, owoce i rośliny strączkowe. Dobrym modelem żywienia pozostaje dieta śródziemnomorska, którą wiązano w innych badaniach z niższym ryzykiem wystąpienia IBD.

Osoby, które chcą ograniczyć spożycie ultraprzetworzonego pieczywa, mogą kierować się kilkoma prostymi zasadami:

• czytać etykiety i zwracać uwagę na długość listy składników – im krótsza, tym produkt zwykle mniej przetworzony,
• wybierać pieczywo pełnoziarniste z piekarni lub wypiekane samodzielnie zamiast pakowanego pieczywa przemysłowego,
• ograniczać słodkie wypieki i płatki śniadaniowe na rzecz owsianki, kasz czy ryżu,
• wprowadzać do diety więcej warzyw, owoców i roślin strączkowych,
• w razie wątpliwości przy już rozpoznanej chorobie zapalnej jelit skonsultować się z lekarzem lub dietetykiem klinicznym.

Ograniczenia badania

Badanie ma charakter obserwacyjny, więc nie dowodzi bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego, a jedynie wskazuje na statystyczną zależność. Spożycie produktów zbożowych oceniano na podstawie kwestionariuszy wypełnianych przez uczestników, co niesie pewne ryzyko nieścisłości. Mimo to duża liczba uczestników z 21 krajów i wieloletni okres obserwacji sprawiają, że wyniki uznaje się za istotny wkład w wiedzę o związku diety z ryzykiem nieswoistych chorób zapalnych jelit.

Bibliografia

Narula N., Wong E.C.L., Mente A. i wsp., Ultra-Processed Grains and Risk of Inflammatory Bowel Disease: Results from the Prospective Urban Rural Epidemiology (PURE) Study, American Journal of Gastroenterology, 2025, https://doi.org/10.14309/ajg.0000000000003700

PubMed (National Library of Medicine), Ultraprocessed Grains and Risk of Inflammatory Bowel Disease: Results From the Prospective Urban Rural Epidemiology Study, 2025, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40758217/

Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu, Can processed bread and instant foods increase the risk of inflammatory bowel disease?, komunikat prasowy uczelni, 2026, https://en.umw.edu.pl/can-processed-bread-and-instant-foods-increase-the-risk-of-inflammatory-bowel-disease/

Ministerstwo Zdrowia / pacjent.gov.pl, Nieswoiste choroby zapalne jelit – co warto wiedzieć, 2025, https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/nieswoiste-choroby-zapalne-jelit-co-warto-wiedziec

Fundacja PAP / Nauka w Polsce, Badacze: stopień przetworzenia pieczywa zwiększa ryzyko nieswoistych chorób zapalnych jelit, 2026, https://naukawpolsce.pl/aktualnosci/news,114543,badacze-stopien-przetworzenia-pieczywa-zwieksza-ryzyko-nieswoistych-chorob

Ostrzeżenie dotyczy sosu bolońskiego z mięsem wołowo-wieprzowym. Powodem wydania komunikatu jest możliwość obecności w produkcie fragmentów szkła.

Chodzi o partię numer 154, której data minimalnej trwałości to 30 maja 2027 r.

Jak rozpoznać produkt?

• Produkt: sos boloński z mięsem wołowo-wieprzowym
• Numer partii: 154
• Data minimalnej trwałości: 30.05.2027
• Producent: Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługowe Jóźwiak Dorota Jóźwiak, Chociszewo 33, 66-304 Brójce
• Podmiot odpowiedzialny: „Rzeźnictwo Zyguła Zbąszynek” Spółka z o.o. S K.

Dlaczego produkt jest wycofywany?

Jak informuje GIS, podmiot wprowadzający produkt do obrotu po otrzymaniu zgłoszenia niezwłocznie uruchomił procedurę wycofania wskazanej partii z rynku. Jednocześnie poinformował, że nie otrzymał innych zgłoszeń konsumenckich dotyczących tej partii.

Producent podjął działania mające na celu ustalenie przyczyny powstania zagrożenia. Powiatowy Lekarz Weterynarii w Międzyrzeczu przeprowadził postępowanie wyjaśniające w zakładzie produkcyjnym. Nie wykazało ono nieprawidłowości w procesie produkcyjnym ani incydentów związanych z obecnością stłuczki szklanej.

Nie udało się również ustalić źródła fragmentu szkła ani jednoznacznie potwierdzić jego pochodzenia.

Producent został zobowiązany do podjęcia działań zapobiegawczych, w tym przeanalizowania całego zdarzenia oraz zweryfikowania skuteczności procedur dotyczących postępowania z opakowaniami szklanymi.

Proces wycofywania produktu z rynku jest monitorowany przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej oraz Inspekcji Weterynaryjnej.

Masz ten sos w domu? Nie spożywaj go

GIS zaleca, aby nie spożywać wskazanej partii produktu.

Jeśli masz w domu sos boloński oznaczony numerem partii 154 i datą minimalnej trwałości 30.05.2027, nie należy go jeść. Sam wygląd produktu nie pozwala wykluczyć obecności niewidocznych lub trudnych do zauważenia fragmentów szkła.

Przed spożyciem produktów objętych ostrzeżeniami dotyczącymi zanieczyszczeń fizycznych zawsze warto sprawdzić numer partii oraz datę minimalnej trwałości podaną na opakowaniu.

Źródło: Główny Inspektorat Sanitarny

Jak podkreśla fizjoterapeuta Grzegorz Grochal, w większości przypadków dolegliwości mają podłoże mięśniowo-szkieletowe, ale nie każdy ból w tej okolicy można automatycznie przypisać kręgosłupowi.

Ból między łopatkami – najczęstsze przyczyny

Jedną z najczęstszych przyczyn bólu między łopatkami jest przeciążenie mięśni, szczególnie związane z długotrwałym siedzeniem.

– Najczęściej wynika z przeciążenia mięśni, np. podczas długiego siedzenia przed komputerem. Pozycja z wysuniętą głową, częste trzymanie rąk przed sobą powodują długotrwałe napięcie mięśni grzbietu, które nie mają kiedy odpocząć – wyjaśnia fizjoterapeuta Grzegorz Grochal.

Problem może pojawić się również po treningu. Dotyczy to szczególnie osób, które po dłuższej przerwie wracają do aktywności i od razu zwiększają intensywność ćwiczeń.

– Kolejną przyczyną może być przeciążenie treningowe, gdzie po dłuższej przerwie wracamy do bardzo intensywnych treningów, szczególnie mięśni pleców, klatki piersiowej czy barków – dodaje ekspert.

Ból między łopatkami a kręgosłup

Dolegliwości mogą być również związane z kręgosłupem. Źródłem bólu może być zarówno odcinek piersiowy, jak i szyjny kręgosłupa.

W przypadku odcinka piersiowego przyczyną mogą być m.in. podrażnienia więzadeł, stawów międzywyrostkowych oraz otaczających tkanek. Z kolei problemy dotyczące odcinka szyjnego, np. związane z krążkiem międzykręgowym, mogą powodować ból promieniujący w okolice łopatek.

Czy ból między łopatkami zawsze oznacza problem z kręgosłupem?

Nie. To ważne, ponieważ ból odczuwany między łopatkami może być tzw. bólem rzutowanym, czyli pochodzić ze struktury znajdującej się w innym miejscu organizmu.

– Oprócz oczywistych dolegliwości na tle mięśniowo-stawowym, rzadziej przyczyną mogą być problemy kardiologiczne, płucne, przełykowe czy inne choroby narządów wewnętrznych – zaznacza Grzegorz Grochal.

Dlatego znaczenie ma nie tylko samo miejsce występowania bólu, ale również jego charakter, okoliczności pojawienia się oraz objawy towarzyszące.

Jak rozpoznać ból związany z przeciążeniem?

W przypadku przeciążenia mięśni i innych problemów układu ruchu ból często ma charakter mechaniczny. Oznacza to, że jego nasilenie może zmieniać się w zależności od pozycji ciała lub wykonywanego ruchu.

– Ból pojawia się po kilku godzinach pracy w określonej pozycji i mija po nocy albo zmniejsza się po rozruszaniu. Generalnie można ten ból przywołać lub zmniejszyć konkretnym ruchem lub odpowiednią pozycją ciała – tłumaczy fizjoterapeuta.

Nie jest to jednak reguła pozwalająca samodzielnie postawić diagnozę. Jak podkreśla ekspert, takie rozróżnienie jest uproszczeniem i w przypadku utrzymujących się lub nasilających dolegliwości nie zastępuje konsultacji ze specjalistą.

Kiedy ból między łopatkami wymaga pilnej diagnostyki?

Niepokój powinien wzbudzić przede wszystkim postępujący ból, który nie zależy od ruchu ani pozycji ciała i nie ustępuje w spoczynku.

Szczególnie ważna jest konsultacja lekarska, jeśli ból jest silny, nietypowy lub pojawiają się dodatkowe objawy, takie jak:

• duszność,
• ból lub ucisk w klatce piersiowej,
• nudności,
• pieczenie lub palenie,
• gorączka,
• nasilenie dolegliwości podczas połykania.

W takich sytuacjach nie warto zakładać, że przyczyną jest po prostu napięcie mięśni czy „zastany” kręgosłup. Nietypowy ból w okolicy między łopatkami, szczególnie z objawami ogólnymi lub ze strony klatki piersiowej, wymaga oceny lekarskiej.

Co pomaga na ból między łopatkami?

Postępowanie zależy przede wszystkim od przyczyny. Jeśli dolegliwości wynikają z przeciążenia układu mięśniowo-szkieletowego, podstawą nie musi być odpoczynek rozumiany jako wielogodzinne leżenie.

– Jeśli mówimy o najczęstszych, typowo ortopedycznych problemach, to stosuje się ogólnie ruch, czyli częste zmiany pozycji, spacery, oraz modyfikuje się codzienne obciążenia – mówi Grzegorz Grochal.

Pomocne mogą być również ćwiczenia poprawiające ruchomość kręgosłupa i obręczy barkowej. W dalszej kolejności można stopniowo wprowadzać trening siłowy, którego celem jest wzmacnianie mięśni posturalnych i innych słabszych ogniw.

W zależności od problemu fizjoterapeuta może również zastosować terapię manualną lub inne metody mające na celu zmniejszenie dolegliwości.

– Techniki manualne mogą zmniejszyć objawy, ale najważniejszym elementem długoterminowego postępowania jest odpowiednie obciążanie i aktywność – podkreśla ekspert.

Jak zapobiegać bólowi między łopatkami?

Jeśli ból pojawia się w związku z siedzącym trybem życia, samo poprawienie pozycji przy biurku może nie wystarczyć. Istotne jest również regularne przerywanie długotrwałego siedzenia.

W praktyce warto:

• regularnie zmieniać pozycję podczas pracy,
• robić krótkie przerwy od siedzenia,
• włączać do dnia różne formy ruchu, np. spacery,
• zadbać o ergonomię stanowiska pracy,
• wykonywać ćwiczenia wzmacniające mięśnie posturalne,
• stopniowo zwiększać obciążenie treningowe po przerwie.

– Długotrwały sukces to przede wszystkim profilaktyka, czyli regularne zmienianie pozycji i dostarczanie organizmowi różnorodnego ruchu. Ergonomiczna pozycja w pracy i ćwiczenia wzmacniające mięśnie posturalne – podsumowuje Grzegorz Grochal.

Ból między łopatkami – nie ignoruj sygnałów organizmu

Ból między łopatkami często jest związany z przeciążeniem mięśni, długotrwałym siedzeniem lub nieprzygotowaniem organizmu do intensywnego wysiłku. Nie oznacza to jednak, że każdą taką dolegliwość można samodzielnie uznać za problem z kręgosłupem.

Jeśli ból zmienia się pod wpływem ruchu lub pozycji i ustępuje po odpoczynku, jego przyczyną może być przeciążenie układu ruchu. Gdy jednak jest silny, narasta, nie reaguje na zmianę pozycji lub towarzyszą mu objawy takie jak duszność, ucisk w klatce piersiowej, nudności czy gorączka, konieczna jest konsultacja lekarska.

Zmiany dotyczą świadczenia związanego z profesjonalną higienizacją jamy ustnej u dzieci. Nowy pakiet został przygotowany po analizie wyceny świadczeń stomatologicznych przez Agencję Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji (AOTMiT), przy udziale ekspertów, w tym konsultanta krajowego w dziedzinie stomatologii dziecięcej.

W ramach nowego pakietu przewidziano usuwanie złogów miękkich, instruktaż prawidłowej higieny jamy ustnej oraz – opcjonalnie – lakierowanie zębów.

To istotna zmiana w stosunku do wcześniejszego sposobu rozliczania świadczeń. NFZ zwrócił uwagę, że w przypadku małych dzieci twardy kamień nazębny pojawia się stosunkowo rzadko, szczególnie na wczesnym etapie rozwoju.

Ile powinna trwać higienizacja zębów dziecka?

Nowe zasady określają także minimalny czas potrzebny na wykonanie świadczenia. W przypadku pakietu obejmującego instruktaż higieny jamy ustnej wizyta powinna trwać co najmniej 30 minut.

Jeżeli świadczenie jest realizowane bez instruktażu, minimalny czas wynosi 20 minut.

NFZ wskazuje, że określenie minimalnego czasu ma zapewnić warunki do prawidłowego wykonania wszystkich elementów świadczenia.

Dlaczego NFZ zmienił zasady higienizacji dzieci?

Powodem zmian były m.in. przypadki rozliczania przez gabinety świadczeń obejmujących usuwanie kamienia nazębnego u dzieci, lakierowanie zębów oraz badanie lekarskie podczas jednej wizyty.

Jak informuje NFZ, w niektórych przypadkach wartość takiego pakietu przekraczała 600 zł. Fundusz wskazuje również, że w 2025 r. na tę pozycję przeznaczono ponad 500 mln zł.

W związku ze wzrostem liczby takich rozliczeń NFZ zwrócił się o doprecyzowanie zasad realizacji i finansowania profilaktycznych świadczeń stomatologicznych dla dzieci.

Higienizacja dziecka na NFZ. Co obejmuje nowe świadczenie?

Rodzic, który chce skorzystać z profesjonalnej higienizacji jamy ustnej dziecka w ramach świadczeń finansowanych przez NFZ, powinien zwrócić uwagę przede wszystkim na zakres nowego pakietu.

Obejmuje on:

• usuwanie miękkich złogów, takich jak osad nazębny i resztki pokarmowe,
• instruktaż prawidłowej higieny jamy ustnej,
• opcjonalne lakierowanie zębów.

Ważne jest również to, że nowe zasady nie sprowadzają wizyty wyłącznie do samego oczyszczania zębów. Elementem świadczenia może być także edukacja dziecka dotycząca prawidłowego dbania o jamę ustną.

Od kiedy obowiązują nowe zasady?

Nowe zasady rozliczania świadczeń stomatologicznych obowiązują od 1 września 2026 r.  Dla rodziców najważniejsza informacja jest taka, że od września higienizacja dzieci jest rozliczana według nowego pakietu i nowych zasad wyceny.

Źródło: Narodowy Fundusz Zdrowia, komunikat „Porządki w świadczeniach stomatologicznych NFZ. Nowy pakiet i wycena higienizacji dla dzieci od 1 września”, 31.08.2026.

Nadwaga i otyłość w przypadku dzieci i młodzieży definiowane są w odniesieniu do siatek centylowych. Są to wykresy, które obrazują rozkład danych wskaźników (np. masy ciała lub wzrostu) w danej populacji. Skonstruowano wiele różnych siatek centylowych, które służą m.in. do oceny rozwoju niemowląt (siatki centylowe obwodu głowy) lub konkretnych wskaźników zdrowotnych (np. siatki centylowe ciśnienia tętniczego). Te służące do diagnostyki otyłości dziecięcej przedstawiają wzajemne zależności:

• masy ciała do wieku i długości ciała/wzrostu do wieku,
• masy ciała do długości ciała/wzrostu,
• oraz wskaźnika masy ciała (BMI) do wieku.

Nadwagę u dzieci rozpoznaje się, gdy powyższe wskaźniki oznaczone na siatce mieszczą się między 85. a 95. centylem, natomiast otyłość – gdy przekraczają 95. centyl. Masa ciała powinna zostać oceniona na każdym bilansie zdrowia dziecka. Oceny tej można dokonać także samodzielnie w domu, korzystając z oficjalnego kalkulatora Instytutu „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka” (https://nauka.czd.pl/kalkulator-2/).

Od wielu lat obserwujemy wzrost odsetka dzieci chorujących na otyłość. W zeszłym roku odnotowano, że po raz pierwszy w historii liczba dzieci z otyłością przekroczyła liczbę dzieci niedożywionych. Taka sytuacja wiąże się z wieloma zagrożeniami – wysoka zawartość tkanki tłuszczowej w organizmie może doprowadzić do rozwoju poważnych chorób, takich jak cukrzyca, nadciśnienie tętnicze, czy marskość wątroby, już w wieku dzecięcym lub nastoletnim. Dzieci i młodzież chorujące na otyłość mają też większe ryzyko rozwoju depresji w młodym wieku. Co więcej, występowanie nadwagi w dzieciństwie zwiększa ryzyko jej utrzymania lub ponownego rozwoju w kolejnych etapach życia.

Skąd się bierze otyłość wśród dzieci?

Większość przypadków otyłości, niezależnie od wieku, związanych jest z nieprawidłowym stylem życia, przede wszystkim niewłaściwą dietą i niedostateczną aktywnością fizyczną. Nawyki te kształtowane są od wczesnego dzieciństwa, głównie w oparciu o obserwację zachowań rodziców. Ta właśnie nauka poprzez obserwację odpowiedzialna jest za zauważane często występowanie otyłości w rodzinie. Choroba ta rzadko faktycznie wynika z przyczyn genetycznych. Nie da się jednak ukryć, że często występuje w rodzinie. Związane jest to właśnie z powielaniem nieprawidłowych nawyków przez kolejne pokolenia.

Rodzina – choć najważniejsza w tym aspekcie – nie jest jednak jedynym środowiskiem, w którym dziecko uczy się zasad stylu życia. Bardzo istotne jest, jakie treści przekazywane są w placówkach edukacyjnych, począwszy już od przedszkola. Dziecko uczy się tu zarówno od opiekunów i opiekunek, jak i od swoich rówieśników. Zaczynając od obserwacji, z czasem zaczyna świadomie przetwarzać informacje i budować własną bazę wiedzy i poglądów na temat zdrowia. Wpływ na ten proces mają wspólne posiłki, lekcje dotyczące zdrowia, a nawet wystrój szkoły (np. obecność plakatów edukacyjnych), jej funkcjonowanie (np. organizowanie dni zdrowia) oraz dostępność danej żywności (np. automaty z przekąskami, sklepiki szkolne).

Ponadto, dzieci i młodzież to grupy szczególnie podatne na działanie marketingu. Powszechne są reklamy angażujące idoli, takich jak influencerzy, artyści, a nawet postaci z filmów dla dzieci. Zazwyczaj zachęcają one do zakupu wysoko przetworzonej żywności i są nadzwyczaj skuteczne w przypadku dzieci i nastolatków.

To jednak nie wszystkie możliwe przyczyny rozwoju otyłości u dzieci. Otyłość jest chorobą wieloczynnikową, do której często prowadzi złożony proces budowania nawyków. Mogą mieć na niego wpływ relacje, emocje, zaburzenia mechanizmów głodu i sytości, czynniki genetyczne i środowiskowe oraz wiele innych.

Mity związane z otyłością dziecięcą

Wokół nadwagi i otyłości dziecięcej od lat krąży wiele mitów, które nie tylko utrudniają prowadzenie leczenia, ale mogą opóźnić samo postawienie diagnozy.

Jednym z takich mitów jest tzw. „mit pulchnego dziecka”. Polega on na wierzeniu, że dziecko z subiektywnie postrzeganą „lekką nadwagą” jest po prostu dzieckiem dobrze odżywionym i zdrowym. Możemy go powiązać z postrzeganiem żywienia już na etapie życia płodowego, kiedy to przyszła mama zachęcana jest do „jedzenia za dwoje”. Nadmierny przyrost masy ciała związany z taką postawą może prowadzić do wzrostu masy urodzeniowej (>4000 g), która zwiększa ryzyko wystąpienia otyłości i chorób metabolicznych w późniejszym wieku. Na kolejnych etapach życia dziecko bywa przekarmiane, aby osiągnąć subiektywnie odpowiedni „poziom odżywienia”, co nie tylko prowadzi do wzrostu masy ciała, ale także może zaburzać naturalne odczuwanie głodu i sytości.

Kolejnym mitem jest przeświadczenie, że otyłość jest chorobą genetyczną. O ile w pewnym stopniu może wynikać z przyczyn genetycznych, a samo ryzyko otyłości zwiększa się, jeśli obciążenie chorobą występuje w rodzinie, otyłość monogenowa (a więc wynikająca z pojedynczej mutacji genu) jest schorzeniem rzadko spotykanym. Najczęściej otyłość u dzieci związana jest z występowaniem nieprawidłowych nawyków zdrowotnych. Tym samym redukcja masy ciała jest możliwa w zdecydowanej większości przypadków.

Ostatnim, bardzo krzywdzącym mitem jest przekonanie, że dziecko samo wyrośnie z nadwagi. O ile w niektórych przypadkach niewielkiego nadmiaru ciała jest to do pewnego stopnia możliwe, tak przeważnie wymagane jest wdrożenie odpowiednich działań, najlepiej poprzedzonych konsultacją ze specjalistą -  dietetykiem i/lub lekarzem.

Moje dziecko ma nadwagę - co robić?

Odpowiednio szybkie wdrożenie odpowiednich działań umożliwi powrót do prawidłowej masy ciała. Pierwszym postępowaniem, jakie wykorzystuje się w leczeniu otyłości dziecięcej, jest modyfikacja stylu życia, w szczególności poprawa diety i zwiększenie aktywności fizycznej. Warto skorzystać z pomocy specjalistów w danych dziedzinach, w tym:

• dietetyka lub psychodietetyka, który pomoże w odpowiednim zbilansowaniu diety i dostosuje zalecenia do stanu zdrowia, możliwości i preferencji dziecka;
• fizjoterapeuty, który zaleci adekwatną aktywność fizyczną z uwzględnieniem indywidualnych czynników;
• psychologa, który pomoże w budowaniu zdrowego obrazu ciała i relacji wspierającej proces zmiany.

Niezmiernie istotne jest, by w proces zmiany nawyków zaangażowane było nie tylko dziecko, ale cała rodzina, przede wszystkim rodzice/opiekunowie. Dzieci najskuteczniej uczą się poprzez naśladowanie autorytetów. Stąd też łatwo przyjmują nawyki, które widzą w domu, w grupie rówieśników, ale też w mediach.

W przypadku, gdy sama zmiana stylu życia nie przynosi efektów, można rozważyć zastosowanie diety redukcyjnej. W przypadku dzieci nie należy wdrażać ją na własną rękę. Wzrastający organizm dziecka wymaga dostarczenia odpowiedniej ilości energii i składników odżywczych. Dieta taka powinna zostać ułożona przez dietetyka z odpowiednim wykształceniem, specjalizującego się w żywieniu dzieci.

Kolejnym krokiem w przypadku braku oczekiwanych efektów może być zastosowanie farmakoterapii. Istnieją leki, które wspomagają leczenie otyłości dziecięcej, jednak muszą być odpowiednio dostosowane przez lekarza pediatrę, w szczególności diabetologa lub endokrynologa.

W najbardziej skrajnych przypadkach pomocne może okazać się wykonanie operacji bariatrycznej. Jest to jednak inwazyjny zabieg, który musi zostać poprzedzony odpowiednim przygotowaniem pod opieką interdyscyplinarnego zespołu. Decyzję o jego wykonaniu podejmuje się w przypadku dzieci bardzo rzadko.

Jak rozmawiać z dzieckiem o otyłości?

Nadwaga i otyłość to tematy trudne i kontrowersyjne. Ze względu na swój kontekst społeczny nieodpowiednie podejście do nich może skutkować obniżeniem samooceny i poczucia własnej wartości, a także doprowadzić do rozwoju nieprawidłowego obrazu ciała u dziecka. Równocześnie jednak rozpoczęcie diagnostyki i leczenia wymaga nazwania problemu i poinformowania dziecka o jego istnieniu. Jak więc rozmawiać, aby nie wyrządzić dziecku krzywdy?

Przede wszystkim warto skupić się na aspektach zdrowotnych nadwagi. Należy unikać wiązania stanu dziecka z wyglądem. Istotne jest również, by nie straszyć dziecka konsekwencjami otyłości – może poczuć się przytłoczone i zamknąć się na jakiekolwiek działania. Rozmowy z dzieckiem najlepiej rozpocząć wraz ze specjalistą, który przedstawi problem w odpowiedni sposób i zaleci dalsze postępowanie. Jeśli dobrze przeprowadzimy pierwszy etap zmiany, możemy liczyć na większe szanse na dobre rezultaty.

Pierwsze kroki

Zadbaj o regularność posiłków i ich odpowiedni skład. Pracuj z dzieckiem nad nawykiem jedzenia co około 3 godziny. Buduj posiłki zgodnie z zasadami zdrowego odżywiania, dbając o odpowiednią zawartość warzyw i owoców, pełnowartościowego białka, zdrowych tłuszczów i pełnoziarnistych źródeł węglowodanów.

Zachęcaj dziecko do aktywności fizycznej. Wybierzcie wspólnie zajęcia sportowe, w których będzie chętnie uczestniczyć.

Ogranicz dostęp dziecka do ekranów. Zmniejszenie czasu ekranowego pozwoli ograniczyć czas spędzany w pozycji siedzącej, a to korzystnie wpływa na zdrowie.

Traktuj dziecko tak, jak sam_ chciał_byś być traktowan_. Uwzględniaj jego preferencje oraz dotychczasowe przyzwyczajenia. Staraj się patrzeć na nowe zasady jego oczami. Pamiętaj, że czasem lepiej pozwolić na coś w kontrolowanej ilości (np. słodycze, czas ekranowy), niż całkowicie zakazać.

Dawaj przykład! Żadna książka ani lekcja nie poprawi stylu życia dziecka tak, jak obserwacja zdrowych zachowań rodzica.

Serce i metabolizm pod większą presją

Nadmiar tkanki tłuszczowej wpływa nie tylko na wygląd sylwetki. Szczególnie tłuszcz trzewny, gromadzący się wokół narządów jamy brzusznej, jest aktywny metabolicznie: wydziela szereg substancji uczestniczących w regulacji hormonów, metabolizmu i regulujących procesy zapalne. Namiar tkanki tłuszczowej wydziela cytokiny (substancje działające prozapalnie), które mogą przyspieszać proces miażdżycowy. Ponadto, wyższa masa ciała, to większy wysiłek dla mięśnia sercowego, gdyż ten musi przepompować większą objętość krwi. Wydłużone przemęczenie mięśnia sercowego może wikłać się przerostem mięśnia sercowego, wzrostem ciśnienia krwi, zaburzeniami jego pracy czy zwiększać ryzyko niewydolności.

Wątroba i nerki także odczuwają skutki otyłości

Jednym z następstw otyłości może być metaboliczna choroba stłuszczeniowa wątroby. Początkowo nie boli, ale może prowadzić do zapalenia, włóknienia, a nawet marskości tego ważnego organu. Większe jest również ryzyko przewlekłej choroby nerek. Zwiększona masa ciała może spowodować hiperfiltrację. Początkowo dochodzi do przerostu kłębuszków nerkowych w odpowiedzi na wywołane otyłością zwiększenie nerkowego przepływu krwi i osocza, przesączania kłębuszkowego (GFR), a następnie do stwardnienia kłębuszków nerkowych. W złożonym mechanizmie może dochodzić do uszkodzenia i przewlekłej choroby nerek.

Układ oddechowy a otyłość

Nadmiar masy ciała może utrudniać oddychanie i sprzyjać obturacyjnemu bezdechowi sennemu. Nocne przerwy w oddychaniu obniżają jakość snu, powodują niedotlenienie mózgu, senność w ciągu dnia, rozdrażnienie i problemy z koncentracją. Otyłość może być też powiązana z cięższym przebiegiem astmy.

Stawy płacą za każdy krok

Kolana, biodra i kręgosłup muszą przenosić większe obciążenie, dlatego szybciej mogą pojawić się ból, sztywność i zmiany zwyrodnieniowe. Tak powstaje błędne koło: dolegliwości ograniczają ruch, spada wydolność, a aktywność staje się coraz trudniejsza do wdrożenia w życie.

Nie oznacza to jednak, że należy ćwiczyć mimo bólu, z drugiej strony nie należy również  całkowicie zrezygnować z aktywności. Rodzaj ruchu warto dopasować do sprawności i stanu zdrowia, najlepiej z pomocą lekarza lub fizjoterapeuty.

Otyłość może wpływać na wiele obszarów zdrowia i życia

Choroba otyłościowa nie dotyczy wyłącznie masy ciała ani wyglądu. Może oddziaływać na funkcjonowanie wielu narządów, gospodarkę hormonalną, płodność, przebieg ciąży, samopoczucie oraz codzienne relacje. Nie oznacza to, że u każdej osoby wystąpią wszystkie możliwe powikłania, ale ich ryzyko warto uwzględnić podczas planowania leczenia.

Otyłość a ryzyko nowotworów

Otyłość wiąże się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju niektórych nowotworów, m.in. raka trzonu macicy, jelita grubego, nerki, trzustki oraz raka piersi po menopauzie. Znaczenie mogą mieć m.in. przewlekły stan zapalny, insulinooporność oraz zmiany stężenia hormonów wpływających na wzrost i podział komórek.

Zwiększone ryzyko nie oznacza jednak, że nowotwór na pewno się rozwinie. Regularne badania profilaktyczne, leczenie chorób współistniejących i stopniowa poprawa stanu zdrowia pomagają ograniczać część czynników ryzyka.

Otyłość a zdrowie ginekologiczne, ciąża i poród

Choroba otyłościowa może wpływać na gospodarkę hormonalną, zaburzać regularność owulacji i utrudniać zajście w ciążę. Nie oznacza to jednak, że każda kobieta z otyłością będzie miała problemy z płodnością.

W czasie ciąży zwiększa się natomiast prawdopodobieństwo m.in. cukrzycy ciążowej, nadciśnienia, stanu przedrzucawkowego oraz części powikłań porodu. Z tego powodu opieka powinna być indywidualnie dopasowana zarówno na etapie planowania ciąży, jak i podczas jej trwania.

Emocje, relacje i doświadczenia pacjenta

Otyłość może wpływać również na samoocenę, nastrój, relacje i codzienne funkcjonowanie. Część tego obciążenia wynika z dolegliwości zdrowotnych lub ograniczeń sprawności, ale wiele trudnych emocji to skutek stygmatyzacji, zawstydzania i przekonania, że masa ciała zależy wyłącznie od silnej woli lub jej braku.

Takie doświadczenia mogą zniechęcać do szukania pomocy, wykonywania badań i otwartej rozmowy z lekarzem. Dlatego leczenie powinno odbywać się bez oceniania, z uwzględnieniem nie tylko parametrów medycznych, lecz także samopoczucia, potrzeb i jakości życia pacjenta. Nie każdy organizm reaguje tak samo.

Ryzyko powikłań otyłości zależy m.in. od rozmieszczenia tkanki tłuszczowej, czasu trwania choroby, wieku, genetyki i chorób współistniejących. Sam wskaźnik BMI nie pokazuje pełnego obrazu. W ocenie zdrowia znaczenie mają też czynniki takie jak: skład masy ciała, obwód pasa, ciśnienie tętnicze, stężenie glukozy na czczo i lipidów, próby wątrobowe, jakość snu oraz sprawność.

Im wcześniej zostaną wykryte nieprawidłowości, tym większa szansa na zahamowanie ich rozwoju. Leczenie otyłości może obejmować zmianę sposobu żywienia, bezpieczną aktywność, wsparcie psychologiczne, farmakoterapię, a w wybranych przypadkach leczenie bariatryczne. Celem nie jest wyłącznie niższa liczba na wadze, lecz mniejsze ryzyko powikłań, lepszy sen, większa sprawność i poprawa jakości życia.

Niniejszy materiał powstał we współpracy z Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o.

Bibliografia

1. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na otyłość 2024 – stanowisko Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości, „Medycyna Praktyczna”, wydanie specjalne, wrzesień 2024, s. 1–116, https://ptlo.org.pl/resources/data/forms/aktualnosci/258/ws_ptlo_otylosc_2024_final.pdf [dostęp 07.2026].

2. World Health Organization, Obesity and overweight, aktualizacja: 8 grudnia 2025, https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/obesity-and-overweight [dostęp 07.2026].

3. Busetto L. i in.., A new framework for the diagnosis, staging and management of obesity in adults, „Nature Medicine”, 2024;30:2395–2399, https://doi.org/10.1038/s41591-024-03095-3.

Każdy włos przechodzi przez kolejne etapy swojego życia. Najdłużej znajduje się w fazie wzrostu, czyli anagenie. Następnie przechodzi przez krótki etap przejściowy, a później w fazę spoczynku – telogen. Po jej zakończeniu włos wypada, a mieszek rozpoczyna kolejny cykl.

Badania nad cyklem włosowym wskazują, że u części osób odsetek włosów znajdujących się w fazie telogenu zwiększa się latem i na przełomie lata oraz jesieni. W efekcie właśnie wtedy możemy zauważać więcej włosów podczas czesania czy mycia.

Takie sezonowe nasilenie zwykle ma charakter przejściowy. Włosy wypadają równomiernie z całej głowy, nie pojawiają się wyraźne łyse miejsca, a skóra głowy nie boli, nie piecze ani nie jest objęta stanem zapalnym.

Nie zawsze winna jest jesień

Moment, w którym włosy zaczynają wypadać, nie zawsze pokrywa się z momentem wystąpienia przyczyny. W przypadku telogenowego wypadania włosów reakcja organizmu może pojawić się dopiero kilka miesięcy po określonym wydarzeniu.

Dlatego jesienne wypadanie może mieć związek np. z przebytą latem infekcją i wysoką gorączką, silnym lub przewlekłym stresem, operacją, szybką utratą masy ciała albo bardzo restrykcyjną dietą. Znaczenie mogą mieć również zmiany hormonalne, choroby tarczycy czy niektóre przyjmowane leki.

Zamiast więc automatycznie uznawać, że „jesienią włosy po prostu wypadają”, warto przypomnieć sobie, co działo się z organizmem w poprzednich tygodniach i miesiącach.

Kiedy wypadanie włosów może wskazywać na niedobór?

Jednym z czynników mogących prowadzić do zwiększonego wypadania włosów są niedobory żywieniowe. Szczególnie istotne są żelazo, cynk oraz odpowiednia podaż białka.

Ryzyko niedoborów może wzrastać m.in. przy mocno ograniczających dietach, szybkiej redukcji masy ciała, niewłaściwie zbilansowanej diecie roślinnej czy problemach z wchłanianiem składników odżywczych. Niedobór żelaza może pojawić się także w związku z utratą krwi.

Sygnałem, że warto przyjrzeć się problemowi szerzej, jest nie tylko samo wypadanie włosów. Zwróć uwagę również na przewlekłe zmęczenie, osłabienie, bladość skóry, gorszą tolerancję wysiłku czy pogorszenie kondycji paznokci. Objawy te nie wskazują jednoznacznie na konkretny niedobór, dlatego zamiast diagnozować się samodzielnie, warto omówić je z lekarzem.

Najpierw dieta, później suplementacja

Kondycję włosów najlepiej wspierać od podstaw. Codzienny jadłospis powinien dostarczać odpowiedniej ilości energii i białka, a także być możliwie różnorodny.

Warto regularnie sięgać po produkty będące źródłem żelaza, cynku i białka: mięso, ryby, jajka, nabiał, rośliny strączkowe, pestki czy orzechy. Przy roślinnych źródłach żelaza pomocne jest łączenie ich z produktami zawierającymi witaminę C.

Jeżeli dieta nie pokrywa zapotrzebowania albo badania wskazują na określony niedobór, jednym z elementów postępowania mogą być odpowiednio dobrane suplementy na włosy. Powinny jednak uzupełniać dietę, a nie ją zastępować.

Nie ma też sensu przyjmować wielu składników „na wszelki wypadek”. W przypadku części witamin i minerałów nadmiar również może być niekorzystny, dlatego najlepiej dopasować suplementację do rzeczywistych potrzeb organizmu.

Kiedy warto skonsultować wypadanie włosów z lekarzem?

Jeżeli nasilone wypadanie utrzymuje się przez dłuższy czas, włosy stają się wyraźnie rzadsze albo pojawiają się miejsca pozbawione włosów, nie warto czekać na zmianę pory roku. Konsultacji wymagają także towarzyszące zmiany skóry głowy – ból, silny świąd, zaczerwienienie, łuszczenie czy pojawienie się blizn.

Lekarz na podstawie wywiadu i badania może zdecydować o dalszej diagnostyce. W zależności od objawów może ona obejmować m.in. morfologię krwi, ocenę gospodarki żelazowej czy funkcji tarczycy.

Warto również pamiętać, że włosy reagują powoli. Nawet po usunięciu przyczyny ich cykl potrzebuje czasu, żeby wrócić do równowagi. Dlatego zamiast szukać kuracji przynoszącej efekt w kilka dni, lepiej obserwować organizm, zadbać o dietę i – gdy wypadanie wyraźnie się nasila lub przedłuża – znaleźć jego rzeczywistą przyczynę.

W sierpniu 2026 roku doszło do poważnego incydentu w firmie MyDr, dostawcy oprogramowania do prowadzenia dokumentacji medycznej. Z systemu, z którego korzystają przychodnie i gabinety lekarskie w całej Polsce, doszło do nieuprawnionego dostępu do bazy danych. Rząd potwierdził wyciek dotyczący blisko 19 milionów obywateli, a Ministerstwo Cyfryzacji informowało o niemal 18,8 miliona osób i ponad 12 tysiącach placówek medycznych objętych incydentem. Służby nie stwierdziły dotąd, aby wykradzione dane wrażliwe zostały publicznie upublicznione, jednak ze względów bezpieczeństwa zdecydowano się prewencyjnie poinformować osoby, których numery PESEL znalazły się w wycieku.

Ten przypadek pokazuje, jak ważna jest wiedza o tym, gdzie i jak sprawdzić, czy wyciek danych osobowych dotyczy właśnie nas – zwłaszcza gdy w grę wchodzą dane związane z leczeniem, czyli informacje szczególnie wrażliwe.

Bezpieczne Dane – rządowy portal do sprawdzenia wycieku danych osobowych

Podstawowym, bezpłatnym narzędziem do weryfikacji, czy nasze dane figurują w którymś z ujawnionych zbiorów, jest portal bezpiecznedane.gov.pl. Powstał z inicjatywy Ministerstwa Cyfryzacji, rozwiązania techniczne budują specjaliści Naukowej i Akademickiej Sieci Komputerowej (NASK), a zgłoszenia nowych incydentów przyjmuje zespół CERT Polska.

W serwisie można sprawdzić cztery rodzaje danych:

• numer PESEL,
• numer telefonu,
• adres e-mail,
• login.

Po zalogowaniu profilem zaufanym, aplikacją mObywatel, bankowością elektroniczną lub e-dowodem, użytkownik trafia do sekcji „Monitorowane dane", gdzie widzi, czy jego dane pojawiły się w zarejestrowanych incydentach, jakiego rodzaju informacje mogły zostać ujawnione oraz z jakiego źródła pochodził wyciek. Warto sprawdzić nie tylko aktualnie używany adres e-mail, ale też te starsze, z których korzystaliśmy w przeszłości – to one najczęściej bywają pomijane, a wciąż mogą być powiązane z aktywnym kontem.

Jak sprawdzić, czy dane wyciekły – krok po kroku

• Weryfikacja w portalu Bezpieczne Dane przebiega w kilku prostych krokach:
• Wejdź na stronę bezpiecznedane.gov.pl.
• Wybierz opcję „Sprawdź dane – przejście do logowania".
• Zaloguj się profilem zaufanym, aplikacją mObywatel, bankowością elektroniczną lub e-dowodem.
• Otwórz sekcję „Monitorowane dane" i sprawdź poszczególne kategorie informacji.
• W razie potrzeby powtórz sprawdzenie po kilku dniach – nowo potwierdzone wycieki bywają dodawane do bazy z opóźnieniem względem oficjalnego komunikatu o incydencie.

Brak wyniku w portalu nie zawsze oznacza, że dane są bezpieczne. Jak pokazał przypadek MyDr, rząd potwierdził wyciek 12 sierpnia, a zbiór danych trafił do bazy portalu dopiero kilkanaście dni później. Dlatego przy głośnych, medialnych incydentach warto sprawdzać stan swoich danych kilkukrotnie, w odstępach kilku dni.

Co zrobić, gdy dane wyciekły

Jeśli portal potwierdzi, że nasze dane znalazły się w wycieku – albo gdy nie mamy pewności, ale dana instytucja (np. przychodnia) informowała o incydencie – warto podjąć kilka działań ochronnych:

• Zastrzeż numer PESEL w aplikacji mObywatel, przez profil zaufany lub w dowolnym urzędzie gminy. Zastrzeżenie blokuje możliwość zaciągnięcia kredytu, pożyczki czy zakupu na raty na nasze dane. Od 1 czerwca 2024 roku instytucje finansowe mają obowiązek sprawdzać rejestr zastrzeżeń numerów PESEL przed zawarciem umowy, a jeśli oszust mimo wszystko wykorzysta zastrzeżony numer, poszkodowany nie musi spłacać zaciągniętego w ten sposób zobowiązania.
• Zmień powtarzane hasła. Jedno hasło używane w kilku serwisach sprawia, że wyciek z jednej strony może otworzyć oszustom dostęp do innych kont.
• Włącz weryfikację dwuskładnikową wszędzie tam, gdzie to możliwe.
• Zachowaj czujność wobec telefonów i wiadomości od osób podszywających się pod placówkę medyczną, bank czy urząd. Sama znajomość naszych danych przez rozmówcę nie czyni go wiarygodnym.
• Jeśli podejrzewasz phishing, fałszywą stronę do płatności lub inną próbę wyłudzenia po wycieku – zgłoś to do CERT Polska.

Kiedy zgłosić sprawę do UODO

Obowiązek zgłoszenia naruszenia ochrony danych osobowych do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych w ciągu 72 godzin od jego wykrycia spoczywa na administratorze danych, czyli np. na przychodni, sklepie internetowym czy firmie, która przechowywała nasze dane – nie na nas jako osobach prywatnych. Jeżeli naruszenie stwarza wysokie ryzyko dla naszych praw i wolności, administrator ma również obowiązek zawiadomić o tym bezpośrednio nas.

Skargę do Prezesa UODO warto rozważyć, gdy:

• podejrzewamy, że firma lub instytucja nieprawidłowo zabezpieczała nasze dane,
• administrator nie poinformował nas o wycieku, choć powinien był to zrobić,
• nie otrzymujemy odpowiedzi na nasze pytania dotyczące sposobu przetwarzania danych.

Skargę można złożyć elektronicznie przez platformę UODO, listownie lub osobiście w siedzibie urzędu. UODO opublikowało zaktualizowany poradnik dotyczący naruszeń ochrony danych osobowych, w którym szczegółowo opisano procedury zgłaszania incydentów i ocenę ryzyka dla osób, których dane dotyczą.

Dlaczego wyciek danych medycznych jest szczególnie groźny

Dane dotyczące zdrowia należą do tzw. szczególnych kategorii danych osobowych, objętych podwyższonym poziomem ochrony w unijnym rozporządzeniu o ochronie danych (RODO). Ich ujawnienie niesie inne ryzyko niż np. wyciek samego adresu e-mail. Informacje o leczeniu, wizytach w konkretnych poradniach czy przyjmowanych terapiach mogą być wykorzystane do wyłudzeń ukierunkowanych – oszust, który wie, że dana osoba leczy się w określonej placówce, potrafi zbudować wiarygodnie brzmiący scenariusz fałszywego telefonu czy wiadomości.

W przypadku incydentu MyDr eksperci podkreślają, że samo pojawienie się PESEL w wycieku nie oznacza automatycznie, że osoby trzecie poznały też szczegóły medyczne. Informacji o tym, jakie dokładnie dane wyciekły, może udzielić wyłącznie ich administrator – czyli konkretna przychodnia lub gabinet, z którego usług korzystaliśmy. Warto zatem, oprócz sprawdzenia PESEL w portalu rządowym, skontaktować się bezpośrednio z placówką medyczną, aby ustalić zakres incydentu.

Bibliografia

Ministerstwo Cyfryzacji / NASK / CERT Polska, Bezpieczne Dane – strona główna, gov.pl, 2026, https://bezpiecznedane.gov.pl

Ministerstwo Cyfryzacji, Chroń swoje dane z mObywatelem. Zastrzeż numer PESEL w aplikacji, gov.pl, 2026, https://www.gov.pl/web/cyfryzacja/chron-swoje-dane-z-mobywatelem-zastrzez-numer-pesel-w-aplikacji

mObywatel 2.0, Zastrzeż PESEL, gov.pl, 2026, https://www.gov.pl/web/cyfryzacja-badania-i-projektowanie-mobywatel20/zastrzez-pesel

info.mobywatel.gov.pl, Zastrzeż PESEL – usługa, 2026, https://info.mobywatel.gov.pl/uslugi/zastrzez-pesel

Urząd Ochrony Danych Osobowych, Jest już dostępny zaktualizowany poradnik dotyczący naruszeń ochrony danych osobowych, uodo.gov.pl, 2025, https://uodo.gov.pl/pl/138/3561

Biznes.gov.pl (portal administracji rządowej), Zgłoś naruszenie ochrony danych osobowych, 2026, https://www.biznes.gov.pl/pl/portal/ou889

Gmina Mucharz, Portal gov.pl (samorząd), Wyciek danych Polaków. Jak zastrzec swój PESEL?, samorzad.gov.pl, 2026, https://samorzad.gov.pl/web/gmina-mucharz/wyciek-danych-polakow-jak-zastrzec-swoj-pesel

Ministerstwo Zdrowia inauguruje wrzesień miesiącem profilaktyki. W ramach kampanii „Profilaktyka – podaj dalej” resort, wspólnie z innymi ministerstwami, samorządami, instytucjami publicznymi, środowiskiem medycznym i partnerami społecznymi, chce zachęcać Polki i Polaków do regularnego wykonywania badań.

Idea kampanii jest prosta: nie tylko sami powinniśmy pamiętać o własnym zdrowiu, ale także przypominać o profilaktyce bliskim – rodzinie, znajomym czy współpracownikom.

– Chcemy budować świadomość, że badania profilaktyczne nie są wymagające. Wystarczy zrobić pierwszy krok – sprawdzić dostępne badania i umówić termin wizyty – przekonuje minister zdrowia Jolanta Sobierańska-Grenda.

Jak podkreśla szefowa resortu, czasem wystarczy przypomnieć drugiej osobie o badaniu albo poinformować ją o dostępnym programie profilaktycznym. Taki prosty gest może zachęcić do zadbania o własne zdrowie.

Mammografia, HPV HR i kolonoskopia. Z badań korzysta niewielka część uprawnionych

Problemem pozostaje frekwencja w programach profilaktycznych. Z danych przedstawionych przez Ministerstwo Zdrowia wynika, że w ciągu ostatnich dwóch lat z programu profilaktyki raka piersi skorzystało 32,77 proc. uprawnionych kobiet.

W przypadku programu profilaktyki raka szyjki macicy, w którym wykorzystywany jest test HPV HR, odsetek ten wyniósł zaledwie 15,22 proc.

Jeszcze niższa była zgłaszalność na program badań przesiewowych raka jelita grubego z wykorzystaniem kolonoskopii. W 2025 roku skorzystało z niego około 15 proc. uprawnionych osób.

Tymczasem dostęp do części badań można znaleźć bezpośrednio w systemach cyfrowych. W sierpniu 2026 roku w mojeIKP dostępnych było ponad 384 tys. terminów mammografii oraz ponad 445 tys. terminów badań HPV HR.

Profilaktyka raka piersi. Kto może skorzystać z mammografii?

Bezpłatna mammografia w ramach programu profilaktyki raka piersi przysługuje kobietom od 45. roku życia.

Badanie pozwala wykryć zmiany w piersiach na wczesnym etapie, zanim pojawią się objawy. To właśnie dlatego badania przesiewowe są tak ważnym elementem profilaktyki – ich celem jest znalezienie potencjalnych nieprawidłowości, zanim choroba zacznie dawać wyraźne sygnały.

Test HPV HR zamiast czekania na objawy

Drugim ważnym elementem profilaktyki onkologicznej jest program badań w kierunku raka szyjki macicy. W jego ramach wykorzystywany jest molekularny test HPV HR, pozwalający wykrywać zakażenia wysokoonkogennymi typami wirusa brodawczaka ludzkiego.

Podobnie jak w przypadku mammografii, istotą badania przesiewowego jest wykrywanie zmian na odpowiednio wczesnym etapie. Nie warto więc czekać na niepokojące objawy, aby zainteresować się profilaktyką.

Kolonoskopia może pomóc wykryć raka jelita grubego wcześniej

Program badań przesiewowych raka jelita grubego jest skierowany zarówno do kobiet, jak i mężczyzn. Jego podstawowym badaniem jest kolonoskopia.

Badanie pozwala nie tylko wykrywać istniejące zmiany, ale także znaleźć niektóre polipy, które mogą z czasem przekształcić się w nowotwór. Dlatego regularne korzystanie z badań przesiewowych ma znaczenie także wtedy, gdy pacjent czuje się dobrze.

„Moje Zdrowie”. Bilans zdrowia można rozpocząć online

Ministerstwo Zdrowia zwraca uwagę, że profilaktyka jest dziś łatwiej dostępna również dzięki cyfryzacji.

Program „Moje Zdrowie” jest skierowany do osób od 20. roku życia. Udział można rozpocząć od wypełnienia ankiety. Po jej przetworzeniu przychodnia POZ wystawia skierowanie na odpowiednie badania laboratoryjne.

Następnie pacjent omawia wyniki z personelem medycznym i otrzymuje Indywidualny Plan Zdrowotny.

Do rozpoczęcia całego procesu nie trzeba od razu wybierać się do przychodni. Informacje dotyczące programu można znaleźć za pośrednictwem aplikacji mojeIKP oraz Internetowego Konta Pacjenta.

MojeIKP pomaga znaleźć badania i terminy

Cyfrowa profilaktyka ma być jednym z elementów kampanii „Profilaktyka – podaj dalej”. Z aplikacji mojeIKP korzysta już ponad 5,5 mln osób, a sekcja „Profilaktyka” należy do najczęściej odwiedzanych części aplikacji.

To właśnie tam użytkownicy mogą znaleźć informacje dotyczące dostępnych świadczeń oraz korzystać z wybranych możliwości centralnej e-rejestracji.

W praktyce oznacza to, że pierwszy krok do zadbania o zdrowie można wykonać bez wychodzenia z domu: sprawdzić, jakie badania są dla nas dostępne i poszukać odpowiedniego terminu.

„10 dla Zdrowia” – sprawdź czynniki ryzyka chorób serca

Kampania obejmuje także „10 dla Zdrowia” – ankietę dostępną w aplikacji. Koncentruje się ona na modyfikowalnych czynnikach ryzyka chorób sercowo-naczyniowych.

Znaczenie mają m.in. ciśnienie tętnicze, cholesterol, glikemia, aktywność fizyczna, sposób odżywiania, masa ciała oraz palenie tytoniu.

Jak podkreśla prof. Piotr Dobrowolski, choroby sercowo-naczyniowe pozostają jedną z najważniejszych przyczyn przedwczesnej utraty sprawności i zgonów. W 2023 roku odpowiadały za 36,9 proc. wszystkich zgonów.

Profilaktyka nie musi jednak oznaczać wielkich zmian wprowadzanych z dnia na dzień. Ograniczenie czynników ryzyka, większa aktywność fizyczna, poprawa sposobu odżywiania czy kontrolowanie podstawowych parametrów zdrowotnych mogą mieć znaczenie dla dalszego ryzyka chorób.

Serce, mózg i nowotwory. Wspólne czynniki ryzyka

W kampanię zaangażowały się także Polskie Towarzystwo Kardiologiczne, Polskie Towarzystwo Onkologiczne i Polskie Towarzystwo Neurologiczne.

Choroby sercowo-naczyniowe, nowotwory i choroby neurologiczne odpowiadają za znaczną część zgonów i niepełnosprawności. W wielu przypadkach mają również wspólne, możliwe do modyfikowania czynniki ryzyka.

Prof. Piotr Rutkowski zwraca uwagę na znaczenie profilaktyki onkologicznej. Według przywołanych przez Ministerstwo Zdrowia danych aż 80 proc. nowotworów wiąże się z zewnętrznymi, w dużej mierze związanymi ze stylem życia, czynnikami ryzyka.

Dlatego profilaktyka to nie tylko badania. To również codzienne wybory dotyczące aktywności fizycznej, diety, palenia tytoniu czy innych czynników wpływających na zdrowie.

Od października nowe badanie w kierunku raka płuca

Oferta profilaktyczna ma się wkrótce rozszerzyć. Od 1 października do koszyka świadczeń gwarantowanych NFZ trafi ogólnopolski program wczesnego wykrywania raka płuca z wykorzystaniem niskodawkowej tomografii komputerowej (NDTK).

Program będzie skierowany do osób z grup ryzyka, w tym palących papierosy, w wieku od 55 do 74 lat.

To kolejny przykład tego, że profilaktyka nie ogranicza się do jednego uniwersalnego zestawu badań. Zakres badań powinien zależeć m.in. od wieku, płci i indywidualnych czynników ryzyka.

Ponad 500 wydarzeń w całej Polsce

Kampania „Profilaktyka – podaj dalej” będzie widoczna w całym kraju. Jej przekazy pojawią się m.in. w telewizji, na billboardach, nośnikach cyfrowych oraz na stacjach warszawskiego metra.

We wrześniu zaplanowano ponad 500 wydarzeń i akcji zdrowotnych, podczas których będzie można dowiedzieć się więcej o profilaktyce, dostępnych programach i badaniach oraz porozmawiać ze specjalistami.

W akcję włączą się również charakterystyczne obiekty w różnych częściach Polski. Na pomarańczowo zostaną podświetlone m.in. Stadion Śląski w Chorzowie, Spodek w Katowicach, Tarczyński Arena Wrocław oraz Pałac Kultury i Nauki w Warszawie.

Symbolem kampanii została Profisia – ambasadorka profilaktyki, która ma przypominać o trosce o zdrowie i przekazywaniu wiedzy bliskim.

Profilaktyka zaczyna się od jednego kroku

Kampania Ministerstwa Zdrowia ma przede wszystkim przypomnieć, że profilaktyka nie musi być skomplikowana. Pierwszym krokiem może być sprawdzenie, jakie bezpłatne programy są dostępne dla konkretnej osoby, wykonanie zaleconych badań albo umówienie wizyty.

Warto też zrobić coś jeszcze: przekazać tę informację dalej. Czasem jedno przypomnienie o mammografii, teście HPV HR, kolonoskopii czy kontroli podstawowych parametrów zdrowotnych może skłonić bliską osobę do wykonania badania, które od dawna odkładała.

Nie każde dziecko musi mieć jednego bliskiego przyjaciela, z którym spędza większość wolnego czasu. Sam fakt, że dziecko nie wskazuje konkretnej osoby jako „najlepszego przyjaciela”, nie musi oznaczać trudności emocjonalnych czy społecznych.

– Nawiązanie przyjaźni wymaga czasu, kompetencji społecznych i odpowiednich okoliczności. Bardziej niepokojący od nieposiadania bliskiego przyjaciela będzie raczej brak satysfakcjonujących związków z rówieśnikami – mówi Agata Szczepanowska, psycholog dzieci i młodzieży.

Jak podkreśla ekspertka, przyjaźń jest rozwojowo trudniejszym zadaniem niż samo nawiązywanie kontaktu z innymi dziećmi. Każde dziecko może osiągać kolejne etapy rozwoju społecznego w nieco innym tempie.

Dlatego zamiast pytać wyłącznie: „Czy moje dziecko ma przyjaciela?”, warto przyjrzeć się szerszemu obrazowi. Czy ma kontakt z rówieśnikami? Czy czuje się w tych relacjach dobrze? Czy potrafi znaleźć osoby, z którymi może się bawić, rozmawiać lub dzielić zainteresowaniami?

Samotność nie zawsze oznacza problem. Ważne jest, czy dziecko jej chce

Lubienie własnego towarzystwa nie jest niczym niepokojącym. Dziecko może potrzebować czasu spędzanego samodzielnie, aby rozwijać zainteresowania, odpoczywać, marzyć czy po prostu pobyć we własnym świecie.

Nie każde dziecko będzie też równie mocno potrzebowało kontaktów społecznych. Jedne dzieci niemal zawsze szukają towarzystwa, inne chętnie spędzają część czasu samotnie.

Kluczowa jest jednak równowaga między byciem samemu a kontaktem z innymi.

– Problem pojawia się, gdy nie ma równowagi między byciem samemu i byciem z innymi. Gdy dziecko na różne sposoby sygnalizuje, że chciałoby dążyć do kontaktów z innymi dziećmi, ale widzimy, że z jakichś względów jest to utrudnione i jedynym dostępnym wyborem jest bycie samemu, które zamiast satysfakcji przynosi raczej udrękę – wyjaśnia Agata Szczepanowska.

To ważne rozróżnienie. Samotność z wyboru może być potrzebą, natomiast samotność, której dziecko nie chce, może być źródłem cierpienia.

Dziecko jest samotne. Jakie zachowania powinny zaniepokoić rodzica?

Niepokój powinno wzbudzić przede wszystkim to, że zmiana utrzymuje się przez dłuższy czas i wpływa na codzienne funkcjonowanie dziecka.

Przewlekle samotne dziecko może:

• stać się wyraźnie smutniejsze lub apatyczne,
• być częściej rozdrażnione,
• izolować się także od domowników,
• przeciwnie – nadmiernie poszukiwać ich uwagi,
• unikać sytuacji wymagających kontaktu z rówieśnikami.

Istotny jest również kontekst. Samotne spędzanie jednej przerwy czy brak zaproszenia na jedno urodzinowe przyjęcie nie świadczą jeszcze o poważnym problemie. Inaczej należy spojrzeć na sytuację, gdy dziecko przez długi czas nie ma satysfakcjonujących kontaktów z rówieśnikami i wyraźnie źle się z tym czuje.

Dlaczego dziecko może mieć trudności z nawiązywaniem przyjaźni?

Przyczyn może być wiele. Niektóre wynikają z indywidualnych cech dziecka, inne z jego wcześniejszych doświadczeń lub sytuacji, w której funkcjonuje.

Trudniej może być dzieciom nieśmiałym, lękowym czy bardziej introwertycznym. Z drugiej strony wyzwaniem w budowaniu relacji mogą być również impulsywność czy mała ugodowość.

Znaczenie mogą mieć także bariery komunikacyjne. Ekspertka zwraca uwagę, że trudniej może być dzieciom, które nie posługują się płynnie językiem polskim.

Odrzucenie przez grupę może utrudniać kolejne relacje

Na sposób, w jaki dziecko podchodzi do rówieśników, wpływają również wcześniejsze doświadczenia.

Jeżeli dziecko doświadczyło odrzucenia, wyśmiewania czy przemocy rówieśniczej, może w kolejnych sytuacjach obawiać się podobnego scenariusza. Wycofanie nie musi więc oznaczać, że dziecko nie potrzebuje relacji. Czasami może wręcz przeciwnie – bardzo ich potrzebować, ale nie wiedzieć, jak bezpiecznie je budować.

Czasem problemem są okoliczności

Nie wszystkie trudności należy przypisywać dziecku. Znaczenie może mieć również jego środowisko.

Dziecko mieszkające daleko od innych rówieśników może mieć po prostu mniej okazji do spontanicznych spotkań. Podobnie może być w klasie, w której trudno znaleźć osoby o podobnych zainteresowaniach czy temperamencie.

W niektórych przypadkach utrzymujące się trudności w nawiązywaniu i podtrzymywaniu relacji mogą być również związane z zaburzeniami neurorozwojowymi, m.in. ze spektrum autyzmu. Nie oznacza to jednak, że brak przyjaciół sam w sobie jest podstawą do takiego rozpoznania.

Jak rodzic może pomóc dziecku znaleźć rówieśników?

Najważniejsze jest, aby nie próbować „załatwić” dziecku przyjaźni na siłę.

– Punktem wyjścia do trafnych działań będzie zdiagnozowanie przyczyn trudności w nawiązywaniu relacji. Inaczej można pomóc dziecku, które ma zbyt mało okazji do poznawania innych dzieci, a inaczej takiemu, u którego podejrzewamy spektrum autyzmu – zaznacza psycholog.

Rodzic może natomiast stwarzać okazje do naturalnego kontaktu z rówieśnikami. Mogą to być wspólne zabawy, wizyty u znajomych, urodziny, wyjścia na plac zabaw czy nocowanie u kolegi lub koleżanki.

Dobrym rozwiązaniem mogą być również zajęcia pozaszkolne. Szczególnie wartościowe są te, które odpowiadają zainteresowaniom dziecka. Łatwiej rozpocząć rozmowę i zbudować relację, kiedy dzieci mają wspólny temat, hobby lub cel.

Nie chodzi jednak o to, aby rodzic kontrolował każdą relację i wybierał dziecku znajomych. Rolą dorosłego jest raczej stworzenie przestrzeni, w której dziecko może poznawać innych i samodzielnie budować relacje.

Kiedy warto skonsultować dziecko z psychologiem?

Brak jednego najlepszego przyjaciela nie jest sam w sobie wskazaniem do konsultacji. Warto jednak szukać profesjonalnego wsparcia, jeśli trudności są przewlekłe, nasilają się lub zaczynają wpływać na samopoczucie dziecka.

Szczególnie ważne są sytuacje, gdy:

• dziecko od dłuższego czasu nie ma satysfakcjonujących relacji z rówieśnikami,
• nauczyciel zauważa, że podczas przerw stale przebywa samo,
• dziecko chce mieć kontakt z innymi, ale nie potrafi go nawiązać,
• pojawia się wyraźne obniżenie nastroju,
• zmienia się zachowanie dziecka,
• dziecko coraz bardziej izoluje się także w domu,
• pojawiają się dolegliwości psychosomatyczne.

– Również kiedy obserwujemy, że dziecko łaknie kontaktów, chce być w grupie, ale z jakichś względów jest to dla niego zbyt wymagające; wówczas spotkanie z psychologiem może służyć wspólnej refleksji nad możliwymi przyczynami – mówi Agata Szczepanowska.

Nie pytaj tylko: „Dlaczego nie masz przyjaciół?”

Dla rodzica brak przyjaciół może być trudny do zaakceptowania, szczególnie gdy obserwuje inne dzieci, które mają swoje grupy i bliskie relacje. Warto jednak pamiętać, że dzieci różnią się temperamentem, potrzebami społecznymi i tempem rozwoju kompetencji społecznych.

Zamiast naciskać na dziecko i pytać, dlaczego „nie ma kolegów”, lepiej zainteresować się tym, jak ono samo odbiera swoją sytuację. Czy jest mu dobrze? Czy chciałoby mieć więcej kontaktów? Czy próbuje je nawiązywać, ale coś mu to utrudnia?

To właśnie odpowiedź na te pytania pozwala odróżnić dziecko, które po prostu dobrze czuje się samo, od dziecka, które jest samotne, choć wcale nie chce być samo.

Świat, w którym się obracamy, wpływa na nas, nasze myśli, emocje oraz sposób, w jaki odbieramy samych siebie. Nie inaczej jest w przypadku naszych przekonań na temat właściwego wyglądu ciała czy masy ciała.

Bezpośredni wpływ wywierają na nas wzorce piękna obowiązujące i promowane w kulturze oraz mediach. Często charakteryzują się one bardzo szczupłą, a czasem wręcz nienaturalną sylwetką, której osiągnięcie może być trudne lub niezdrowe. Promuje się również niebezpieczne diety, detoksy i głodówki jako rozwiązania problemów z sylwetką.

W przeszłości duży wpływ na wzorce wyglądu miał świat modelingu czy programy pokroju „Top Model”, a obecnie dużą rolę odgrywa również branża filmowa i serialowa. Jako ludzi odnoszących sukcesy często ukazuje się osoby piękne, młode i szczupłe. Posiadanie takiego wyglądu przedstawiane jest również jako warunek wejścia w relacje romantyczne i towarzyskie. Sylwetka, która nie spełnia tych standardów, może być natomiast przedstawiana jako coś gorszego lub wręcz godnego wstydu.

Mimo większej świadomości społecznej możemy współcześnie zaobserwować ponowny wzrost popularności wychudzonej, młodej sylwetki jako idealnego wzorca wyglądu, który ma zapewnić sukces zawodowy i towarzyski. Tym razem jednak, oprócz tradycyjnych mediów, istotnym obszarem wpływającym na nas jest świat wirtualny.

W mediach społecznościowych dużą przestrzeń zajmują intensywnie wysportowane sylwetki, których posiadanie bywa łączone z siłą, sukcesem i atrakcyjnością. Z kolei znaczna część treści kierowanych do kobiet skupia się na osiąganiu i prezentowaniu idealnego wyglądu, rozumianego jako bardzo szczupła sylwetka z jednoczesnym dużym biustem i pośladkami, stale „ulepszana” zabiegami urodowymi, makijażem, ubraniami i kosmetykami.

Pośrednio na nasze przekonania może z kolei wpływać sposób, w jaki osoby z otyłością ukazywane są w popkulturze. Często są postaciami drugoplanowymi, które mają wnosić element humorystyczny, bywają przedstawiane jako mniej inteligentne, samotne czy mniej atrakcyjne.

Na nasz sposób myślenia i nazywania rzeczywistości wpływa też język, którego używamy. Przykładowo określenie „bycie grubym” może być używane jako obraźliwe. Warto również zauważyć, że w języku funkcjonuje wiele określeń odnoszących się do nadmiernej masy ciała, co również może wpływać na sposób postrzegania osób z otyłością.

Jak osoba z otyłością może posiadać wysoką samoocenę, gdy cały świat wokół niej od dziecka przedstawia wychudzone lub mocno wyćwiczone osoby jako odnoszące sukcesy zawodowe i towarzyskie, a z kolei osoby z otyłością jako gorsze lub odpychające?

Otaczająca nas kultura, filmy, seriale, treści internetowe, liczne mody, a nawet język, którym się posługujemy, mogą więc skutecznie powodować i utwierdzać w nas poczucie wstydu, jeśli tylko nasze ciało odbiega od powszechnie przedstawianej „normy”.

Otoczenie może wzmacniać poczucie winy i niską samoocenę

Tak jak w serialach, często również w prawdziwym życiu osoby z otyłością nie otrzymują wystarczającego wsparcia. Całą ich obecność sprowadza się do nadmiernej masy ciała. Tym samym zabiera się im tożsamość, zainteresowania i osiągnięcia, ponieważ wiodącym tematem rozmów staje się problem otyłości.

Wysoką masę ciała traktuje się jako coś, co łatwo zmienić i co wynika wyłącznie z lenistwa oraz braku chęci do zmiany. Część osób doświadcza takiego traktowania już od dziecka – od momentu pojawienia się nadwagi czy wyższej masy ciała, choć mieszczącej się w normie, ale nieprzystającej do sylwetek szczupłych modelek znanych z popkultury.

Wpływa to na budowanie się niskiej samooceny, poczucia winy, niezrozumienia czy złości na siebie.

Innym aspektem wpływającym na nasz wygląd jest styl życia, który kształtują kultura, media oraz otoczenie, w jakim przebywamy, w tym rodzina i rówieśnicy. Czerpiemy z nich wzorce związane z dietą, gotowaniem, aktywnością fizyczną, zdrowiem czy pasjami. Idąc dalej, również wzorce związane z budowaniem nawyków, wartościami oraz motywacją.

Przykładowo mężczyzna, którego ojciec musiał codziennie na obiad zjeść kawał mięsa, a wieczorami popijał piwo, może nie mieć wykształconego wzorca jedzenia warzyw, zbilansowanej diety czy unikania używek.

Z kolei kobieta, której mama miała nadwagę, ciągle krytykowała swój wygląd oraz stosowała nietypowe diety przeplatane głodówkami, może nie mieć utrwalonego wzorca akceptowania swojego ciała, dbania o zdrowie czy stabilnego, zdrowego sposobu odżywiania.

Jeśli do takich wzorców dodamy wyśmiewanie przez najbliższych i komentowanie wyglądu – nie tylko w kontekście masy ciała – może to sprzyjać rozwinięciu wysokiego poziomu wstydu, niechęci do własnego ciała, niskiej samooceny, złości w stosunku do siebie czy smutku.

Możemy być szczęśliwymi ludźmi i lubić swoje ciało, a nadal chcieć zmiany. Powinna być to jednak zmiana wynikająca np. z chęci zadbania o swoje zdrowie, a nie z przymusu uzyskania akceptacji otoczenia czy wpisania się w obowiązujące standardy piękna.

„Wystarczy mniej jeść i więcej się ruszać”. Jak stygmatyzacja wygląda w gabinecie?

Niestety osoby z otyłością mogą spotykać się również ze złym traktowaniem ze strony specjalistów, np. w gabinecie lekarskim. Często wszystkie problemy osoby z otyłością sprowadzane są wyłącznie do jej masy ciała, niezależnie od tego, z jaką trudnością zgłosiła się do danego specjalisty.

Może to budzić poczucie zignorowania, niezrozumienia czy zniechęcenia. Poziom wstydu rośnie, pogarsza się samopoczucie, a problemy zdrowotne, np. hormonalne, pozostają niezaopiekowane.

Z tego powodu osoby z otyłością mogą odkładać wizytę u lekarza lub rzadziej sięgać po pomoc. Jeśli już ją uzyskują, mogą natomiast słyszeć, aby „po prostu zaczęły się ruszać i zdrowiej jadły”, choć często są już po wielu próbach związanych z dietą i aktywnością fizyczną.

Mogą więc odczuwać poczucie winy i wstydu, że mimo podejmowanych prób nie udaje im się zmienić sylwetki.

Wstyd może powstrzymywać przed szukaniem pomocy

Jak widać, powodów występowania poczucia wstydu u osób z otyłością jest wiele i mogą być one bardzo różnorodne.

Wstyd może powodować brak chęci do wyjścia z domu, dystansowanie się od relacji z innymi osobami czy zniechęcenie do sięgnięcia po pomoc drugiego człowieka – zarówno bliskich, jak i specjalistów.

Problem pojawia się szczególnie wtedy, gdy osoba z otyłością ma poczucie, że inni większą wagę przywiązują do jej „wagi” niż do niej samej – osoby, która potrzebuje przede wszystkim zrozumienia, empatii i wsparcia.

Długotrwałe poczucie wstydu może w konsekwencji prowadzić do zaniechania kolejnych prób zmiany. Osoba może dojść do przekonania, że skoro wielokrotnie jej się nie udało, kolejne działania również nie mają sensu.

Jak wspierać osobę z otyłością? Psycholog podpowiada

Jedną z najważniejszych rzeczy, jakie możemy zrobić dla osoby z otyłością, jest traktowanie jej jak człowieka.

Brzmi zbyt oczywiście? Być może. Dla osób z otyłością jednymi z największych trudności może być jednak brak próby zrozumienia ich sytuacji, traktowanie z góry – często w połączeniu z etykietą lenistwa – oraz ignorowanie ich objawów i problemów, również tych niezwiązanych z otyłością.

Nie bez znaczenia są także aktualna sytuacja społeczno-finansowa i aspekty psychologiczne. Można więc sprowadzić to do potrzeby bycia traktowanym podmiotowo, tak jak traktujemy innych.

Ważne jest pochylenie się nad trudnościami danej osoby zarówno pod kątem cielesnym, jak i emocjonalnym. Przecież nie powiedzielibyśmy osobie, która ma np. zwichniętą kostkę, że to wszystko jej wina, bo za dużo się rusza.

Rozmawiajmy o otyłości jako o problemie medycznym, w sposób neutralny, który zakłada wspólne poszukiwanie rozwiązania, bez stygmatyzacji. Podchodźmy do niego holistycznie.

Uwzględniajmy także sytuację psychologiczną i społeczną

Warto pamiętać o aspektach psychologiczno-emocjonalnych czy społeczno-finansowych. Osoby z otyłością mogą napotykać bariery utrudniające zmianę sylwetki, np. finansowe – brak środków na zakup karnetu na siłownię, stroju czy sprzętu sportowego.

Barierą może być również brak wiedzy o możliwych aktywnościach sportowych, o które dana osoba wstydzi się zapytać. Pomocna i prozdrowotna może być więc rozmowa oraz wspólne poszukanie innych aktywności, które dana osoba będzie w stanie wykonywać.

Zwróćmy uwagę na relację z jedzeniem

Trzeba pamiętać również o tym, że osoby doświadczające problemów związanych z masą ciała mogą mierzyć się z zaburzeniami odżywiania i nieprawidłowymi zachowaniami związanymi z jedzeniem. Nie chodzi wyłącznie o napady objadania się. Mogą pojawić się również np. zachowania związane z ograniczaniem jedzenia, głodówki czy inne zachowania mające zapobiec przybieraniu na wadze.

Dlatego istotne jest budowanie zdrowej, akceptującej relacji z jedzeniem i własnym ciałem. Dieta powinna być zdrowa, zbilansowana, dopasowana do trybu życia i potrzeb, a jedzenie nie powinno być jedynym sposobem regulowania trudnych emocji.

Co mogę zrobić, jeśli wstyd utrudnia mi zmianę?

Pomoc możemy podzielić na trzy obszary: psychologiczno-logistyczny, związany z otoczeniem oraz psychologiczno-emocjonalny.

Przyjrzyj się swoim nawykom, celom i motywacji

Wiele trudności nie bierze się wyłącznie z braku chęci do zmiany czy zmęczenia. Mogą wynikać np. z braku odpowiednich nawyków, niewłaściwej motywacji czy złego lub nierealistycznego planowania.

Dlatego warto przyjrzeć się temu, jak wygląda u nas budowanie nawyków, skąd czerpiemy motywację do zmiany i czy mamy plan oparty na konkretnych działaniach, a nie tylko ogólnikach.

Może okazać się, że większym problemem od samego podjęcia aktywności fizycznej czy zdrowego odżywiania jest zbudowanie w tym zakresie trwałych, dobrych nawyków, takich jak regularne treningi i posiłki.

Warto również przyjrzeć się jakości swojego snu, który ma wpływ na nasze zdrowie i samopoczucie.

Być może ustalony przez nas plan treningowy i dietetyczny jest zbyt mało konkretny albo zawiera nierealistyczne założenia. Istotne jest, aby plan precyzował, jaki jest nasz cel ogólny oraz prowadzące do niego cele szczegółowe, a także za pomocą jakich działań będziemy je realizować.

Z kolei w przypadku motywacji warto sprawdzić, czy chęć do zmiany wynika z nas i naszych potrzeb, np. zdrowotnych, czy raczej jest podszyta wstydem i negatywnymi opiniami innych.

Cele wynikające z naszych potrzeb i służące nam mogą sprawić, że będziemy mieć więcej motywacji do zmiany, a w przypadku porażek i błędów łatwiej będzie nam wrócić do budowania zdrowych nawyków.

Sprawdź, co w twoim otoczeniu pogłębia wstyd

W drugim obszarze warto zastanowić się, jak wpływa na mnie otaczający świat, o czym była mowa na początku artykułu.

Warto przyjrzeć się przekonaniom i nawykom dotyczącym stylu życia, odżywiania, sportu czy postrzegania siebie, wyniesionym z domu rodzinnego i otoczenia.

Dobrze zadać sobie pytania:

• W jakich momentach pojawia się we mnie poczucie wstydu lub bycia gorszym? Czy wiąże się to z kontaktem z konkretnymi osobami, treściami w Internecie lub mediach?
• Czy jest coś w moim otoczeniu, co mi nie służy, np. utrudnia budowanie zdrowych nawyków lub sięgnięcie po pomoc?
• Czy osoba, którą obserwuję, lub serial, który oglądam, mi służy, czy raczej pogłębia poczucie wstydu i niezadowolenia?
• Czy ktoś z moich bliskich przekracza moje granice w związku z moją otyłością?
• Zadbaj o samoocenę i sposób radzenia sobie z emocjami

W trzecim obszarze warto zaopiekować się wstydem i niską samooceną. Już samo uświadomienie sobie istnienia tych uczuć może mieć dla nas korzystny skutek.

Uznanie ich i zaopiekowanie się nimi jest ważne, choć może być trudne. Warto zastanowić się nad tym, jak regulujemy trudne emocje i problemy. Czy jest to zdrowy, korzystny sposób, czy raczej powinien zostać zmieniony?

Czy regulujemy swoje emocje np. poprzez niezdrowe jedzenie, nadmierną aktywność fizyczną lub jej zupełny brak?

Kiedy warto skorzystać z pomocy psychologa lub psychoterapeuty?

Jeśli któryś z opisanych obszarów wydaje się sprawiać duże problemy, którym trudno sprostać samodzielnie, czujesz niską samoocenę lub masz poczucie, że nie możesz już iść samemu dalej, warto skorzystać z pomocy psychologa lub psychoterapeuty.

Wsparcie specjalisty zdrowia psychicznego może być ważnym elementem kompleksowego podejścia do leczenia otyłości, szczególnie wtedy, gdy trudności dotyczą emocji, samooceny, zachowań związanych z jedzeniem czy motywacji do zmiany.

Na koniec pamiętaj: porażki i błędy są naturalną częścią procesu zmiany i nauki. Każdej osobie się zdarzają. Ważne, by próbować dalej.

Wiele osób rezygnuje ze swoich celów w momencie, gdy coś im nie wyjdzie, np. gdy ominą trening lub zjedzą posiłek wbrew ustalonej diecie. Nie poddawaj się po pojedynczej sytuacji. Spróbuj wrócić do swoich założeń i kontynuować działania.

Otyłość nie jest powodem do wstydu

Poczucie wstydu i negatywna samoocena mogą towarzyszyć otyłości i znacząco wpływać na codzienne funkcjonowanie. Nie jesteśmy jednak wobec nich zupełnie bezradni.

Ważne w tym procesie jest dokładne przyjrzenie się swoim nawykom, emocjom i motywacji, a także krytyczne analizowanie docierających do nas treści. Możemy i mamy prawo sięgać po pomoc i wsparcie – zarówno ze strony bliskich, jak i specjalistów – aby zadbać o swoje zdrowie oraz pracować nad otyłością i związanym z nią wstydem.

Pamiętajmy, że osoby z otyłością mogą mierzyć się z dużą liczbą problemów, odrzuceniem i niezrozumieniem ze strony otoczenia. Nie dokładajmy się do tego. Okażmy im szacunek, wsparcie i zrozumienie oraz poświęćmy chwilę na rozmowę o objawach, trudnościach i emocjach.

Jak informowała „Rzeczpospolita” (24.08.2026), w internecie – bez recepty i z dostawą do paczkomatów – można kupić preparaty zawierające semaglutyd, czyli substancję czynną znaną m.in. z leku Ozempic. Sprzedawcy opisują je jako „peptydy” lub „odczynniki do celów badawczych”, mimo że w ofertach pojawiają się informacje o działaniu odchudzającym, hamowaniu apetytu, a nawet instrukcje dawkowania. Główny Inspektorat Farmaceutyczny (GIF), zapytany o sprawę, potwierdził, że problem jest mu znany, a sama deklaracja „produkt do badań” nie przesądza o rzeczywistym charakterze danego preparatu.

Dlaczego wysyłkowa sprzedaż Ozempicu jest nielegalna

Do obrotu w Polsce dopuszczone są wyłącznie produkty lecznicze, które uzyskały pozwolenie Prezesa Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych albo pozwolenie wydane przez Radę Unii Europejskiej lub Komisję Europejską. Ozempic ma kategorię dostępności Rp, czyli jest wydawany wyłącznie na receptę – a prawo nie dopuszcza jego sprzedaży wysyłkowej. Zakaz ten obowiązuje nawet legalnie działające apteki ogólnodostępne prowadzące sprzedaż wysyłkową. Oznacza to, że każda oferta tego typu w internecie pochodzi spoza legalnego łańcucha dystrybucji leków albo dotyczy produktu sfałszowanego, a więc mamy do czynienia z działalnością przestępczą.

Gdy GIF ujawni taką działalność samodzielnie lub otrzyma zgłoszenie od pacjenta czy innej instytucji, kieruje zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa do prokuratury i organów ścigania.

„Peptydy” – substancje spoza legalnego obrotu

Główny Inspektorat Farmaceutyczny jednoznacznie wskazuje, że substancje reklamowane w sieci jako „peptydy” są w Polsce produktami niedozwolonymi, które w ogóle nie powinny być przedmiotem obrotu. Zgodnie z informacjami GIF, żaden europejski organ regulacyjny do spraw zdrowia nie wydał dla tej kategorii produktów pozwolenia na dopuszczenie do obrotu jako leku stosowanego u ludzi. W praktyce mogą to być m.in. substancje wciąż będące na etapie badań przedklinicznych lub klinicznych, preparaty, których badania wstrzymano, leki zmodyfikowane albo substancje dopuszczone wyłącznie w weterynarii.

„Peptydy” są też zakazane przez Światową Agencję Antydopingową (WADA) – jako hormony peptydowe, czynniki wzrostu, substancje pokrewne, mimetyki czy SARM-y należą do grup S0, S1 i S2 listy substancji zabronionych w sporcie przez cały rok.

Jakie zagrożenia niesie stosowanie niekontrolowanego semaglutydu

GIF podkreśla, że substancje o działaniu farmakologicznym mogą istotnie wpływać na procesy metaboliczne organizmu, co niesie ryzyko interakcji z innymi przyjmowanymi lekami. 

 Każdy legalny lek musi mieć Charakterystykę Produktu Leczniczego i dołączoną ulotkę z czytelną informacją o stosowaniu. W przypadku preparatów sprzedawanych jako „peptydy”, odczynniki chemiczne czy próbki do badań, te wymogi nie są spełnione, co – jak wskazuje inspektorat – pozbawia kupującego jakiejkolwiek kontroli nad bezpieczeństwem stosowania. W praktyce oznacza to przede wszystkim:

• brak potwierdzonej czystości i faktycznego składu substancji,
• brak wiarygodnych informacji o dawkowaniu,
• brak nadzoru lekarskiego nad terapią,
• ryzyko interakcji z innymi lekami i chorobami współistniejącymi,
• brak odpowiedzialności sprzedawcy za jakość i bezpieczeństwo produktu.

Blisko dwadzieścia zgłoszeń do prokuratury w 2026 roku

- W 2026 r. do Prokuratury i organów ścigania skierowano blisko dwadzieścia zgłoszeń dotyczących samych tylko nielegalnych ofert produktów przedstawianych jako produkt leczniczy pn. Ozempic lub mających zawierać jako substancję czynną semaglutyd – przekazuje Mateusz Klimczak główny specjalista w Biurze Głównego Inspektora Farmaceutycznego.

Inspektorat zastrzega jednocześnie, że nie jest upoważniony do informowania o przebiegu i etapie postępowań prowadzonych przez prokuraturę – ujawnianie informacji z postępowania przygotowawczego przed ich ujawnieniem w postępowaniu sądowym podlega bowiem odpowiedzialności karnej.

Ostrzeżenie GIS i GIF sprzed roku wciąż aktualne

7 sierpnia 2025 r. Główny Inspektor Sanitarny oraz Główny Inspektor Farmaceutyczny wydali wspólne ostrzeżenie publiczne dotyczące nielegalnego obrotu syntetycznymi peptydami oferowanymi jako „odczynniki chemiczne do badań analitycznych”, „materiały referencyjne wyłącznie do badań laboratoryjnych” czy „produkty do badań naukowych i prac rozwojowych”. Inspektoraty przestrzegały wówczas przed kupowaniem i stosowaniem takich preparatów w celach medycznych.

Zdaniem GIF sposób sprzedaży tych produktów – mimo formalnego zastrzeżenia, że służą wyłącznie do diagnostyki lub badań – sugeruje, że w rzeczywistości trafiają one do osób chcących stosować je u ludzi, szczególnie związanych ze sportami siłowymi i kulturystyką. Taka praktyka, jak podkreśla inspektorat, służy omijaniu obowiązujących przepisów i stanowi ewidentne modus operandi działań o charakterze przestępczym, ponieważ w opisach ofert wprost pojawiają się informacje o spodziewanym działaniu produktu na organizm i korzyściach dla użytkownika.

GIF potwierdza, że sprzedaż preparatów z semaglutydem jako „peptydów” lub „odczynników do badań” to przestępstwo – zarówno dlatego, że Ozempic jako lek na receptę nie może być sprzedawany wysyłkowo, jak i dlatego, że same „peptydy” nie mają w Polsce ani w Europie statusu dopuszczonego do obrotu produktu leczniczego. W 2026 r. inspektorat skierował do prokuratury blisko dwadzieścia zgłoszeń w sprawach dotyczących nielegalnych ofert Ozempicu i semaglutydu, a problem – jak wynika z odpowiedzi GIF – systematycznie narasta. Część pytań dziennikarzy, m.in. o liczbę zidentyfikowanych ofert czy postęp prac legislacyjnych, pozostała bez konkretnej odpowiedzi.

Kompletując wyjazdowy zestaw, powinieneś w pierwszej kolejności postawić na środki łagodzące podrażnienia, preparaty nawilżające oraz produkty ochronne z filtrem UV. Ciepłe letnie dni sprzyjają aktywnościom na świeżym powietrzu, co niestety zwiększa ryzyko kontaktu z dokuczliwymi insektami. Warto pamiętać, że na świąd i zaczerwienienie doskonale sprawdza się żel na ukąszenia, który przynosi natychmiastowe chłodzenie i ulgę osłabionemu naskórkowi. Oprócz tego w podróżnej kosmetyczce musisz uwzględnić krem z wysokim filtrem, aby skutecznie chronić tkankę przed szkodliwym promieniowaniem słonecznym. Pamiętaj również o balsamach łagodzących ewentualne zaczerwienienia, które ułatwią szybką regenerację tkanki po całodniowym plażowaniu.

Co powinno znaleźć się w środku bagażu - najważniejsze elementy zestawu

Aby dobrze przygotować się na każdą ewentualność, Twój wyjazdowy pakiet powinien zawierać zarówno materiały opatrunkowe, jak i przydatne akcesoria higieniczne. Świetnie sprawdzi się przejrzysty podział na konkretne kategorie produktów, co znacznie ułatwi szybkie odszukanie potrzebnego przedmiotu w trudnej sytuacji. Mając pod ręką odpowiednie wyposażenie, bez problemu poradzisz sobie z nieoczekiwanymi zdarzeniami na szlaku. Wszystkie wymienione akcesoria zajmują niewiele miejsca w torbie, a potrafią rozwiązać wiele kłopotliwych sytuacji. Pamiętaj, aby dokładnie sprawdzić stan poszczególnych elementów jeszcze przed opuszczeniem domu.

Warto mieć pod ręką następujące elementy:

• Plastry z opatrunkiem w różnych rozmiarach na drobne zranienia

• Bandaż elastyczny oraz gaziki do zabezpieczania otarć

• Środek odkażający w sprayu do przemywania skóry

• Pęsetę przydatną do bezpiecznego usuwania kleszczy

• Termometr cyfrowy ułatwiający bieżące kontrolowanie temperatury ciała

Jak skutecznie zabezpieczyć się przed słońcem i owadami?

Skuteczna ochrona przed czynnikami zewnętrznymi wymaga połączenia odpowiedniej odzieży ze stosowaniem preparatów ochronnych bezpośrednio na skórę. Podczas spacerów po lesie lub łąkach nakładaj ubrania z długim rękawem oraz długimi nogawkami, co utrudni owadom dostęp do Twojej skóry. Stosuj aerozole odstraszające komary i kleszcze, aplikując je z odpowiedniej odległości na odkryte partie ciała. Nie zapominaj o regularnym nawadnianiu organizmu, ponieważ wysokie temperatury otoczenia bardzo szybko doprowadzają do odwodnienia. Wypijanie odpowiedniej ilości czystej wody utrzyma Twoje ciało w świetnej kondycji i zapobiegnie niespodziewanemu osłabieniu.

Dobrze spakowany bagaż - gwarancja spokojnego wypoczynku

Odpowiednio przygotowana wyprawka turystyczna sprawia, że możesz w pełni cieszyć się zasłużonym urlopem bez zbędnego stresu. Dzięki wcześniejszemu przemyśleniu wszystkich potrzeb unikniesz nerwowego poszukiwania otwartych punktów handlowych w obcym miejscu. Twój komfort psychiczny oraz pełne bezpieczeństwo bliskich zależą w dużej mierze od tego, co zabierzesz ze sobą w podróż. Pamiętaj o regularnym przeglądaniu zawartości swojej torby i sprawnym uzupełnianiu braków po powrocie z każdej wyprawy. W ten prosty sposób zyskasz pewność, że żaden wakacyjny wyjazd nie zaskoczy Cię nieprzyjemnymi sytuacjami.

Otyłość to problem, na który składa się wiele czynników – biologicznych, środowiskowych i psychologicznych. Twierdzenie, że „zaczyna się w głowie”, byłoby więc sporym uproszczeniem. Faktem jest jednak, że u wielu pacjentów to procesy psychiczne decydują o powodzeniu leczenia: sposób regulowania emocji, przekonania na temat ciała i jedzenia, nawyki wyniesione z domu czy relacja ze stresem.

W psychologii otyłości wyróżnia się zwykle kilka grup czynników współtworzących ten problem. Pierwszą z nich są destrukcyjne przekonania dotyczące siebie, własnego ciała i skuteczności podejmowanych działań. Drugą grupę stanowią niekorzystne nawyki. Obejmują one nie tylko sposób odżywiania, lecz także reagowanie na stres oraz troskę o siebie.

Kolejnym czynnikiem są trudności w regulacji emocji, zwłaszcza negatywnych. Wielu pacjentom łatwiej jest zagłuszyć je jedzeniem niż rozpoznać i przepracować. Niekiedy współwystępują też zaburzenia odżywiania, takie jak epizody napadowego objadania się czy zespół jedzenia nocnego.

Zadaniem psychologa jest ustalenie, które z tych mechanizmów odgrywają decydującą rolę u danego pacjenta. Ich konfiguracja jest bowiem zawsze indywidualna. To właśnie zindywidualizowana diagnoza psychologiczna, nie zaś jednolity schemat postępowania, stanowi punkt wyjścia do dalszej pracy terapeutycznej.

Jedzenie emocjonalne. Dlaczego stres może nasilać apetyt?

Szczególnie dobrze udokumentowany jest wpływ emocji i stresu na zachowania żywieniowe. Jedzenie potrafi szybko obniżać napięcie i łagodzić emocje takie jak złość, smutek czy samotność, dzięki czemu mózg utrwala schemat: napięcie prowadzi do jedzenia, jedzenie przynosi ukojenie. Ma to również podłoże biologiczne – pod wpływem stresu wzrasta poziom kortyzolu, co może nasilać apetyt na produkty słodkie i tłuste.

Istotne pozostaje rozróżnienie głodu fizjologicznego od emocjonalnego: pierwszy narasta stopniowo, drugi pojawia się nagle wraz z poczuciem konieczności natychmiastowego zaspokojenia.

Dlaczego sama wiedza o zdrowym odżywianiu nie wystarcza?

Sama wiedza o zdrowym odżywianiu często nie wystarcza, by trwale zmienić nawyki, ponieważ funkcjonuje na poziomie racjonalnym, natomiast wiele decyzji żywieniowych zapada na poziomie automatycznym i emocjonalnym – zwłaszcza wieczorem, po trudnym dniu, gdy zasoby do samokontroli są najniższe.

Restrykcyjne diety dodatkowo nasilają ten problem: badania Hermana i Polivy pokazują, że osoby na rygorystycznej diecie jedzą pod wpływem stresu więcej niż osoby nieodchudzające się.

Praca psychologiczna nie polega więc na dostarczaniu kolejnej porcji wiedzy dietetycznej, lecz na tym, co rozgrywa się pomiędzy wiedzą a codzienną decyzją: na przekonaniach, emocjach i automatyzmach, które trzeba rozpoznać, a potem stopniowo modyfikować.

Psycholog w leczeniu otyłości. Na czym polega jego rola?

Leczenie otyłości prowadzone jest najskuteczniej przez zespół interdyscyplinarny. Lekarz odpowiada za diagnostykę medyczną i, w razie wskazań, leczenie farmakologiczne lub kwalifikację do zabiegu. Dietetyk układa plan żywieniowy i monitoruje postępy.

Psycholog pracuje na odmiennym poziomie – jego zadaniem nie jest wskazanie, co pacjent powinien jeść, lecz ustalenie, dlaczego dotychczasowe próby zmiany były nietrwałe. Obejmuje to diagnozę mechanizmów podtrzymujących nadmierną masę ciała, pracę nad przekonaniami i emocjami oraz wzmacnianie motywacji, a w uzasadnionych przypadkach psychoterapię.

Przebieg tej pracy zależy zarówno od sytuacji pacjenta, jak i od nurtu terapeutycznego. W podejściach zorientowanych na zmianę zachowania istotne jest budowanie motywacji poprzedzające pracę nad mechanizmami.

W ujęciu psychodynamicznym akcent kładzie się na rozpoznanie i przepracowanie nieświadomych konfliktów – wywodzących się z relacji z wczesnymi opiekunami oraz rozgrywających się w samym pacjencie – a także na zrozumienie mechanizmów obronnych wpływających na jego relację z jedzeniem.

Niezależnie od nurtu wspólnym mianownikiem pozostaje założenie, że trwała zmiana wymaga sięgnięcia głębiej niż do samego zachowania.

Kiedy warto skorzystać z pomocy psychologa?

Nie każdy pacjent wymaga regularnej psychoterapii, choć konsultacja psychologiczna jako element diagnostyki wydaje się wskazana niemal zawsze.

Wsparcie nabiera szczególnego znaczenia, gdy pacjent:

• doświadcza epizodów utraty kontroli nad jedzeniem,
• wykorzystuje jedzenie do radzenia sobie ze stresem czy samotnością,
• mimo dobrej wiedzy i motywacji podejmował wcześniejsze próby redukcji masy ciała, które kończyły się efektem jo-jo,
• ma niską samoocenę lub odczuwa silny wstyd związany z ciałem,
• jest kwalifikowany do leczenia chirurgicznego – w bariatrii przedoperacyjna ocena psychologiczna jest już standardem.

Co pomaga w trwałej zmianie nawyków?

Trudno wskazać jeden nadrzędny czynnik decydujący o trwałej zmianie stylu życia – zmiana zwykle wymaga równoległej pracy na kilku płaszczyznach.

Praca nad emocjami stanowi zazwyczaj punkt wyjścia, bo dopóki jedzenie pozostaje głównym sposobem radzenia sobie z napięciem, żadna interwencja dietetyczna nie przyniesie trwałego efektu.

Praca nad nawykami dotyczy szerszego stylu funkcjonowania, nie tylko odżywiania, ponieważ zmiana pojedynczego nawyku bez modyfikacji kontekstu rzadko się utrzymuje.

Praca nad samooceną i przekonaniami nabiera znaczenia tam, gdzie obecne jest myślenie dychotomiczne i silny krytycyzm wobec siebie po każdym odstępstwie od planu – to właśnie poczucie porażki, nie samo odstępstwo, najczęściej inicjuje powrót do dawnych wzorców.

Obszary te pozostają ze sobą ściśle powiązane, dlatego skuteczna praca psychologiczna w leczeniu polega na stopniowym procesie prowadzonym w tempie dostosowanym do gotowości pacjenta.

Bibliografia

Bąk-Sosnowska M., Białkowska M., Bogdański P. i in., Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na otyłość 2024 – stanowisko Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości, „Medycyna Praktyczna” wyd. specjalne, wrzesień 2024.

Bąk-Sosnowska M., Rola psychologa w leczeniu otyłości, Medycyna Praktyczna – Nadwaga i otyłość, mp.pl [dostęp online].

Brytek-Matera A., Zaburzenia odżywiania, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2021.

Herman C.P., Polivy J., Anxiety, restraint, and eating behavior, „Journal of Abnormal Psychology” 1975, nr 84(6), s. 666–672.

Lehman A.K., Rodin J., Styles of self-nurturance and disordered eating, „Journal of Consulting and Clinical Psychology” 1989, nr 57(1), s. 117–122.

Obara-Gołębiowska M., Nadwaga, otyłość i psychologia. Zastosowanie oddziaływań poznawczo-behawioralnych w pracy z pacjentami z nadmierną masą ciała i zaburzeniami współistniejącymi, Difin, Warszawa 2020.

Pinaquy S., Chabrol H., Simon C., Louvet J.P., Barbe P., Emotional eating, alexithymia, and binge-eating disorder in obese women, „Obesity Research” 2003, nr 11(2), s. 195–201.

Sekuła M., Paśnik K., Rola psychologa w chirurgicznym leczeniu otyłości olbrzymiej, „Lekarz Wojskowy” 2016, nr 95(3), s. 298–301.

W chłodniejszych miesiącach więcej czasu spędzamy w zamkniętych pomieszczeniach, gdzie łatwiej dochodzi do transmisji wirusów i bakterii. Rzadziej otwieramy okna, a kontakt z innymi osobami jest częstszy niż podczas letnich aktywności na świeżym powietrzu.

Znaczenie ma także suche powietrze w ogrzewanych pomieszczeniach. Może ono wysuszać błony śluzowe nosa i gardła, które stanowią jedną z naturalnych barier ochronnych organizmu.

W sezonie jesienno-zimowym zwiększa się również aktywność patogenów odpowiedzialnych m.in. za grypę, COVID-19 i zakażenia RSV. Dlatego o profilaktyce warto pomyśleć jeszcze przed szczytem zachorowań.

Jak przygotować organizm na sezon infekcji?

Nie ma sposobu, który całkowicie zabezpieczy przed infekcją. Można jednak ograniczać ryzyko zachorowania i wspierać prawidłowe funkcjonowanie organizmu.

Podstawą jest odpowiednia ilość snu i regeneracja. Ważna jest również zbilansowana dieta zawierająca warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste, źródła białka i zdrowe tłuszcze.

Nie należy rezygnować z aktywności fizycznej. Regularny ruch, dostosowany do wieku i możliwości organizmu, pomaga utrzymać dobrą kondycję.

Warto także pamiętać o odpowiednim nawodnieniu. Picie płynów pomaga utrzymać prawidłowe nawilżenie błon śluzowych dróg oddechowych.

Znaczenie ma również higiena rąk, wietrzenie pomieszczeń oraz unikanie bliskiego kontaktu z osobami, które mają objawy infekcji.

Szczepienia przed sezonem infekcji. O tych warto pamiętać

Zdrowy styl życia nie zastępuje szczepień. W przypadku chorób, którym można zapobiegać dzięki szczepieniom, profilaktyka może zmniejszyć ryzyko zachorowania, ciężkiego przebiegu choroby i jej powikłań.

Szczególne znaczenie ma to w przypadku osób należących do grup ryzyka. Wraz z wiekiem układ odpornościowy działa mniej efektywnie, dlatego infekcja, która u młodej i zdrowej osoby może mieć łagodny przebieg, u seniora może prowadzić do zapalenia płuc, hospitalizacji lub innych poważnych powikłań.

Wśród szczepień, o których warto pamiętać w dorosłości, znajdują się m.in. szczepienia przeciw grypie, COVID-19, RSV, pneumokokom oraz krztuścowi. To, które z nich są wskazane w konkretnym przypadku, zależy m.in. od wieku, stanu zdrowia i czynników ryzyka.

Szczepienie przeciw grypie

Szczepienie przeciw grypie powinno być wykonywane co roku. Jest szczególnie istotne dla osób starszych oraz pacjentów z chorobami przewlekłymi.

Grypa nie zawsze jest łagodną, sezonową infekcją. U osób z grup ryzyka może prowadzić do zapalenia płuc i innych powikłań, a także zaostrzać istniejące choroby przewlekłe.

Szczepienie przeciw COVID-19

Szczepienie przeciw COVID-19 powinno być wykonywane zgodnie z aktualnymi zaleceniami. Szczególne znaczenie ma ono dla osób bardziej narażonych na ciężki przebieg zakażenia.

Warto sprawdzić aktualne zasady dotyczące szczepień przed rozpoczęciem sezonu infekcyjnego i skonsultować je z lekarzem lub farmaceutą.

RSV – dlaczego seniorzy powinni o nim pamiętać?

RSV kojarzy się przede wszystkim z infekcjami u małych dzieci, ale wirus może być również poważnym zagrożeniem dla osób starszych.

U seniorów zakażenie RSV może prowadzić m.in. do zapalenia płuc i zaostrzenia istniejących chorób przewlekłych. Dlatego osoby, dla których zakażenie RSV może stanowić szczególne zagrożenie, powinny omówić możliwość szczepienia z lekarzem.

Pneumokoki – przed czym chroni szczepienie?

Pneumokoki mogą powodować m.in. zapalenie płuc, a zakażenie może mieć szczególnie ciężki przebieg u osób starszych.

Szczepienie przeciw pneumokokom jest szczególnie istotne dla osób znajdujących się w grupach ryzyka. W Polsce dla części pacjentów jest ono finansowane lub refundowane na określonych zasadach.

Krztusiec – odporność po szczepieniu nie jest dożywotnia

Krztusiec nie jest wyłącznie chorobą wieku dziecięcego. Dorośli również mogą się zakażać, a odporność uzyskana po wcześniejszym szczepieniu z czasem może słabnąć.

Dlatego w dorosłości stosuje się dawki przypominające szczepionki przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi. O potrzebie szczepienia warto porozmawiać z lekarzem.

Kto jest szczególnie narażony na ciężki przebieg infekcji?

Ryzyko poważnego przebiegu infekcji jest większe m.in. u osób starszych, pacjentów z chorobami przewlekłymi oraz osób z zaburzeniami odporności.

Szczególnej uwagi wymagają osoby z chorobami układu oddechowego i krążenia, cukrzycą czy innymi schorzeniami przewlekłymi. Infekcja może nie tylko mieć u nich cięższy przebieg, ale również prowadzić do zaostrzenia choroby podstawowej.

W przypadku seniorów problemem może być także dłuższa rekonwalescencja. Po przebytej infekcji powrót do wcześniejszej sprawności może trwać dłużej, dlatego nie należy lekceważyć pierwszych objawów i próbować „przechodzić” choroby.

Infekcja może oznaczać także L4. Kiedy potrzebne jest zwolnienie lekarskie?

Infekcja dróg oddechowych może na kilka dni wyłączyć z codziennych obowiązków. Gorączka, kaszel, osłabienie czy bóle mięśni sprawiają, że wykonywanie pracy może być niemożliwe lub niebezpieczne – zarówno dla chorego, jak i osób z jego otoczenia.

W takiej sytuacji lekarz może wystawić L4, czyli zwolnienie lekarskie, jeśli stan zdrowia uzasadnia czasową niezdolność do pracy. Dotyczy to również infekcji takich jak grypa czy COVID-19, gdy objawy uniemożliwiają normalne funkcjonowanie.

Nie warto jednak traktować zwolnienia jako sposobu na „przeczekanie” infekcji. Odpoczynek i regeneracja są ważnym elementem powrotu do zdrowia. Zbyt szybki powrót do aktywności może utrudnić rekonwalescencję, szczególnie w przypadku osób starszych i przewlekle chorych.

Jeśli pojawiają się niepokojące objawy, takie jak nasilająca się duszność, ból w klatce piersiowej, zaburzenia świadomości lub gwałtowne pogorszenie stanu zdrowia, konieczna jest pilna konsultacja medyczna.

Gdzie można się zaszczepić?

Szczepienia dla dorosłych są dostępne m.in. w placówkach podstawowej opieki zdrowotnej oraz w aptekach, które realizują szczepienia ochronne.

Szczepienia w aptekach są dostępne dla osób dorosłych. Farmaceuta przed szczepieniem przeprowadza kwalifikację i ocenia, czy nie występują przeciwwskazania. Po podaniu szczepionki pacjent pozostaje przez określony czas na obserwacji.

Przed wizytą warto sprawdzić aktualne zasady dotyczące refundacji poszczególnych szczepionek oraz to, czy w danym przypadku szczepienie jest bezpłatne lub częściowo refundowane.

Nie czekaj na pierwszą falę zachorowań

Sezon infekcyjny nie musi oznaczać kolejnych tygodni spędzonych z gorączką, kaszlem i osłabieniem. Nie wszystkich infekcji można uniknąć, ale można ograniczać ryzyko zachorowania oraz ciężkiego przebiegu choroby.

Sen, zdrowa dieta, aktywność fizyczna, nawodnienie i higiena to podstawa. W przypadku chorób, przed którymi można się chronić dzięki szczepieniom, warto sprawdzić swój status szczepień i odpowiednio wcześnie zaplanować wizytę.

Początek września to dobry moment, by przygotować się do sezonu infekcyjnego – zanim zachorowania zaczną narastać.

Źródło: GIF

26 sierpnia 2026 r. zespół kardiologów interwencyjnych z Dziecięcego Szpitala Klinicznego Uniwersyteckiego Centrum Klinicznego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego przeprowadził kolejny zabieg przezskórnej implantacji zastawki płucnej.

To kolejny etap rozwoju tej metody w warszawskim ośrodku. Pierwszy taki zabieg w Warszawskim Uniwersytecie Medycznym wykonano 15 kwietnia 2026 r.

Podczas procedury nowoczesną biologiczną zastawkę wprowadzono do serca przez żyłę udową, a następnie precyzyjnie umieszczono ją w miejscu uszkodzonej zastawki płucnej.

Zabieg przeprowadzono z wykorzystaniem nowoczesnych technologii obrazowania oraz wysokospecjalistycznego sprzętu, który pozwala lekarzom na dokładne prowadzenie procedury.

Bez klasycznej operacji kardiochirurgicznej

Najważniejszą cechą zastosowanej metody jest jej małoinwazyjny charakter. Zabieg wykonano bez konieczności przeprowadzania klasycznej operacji kardiochirurgicznej.

Zamiast otwierania klatki piersiowej lekarze wykorzystali dostęp przez naczynie krwionośne. Przez żyłę udową można było dotrzeć z zastawką do serca i umieścić ją w odpowiednim miejscu.

Ma to szczególne znaczenie dla pacjentów, którzy wcześniej przeszli operacje serca i w przyszłości wymagają kolejnych interwencji. W takich sytuacjach możliwość zastosowania metody przezskórnej pozwala uniknąć ponownego otwierania klatki piersiowej.

Na czym polega przezskórne wszczepienie zastawki płucnej?

Przezskórna implantacja zastawki płucnej jest zabiegiem wykonywanym za pomocą specjalnego cewnika. Dostęp do serca uzyskuje się przez naczynie krwionośne, bez konieczności wykonywania klasycznego dostępu chirurgicznego.

W przypadku zabiegu przeprowadzonego w DSK UCK WUM zastawka została wprowadzona przez żyłę udową. Następnie, przy wykorzystaniu odpowiednich technik obrazowania, lekarze umieścili ją w miejscu uszkodzonej zastawki płucnej.

Tego rodzaju procedury wymagają precyzyjnego planowania oraz doświadczenia zespołu kardiologów interwencyjnych.

Dlaczego zastawka płucna jest ważna?

Zastawka płucna znajduje się pomiędzy prawą komorą serca a tętnicą płucną. Jej zadaniem jest umożliwienie prawidłowego przepływu krwi z prawej komory do płuc i ograniczenie jej cofania się.

Uszkodzenie zastawki może prowadzić do zaburzeń przepływu krwi i dodatkowego obciążenia serca. W zależności od rodzaju problemu i stanu pacjenta konieczne może być leczenie zabiegowe.

W przypadku wybranych pacjentów możliwe jest zastosowanie technik przezskórnych, które pozwalają ograniczyć zakres ingerencji chirurgicznej.

Kolejne możliwości leczenia dzieci z wadami serca

Rozwój kardiologii interwencyjnej daje lekarzom coraz więcej możliwości leczenia pacjentów z wadami serca za pomocą małoinwazyjnych procedur.

Ma to szczególne znaczenie w przypadku osób, które już wcześniej przeszły operacje kardiochirurgiczne. Każda kolejna klasyczna operacja może być dla pacjenta dodatkowym obciążeniem, dlatego w odpowiednio dobranych przypadkach alternatywą może być procedura wykonywana przez naczynie.

UCK WUM podkreśla, że zastosowanie tej metody może pozwolić nie tylko uniknąć ponownego otwierania klatki piersiowej, ale również skrócić czas hospitalizacji i rekonwalescencji.

Jak informuje szpital, pacjenci, u których wykonano zabieg, opuścili placówkę w bardzo dobrym stanie już po kilku dniach.

Źródło: Uniwersyteckie Centrum Kliniczne Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego

W Górnośląskim Centrum Zdrowia Dziecka im. św. Jana Pawła II przeprowadzono zabieg laserowej termoablacji guza mózgu metodą LITT (Laser Interstitial Thermal Therapy). Pacjentem był 10-letni Norbert, u którego guz znajdował się głęboko, w obrębie lewego konara mózgu.

Jak podkreśla szpital, był to pierwszy zabieg LITT u dziecka w historii placówki i jednocześnie pierwsza tego typu procedura wykonana w południowej Polsce. Dotychczas takie zabiegi u dzieci przeprowadzano w Polsce jedynie w ośrodkach w Warszawie i Szczecinie.

Guz znajdował się głęboko w mózgu

Lokalizacja zmiany była szczególnym wyzwaniem dla neurochirurgów. Klasyczna operacja oznaczałaby konieczność dotarcia do guza przez zdrową tkankę mózgową. W przypadku tak głęboko położonej zmiany mogłoby się to wiązać z większym ryzykiem powikłań neurologicznych.

Dlatego Norbert został zakwalifikowany do leczenia małoinwazyjną metodą LITT.

Na czym polega termoablacja guza metodą LITT?

LITT jest jedną z nowoczesnych technik wykorzystywanych w neurochirurgii. Zabieg rozpoczyna się od precyzyjnego zaplanowania trajektorii dojścia do zmiany. Następnie przez niewielki otwór w czaszce neurochirurg wprowadza cienki aplikator laserowy bezpośrednio do guza.

Kolejny etap odbywa się pod kontrolą rezonansu magnetycznego. Energia lasera powoduje kontrolowane podgrzanie i zniszczenie tkanki guza.

Rezonans pozwala jednocześnie monitorować temperaturę tkanek i kontrolować obszar poddawany działaniu energii cieplnej. Dzięki temu możliwe jest ograniczenie jej wpływu na znajdujące się w pobliżu prawidłowe struktury mózgu.

Małoinwazyjna metoda oznacza mniejszy uraz operacyjny

Jedną z najważniejszych zalet LITT jest mniejsza inwazyjność w porównaniu z klasyczną operacją otwartą mózgu. Zabieg wiąże się z niewielkim otworem w czaszce i mniejszą raną operacyjną.

W przypadku Norberta przebieg pooperacyjny był dobry. Chłopiec już w kolejnych dniach samodzielnie chodził. Nie pojawiły się u niego nowe ubytki neurologiczne, a rana pooperacyjna goiła się prawidłowo.

Kilka dni po zabiegu 10-latek został wypisany do domu w dobrym stanie ogólnym i neurologicznym.

Kilkunastu medyków pracowało przy pierwszym zabiegu

Procedurę przeprowadzono w Oddziale Neurochirurgii kierowanym przez prof. dr. hab. n. med. Marka Manderę.

Operację wykonali dr Ryszard Sordyl oraz dr Monika Putz. Za znieczulenie odpowiadała dr Maria Damps. W zespole znalazły się również instrumentariuszki Joanna Wojtysiak, Dagmara Wochnik i Maja Nikolin oraz pielęgniarka anestezjologiczna Olimpia Karczewska.

Za część procedury związaną z obrazowaniem metodą rezonansu magnetycznego odpowiadali dr Magdalena Machnikowska-Sokołowska oraz mgr Mirosław Badoń, technik elektroradiologii.

W przygotowaniu i realizacji pierwszego zabiegu uczestniczyło łącznie kilkunastu medyków. Jak zaznacza szpital, powodzenie procedury było efektem skoordynowanej pracy całego zespołu – zarówno podczas operacji, jak i na etapie wcześniejszych przygotowań.

WOŚP pomogła uruchomić nowoczesne leczenie

Wdrożenie programu LITT w GCZD było możliwe dzięki zakupowi specjalistycznego sprzętu oraz materiałów eksploatacyjnych sfinansowanych przez Wielką Orkiestrę Świątecznej Pomocy.

Szpital podkreśla, że bez tego wsparcia rozpoczęcie stosowania tej metody u dzieci z wybranymi zmianami wewnątrzczaszkowymi nie byłoby obecnie możliwe.

Jedną z możliwości jest wpływ stresu, przewlekłego napięcia i trudnych emocji. Nie oznacza to jednak, że dolegliwości są „wymyślone” albo że „wszystko dzieje się w głowie”. Objawy psychosomatyczne są rzeczywistym doświadczeniem fizycznym, a ich powstawanie i nasilenie może być związane m.in. ze sposobem funkcjonowania układu nerwowego oraz reakcją organizmu na stres.

Objawy psychosomatyczne są prawdziwe. Prawidłowe wyniki nie oznaczają, że nic nam nie jest

Organizm nie funkcjonuje w oderwaniu od psychiki. Układ nerwowy, hormonalny i immunologiczny pozostają ze sobą w stałej komunikacji. Dlatego stan psychiczny może wpływać na funkcjonowanie organizmu oraz na sposób, w jaki odbieramy i interpretujemy sygnały płynące z ciała.

– Objawy psychosomatyczne są rzeczywistymi dolegliwościami, na których powstawanie lub nasilenie mogą wpływać m.in. stres i czynniki emocjonalne. Ból czy dyskomfort nie są przez to wymyślone – podkreśla Anna Dropińska, psycholog i psychoterapeuta.

Prawidłowy wynik badania oznacza, że w konkretnym badaniu nie stwierdzono określonych nieprawidłowości. Nie jest natomiast równoznaczny ze stwierdzeniem, że pacjent nie odczuwa żadnych dolegliwości.

To ważne rozróżnienie. „Nic nie znaleziono” nie powinno oznaczać „nic panu/pani nie jest”.

Stres może dawać objawy z całego organizmu

Reakcja organizmu na stres jest fizjologicznym mechanizmem, który pomaga przygotować ciało do poradzenia sobie z wymagającą lub potencjalnie zagrażającą sytuacją. W proces ten zaangażowany jest m.in. autonomiczny układ nerwowy, który wpływa na pracę wielu narządów.

Problem może pojawić się wtedy, gdy pobudzenie związane ze stresem staje się częste albo długotrwałe.

– Stres może wiązać się z bardzo różnorodnymi objawami. Często są to bóle głowy, napięcie i bóle mięśni, dolegliwości żołądkowo-jelitowe, uczucie kołatania serca, przyspieszony oddech, zawroty głowy, uczucie zmęczenia, zaburzenia snu czy nasilona potliwość – wymienia ekspertka.

U części osób szczególnie wyraźnie reaguje przewód pokarmowy. Długotrwałe napięcie może również wpływać na napięcie mięśniowe oraz sposób przetwarzania sygnałów płynących z organizmu.

Nie oznacza to jednak, że każdy ból brzucha, ból głowy czy epizod kołatania serca ma podłoże psychiczne. Objawy somatyczne mogą mieć wiele przyczyn, dlatego ich występowania nie należy z góry przypisywać stresowi.

Dlaczego emocje mogą powodować tak silne objawy fizyczne?

Kiedy człowiek znajduje się w sytuacji ocenianej jako trudna lub zagrażająca, organizm uruchamia reakcję stresową. Zmienia się m.in. aktywność autonomicznego układu nerwowego, a wraz z nią praca układu krążenia, oddechowego, hormonalnego i metabolicznego.

Jeżeli taki stan powtarza się często, organizm może przez długi czas pozostawać w podwyższonym pobudzeniu.

– Stres może wówczas wpływać między innymi na napięcie mięśniowe, funkcjonowanie przewodu pokarmowego oraz sposób przetwarzania i interpretowania sygnałów płynących z organizmu – mówi Anna Dropińska.

To może częściowo tłumaczyć sytuację, w której pacjent rzeczywiście odczuwa dolegliwości, ale standardowe badania nie wskazują jednoznacznie na konkretną chorobę.

„To tylko stres” nie jest właściwą diagnozą

W przypadku utrzymujących się objawów ważne jest, aby nie wyciągać zbyt szybko wniosku, że ich przyczyną jest psychika.

Nie zawsze można samodzielnie odróżnić objawy związane ze stresem od tych, które są sygnałem rozwijającej się lub trudnej do wykrycia choroby. Dlatego utrzymujące się, nasilające lub niepokojące dolegliwości powinny zostać ocenione przez lekarza.

Dopiero po odpowiedniej ocenie medycznej można zastanawiać się, czy istotną rolę w występowaniu lub nasilaniu objawów mogą odgrywać czynniki psychologiczne.

To szczególnie ważne, ponieważ przyjęcie z góry założenia „to na pewno stres” może prowadzić do pominięcia rzeczywistej przyczyny somatycznej.

Pacjent nie powinien czuć, że „wymyśla” swoje objawy

Dla osoby, która wielokrotnie słyszy, że wyniki badań są prawidłowe, sytuacja może być frustrująca. Brak uchwytnej przyczyny nie oznacza jednak braku doświadczenia bólu czy dyskomfortu.

– Ból i inne dolegliwości są realnymi doświadczeniami, które mogą powstawać poprzez złożone mechanizmy biologiczne, również wtedy, gdy nie stwierdza się konkretnej choroby strukturalnej – wyjaśnia psycholog i psychoterapeuta.

Dlatego rozmowa o możliwym wpływie stresu czy emocji nie powinna być komunikatem: „nic panu/pani nie jest”. Wręcz przeciwnie – może być próbą znalezienia kolejnych czynników, które wpływają na samopoczucie i podtrzymują dolegliwości.

Kiedy warto rozważyć konsultację z psychologiem lub psychoterapeutą?

Jeżeli lekarz nie stwierdza choroby wymagającej dalszego leczenia somatycznego, ale objawy nadal są nasilone albo zaczynają ograniczać codzienne funkcjonowanie, można przyjrzeć się również czynnikom psychologicznym i behawioralnym.

Konsultacja psychologiczna lub psychoterapia może być pomocna szczególnie wtedy, gdy wraz z dolegliwościami pojawiają się:

• przewlekły stres i przeciążenie,
• trudności w regulowaniu emocji,
• problemy ze snem,
• nasilony lęk,
• ciągłe napięcie,
• silne skupienie uwagi na sygnałach płynących z ciała.

– Celem nie powinno być przekonanie pacjenta, że „objawy są tylko w głowie”, lecz lepsze zrozumienie zależności między funkcjonowaniem psychicznym i fizycznym oraz zmniejszenie czynników, które mogą podtrzymywać dolegliwości – zaznacza Anna Dropińska.

Psychoterapia nie musi więc oznaczać rezygnacji z dalszej troski o zdrowie fizyczne. Może być jednym z elementów szerszego podejścia do problemu.

Psycholog nie zastępuje lekarza

Skierowanie pacjenta do psychologa lub psychoterapeuty nie powinno zastępować diagnostyki medycznej, szczególnie jeśli występują nowe, nasilające się lub niepokojące objawy.

Jednocześnie konsultacja psychologiczna nie oznacza zakwestionowania fizycznego charakteru dolegliwości. Współczesne podejście do zdrowia coraz częściej uwzględnia zarówno funkcjonowanie organizmu, jak i psychiki.

– Pomoc psychologiczna nie oznacza zakwestionowania fizycznego charakteru objawów. Współczesne podejście zakłada raczej traktowanie pacjenta jako całości – podsumowuje ekspertka.

Dlatego jeśli kolejne badania nie pokazują jednoznacznej przyczyny dolegliwości, nie trzeba wybierać między podejściem „to na pewno choroba” a „to tylko psychika”. Zdrowie fizyczne i psychiczne pozostają ze sobą w ścisłym związku, a uwzględnienie obu tych obszarów może pomóc lepiej zrozumieć własne objawy.

Najważniejsze do zapamiętania

Prawidłowe wyniki badań nie oznaczają, że objawy są wymyślone. Stres i czynniki emocjonalne mogą wpływać na funkcjonowanie organizmu i nasilać niektóre dolegliwości. Nie należy jednak samodzielnie zakładać, że każdy objaw ma podłoże psychosomatyczne – w pierwszej kolejności potrzebna jest odpowiednia ocena medyczna.

Jeśli objawy utrzymują się mimo prawidłowych wyników i wpływają na codzienne życie, warto rozważyć również konsultację psychologiczną lub psychoterapię.

Historia Sebastiana z Bełchatowa zaczęła się od badań genetycznych. W jego rodzinie występowała kardiomiopatia przerostowa, dlatego lekarze zalecili przebadanie również chłopca i jego siostry. W 2020 roku okazało się, że siostra jest zdrowa, natomiast u Sebastiana wykryto ekstremalną postać kardiomiopatii przerostowej.

Przez kolejne cztery lata chłopiec pozostawał pod opieką Śląskiego Centrum Chorób Serca w Zabrzu. Próbowano spowolnić rozwój choroby za pomocą leczenia farmakologicznego. Z czasem stan chłopca jednak się pogarszał.

Pojawiła się duszność, osłabienie i coraz większe problemy z wykonywaniem codziennych czynności. Lekarze zakwalifikowali Sebastiana do przeszczepienia serca.

Rodzina szukała alternatywy dla transplantacji

Informacja o konieczności przeszczepu była dla rodziny ogromnym przeżyciem. Rodzice zaczęli szukać innych możliwości leczenia. W internecie trafili na informacje o Klinice Kardiochirurgii Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego w Białymstoku.

To właśnie tam kilka lat temu lekarze jako pierwsi w Polsce wdrożyli precyzyjną metodę chirurgicznego leczenia kardiomiopatii przerostowej z wykorzystaniem modelu serca pacjenta wydrukowanego w technologii 3D.

Po konsultacjach rozważano dwie możliwości: transplantację albo operację. Ostatecznie decyzję podjął sam Sebastian.17-latek zdecydował, że chce spróbować operacji i zrobić wszystko, aby uniknąć przeszczepienia serca.

Na czym polegała operacja?

Kardiomiopatia przerostowa powoduje nadmierne pogrubienie mięśnia sercowego, szczególnie lewej komory i przegrody międzykomorowej. U części pacjentów przerośnięta tkanka zwęża drogę odpływu krwi z lewej komory do aorty.

Serce staje się przez to mniej elastyczne i może mieć trudności zarówno ze skurczem, jak i rozkurczem. Choroba może powodować m.in. duszność, osłabienie, zawroty głowy, omdlenia i bóle w klatce piersiowej. Może również prowadzić do poważnych zaburzeń rytmu serca.

W przypadku Sebastiana konieczne było usunięcie nadmiaru przerośniętej tkanki.

Lekarze najpierw wykonali tomografię komputerową serca. Na jej podstawie przygotowali wirtualny model zabiegu i określili optymalny zakres usunięcia przerośniętego mięśnia. Następnie powstał wydrukowany w skali 1:1 model serca pacjenta. Po jego sterylizacji model trafił razem z zespołem na salę operacyjną.

Podczas operacji serce zostało zatrzymane, a pacjent podłączony do krążenia pozaustrojowego. Kardiochirurdzy usuwali przerośniętą tkankę, porównując ją z przygotowanym wcześniej modelem. Precyzja była kluczowa. Usunięcie zbyt małej ilości tkanki mogłoby nie przynieść oczekiwanego efektu. Z kolei zbyt rozległa resekcja zwiększa ryzyko poważnych powikłań.

17,8 grama usuniętej tkanki

Operacja 17-latka była szczególnie trudna ze względu na rozmiar jego serca i bardzo grubą przegrodę międzykomorową.

– Przegroda w sercu Sebastiana była bardzo gruba, była około 3 razy grubsza niż powinna być. To nie pozwalało sercu ani prawidłowo się skurczyć, ani rozkurczyć – mówi dr Uladzimir Andrushchuk z Kliniki Kardiochirurgii USK.

Podczas zabiegu lekarz usunął 17,8 grama przerośniętej tkanki. Dla porównania – w poprzednich operacjach wykonywanych przez niego usuwano zazwyczaj około 6–8 gramów.

Dodatkowym wyzwaniem była niewielka średnica aorty 17-latka.

– Sebastian jest młodym człowiekiem, jego aorta jest mała, ma tylko około 2,5 cm średnicy. I to była największa trudność – wyjaśnia dr Andrushchuk. – Przez tę małą średnicę musieliśmy wejść na głębokość około 8–9 cm w głąb serca i wyciąć na tej głębokości odpowiednią ilość przegrody. Nie więcej i nie mniej.

Podczas tego samego zabiegu lekarze naprawili również zastawkę aortalną i wszczepili elektrody.

Lekarze mówią o szansie na uniknięcie przeszczepu

Operacja odbyła się pod koniec sierpnia. Zabieg zakończył się sukcesem, a stan Sebastiana szybko się poprawia. 17-latek miał opuścić szpital już następnego dnia po konferencji lekarzy. Przez kolejne miesiące będzie musiał jednak oszczędzać się ze względu na przecięty podczas operacji mostek.

Lekarze są dobrej myśli i oceniają, że istnieje duża szansa, iż Sebastian w przyszłości nie będzie potrzebował przeszczepienia serca.

– Zazwyczaj operujemy osoby dużo starsze, które przeżyły swoje życie. Stąd operacja tak młodej osoby rodziła duże emocje – przyznaje prof. Tomasz Hirnle, kierownik Kliniki Kardiochirurgii USK.

Sam Sebastian nie ukrywa emocji.

– Czuję się lepiej, nie męczę się. Emocjonalnie chce mi się płakać ze szczęścia. Bardzo dziękuję wszystkim – mówi 17-latek.

Ma już konkretne plany. Chce ukończyć kurs na strażaka ochotnika i w przyszłości jeździć na akcje razem ze swoim tatą, który jest strażakiem OSP. Planuje także powrót do normalnego życia i pracę jako elektromonter urządzeń sanitarnych.

Kardiomiopatia przerostowa może dotyczyć młodych osób

Historia Sebastiana pokazuje również, dlaczego przy obciążeniu rodzinnym nie należy lekceważyć badań kardiologicznych.

Kardiomiopatia przerostowa jest chorobą, która często ma podłoże genetyczne. Może występować u osób młodych, również takich, które wcześniej nie miały wyraźnych problemów z sercem. W ciężkich przypadkach choroba może prowadzić do niewydolności serca, zaburzeń rytmu, a nawet nagłego zatrzymania krążenia.

W USK w Białymstoku metoda miektomii z wykorzystaniem modelu 3D jest stosowana u pacjentów z kardiomiopatią przerostową. Jak informuje szpital, w ciągu ostatnich dwóch lat dr Andrushchuk zoperował w ten sposób około 50 osób z Polski i zagranicy, a skuteczność zabiegów wyniosła prawie 100 proc.

Źródło: Uniwersytecki Szpital Kliniczny w Białymstoku

Czym jest trend skin-first makeup?

Skin-first makeup to podejście, w którym punktem wyjścia jest kondycja cery, a nie warstwa kosmetyków dekoracyjnych. 

- Przez lata standardem w makijażu twarzy było dążenie do pełnego matu oraz idealnego ujednolicenia kolorytu za pomocą gęstych formuł. Cieszy mnie, że trend skin-first makeup całkowicie odwraca te priorytety i stawia na zasadę: im mniej podkładu, tym lepiej. Zamiast maskować drobne zaczerwienienia czy piegi, uczymy się traktować je jako naturalny element urody.

Warto podkreślić, że nie jest to wyłącznie kwestia estetyki. Skóra, która nie jest obciążona grubą warstwą produktów kryjących, ma lepsze warunki do oddychania i naturalnej regeneracji.

Zdrowa bariera skóry jako baza pod makijaż

Zanim sięgniemy po jakikolwiek podkład czy krem BB, warto zrozumieć, dlaczego kondycja skóry ma tak duże znaczenie. Kluczową rolę odgrywa tu bariera naskórkowa (hydrolipidowa) – zewnętrzna warstwa ochronna skóry, zbudowana z komórek i lipidów, między innymi ceramidów, cholesterolu oraz kwasów tłuszczowych. To ona odpowiada za utrzymanie odpowiedniego nawilżenia i chroni przed wnikaniem czynników drażniących z zewnątrz.

Jak wskazuje przegląd opublikowany w czasopiśmie Aesthetic Cosmetology and Medicine, nieprawidłowa pielęgnacja oraz nadmierna ekspozycja na czynniki zewnętrzne prowadzą do stopniowego osłabienia mechanizmów ochronnych skóry, co objawia się przesuszeniem, wzrostem przeznaskórkowej utraty wody oraz większą podatnością na podrażnienia. Innymi słowy – jeśli bariera skórna jest uszkodzona, żaden podkład nie sprawi, że cera będzie wyglądać na zdrową i wypoczętą.

Badania kliniczne potwierdzają też, że odpowiednio dobrane składniki nawilżające realnie poprawiają kondycję skóry. W jednym z badań oceniających działanie formuły z kwasem hialuronowym, gliceryną i wyciągiem z wąkroty azjatyckiej wykazano poprawę nawilżenia skóry utrzymującą się do 24 godzin po jednorazowej aplikacji, a także poprawę funkcji bariery ochronnej. Kwas hialuronowy działa jak magnes na cząsteczki wody – wiąże je i zatrzymuje w naskórku, dzięki czemu skóra wygląda na bardziej jędrną i wypełnioną.

- Dbanie o barierę ochronną, regularne stosowanie serów z kwasem hialuronowym oraz nawilżających kremów z filtrem UV pozwala wyeliminować problem przesuszeń czy nierównej faktury. W gabinecie widzę, że wiele młodych pań sięga po mocno kryjące podkłady właśnie po to, by zamaskować suche skórki czy zaczerwienienia. Natomiast gdy skóra jest odpowiednio nawodniona, podkład nie musi już niczego naprawiać.

Jak zadbać o skórę przed makijażem?

Podstawą trendu skin-first makeup jest codzienna pielęgnacja dopasowana do potrzeb cery. W praktyce warto zadbać o kilka elementów:

• Nawilżanie i odbudowa bariery skórnej – produkty z kwasem hialuronowym, ceramidami i gliceryną pomagają utrzymać odpowiedni poziom wody w naskórku.
• Delikatne oczyszczanie – zbyt agresywne kosmetyki myjące mogą naruszać barierę hydrolipidową i pogłębiać suchość.
• Ochrona przeciwsłoneczna – promieniowanie UV przyspiesza procesy starzenia się skóry i pogarsza jej kondycję, dlatego krem z filtrem powinien być stałym elementem porannej rutyny.
• Masaż twarzy – krótki masaż przed makijażem pobudza mikrokrążenie i poprawia wygląd cery już od pierwszych minut.
• Regularność – efekty zdrowej, „świecącej od środka" skóry są wynikiem systematycznej pielęgnacji, a nie jednorazowych zabiegów.

Przy dobrze nawilżonym i wygładzonym naskórku nawet niewielka ilość kremu tonującego wygląda świeżo przez cały dzień – w przeciwieństwie do sytuacji, w której podkład nakładany jest na przesuszoną, podrażnioną skórę.

Makijaż bez makijażu – najważniejsze zasady

Wykonanie makijażu w duchu skin-first opiera się na ograniczeniu liczby i grubości warstw kosmetyków dekoracyjnych. Zamiast rozprowadzać podkład na całej twarzy, można sięgnąć po korektor i nakładać go punktowo – jedynie tam, gdzie jest naprawdę potrzebny, na przykład pod oczami czy w okolicy skrzydełek nosa.

Aby wykonać makijaż w stylu skin-first, warto:

• zadbać o nawilżenie cery jeszcze zanim sięgnie się po pędzel czy gąbkę;
• zamienić ciężki podkład na lekki krem tonujący lub preparat typu BB;
• wybierać płynne lub kremowe róże i bronzery zamiast pudrowych formuł;
• ograniczyć puder sypki do absolutnego minimum, stosując go jedynie w strefie T;
• unikać nakładania kilku warstw produktów kryjących jedna na drugą.

Dlaczego warto spróbować tego trendu?

Zwolenniczki skin-first makeup podkreślają przede wszystkim oszczędność czasu – poranna rutyna staje się krótsza, bo znika czasochłonne blendowanie kolejnych warstw kosmetyków. Drugą korzyścią jest zmiana podejścia do własnego wyglądu: zamiast szukać w lustrze niedoskonałości do zamaskowania, łatwiej dostrzec naturalne atuty urody.

Ograniczenie ciężkiej kolorówki pozwala skórze „oddychać", co w dłuższej perspektywie sprzyja lepszej kondycji cery. To podejście, które od dawna promowane jest przez specjalistów zajmujących się pielęgnacją skóry, zyskało w ostatnich latach swoją popularną, medialną nazwę, choć samą zasadą – dbania o zdrową skórę zamiast maskowania jej – nie jest niczym nowym.

Warto jednak pamiętać, że skin-first makeup nie oznacza rezygnacji z makijażu w ogóle – to raczej zaproszenie do świadomego, minimalistycznego podejścia, w którym pielęgnacja i kosmetyki kolorowe wzajemnie się uzupełniają, a nie konkurują ze sobą.

Warto też podchodzić do zmian stopniowo. Nagła rezygnacja z ulubionego, mocno kryjącego podkładu na rzecz lekkiego kremu tonującego może początkowo wydawać się ryzykowna, zwłaszcza jeśli skóra ma widoczne niedoskonałości. Dobrym rozwiązaniem jest wprowadzanie zmian etapami – najpierw skupienie się na intensywnej pielęgnacji przez kilka tygodni, a dopiero potem stopniowe ograniczanie grubości warstwy kosmetyków dekoracyjnych. Taki sposób pozwala realnie ocenić, jak zachowuje się skóra bez ciężkiego makijażu i uniknąć rozczarowania efektem końcowym.

Trend skin-first makeup przypomina, że najlepszą bazą pod makijaż jest zdrowa, dobrze nawilżona skóra, a nie kolejna warstwa podkładu. Kluczem jest odbudowa i ochrona bariery naskórkowej, delikatna pielęgnacja oraz ograniczenie liczby kosmetyków kryjących do niezbędnego minimum. Efektem jest nie tylko naturalny, wypoczęty wygląd cery, ale też oszczędność czasu i większa akceptacja własnej urody. Warto wprowadzać zmiany stopniowo, dopasowując pielęgnację do indywidualnych potrzeb skóry.

W sezonie 2026/2027 pacjenci uprawnieni do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych mogą skorzystać z bezpłatnego, zalecanego szczepienia przeciw COVID-19.

Szczepionki kupuje Minister Zdrowia, natomiast koszt kwalifikacji do szczepienia i jego wykonania finansuje Narodowy Fundusz Zdrowia.

Ministerstwo Zdrowia przygotowało tegoroczne zasady na podstawie rekomendacji Zespołu do spraw Szczepień Ochronnych z 3 września 2026 r., aktualnych wytycznych Polskiego Towarzystwa Epidemiologów i Lekarzy Chorób Zakaźnych, zaleceń WHO oraz stanowiska grupy zadaniowej ds. sytuacji nadzwyczajnych działającej przy Europejskiej Agencji Leków.

Jaka szczepionka przeciw COVID-19 będzie podawana?

W sezonie 2026/2027 stosowana będzie szczepionka Spikevax XFG.

Osoby w wieku 12 lat i starsze otrzymają jedną dawkę szczepionki w dawce 50 mikrogramów, czyli 0,5 ml.

Wyjątkiem są osoby z ciężkim niedoborem odporności. W ich przypadku lekarz może zdecydować o podaniu dodatkowej dawki. Powinna ona zostać podana w odstępie co najmniej dwóch miesięcy od poprzedniej dawki.

Ile dawek szczepionki otrzyma dziecko?

U młodszych dzieci stosowana będzie pediatryczna dawka Spikevax XFG – 25 mikrogramów w 0,25 ml.

Dzieci od 6. miesiąca życia do 4. roku życia, które nie były wcześniej szczepione przeciw COVID-19, powinny otrzymać dwie dawki w odstępie co najmniej 28 dni. Jeżeli dziecko w tym wieku było już szczepione lub przebyło potwierdzone zakażenie SARS-CoV-2, przewidziana jest jedna dawka.

Dzieci w wieku 5–11 lat otrzymują jedną dawkę szczepionki. W przypadku dzieci z ciężkim niedoborem odporności lekarz może zdecydować o podaniu dodatkowych dawek. Szczegółowy schemat zależy od wieku i wcześniejszych szczepień.

Kto powinien szczególnie zaszczepić się przeciw COVID-19?

Ministerstwo Zdrowia wskazuje przede wszystkim osoby, u których ryzyko ciężkiego przebiegu COVID-19 jest największe.

Dotyczy to między innymi:

• osób powyżej 60. roku życia, szczególnie osób w wieku 75 lat i starszych,
• dzieci, młodzieży i dorosłych z chorobami przewlekłymi,
• osób z cukrzycą,
• osób z przewlekłymi chorobami układu oddechowego,
• osób z przewlekłą chorobą nerek lub wątroby,
• osób z chorobami układu sercowo-naczyniowego,
• osób z otyłością olbrzymią, czyli BMI wynoszącym co najmniej 40,
• osób z zaburzeniami neurorozwojowymi,
• osób z aktywną chorobą nowotworową,
• osób z immunosupresją wynikającą z choroby lub leczenia.

Szczepienie jest również szczególnie wskazane dla pensjonariuszy placówek opieki długoterminowej i ich opiekunów, kobiet w ciąży oraz pracowników ochrony zdrowia mających bezpośredni kontakt z pacjentami.

Szczepienie przeciw COVID-19 i grypie podczas jednej wizyty

Nie trzeba wybierać między szczepieniem przeciw COVID-19 a szczepieniem przeciw grypie. Ministerstwo Zdrowia wskazuje, że jednoczesne podanie obu szczepionek jest bezpieczne i powszechnie zalecane. Szczepionkę przeciw COVID-19 można również podawać w dowolnym czasie przed innymi szczepieniami lub po nich.

Dotyczy to zarówno szczepionek żywych, jak i inaktywowanych, a także szczepień zalecanych kobietom w ciąży.

Gdzie można zaszczepić się przeciw COVID-19?

Szczepienia będą wykonywane w:

• przychodniach podstawowej opieki zdrowotnej (POZ),
• punktach szczepień w aptekach ogólnodostępnych, które mają umowę z NFZ na realizację szczepień.

Każdy POZ może realizować zalecane szczepienia przeciw COVID-19 u dorosłych i dzieci, wykorzystując szczepionkę zapewnioną przez Ministra Zdrowia.Pacjent powinien skontaktować się bezpośrednio z wybranym punktem i sprawdzić dostępne terminy.

Czy potrzebne jest e-skierowanie na szczepienie przeciw COVID-19?

Nie. Szczepienie przeciw COVID-19 nie wymaga e-skierowania. Na szczepienie można zapisać się bezpośrednio w punkcie szczepień – w przychodni POZ albo aptece realizującej szczepienia.

Na razie nie należy natomiast szukać terminu w Centralnej e-Rejestracji. Ministerstwo Zdrowia zapowiedziało, że o uruchomieniu Centralnej e-Rejestracji dla punktów szczepień oraz możliwości zapisywania się z poziomu IKP i mojeIKP poinformuje w osobnym komunikacie.

Co jeśli pacjent kupi szczepionkę samodzielnie?

W przypadku pojawienia się w sprzedaży aptecznej szczepionki dopuszczonej do obrotu w Polsce pacjent może kupić ją samodzielnie.

Osoby mające prawo do świadczeń finansowanych ze środków publicznych nie muszą wówczas ponosić kosztu samej usługi szczepienia. Jeżeli szczepienie zostanie wykonane w aptece, usługa może zostać rozliczona z NFZ na zasadach określonych przez Ministerstwo Zdrowia.

W POZ szczepienie taką szczepionką jest rozliczane w ramach stawki kapitacyjnej w przychodni, w której pacjent złożył deklarację. Inaczej wygląda sytuacja osób, które nie mają prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Jeśli zdecydują się na szczepienie, ponoszą pełny koszt szczepionki oraz kwalifikacji i jej podania.

Kiedy rozpoczną się szczepienia przeciw COVID-19?

Ministerstwo Zdrowia nie wskazało jednej daty rozpoczęcia szczepień we wszystkich punktach. Punkty szczepień mogą składać do Rządowej Agencji Rezerw Strategicznych zapotrzebowanie na szczepionki dla dorosłych od 11 września 2026 r., a na szczepionki dla dzieci od 29 września 2026 r.

Termin rozpoczęcia szczepień w konkretnym punkcie będzie zależał od tego, kiedy otrzyma on szczepionki.

Ważna zmiana dla pacjentów: nie ma już kwestionariusza

Przed szczepieniem przeciw COVID-19 nie obowiązuje już kwestionariusz wstępnego wywiadu przesiewowego. Informacja o kwalifikacji do szczepienia oraz podaniu szczepionki jest natomiast obowiązkowo wprowadzana do elektronicznej Karty Szczepień.

Źródło: Ministerstwo Zdrowia

Dlaczego osoba z ADHD może wiedzieć, co zrobić, ale nie móc zacząć?

W ADHD trudność często nie polega na braku wiedzy, lecz na rozpoczęciu zadania. Osoba może mieć plan, listę kroków i świadomość konsekwencji, a mimo to czuć wewnętrzną blokadę przed rozpoczęciem. To trochę tak, jakby samochód miał sprawny silnik i kierowcę znającego trasę, ale problem z „wrzuceniem biegu”.

Rozpoczęcie zadania wymaga uruchomienia kilku procesów jednocześnie: skierowania uwagi, podjęcia decyzji, zahamowania innych bodźców oraz utrzymania celu w pamięci roboczej. U osób z ADHD te procesy bywają mniej stabilne, dlatego sama świadomość obowiązku nie zawsze przekłada się na działanie.

Prokrastynacja w ADHD a zwykłe odkładanie obowiązków

Każdy czasem odkłada nieprzyjemne zadania. W typowej prokrastynacji często pojawia się wybór: „Nie chce mi się teraz, zrobię później”. W ADHD częściej występuje doświadczenie: „Chcę zacząć, próbuję zacząć, ale nie mogę się uruchomić i zacząć działać”.

Różnice dotyczą także skutków. Prokrastynacja związana z ADHD bywa bardziej przewlekła, pojawia się w wielu obszarach życia i często prowadzi do narastającego stresu, poczucia winy oraz obniżonej samooceny. Charakterystyczne jest również działanie „na ostatnią chwilę”, gdy presja czasu dostarcza silniejszej stymulacji i ułatwia mobilizację.

Rola koncentracji, emocji i funkcji wykonawczych

ADHD nie jest wyłącznie zaburzeniem koncentracji. Kluczowe znaczenie mają funkcje wykonawcze, czyli zdolności odpowiedzialne za planowanie, organizację, inicjowanie działania, hamowanie nieistotnych bodźców z otoczenia oraz monitorowanie postępów i kończenie zadań.

Istotna jest także regulacja emocji. Zadanie może wywoływać nudę, frustrację, lęk przed porażką lub przytłoczenie. Mózg naturalnie unika stanów nieprzyjemnych, dlatego osoba może sięgać po czynności dające szybszą ulgę lub natychmiastową nagrodę – media społecznościowe, porządki, inne „pilne” sprawy, po których poczuje się lepiej, choć tylko chwilowo.

Dodatkowo trudności z koncentracją sprawiają, że po przerwaniu zadania powrót do niego wymaga dużego wysiłku. Każde rozproszenie może oznaczać konieczność ponownego „rozpędzenia” uwagi.

Dlaczego nudne, powtarzalne i odległe zadania są szczególnie trudne?

Mózg z ADHD jest zwykle bardziej wrażliwy na natychmiastowe nagrody i wysoki poziom stymulacji. Zadania interesujące, nowe lub pilne potrafią angażować bardzo skutecznie. Problem pojawia się wtedy, gdy czynność jest monotonna, przewidywalna albo jej efekt będzie widoczny dopiero za kilka tygodni czy miesięcy.

W takich sytuacjach trudniej odczuć motywację „tu i teraz”. Przyszła korzyść jest zbyt odległa, by skutecznie konkurować z bieżącymi bodźcami. Dlatego rozpoczęcie rozliczenia podatkowego, nauki do egzaminu czy długoterminowego projektu może być znacznie trudniejsze niż wykonanie czegoś ciekawego, nowego czy pod presją czasu.

Jak przełamać blokadę przed rozpoczęciem zadania?

Nie istnieje jedna metoda skuteczna dla wszystkich, ale badania i praktyka kliniczna wskazują kilka pomocnych strategii:

• Zmniejsz próg wejścia – zamiast „napisać artykuł” zacznij od „otworzyć dokument i napisać jedno zdanie”.
• Rozbij zadanie na bardzo małe kroki – im bardziej konkretne, tym łatwiej uruchomić działanie.
• Używaj krótkich odcinków czasu – np. 5–10 minut pracy na start.
• Stwórz zewnętrzną strukturę – timer, harmonogram, osoba do wspólnej pracy (body doubling).
• Usuń część rozpraszaczy – przygotuj wcześniej potrzebne materiały, wycisz powiadomienia.
• Dodaj natychmiastową nagrodę – krótka przerwa, kawa, muzyka po wykonaniu pierwszego kroku.
• Pracuj z emocjami – zauważ, czy blokadę wywołuje lęk, perfekcjonizm lub przytłoczenie, a nie sam brak chęci.
• Jeśli w trakcie pracy pojawiają się myśli i inne rozpraszacze – zapisz je na kartce, wrócisz do nich po ukończeniu zadania

Czy sama prokrastynacja może wskazywać na ADHD?

Sama prokrastynacja nie jest wystarczającą podstawą do rozpoznania ADHD. Odkładanie zadań może wynikać z wielu innych przyczyn: stresu, depresji, lęku, perfekcjonizmu, wypalenia, problemów ze snem czy nadmiernego obciążenia obowiązkami.

Warto rozważyć diagnostykę ADHD, gdy trudności:

• występują od dzieciństwa lub wczesnej młodości,
• pojawiają się w różnych obszarach życia (praca, nauka, dom),
• dotyczą nie tylko odkładania, ale także organizacji, pamięci, koncentracji i impulsywności,
• powodują wyraźne cierpienie lub pogorszenie funkcjonowania.

Diagnoza powinna być przeprowadzona przez specjalistę i obejmować szerszy obraz funkcjonowania, a nie pojedynczy objaw.

Na podstawie:

Russell A. Barkley (2021), Taking Charge of Adult ADHD (wyd. 2)

Thomas E. Brown (2013), A New Understanding of ADHD in Children and Adults

J. Russell Ramsay (2020), Rethinking Adult ADHD

Jakie leki są zagrożone brakiem dostępności?

Najnowszy wykaz Ministerstwa Zdrowia obejmuje 294 pozycje. Nie oznacza to 294 różnych terapii – ten sam preparat może występować w kilku dawkach, postaciach lub wielkościach opakowań.

Na liście są m.in.

• Cukrzyca i leczenie przeciwcukrzycowe: Lantus, Humalog, Fiasp, Levemir, Apidra, Gensulin, Humulin, Jardiance, Invokana, Ozempic, Trulicity i Suliqua.
• ADHD: Medikinet, Medikinet CR, Concerta, Atenza i Symkinet MR.
• Astma i POChP: Ventolin, Aspulmo, Atrovent, Berodual, Spiriva, Spiriva Respimat, Braltus, Anoro Ellipta, DuoResp Spiromax, Fostex, Formodual i Trimbow.
• Psychiatria i neurologia: Brintellix, Kwetaplex XR, Abilify Maintena, Xeplion, Trevicta, Rispolept Consta, Depakine, Absenor i Madopar.
• Ciężkie reakcje alergiczne: EpiPen Junior, EpiPen Senior i Jext.
• Onkologia i leczenie silnego bólu: 5-Fluorouracil-Ebewe, Endoxan, Holoxan, Matrifen i Instanyl.

Ważne: obecność leku na liście zagrożonych brakiem dostępności nie oznacza, że zabraknie go w każdej aptece. Wykaz wskazuje na ryzyko ograniczonej dostępności i nie jest informacją o wycofaniu leku z obrotu.

Nie ma Twojego leku w aptece. Co zrobić?

Jeżeli farmaceuta poinformuje Cię, że przepisanego preparatu nie ma, zapytaj:

• czy można go zamówić i kiedy może być kolejna dostawa,
• czy jest dostępny w innej aptece,
• czy istnieje odpowiednik, który można wydać zamiast przepisanego leku.

Warto pamiętać, że brak preparatu w jednej aptece nie musi oznaczać jego braku w całym kraju. Informacji o dostępności leków w aptekach można szukać również za pośrednictwem Telefonicznej Informacji Pacjenta pod numerem 800 190 590, która działa całodobowo, 7 dni w tygodniu.

Czy farmaceuta może wydać zamiennik?

W wielu przypadkach tak. Farmaceuta może zaproponować odpowiednik, jeśli spełnia on wymagane kryteria, m.in. dotyczące substancji czynnej, dawki i postaci farmaceutycznej, a przepisy pozwalają na taką zamianę.

Pacjent powinien zostać poinformowany o możliwości wydania odpowiednika, w tym tańszego odpowiednika, jeśli jest dostępny. Nie każdy lek można jednak automatycznie zastąpić innym preparatem – w niektórych przypadkach zmiana leczenia wymaga konsultacji z lekarzem.

Co zrobić, jeśli leku i zamiennika nie ma?

Jeśli farmaceuta nie może wydać odpowiednika, a lek jest potrzebny do kontynuowania terapii, skontaktuj się z lekarzem prowadzącym. Lekarz może ocenić, czy możliwe jest zastosowanie innego preparatu lub modyfikacja leczenia.

Nie zmniejszaj samodzielnie dawki, nie rób przerw w terapii i nie zastępuj przepisanego leku innym preparatem znalezionym w domu. Dotyczy to szczególnie leków stosowanych przewlekle, m.in. w cukrzycy, padaczce, chorobach serca, chorobach psychicznych czy chorobie Parkinsona.

W określonych sytuacjach farmaceuta może również wystawić receptę farmaceutyczną, m.in. gdy jest to uzasadnione zagrożeniem zdrowia pacjenta. Nie dotyczy to jednak wszystkich leków, dlatego nie warto czekać z rozwiązaniem problemu do momentu, gdy zabraknie ostatniej dawki.

Czy lek z listy na pewno zniknie z aptek?

Nie. Wykaz produktów zagrożonych brakiem dostępności służy monitorowaniu dostępności określonych produktów leczniczych w Polsce i jest elementem mechanizmu ograniczającego ich wywóz poza kraj.

Wykaz jest potocznie nazywany „listą antywywozową”. Umieszczenie konkretnego produktu na liście nie oznacza jednak, że automatycznie zabraknie go we wszystkich aptekach.

Czy warto kupić lek na zapas?

Nie ma potrzeby panicznego wykupywania leków. Jeśli przyjmujesz preparat regularnie, nie odkładaj jednak realizacji recepty na ostatni dzień.

W razie problemów z dostępnością farmaceuta może pomóc sprawdzić możliwość zamówienia leku, jego dostępność w innych aptekach lub możliwość zastosowania odpowiednika. Jeśli lek jest trudny do zastąpienia, warto odpowiednio wcześniej skontaktować się z lekarzem.

Gdzie sprawdzić aktualną listę?

Aktualny wykaz produktów leczniczych zagrożonych brakiem dostępności publikuje Ministerstwo Zdrowia. Ponieważ lista może być aktualizowana, warto korzystać z najnowszego obwieszczenia, a nie ze starszych artykułów czy informacji w mediach społecznościowych.

Źródło: Ministerstwo Zdrowia, pacjent.gov.pl

Starzenie się skóry jest wynikiem nakładania się procesów zachodzących naturalnie wraz z wiekiem oraz działania czynników zewnętrznych. Wyróżnia się więc starzenie wewnętrzne (chronologiczne) oraz starzenie zewnętrzne, którego najważniejszym czynnikiem jest promieniowanie ultrafioletowe.

Starzenie wewnętrzne jest związane przede wszystkim z upływem czasu, zmianami hormonalnymi i stopniowym spadkiem aktywności komórek skóry. Z kolei starzenie zewnętrzne może być przyspieszane między innymi przez przewlekłą ekspozycję na słońce, palenie tytoniu, zanieczyszczenie powietrza czy niektóre czynniki związane ze stylem życia.

Oba procesy zachodzą równocześnie, dlatego wygląd skóry jest efektem zarówno predyspozycji indywidualnych, jak i wieloletniej ekspozycji na środowisko.

Co dzieje się ze skórą wraz z wiekiem?

Starzenie obejmuje wszystkie warstwy skóry, ale szczególnie istotne zmiany zachodzą w skórze właściwej, czyli dermie. To właśnie tutaj znajdują się włókna kolagenowe i elastynowe oraz substancje odpowiedzialne między innymi za utrzymanie odpowiedniej struktury i uwodnienia tkanek.

Z wiekiem dochodzi między innymi do zmniejszenia produkcji kolagenu i zmian w organizacji włókien podporowych. Zmniejsza się również liczba i aktywność fibroblastów – komórek odpowiedzialnych za produkcję elementów macierzy zewnątrzkomórkowej. W efekcie skóra stopniowo traci swoją mechaniczną podporę.

Może to prowadzić do:

• zmniejszenia elastyczności skóry,
• pojawienia się i pogłębiania zmarszczek,
• utraty jędrności,
• zwiększonej suchości,
• wolniejszej regeneracji,
• większej podatności na uszkodzenia.

Proces ten nie przebiega jednak identycznie u każdego. Tempo starzenia zależy między innymi od genów, hormonów, ekspozycji na promieniowanie UV i stylu życia.

Kolagen a starzenie się skóry

Kolagen jest najważniejszym białkiem strukturalnym skóry i jednym z kluczowych elementów macierzy zewnątrzkomórkowej. Wraz z wiekiem zmienia się zarówno ilość produkowanego kolagenu, jak i jego organizacja.

Jednocześnie wzrasta aktywność enzymów, które uczestniczą w rozkładzie elementów macierzy zewnątrzkomórkowej. Szczególnie istotne są metaloproteinazy macierzy (MMP), których aktywność może być zwiększana między innymi przez promieniowanie UV. W efekcie dochodzi do przyspieszonego rozpadu kolagenu i zaburzenia jego prawidłowej struktury.

Nie oznacza to jednak, że wraz z wiekiem organizm całkowicie przestaje produkować kolagen. Synteza nadal zachodzi, ale stopniowo zmienia się jej tempo i równowaga pomiędzy produkcją a degradacją białek strukturalnych.

Promieniowanie UV a przedwczesne starzenie skóry

Jeżeli istnieje jeden czynnik zewnętrzny, który szczególnie mocno wpływa na proces starzenia skóry, jest nim promieniowanie ultrafioletowe.

Promieniowanie UV może prowadzić do powstawania stresu oksydacyjnego, uszkodzeń DNA oraz zwiększenia aktywności enzymów rozkładających kolagen i elastynę. W dłuższej perspektywie przyczynia się to do zmian strukturalnych skóry określanych jako fotostarzenie.

Fotostarzenie może objawiać się nie tylko zmarszczkami, ale również nierównomiernym kolorytem, przebarwieniami, utratą jędrności i zmianą tekstury skóry.

Dlatego ochrona przeciwsłoneczna jest jednym z najważniejszych elementów profilaktyki przedwczesnego starzenia. Regularne stosowanie preparatów z odpowiednio wysokim filtrem UV, ograniczanie intensywnej ekspozycji na słońce i stosowanie dodatkowej ochrony, np. odzieży czy nakrycia głowy, może ograniczać wpływ promieniowania na skórę.

Stres oksydacyjny i stan zapalny a kondycja skóry

W procesie starzenia znaczenie ma również stres oksydacyjny, czyli sytuacja, w której powstaje więcej reaktywnych form tlenu, niż organizm jest w stanie skutecznie neutralizować.

Reaktywne formy tlenu mogą uszkadzać składniki komórek, a także uczestniczyć w mechanizmach prowadzących do degradacji kolagenu i elastyny. Promieniowanie UV jest jednym z czynników nasilających ten proces.

Znaczenie ma również przewlekły stan zapalny. Mediatory zapalne mogą wpływać na aktywność enzymów rozkładających elementy macierzy zewnątrzkomórkowej i tym samym przyczyniać się do zmian strukturalnych skóry.

Nie oznacza to oczywiście, że każdy stan zapalny organizmu bezpośrednio powoduje widoczne oznaki starzenia. Jest to jeden z wielu mechanizmów składających się na złożony proces biologicznego starzenia.

Glikacja – jak cukry wpływają na strukturę skóry?

Jednym z procesów związanych ze starzeniem skóry jest również glikacja. Dochodzi do niej, gdy cukry reagują z białkami, tworząc tak zwane końcowe produkty zaawansowanej glikacji (AGEs).

AGEs mogą modyfikować białka strukturalne, w tym kolagen i elastynę. Zmiany te mogą wpływać na właściwości mechaniczne skóry i jej elastyczność. Glikacja jest również powiązana ze stresem oksydacyjnym i procesami zapalnymi.

Z perspektywy codziennego stylu życia jest to jeden z powodów, dla których warto ograniczać nadmiar cukrów dodanych i dbać o dobrze zbilansowaną dietę.

Jak styl życia wpływa na starzenie skóry?

Na tempo starzenia się skóry wpływają nie tylko procesy zachodzące na poziomie komórkowym. Znaczenie mają również codzienne nawyki.

Wśród czynników, które mogą wpływać na kondycję skóry, znajdują się między innymi:

• ekspozycja na promieniowanie UV,
• palenie tytoniu,
• dieta uboga w składniki odżywcze,
• przewlekły stres,
• niedostateczna ilość snu,
• nadmierne spożywanie alkoholu,
• zanieczyszczenie powietrza,
• niewłaściwa pielęgnacja skóry.

Nie oznacza to, że zdrowy styl życia zatrzyma proces starzenia. Może jednak pomóc ograniczyć część czynników przyspieszających pojawianie się niekorzystnych zmian.

Czy dieta może wspierać zdrowie starzejącej się skóry?

Skóra potrzebuje odpowiedniej podaży energii, białka, witamin, minerałów i niezbędnych kwasów tłuszczowych. Dlatego jednym z podstawowych elementów dbania o jej kondycję jest różnorodna dieta.

Szczególne znaczenie ma odpowiednia podaż białka, ponieważ aminokwasy są wykorzystywane przez organizm do syntezy własnych białek, w tym kolagenu. Ważna jest również witamina C, która przyczynia się do prawidłowej produkcji kolagenu.

W codziennym jadłospisie warto więc uwzględniać warzywa i owoce, produkty pełnoziarniste, źródła pełnowartościowego białka, orzechy, nasiona, ryby oraz zdrowe tłuszcze.

Dieta nie jest oczywiście w stanie całkowicie zatrzymać naturalnych zmian związanych z wiekiem. Może jednak zapewnić organizmowi składniki potrzebne do prawidłowego funkcjonowania i regeneracji tkanek.

Kolagen do picia – czy suplementacja może wspierać skórę?

Oprócz odpowiednio zbilansowanej diety skórę można wspierać również od wewnątrz, między innymi poprzez suplementację kolagenem. Kolagen do picia dostarcza organizmowi hydrolizowanych peptydów kolagenowych, które stanowią źródło aminokwasów wykorzystywanych w procesach zachodzących w organizmie.

Regularna suplementacja kolagenem może być elementem codziennej pielęgnacji skóry i wspierać jej nawilżenie, elastyczność oraz jędrność. Kolagen jest również naturalnym składnikiem skóry, dlatego jego suplementacja może stanowić uzupełnienie działań ukierunkowanych na zachowanie jej dobrej kondycji wraz z upływem czasu.

Wybierając kolagen do picia, warto zwrócić uwagę na jego formę, zawartość kolagenu w porcji oraz dodatkowe składniki. Preparaty często zawierają również witaminę C, która przyczynia się do prawidłowej syntezy kolagenu w organizmie.

Suplementacja może być wygodnym uzupełnieniem codziennej rutyny, szczególnie jeśli zależy nam na kompleksowym podejściu do pielęgnacji skóry – obejmującym dietę, nawodnienie, ochronę przed promieniowaniem UV i odpowiednio dobrane kosmetyki.

Jak kompleksowo dbać o skórę wraz z wiekiem?

Nie istnieje jeden sposób, który zatrzyma starzenie skóry. Najlepsze podejście obejmuje kilka elementów działających równolegle.

Podstawą jest przede wszystkim ochrona przed promieniowaniem UV, ponieważ jest to jeden z najlepiej poznanych zewnętrznych czynników przyspieszających starzenie skóry.

Warto również:

• stosować delikatną, regularną pielęgnację dopasowaną do potrzeb skóry,
• dbać o odpowiednie nawilżenie,
• stosować dietę dostarczającą odpowiedniej ilości białka, witamin i minerałów,
• regularnie się ruszać,
• wysypiać się,
• unikać palenia tytoniu,
• ograniczać nadmierne spożycie alkoholu,
• dbać o skuteczne zarządzanie stresem,
• w razie potrzeby korzystać z konsultacji dermatologicznej.

Suplementacja kolagenem może znaleźć miejsce w takim kompleksowym podejściu, ale nie musi być jego podstawą.

Starzenie się skóry jest naturalnym procesem

Zmarszczki, utrata jędrności czy zmiana struktury skóry są naturalnymi konsekwencjami zachodzących w organizmie procesów biologicznych. Zmniejszenie produkcji kolagenu, zmiany w obrębie elastyny, zaburzenia funkcjonowania macierzy zewnątrzkomórkowej, stres oksydacyjny i działanie promieniowania UV stopniowo wpływają na wygląd i właściwości skóry.

Nie da się całkowicie zatrzymać upływu czasu, ale można ograniczać część czynników przyspieszających starzenie i wspierać prawidłowe funkcjonowanie skóry. Największe znaczenie mają tutaj codzienne nawyki, przede wszystkim ochrona przeciwsłoneczna, zbilansowana dieta i zdrowy styl życia.

To jedna z myśli, które potrafią zatrzymać na długo. Z jednej strony odczuwasz miłość i przywiązanie. Macie wspólne wspomnienia i czujesz, że to ważna relacja. Z drugiej strony coraz częściej pojawia się smutek, zmęczenie, frustracja albo poczucie, że brakuje ci „tego czegoś”. Nie jesteś w stanie określić, czym to coś jest, ale czujesz, że jest bardzo istotne.

W takiej sytuacji bardzo łatwo jest dojść do wniosku: skoro nie jestem szczęśliwy, to może już nie kocham? A jeśli nie kocham, to czy powinienem zostać? Czy warto nadal kontynuować tę relację?

Psychologia relacji nie jest już taka jednoznaczna. Nie sprowadza jednej myśli czy narastających wątpliwości do związkowego być albo nie być. Psychologia mówi o tym, że miłość i poczucie szczęścia w związku nie zawsze idą ze sobą w parze. Sam fakt, że obecnie nie czujesz się szczęśliwy, nie musi jeszcze oznaczać końca relacji.

Mam wrażenie, że przez lata oglądania romantycznych filmów, czytania książek, słuchania historii o wielkich miłościach i obserwowania wyidealizowanych relacji w social mediach zaczęliśmy wierzyć w pewien bardzo prosty schemat: jeśli kochamy i jesteśmy kochani, to powinniśmy być szczęśliwi.

Miłość została przedstawiona jako brakujący element układanki, który w końcu nada naszemu życiu sens, wypełni wszystkie pustki i sprawi, że poczujemy się naprawdę spełnieni. Tyle że rzeczywistość jest znacznie bardziej skomplikowana.

Można kogoś kochać i jednocześnie nie czuć się szczęśliwym. Można być kochanym i nadal zmagać się ze smutkiem, samotnością czy poczuciem niespełnienia. Bo miłość, choć potrafi być jednym z najpiękniejszych doświadczeń, nie jest gwarancją szczęścia — i chyba warto wreszcie przestać od niej tego oczekiwać.

Miłość nie jest stanem, który automatycznie zapewnia dobre samopoczucie. Możemy kochać kogoś bardzo mocno, a jednocześnie doświadczać w związku samotności, niezrozumienia czy chronicznego napięcia.

Związek może być ważny, a mimo to nie spełniać naszych potrzeb. Możemy czuć bliskość, ale jednocześnie może brakować nam rozmowy. Możemy mieć poczucie bezpieczeństwa, ale jednocześnie tęsknić za spontanicznością. Możemy być przywiązani do partnera, a jednocześnie coraz częściej czuć się w relacji niewidzialni.

I to nie są żadne sprzeczności — bo człowiek może kochać i jednocześnie potrzebować zmiany.

„Nie jestem szczęśliwy” – co to dokładnie znaczy?

Zanim zaczniemy zastanawiać się nad rozstaniem, warto zatrzymać się przy samym słowie „szczęśliwy”. Czy chodzi o to, że w związku jest więcej smutku niż radości? Czy raczej o to, że brakuje emocji, które były na początku? A może od dłuższego czasu czujesz się samotny mimo obecności drugiej osoby? To ważne rozróżnienie, któremu warto uważniej się przyjrzeć.

Czasami problemem nie jest związek sam w sobie, lecz przewlekłe przeciążenie, stres, trudna sytuacja zawodowa, problemy rodzinne czy własne niezaspokojone potrzeby, które zaczynają wpływać również na relację.

Jeśli człowiek jest psychicznie wyczerpany, trudno oczekiwać, że związek będzie nieustannym źródłem radości. Dlatego może to dobry moment, żeby zapytać samego siebie: „Czy jestem nieszczęśliwy w tym związku, czy ostatnio jestem nieszczęśliwy również poza nim?”.

To moment, w którym warto zwrócić uwagę zarówno na sprawy z pozoru bardzo prozaiczne, takie jak sen, odżywianie czy aktywność fizyczna, jak i bardziej nieoczywiste: Czy mam czas dla siebie? Czy robię to, co sprawia mi przyjemność? Czy praca, którą wykonuję, sprawia mi satysfakcję? Czy poza relacją romantyczną mam inne znaczące relacje i jak w nich funkcjonuję? Czy mam poczucie, że to, co robię, ma sens? Czy mam cele, które udaje mi się realizować? A może się nie udaje? A może w ogóle nie miałem czasu czy przestrzeni na to, żeby kiedykolwiek zastanowić się nad tym, co właściwie lubię, jakie mam wartości, co jest dla mnie ważne i istotne?

Czy związek powinien dawać szczęście cały czas?

Jak już wcześniej wspomniałam, w kulturze popularnej często przedstawiamy miłość jako coś, co powinno sprawiać, że „czujemy się dobrze”. Tymczasem dojrzały związek nie polega na permanentnym dobrym nastroju.

Są okresy zmęczenia. Są konflikty. Są momenty dystansu i ciszy. Są momenty, kiedy potrzebujemy czasu tylko dla siebie. Bywają tygodnie, a nawet lata, w których pary bardziej skupiają się na codzienności i organizacji wspólnego funkcjonowania niż na przeżywaniu romantycznej bliskości.

Jeśli chcemy przyjrzeć się relacji, poszukując odpowiedzi na pytanie, co w związku można uznać za realny problem zagrażający relacji, to byłaby to sytuacja, w której chwilowy kryzys staje się stałym, niezmiennym sposobem funkcjonowania, który zaczyna doskwierać jednej ze stron relacji lub obydwu stronom jednocześnie.

Jeżeli od miesięcy czujesz smutek, napięcie, obojętność albo samotność i kolejne próby rozmowy czy zmiany niczego tak naprawdę nie zmieniają, warto potraktować ten sygnał poważnie.

Czy najważniejsze pytanie to: „Czy jeszcze kocham?”

To pytanie pojawia się bardzo często, ale nie zawsze prowadzi w dobrą stronę. Nie zawsze można też znaleźć na nie odpowiedź. Czasem ta odpowiedź może w ogóle nie istnieć.

Być może największa trudność nie tkwi w tym, że nie możemy znaleźć na nie odpowiedzi, ale w sformułowaniu dobrego pytania, które poprowadziłoby nas do rozwiązania opartego nie tylko na rozważaniach, ale i na faktach.

Odpowiedź na pytanie „czy jeszcze kocham” daje nam bardzo wąskie pole manewru. Zadając je sobie, oczekujemy, że w myśli pojawi się prosta odpowiedź na proste pytanie. A po tej odpowiedzi nadejdzie proste rozwiązanie. Tak — jesteśmy dalej. Nie — kończymy relację. Nie wiem — jeszcze trochę pomyślę.

A może lepiej przeformułować pytanie na z pozoru trudniejsze, ale jednocześnie dające szansę na znalezienie odpowiedzi?

„Czy w tej relacji jest miejsce dla mnie i dla moich potrzeb? Czy oboje jesteśmy gotowi pracować nad tym, co między nami nie działa?”

Bo sama miłość nie rozwiązuje problemów. Sama miłość nie poprawi komunikacji, nie podzieli się obowiązkami, nie wesprze w gorszych chwilach, nie rozwiąże kłótni czy nie spłaci zaciągniętych kredytów. Nie znajdzie czasu tam, gdzie go nie ma, i nie zauważy rzeczy, na które oczekujemy reakcji.

Można bardzo kochać człowieka, z którym nie potrafimy się porozumieć. Można kochać kogoś, kto nas rani. Można też kochać osobę, z którą po prostu nie potrafimy stworzyć relacji odpowiadającej naszym najważniejszym potrzebom.

Miłość jest ważna, ale nie jest jedynym kryterium dobrej relacji.

Czego właściwie brakuje ci w związku?

Kiedy szukamy prostych odpowiedzi na trudne pytania, mamy tendencję do tego, żeby upraszczać nasze odczucia. Często emocje takie jak oburzenie, frustrację czy rozczarowanie nazywamy złością, a tęsknotę, zranienie czy bezsilność — smutkiem. Żeby nadmiernie nie upraszczać relacji do bardzo ogólnego stwierdzenia „nie jestem szczęśliwy”, może warto nazwać i sprawdzić konkrety?

Zastanów się, czy w relacji brakuje ci:

• bliskości i czułości?
• zainteresowania ze strony partnera?
• fizycznej bliskości?
• rozmowy?
• poczucia bycia ważnym?
• szacunku?
• wspólnego spędzania czasu?
• wsparcia?
• przestrzeni dla siebie?
• poczucia, że rozwijacie się razem?
• wspólnych wartości?
• wspólnych celów?

Takie precyzyjne nazwanie problemu może zwiększyć szansę na prawidłową ocenę, czy można nad nim pracować i czy da się go rozwiązać.

Czasami, jeśli nie zwykle, za zdaniem „nie jestem szczęśliwy” kryje się bardzo konkretna potrzeba, która od dawna pozostaje niezauważona albo niewypowiedziana.

Jak rozpoznać, czy problemy w związku można rozwiązać?

Jednym z ważniejszych wskaźników kondycji związku nie jest to, czy para ma problemy. Bo tak naprawdę każda para ma problemy. Ważniejsze jest to, co się dzieje, kiedy problemy zostają nazwane i wypowiedziane, czyli wypływają na światło dzienne.

Czy partner słucha? Czy możesz powiedzieć, czego potrzebujesz, bez obawy przed wyśmianiem, krytyką lub karą? Czy oboje próbujecie coś zmienić, czy cała zmiana leży tylko po twojej stronie, bo to przecież twój problem? Czy po konflikcie potraficie wrócić do siebie, nazwać to, co się stało, i wrócić do stanu sprzed konfliktu?

Jeżeli pojawia się zrozumienie, gotowość do rozmowy i zmiany, kryzys może stać się nawet początkiem głębszej bliskości. Jeśli natomiast jedna osoba przez długi czas próbuje, szuka rozwiązań, stara się nieść całą relację na swoich barkach, a druga konsekwentnie odmawia jakiejkolwiek odpowiedzialności za relację, sytuacja wygląda inaczej.

Kiedy problemem nie jest brak miłości, ale brak bezpieczeństwa?

Czasami problemem nie jest brak miłości, tylko brak relacji, w której można dobrze żyć.

To trudna myśl, ale bardzo ważna. Możemy kochać człowieka i jednocześnie dojść do wniosku, że sposób, w jaki funkcjonujemy razem, jest dla nas destrukcyjny.

Szczególnie istotne są sytuacje, w których pojawia się przemoc, poniżanie, kontrolowanie, manipulowanie, ciągłe przekraczanie granic czy uzależnienia, z którymi partner nie ma chęci lub gotowości do pracy.

W takich przypadkach pytanie „Czy go/ją kocham?” nie powinno przesłaniać znacznie ważniejszego pytania: „Czy w tej relacji jestem bezpieczny/na i traktowany/a z szacunkiem?”.

Miłość nigdy nie zobowiązuje nas do pozostawania w relacji, która nas niszczy. A jeśli w relacji przemocowej, naruszającej czy zagrażającej życiu lub zdrowiu, zarówno psychicznemu, jak i fizycznemu, pojawiają się myśli o zobowiązaniach, związaniu czy lojalności, to poważny sygnał alarmowy, że gdzieś zgubiliśmy część siebie, która powinna nas chronić i dbać o to, co dla nas samych jest najlepsze.

Czy rutyna może zniszczyć związek?

Nie każda utrata ekscytacji oznacza koniec miłości. Początki związków są zwykle pełne nowości, ciekawości, pobudzenia i często tych magicznych „motyli w brzuchu”. Poznajemy drugą osobę, czekamy na wiadomość, planujemy spotkania, odkrywamy siebie nawzajem.

Z czasem pojawia się jednak przewidywalność, więcej spokoju i stabilizacja. To całkowicie naturalny proces, nie koniec miłości czy problem.

Problem może pojawić się wtedy, kiedy bez świadomego dbania o relację liczymy na to, że zawsze będzie „ciekawie”. Nie pytamy już partnera o jego zdanie, bo wiemy, co powie. Nie jesteśmy ciekawi, jak minął mu dzień. Na kolację idziemy kolejny raz do tej samej restauracji.

Wtedy możemy nie zauważyć momentu, w którym przewidywalność może zamienić się w obojętność.

W takich chwilach bardziej potrzebna może okazać się nie decyzja o rozstaniu, nie poszukiwanie odpowiedzi na pytanie „Czy jeszcze kocham, czy jestem szczęśliwy?”, ale decyzja o ponownym spotkaniu się ze sobą — nie tylko jako rodzice, współlokatorzy czy osoby dzielące obowiązki, ale jako dwoje ludzi, którzy nadal chcą siebie poznawać.

I niekoniecznie tylko z tej dobrej, wyidealizowanej strony, ale też z tej prawdziwej, nieuczesanej, czasem nudnej czy zmęczonej strony.

Kiedy warto poszukać pomocy psychologa?

Rozmowa z psychologiem czy terapia par nie musi oznaczać, że związek jest „w złym stanie”. Może być sposobem na lepsze zrozumienie tego, co właściwie dzieje się między dwojgiem ludzi.

Czasami dopiero w bezpiecznej rozmowie można zobaczyć, że za konfliktem o pieniądze kryje się potrzeba bezpieczeństwa, za kłótniami o sprzątanie - poczucie braku szacunku, a za brakiem bliskości fizycznej - długo niewyrażona i „pielęgnowana” krzywda.

Pomoc specjalisty nie ma też na celu za wszelką cenę utrzymać związku. Jej celem może być lepsze zrozumienie sytuacji i podjęcie świadomej decyzji, dzięki której strony relacji będą mogły ruszyć z miejsca i rozpocząć swoje życie na nowo - nawet jeśli osobno.

Czy „kocham, ale nie jestem szczęśliwy” oznacza koniec związku?

Nie musi. Ale jest to zdanie, którego nie warto ignorować.

Taka myśl może oznaczać przejściowy kryzys. Może wskazywać na niezaspokojone potrzeby. Może być sygnałem, że relacja potrzebuje małej albo dużej zmiany. A czasami może prowadzić do trudnego, ale uczciwego wniosku, że sama miłość nie wystarcza, aby razem dobrze żyć.

Najważniejsze nie jest więc to, żeby jak najszybciej odpowiedzieć sobie na pytanie „zostać czy odejść?”. Może warto najpierw odpowiedzieć sobie na inne pytanie: „Co sprawia, że nie jestem szczęśliwy - i czy ja oraz mój partner jesteśmy gotowi coś z tym zrobić?”

Bo między „kocham” a „odchodzę” istnieje jeszcze bardzo dużo przestrzeni na rozmowę, zmianę, pracę nad relacją i poznanie siebie.

A czasami również na spokojne uznanie, że miłość była prawdziwa, ale wspólne życie przestało być dobre. I to także jest ważna forma dojrzałości.

Oczywiście należy tutaj rozgraniczyć pewne ważne kwestie. W wielu pozycjach literatury możemy wyczytać konkretne opisy, jak powinna wyglądać prawidłowa postawa. Natomiast to, w jakich warunkach funkcjonujemy na co dzień (ile siedzimy, jaką mamy pracę, czy mamy aktywność fizyczną itp.), determinuje naszą postawę i może powodować, iż zaczyna ona odbiegać od tej uznawanej za prawidłową.

U wielu dzieci obserwuje się drobne nieprawidłowości postawy, które z czasem mogą się zmniejszać albo wręcz znikać. Często jednak te wady nie znikają całkowicie, tylko stają się mniej widoczne. To, że nie odczuwamy już bólu lub nie widzimy skrzywienia, nie oznacza, że problem został rozwiązany.

Nierzadko wydaje się, że z czasem dziecko „wyrasta” z tych problemów, jednak u wielu dorosłych, zwłaszcza po 30. roku życia, dawne wady znów zaczynają sprawiać kłopoty. W tym artykule wyjaśnimy, dlaczego tak się dzieje, jak zmienia się ciało z wiekiem oraz jakie objawy powinny skłonić do wizyty u specjalisty.

Dlaczego wady postawy z dzieciństwa często nie znikają?

Wady postawy, takie jak skolioza (trójpłaszczyznowe skrzywienie kręgosłupa), plecy okrągłe czy płaskostopie, rozwijają się zwykle w okresie wzrostu. Ciało młodego człowieka jest bardzo plastyczne, dlatego łatwo przybiera nieprawidłowe ustawienia.

Nawet jeśli w wieku nastoletnim objawy ustępują, nie oznacza to, że wada całkowicie wycofała się. Tutaj należy być czujnym, gdyż może ujawnić się ponownie w dorosłym życiu, zwłaszcza gdy pojawiają się nowe obciążenia dla ciała.

Co zmienia się w ciele po 30. roku życia?

Po 30. roku życia nasze ciało zaczyna się stopniowo zmieniać. Elastyczność tkanek maleje, a regeneracja jest wolniejsza, spowalnia również metabolizm. Ponadto często zaczynamy spędzać więcej czasu w pozycji siedzącej (np. w pracy, przy komputerze) oraz mamy mniej czasu na aktywność fizyczną. To sprawia, że dawne problemy z postawą mogą powracać, a nawet się nasilać.

Jak praca siedząca i styl życia wpływają na pogłębianie wad postawy?

Współczesny tryb życia, w którym dominuje praca siedząca, znacznie obciąża struktury kręgosłupa, przede wszystkim dyski międzykręgowe, które potrzebują ruchu, aby lepiej się odżywiać.

Wielogodzinne siedzenie przed komputerem, praca biurowa, długie dojazdy samochodem czy korzystanie z telefonu w pozycji z pochyloną głową powodują, że mięśnie odpowiedzialne za utrzymanie prawidłowej postawy tracą na elastyczności i adaptują się do pozycji naszego ciała.

Dodatkowo brak ruchu i aktywności fizycznej sprawia, że ciało nie ma okazji do ćwiczenia prawidłowych wzorców ruchowych. W efekcie nawet niewielkie wady postawy mogą się pogłębiać, a do tego może pojawić się ból oraz inne dolegliwości.

Czy ból kręgosłupa zawsze oznacza wadę postawy?

Ból kręgosłupa nie zawsze musi być bezpośrednio związany z wadą postawy. Często jest to skutek tzw. kompensacji, czyli sytuacji, gdy ciało próbuje „nadrobić” pewne ograniczenia w jednym miejscu, obciążając inne partie.

Może się zdarzyć, że niewielka wada postawy nie daje objawów bólowych przez wiele lat, aż w końcu, z powodu innych czynników (np. dyskopatii, stresu, złych nawyków), pojawia się ból.

Jakie są najczęstsze objawy, które powinny skłonić dorosłego do diagnostyki postawy i przyczyny dolegliwości?

Do najczęstszych objawów, które powinny zwrócić naszą uwagę, należą:

• przewlekły ból pleców, karku lub barków,
• sztywność ciała po dłuższym siedzeniu lub leżeniu,
• częste bóle głowy, które mogą być związane z napięciem mięśni szyi,
• uczucie nierówności ramion lub bioder,
• drętwienie, mrowienie lub osłabienie kończyn,
• szybkie męczenie się podczas zwykłych czynności,
• widoczna asymetria ciała, np. jedno ramię wyżej niż drugie,
• trudności z prostym staniem lub siedzeniem przez dłuższy czas.

Jeśli zauważysz u siebie takie objawy, warto skonsultować się ze specjalistą, np. fizjoterapeutą lub osteopatą.

Czy wady postawy u dorosłych można jeszcze skutecznie korygować i jak wygląda terapia?

Dobra wiadomość jest taka, że nawet u dorosłych można poprawić postawę ciała. Terapia zwykle rozpoczyna się od dokładnego badania i diagnozy – najczęściej polega ono na obserwacji ciała w różnych pozycjach – na stojąco, siedząco i w ruchu.

Specjalista, taki jak fizjoterapeuta lub osteopata, przygląda się ustawieniu kręgosłupa, miednicy, ramion, bioder i stóp. Może też poprosić o wykonanie prostych ćwiczeń lub testów.

Czasem do diagnostyki wykorzystuje się także zdjęcia RTG lub badania komputerowe, jednak w większości przypadków wystarcza ocena manualna i wywiad z pacjentem.

Warto pamiętać, że terapia powinna być dostosowana do indywidualnych potrzeb i możliwości każdej osoby. Nie ma uniwersalnego zestawu ćwiczeń czy technik dobrego dla wszystkich. Dlatego tak ważna jest współpraca z fizjoterapeutą lub osteopatą, który dobierze odpowiednią metodę leczenia.

Często w terapii wykorzystuje się konkretnie dobrane ćwiczenia, jak również techniki terapii manualnej. Ważnym elementem jest także nauka prawidłowych nawyków, zachęcanie do ogólnej aktywności fizycznej oraz edukacja pacjenta.

Nie jest za późno na poprawę postawy

Wady postawy z dzieciństwa mogą powracać w dorosłym życiu, zwłaszcza gdy ciało ulega naturalnym zmianom po 30. roku życia. Praca siedząca i brak ruchu pogłębiają te problemy, dlatego warto zwracać uwagę na objawy i konsultować się ze specjalistą.

Wczesna diagnostyka i odpowiednia terapia mogą znacząco poprawić komfort życia i zapobiec poważniejszym dolegliwościom w przyszłości.

Wielu dorosłych obawia się, że po 30. roku życia „jest już za późno” na poprawę postawy. To nieprawda! Dzięki odpowiedniej terapii i zmianie nawyków można znacząco poprawić komfort życia, zmniejszyć ból i zapobiec groźniejszym powikłaniom.

Aktywność fizyczna jest kluczowa dla zdrowia kręgosłupa i postawy. Nawet krótkie spacery, regularne rozciąganie czy lekkie ćwiczenia w domu mogą przynieść dużą poprawę.

Ważne jest także robienie przerw w pracy siedzącej – wstawanie co godzinę, rozciągnięcie się, krótki spacer po pokoju.

Pamiętaj – dbanie o postawę to inwestycja na całe życie. Jeśli zauważasz u siebie objawy, takie jak ból pleców, sztywność czy asymetrię ciała, nie zwlekaj z wizytą u fizjoterapeuty lub osteopaty. Nawet drobne zmiany w codziennych nawykach mogą przynieść dużą poprawę i sprawić, że będziesz cieszyć się zdrowiem i sprawnością przez długie lata.

Operację przeprowadził dr n. med. Michał Małek, kierownik Kliniki Urologii i Urologii Onkologicznej PIM MSWiA, w asyście dr. Łukasza Rzepy. Jak przekazał szpital, zabieg zakończył się bez powikłań, a pacjent został już wypisany.

Była to pierwsza w Polsce resekcja guza nerki wykonana z wykorzystaniem jednoportowego robota chirurgicznego. Zastosowana technologia pozwala przeprowadzić operację przez pojedynczy dostęp chirurgiczny.

Na czym polega chirurgia jednoportowa?

W chirurgii robotycznej wykorzystywane są systemy pozwalające lekarzowi wykonywać precyzyjne ruchy narzędziami umieszczonymi wewnątrz ciała pacjenta. W przypadku technologii jednoportowej operację przeprowadza się przez jeden dostęp chirurgiczny.

Jak wyjaśnia PIM MSWiA, takie rozwiązanie „może ograniczać zakres ingerencji chirurgicznej, a jednocześnie umożliwiać precyzyjne wykonanie zabiegu z wykorzystaniem możliwości chirurgii robotycznej”.

O tym, czy dana metoda może zostać zastosowana u konkretnego pacjenta, decyduje zespół medyczny. Znaczenie mają m.in. charakterystyka i lokalizacja guza oraz ogólny stan zdrowia chorego.

Roboty w leczeniu nowotworów

Chirurgia robotyczna jest wykorzystywana w leczeniu różnych chorób, w tym nowotworów urologicznych. Jej zastosowanie może pozwalać na wykonywanie skomplikowanych zabiegów przy mniejszym dostępie chirurgicznym niż w przypadku klasycznych operacji.

W przypadku opisywanego zabiegu PIM MSWiA wskazuje również na potencjalne znaczenie technik małoinwazyjnych dla ograniczenia urazu operacyjnego i sprawniejszego powrotu pacjenta do codziennego funkcjonowania.

Pionierski zabieg przeprowadzony w PIM MSWiA jest pierwszym w Polsce zastosowaniem jednoportowego robota do resekcji guza nerki.

Źródło: Państwowy Instytut Medyczny MSWiA

Podczas urzędowej kontroli Państwowej Inspekcji Sanitarnej stwierdzono przekroczenie dopuszczalnego poziomu alkaloidów pirolizydynowych w herbatce ziołowej z pokrzywy.

Zgodnie z oceną ryzyka przygotowaną przez ekspertów Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH – Państwowego Instytutu Badawczego spożycie produktu z określonej partii może stwarzać istotne ryzyko dla zdrowia konsumentów.

Alkaloidy pirolizydynowe to naturalnie występujące związki chemiczne, które mogą przedostawać się do surowców roślinnych, m.in. w wyniku zanieczyszczenia ich innymi roślinami zawierającymi te substancje.

GIS wskazuje konkretną partię herbatki

Ostrzeżenie dotyczy następującego produktu:

• produkt: Pokrzywa. Herbatka ziołowa, Zielnik Polski, 20 torebek,
• producent: Herbapol – Lublin S.A., ul. Diamentowa 25, 20-471 Lublin,
• numer partii: L 0036,
• data minimalnej trwałości: 01.2028.

Nie chodzi więc o wszystkie produkty tego rodzaju, ale o konkretną partię wskazaną w komunikacie GIS.

Produkt został wycofany

W związku z wynikami kontroli firma Herbapol Lublin S.A. podjęła decyzję o wycofaniu wskazanej partii produktu z obrotu i poinformowała o tym swoich odbiorców.

Jednocześnie organy urzędowej kontroli żywności, we współpracy z producentem, prowadzą postępowanie wyjaśniające dotyczące sprawy.

GIS: nie spożywaj tej partii

GIS zaleca konsumentom, aby nie spożywali produktu z partii L 0036 z datą minimalnej trwałości 01.2028.

Jeśli masz w domu tę herbatkę, przed jej spożyciem sprawdź numer partii oraz datę minimalnej trwałości na opakowaniu. Jeśli dane się zgadzają z informacjami zawartymi w ostrzeżeniu, produktu nie należy spożywać.

– Chrypka, czyli zmiana barwy głosu, jakości lub siły głosu, jego zmatowienie, ściszenie, szorstkość to częsty problem, który łatwo zbagatelizować – wskazuje specjalistka.

Jak długo może trwać chrypka?

Chrypka często pojawia się w przebiegu ostrych infekcji, najczęściej wirusowych. W takich sytuacjach zwykle ustępuje wraz z chorobą. Problem pojawia się wtedy, gdy zmiana głosu utrzymuje się dłużej.

– Gdy chrypka trwa dwa lub trzy tygodnie, przestaje być jedynie niedogodnością np. po infekcji, a powinna stać się sygnałem wymagającym diagnostyki laryngologicznej – podkreśla lek. Marta Bembnowska-Zelek.

Jeśli po takim czasie głos nadal nie wraca do normy, nawet przy braku innych objawów infekcji, należy zgłosić się do laryngologa. Wczesna ocena fałdów głosowych pozwala wykryć ewentualne zmiany i odpowiednio wcześnie rozpocząć leczenie.

Przyczyny przewlekłej chrypki

Nie każda przewlekła chrypka ma poważną przyczynę. Poza ostrymi infekcjami na zmianę barwy głosu może wpływać wiele czynników.

Jednym z nich jest refluks żołądkowo-przełykowy i krtaniowo-gardłowy (LPR). Zarzucanie treści żołądkowej może podrażniać śluzówkę krtani i prowadzić do stanów zapalnych.

Kolejną przyczyną jest przeciążenie głosu. Dotyczy ono szczególnie osób, które zawodowo intensywnie korzystają z głosu, m.in. nauczycieli czy wokalistów. Przeciążenie może sprzyjać powstawaniu tzw. guzków śpiewaczych, a także polipów i torbieli fałdów głosowych.

– Przewlekła zmiana barwy głosu może mieć wiele przyczyn. Jedną z nich jest przeciążenie głosu, szczególnie u osób pracujących głosem – wskazuje specjalistka.

Znaczenie ma również palenie tytoniu i narażenie na toksyny. Dym tytoniowy powoduje przewlekły stan zapalny, podrażnia i wysusza śluzówkę, a także może prowadzić do tzw. obrzęku Reinkego. Na głos mogą wpływać także alergie i spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła. Przewlekły stan zapalny nosa i zatok oraz spływanie wydzieliny po gardle mogą powodować ciągłe odkrztuszanie i chrząkanie, które dodatkowo mechanicznie drażnią fałdy głosowe.

Przyczyną problemów z głosem mogą być również niektóre leki. Przykładem są wziewne glikokortykosteroidy stosowane w astmie, które mogą sprzyjać grzybiczemu zapaleniu krtani. Wśród możliwych przyczyn znajdują się również choroby ogólnoustrojowe, m.in. niedoczynność tarczycy czy zaburzenia neurologiczne.

Chrypka i objawy alarmowe. Kiedy nie czekać?

Istnieje grupa objawów towarzyszących chrypce, które powinny szczególnie zwrócić uwagę. Są to tzw. objawy alarmowe, przy których nie należy czekać na upływ 2–3 tygodni.

Należą do nich:

• trudności w połykaniu lub ból przy połykaniu,
• duszność i stridor, czyli świst wdechowy,
• ból ucha bez infekcji ucha,
• krwioplucie lub podbarwiona krwią plwocina,
• guz lub powiększone, twarde węzły chłonne na szyi,
• niezamierzony spadek masy ciała,
• ogólne osłabienie.

W przypadku pojawienia się takich objawów wskazana jest pilna konsultacja medyczna i pogłębienie diagnostyki.

Chrypka może być objawem raka krtani

Jednym z powodów, dla których przewlekłej chrypki nie powinno się ignorować, jest możliwość, że stanowi ona objaw raka krtani.

– Chrypka jest często najwcześniejszym i czasem jedynym objawem raka krtani, szczególnie w obrębie głośni, czyli samych fałdów głosowych – podkreśla lek. Marta Bembnowska-Zelek.

Do grupy pacjentów szczególnie narażonych należą przede wszystkim osoby palące papierosy, wyroby tytoniowe i papierosy podgrzewane. Ryzyko dotyczy również osób regularnie spożywających wysokoprocentowy alkohol, mężczyzn po 50. roku życia oraz osób narażonych zawodowo na pyły, toksyny, substancje przemysłowe czy azbest.

Jak wskazuje specjalistka, coraz większą uwagę zwraca się także na zakażenia wysokoonkogennymi typami wirusa HPV.

Jak wygląda diagnostyka chrypki?

W przypadku utrzymującej się chrypki konieczna może być dokładna ocena krtani.

– Badanie krtani można ocenić klasycznie za pomocą lusterka krtaniowego, natomiast dokładniejszym badaniem jest endoskopia lub nasofaryngoskopia, które pozwalają na dokładne obejrzenie krtani na ekranie w dużym powiększeniu – wyjaśnia laryngolog.

W zależności od wyniku badania i podejrzewanej przyczyny lekarz może zlecić również dalszą diagnostykę, m.in. USG szyi, tomografię komputerową czy rezonans magnetyczny. W przypadku podejrzanej zmiany kluczowe znaczenie może mieć pobranie wycinka do badania histopatologicznego. Pozwala ono ustalić charakter zmiany i postawić rozpoznanie.

Jak dbać o głos?

Podstawowe działania profilaktyczne obejmują oszczędzanie głosu i zapewnienie mu odpowiedniego odpoczynku. Ważne jest również odpowiednie nawodnienie organizmu oraz nawilżanie otoczenia.

W przypadku podejrzenia refluksu pomocna może być modyfikacja diety. Warto także unikać dymu tytoniowego, toksyn i przewlekłego spożywania alkoholu. Specjalistka zwraca również uwagę na unikanie regularnego stosowania płynów do płukania jamy ustnej zawierających alkohol.

W kontekście zakażeń HPV istotne jest natomiast ograniczanie zachowań zwiększających ryzyko zakażenia, w tym ryzykownych kontaktów seksualnych.

Chrypki nie należy więc automatycznie przypisywać infekcji czy przemęczeniu głosu. Jeśli utrzymuje się przez 2–3 tygodnie, warto skonsultować ją z laryngologiem. Szczególnie ważna jest szybka diagnostyka w przypadku wystąpienia objawów alarmowych.

Od 1 października placówki będą korzystać z aplikacji AP KOLCE także w przypadku kolejnych 15 grup zabiegów szpitalnych. Na liście znalazły się m.in. koronarografia, wszczepienie i wymiana rozrusznika, artroskopia lecznicza kolana, usunięcie migdałków, zabiegi dotyczące przegrody nosowej, operacyjne leczenie cieśni nadgarstka oraz żylaków kończyn dolnych.

Dzięki prowadzeniu harmonogramów przyjęć w jednym systemie NFZ ma uzyskać dostęp do aktualniejszych danych dotyczących liczby osób oczekujących oraz rzeczywistego czasu oczekiwania na świadczenia.

System ma również ułatwiać kontrolę prawidłowości prowadzenia list oczekujących. Jednym z jego zadań będzie identyfikowanie sytuacji, w których ta sama osoba jest zapisana na to samo świadczenie w kilku miejscach.

Od 1 stycznia 2027 r. placówki mają natomiast zostać zobowiązane do prowadzenia odrębnych harmonogramów przyjęć dla kolejnych 10 procedur.

Czy zmiany oznaczają krótsze kolejki?

Samo rozszerzenie systemu monitorowania kolejek nie oznacza automatycznie, że pacjenci będą krócej czekać na zabiegi. Zmiana ma przede wszystkim zapewnić NFZ dokładniejsze informacje o tym, jak wyglądają kolejki i jak placówki realizują przyjęcia.

Lepsza dostępność danych może jednak ułatwić identyfikowanie problemów z organizacją świadczeń i sprawniejsze zarządzanie kolejkami. Pacjenci mają również otrzymywać SMS-y przypominające o terminie zaplanowanego zabiegu.

NFZ będzie sprawdzał rzeczywistą organizację pracy

Zmiany obejmują także dokładniejsze monitorowanie organizacji pracy personelu medycznego. Szpitale mają przekazywać do NFZ godzinowe zestawienia obecności osób realizujących świadczenia ujęte w harmonogramach pracy.

Od 1 listopada 2026 r. do Funduszu mają być przekazywane dane pozwalające zidentyfikować osobę udzielającą świadczenia, w tym jej numer PESEL. Ma to umożliwić wykrywanie sytuacji, w których ta sama osoba jest wykazywana jako udzielająca świadczeń w tym samym czasie w różnych placówkach.

Rozwiązanie ma służyć dokładniejszej weryfikacji realizacji świadczeń finansowanych ze środków publicznych.

Centralna e-Rejestracja ma objąć kolejne świadczenia

Równolegle rozwijana jest Centralna e-Rejestracja. Zgodnie z planami Ministerstwa Zdrowia do końca 2027 r. system ma objąć 40 zakresów świadczeń.

Założenie jest takie, aby pacjenci i placówki korzystali z tych samych, aktualnych informacji o dostępnych terminach. System ma również ułatwiać wykorzystanie terminów zwalnianych przez osoby, które rezygnują z wizyty. W praktyce ma to ograniczać liczbę niewykorzystanych terminów i ułatwiać zarządzanie dostępnością świadczeń.

Centralna e-Kolejka to kolejny etap zmian

Ministerstwo Zdrowia pracuje również nad Centralną e-Kolejką. Ma to być jednolity system zarządzania kolejnością przyjęć do planowego leczenia szpitalnego.

Centralna e-Kolejka ma wprowadzić jednolite zasady obsługi skierowań oraz umożliwić monitorowanie ścieżki pacjenta. Jest to jednak rozwiązanie odrębne od obecnie rozwijanej aplikacji AP KOLCE.

Zmiany dotyczące kolejek, e-Rejestracji i organizacji pracy personelu są częścią szerszego pakietu zmian w ochronie zdrowia. Ich wspólnym celem jest zwiększenie przejrzystości systemu, lepsza kontrola realizacji świadczeń oraz sprawniejsze zarządzanie dostępem pacjentów do leczenia.

Źródło: Ministerstwo Zdrowia

Bo nie każda warga, która wydaje się zbyt mała, rzeczywiście potrzebuje większej objętości.

Czasem problemem są proporcje między nosem, górną wargą i czerwienią wargową. Wtedy kolejne dodawanie objętości może nie przynieść efektu, którego pacjentka oczekuje. Przy kolejnych zabiegach może również dojść do przemieszczenia preparatu poza czerwień wargową, co może wpływać na naturalny wygląd ust.

Jednym z rozwiązań, które warto w takich przypadkach rozważyć, jest lip lift, czyli chirurgiczne uniesienie górnej wargi. Czy może zastąpić powiększanie ust? U części pacjentek – tak, ale odpowiedź jest ciekawsza niż proste „tak” lub „nie”.

Lip lift nie jest chirurgicznym powiększaniem ust

To najważniejsze rozróżnienie.

Podczas lip liftu nie dodajemy ustom objętości. Zabieg polega na skróceniu odległości pomiędzy podstawą nosa a górną wargą, czyli tzw. rynienki podnosowej. W efekcie górna warga zostaje delikatnie uniesiona, a większa część jej czerwieni staje się widoczna. Usta mogą więc sprawiać wrażenie pełniejszych, mimo że niczego do nich nie dodaliśmy.

I właśnie dlatego lip lift oraz powiększanie ust preparatami na bazie kwasu hialuronowego nie powinny być traktowane jako dwie konkurencyjne wersje tego samego zabiegu. Jedna metoda zmienia przede wszystkim objętość. Druga – anatomię i proporcje.

Dlaczego odległość między nosem a ustami ma znaczenie?

W estetyce twarzy kilka milimetrów potrafi mieć zaskakująco duże znaczenie.

Okolica pomiędzy nosem a górną wargą wpływa na sposób, w jaki odbieramy całą dolną część twarzy. Jeżeli jest stosunkowo długa, górna warga może wyglądać na wąską i schowaną, nawet jeśli sama w sobie nie ma małej objętości.

Z wiekiem odległość ta może się dodatkowo wydłużać. Górna warga stopniowo się obniża, czerwień wargowa staje się mniej widoczna, a podczas uśmiechu może być eksponowanych mniej górnych zębów.

I tu dochodzimy do bardzo ważnej kwestii. Jeżeli przyczyną niezadowolenia z wyglądu ust jest ich położenie i proporcja do nosa, samo dodawanie objętości nie zawsze rozwiązuje właściwy problem. Możemy powiększać usta. Ale niekoniecznie poprawiamy w ten sposób to, co rzeczywiście przeszkadza pacjentce.

Kiedy lip lift może wyglądać naturalniej niż kolejne powiększenie ust?

Wyobraźmy sobie pacjentkę z dość długą rynienką podnosową i słabo widoczną czerwienią górnej wargi.

Jeżeli zaczniemy zwiększać jej objętość, warga oczywiście stanie się większa. Przy kolejnych zabiegach może jednak zacząć coraz bardziej wysuwać się do przodu, podczas gdy jej pozycja względem nosa pozostanie zasadniczo taka sama.

Efekt? Większe usta, ale niekoniecznie lepsze proporcje.

Lip lift działa inaczej. Poprzez skrócenie rynienki podnosowej pozwala odsłonić większą część naturalnej czerwieni wargowej i zmienić położenie górnej wargi, bez konieczności znacznego zwiększania jej objętości.

U odpowiednio zakwalifikowanej pacjentki rezultat może być bardzo subtelny. I właśnie subtelność jest tutaj najciekawsza. Dobrze wykonany lip lift nie powinien sprawiać, że pierwszą myślą osoby patrzącej na pacjentkę będzie: „zrobiła usta”. Raczej: „coś wygląda lepiej”.

Jak lip lift wpływa na uśmiech i widoczność zębów?

To jeden z elementów, o którym mówi się zdecydowanie za mało. Położenie górnej wargi wpływa nie tylko na wygląd ust w spoczynku, ale również na ekspozycję zębów podczas uśmiechu.

U części pacjentów z wydłużoną górną wargą górne siekacze są słabo widoczne. Odpowiednio zaplanowany lip lift może zwiększyć ich ekspozycję, co bywa jednym z elementów odmłodzenia dolnej części twarzy.

Nie oznacza to oczywiście, że istnieje jedna „idealna” liczba milimetrów widocznego zęba. Twarz nie jest projektem wykonywanym od linijki.

Znaczenie mają między innymi długość wargi, budowa nosa, zgryz, kształt zębów, mimika i proporcje całej twarzy. Dlatego dobry plan zabiegu nie zaczyna się od pytania: „ile milimetrów wyciąć?”, lecz od pytania: „co będzie wyglądało dobrze właśnie w tej twarzy?”.

Czy po lip lifcie zostaje blizna?

Tak. I trzeba powiedzieć o tym wprost. Lip lift jest zabiegiem chirurgicznym. Najczęściej cięcie prowadzone jest bezpośrednio pod podstawą nosa, dzięki czemu blizna może zostać ukryta w naturalnej granicy anatomicznej.

Z czasem u wielu pacjentów staje się mało widoczna, ale chirurg nigdy nie powinien obiecywać, że blizny nie będzie. Jej wygląd zależy między innymi od indywidualnych predyspozycji do gojenia, techniki operacyjnej, napięcia tkanek oraz prawidłowej pielęgnacji po zabiegu.

Dlatego podczas kwalifikacji do lip liftu oceniam nie tylko same usta. Znaczenie ma również jakość skóry, anatomia podstawy nosa i to, gdzie dokładnie będzie przebiegała przyszła blizna. W chirurgii estetycznej efekt zabiegu i sposób jego osiągnięcia są równie ważne.

Lip lift czy kwas hialuronowy – co wybrać?

Nie ma jednej odpowiedzi dla wszystkich.

Jeżeli pacjentka ma dobre proporcje pomiędzy nosem a ustami, ale zależy jej przede wszystkim na zwiększeniu objętości lub subtelnej korekcji kształtu czerwieni wargowej, zabieg z użyciem odpowiedniego preparatu może być właściwym rozwiązaniem.

Jeżeli natomiast górna warga jest długa, czerwień słabo widoczna, a pacjentka chciałaby poprawić proporcje tej części twarzy bez dalszego zwiększania objętości, warto porozmawiać o lip lifcie.

Istnieje również trzecia możliwość: czasami najlepszy efekt daje bardzo oszczędne połączenie różnych metod.

Nie chodzi więc o rozstrzygnięcie pojedynku „chirurgia kontra medycyna estetyczna”. Chodzi o prawidłową diagnozę.

Czy lip lift jest zabiegiem dla młodych pacjentek?

Może być, ponieważ wskazaniem do niego nie jest wyłącznie starzenie. Niektóre osoby mają z natury większą odległość pomiędzy nosem a górną wargą i już w młodym wieku odczuwają, że proporcje tej okolicy nie odpowiadają reszcie twarzy.

U innych zmiana pojawia się wraz z wiekiem. Dlatego znów – metryka mówi nam mniej niż anatomia.

Dobrym kandydatem nie jest po prostu osoba w określonym wieku. Jest nim pacjent, u którego konkretna budowa twarzy daje chirurgowi możliwość uzyskania przewidywalnej i estetycznie uzasadnionej poprawy.

Lip lift po powiększaniu ust – czy można wykonać zabieg?

To bardzo ważna informacja podczas konsultacji.

Wcześniejsze zabiegi z wykorzystaniem wypełniaczy mogą wpływać na wygląd i zachowanie tkanek. Dlatego przed planowanym lip liftem należy dokładnie ocenić aktualną anatomię warg, ilość i położenie preparatu oraz historię wykonywanych procedur.

Czasami przed operacją wskazane będzie wcześniejsze rozpuszczenie preparatu. Innym razem nie będzie takiej potrzeby. Nie warto podejmować tej decyzji automatycznie.

Dlaczego proporcje twarzy są ważniejsze niż sama wielkość ust?

Możemy analizować wysokość czerwieni wargowej, długość rynienki podnosowej, ekspozycję zębów i kąty profilu. Wszystkie te pomiary są dla chirurga bardzo pomocne. Ale na końcu jest jeszcze coś ważniejszego: harmonia.

Usta, które wyglądają pięknie na jednej twarzy, przeniesione na inną mogłyby wyglądać zupełnie obco. Dlatego podczas konsultacji w Medicine Clinic oceniam nie tylko samą wargę, ale jej relację z nosem, brodą, profilem i mimiką. Szczególnie w chirurgii twarzy nie lubię myślenia o pojedynczym elemencie w oderwaniu od całości.

Pacjentka nie przychodzi przecież z samymi ustami. Przychodzi z twarzą. I to jej proporcje powinny decydować o wyborze zabiegu.

Lip lift zamiast powiększania ust – kiedy warto go rozważyć?

Czasami tak. Ale nie dlatego, że lip lift jest „lepszą wersją” powiększania ust. To po prostu zupełnie inne narzędzie.

Jeżeli problemem jest brak objętości – możemy pracować nad objętością. Jeżeli problemem są proporcje i położenie górnej wargi – warto zastanowić się, czy rzeczywiście powinniśmy dodawać jej jeszcze więcej.

W estetycznej chirurgii twarzy bardzo często najlepszy efekt nie wynika z tego, że czegoś dodaliśmy. Czasami wystarczy przywrócić właściwe proporcje.

Leki z grupy agonistów receptora GLP-1 (stosowane m.in. w Ozempicu i Wegovy) zrewolucjonizowały leczenie otyłości. Pozwalają tracić nawet kilkanaście kilogramów miesięcznie, jednak tempo tej zmiany bywa dla organizmu wyzwaniem. Skóra – zwłaszcza ta z niewielką ilością włókien kolagenowych i elastynowych – po prostu nie nadąża się obkurczać równie szybko, jak znika tkanka tłuszczowa. Autorzy przeglądu poświęconego wpływowi semaglutydu na modelowanie sylwetki zwracają uwagę, że gwałtowna utrata tkanki tłuszczowej związana z lekami GLP-1 prowadzi do wiotkości skóry i zmian konturu ciała obejmujących nie tylko twarz, ale całe ciało, w tym ramiona. 

- Nie prowadzę dokładnych statystyk w tym zakresie, jednak w przypadku pacjentów po terapii GLP-1 kluczowa jest inna kwestia – ich stan odżywienia. Paradoksalnie, mimo że wizualnie pacjent może nadal zmagać się z nadmierną masą ciała, jego organizm bywa skrajnie niedożywiony pod kątem podaży białka. Tacy pacjenci nierzadko znajdują się w fazie katabolicznej, co oznacza, że jedynym źródłem niezbędnych aminokwasów stają się dla nich ich własne mięśnie. Dlatego przed jakąkolwiek interwencją chirurgiczną absolutnie konieczna jest szczegółowa ocena ich stanu zdrowia i wyrównanie ewentualnych niedoborów. 

Skala problemu rośnie wraz z wiekiem, liczbą przebytych epizodów chudnięcia i tycia (efekt jo-jo) oraz początkowym stopniem otyłości. Okolica ramion jest na to szczególnie podatna, ponieważ skóra jest tam stosunkowo cienka, a w przebiegu wieloletniej otyłości ulegała długotrwałemu rozciąganiu. 

Lifting ramion, czyli brachioplastyka – na czym polega zabieg 

Lifting ramion po odchudzaniu (brachioplastyka) to zabieg chirurgii plastycznej polegający na usunięciu nadmiaru wiotkiej skóry oraz – jeśli to konieczne – resztek tkanki tłuszczowej z dolnej części ramion. Operację wykonuje się w znieczuleniu ogólnym, a nacięcie prowadzi się zwykle po wewnętrznej stronie ramienia, tak by blizna była jak najmniej widoczna na co dzień. Przy mniejszym nadmiarze skóry chirurg może zaproponować tzw. mini-brachioplastykę, z krótszym cięciem ograniczonym do okolicy pachy. 

Podczas konsultacji pacjentki nierzadko powielają kilka podstawowych mitów na temat liftingu ramion. Największym z nich jest przekonanie, że przy znacznej utracie wagi i dużej ilości obwisłej skóry wystarczy sama liposukcja. W rzeczywistości odsysanie tłuszczu to za mało – niezbędne jest wycięcie nadmiaru tkanek, z czym nieodłącznie wiąże się powstanie blizny. Specjaliści zawsze uprzedzają, że choć blizna ta najczęściej goi się dobrze i z czasem staje się dyskretna, to nie da się jej uniknąć. Złudne bywają także oczekiwania wobec znieczulenia. W 99 procentach przypadków tak rozległej operacji po prostu nie da się wykonać w znieczuleniu miejscowym. 

Sam lek odchudzający nie jest przeciwwskazaniem do zabiegu, ale wymaga dodatkowej ostrożności. Autorzy analizy dotyczącej bezpieczeństwa okołooperacyjnego u pacjentów stosujących agonistów GLP-1 zwracają uwagę, że leki te spowalniają opróżnianie żołądka i mogą wiązać się z obecnością zalegającej treści pokarmowej mimo standardowego postu, co wymaga indywidualnej oceny ryzyka znieczulenia. Ci sami autorzy wskazują też, że gwałtowna utrata masy ciała pod wpływem GLP-1 często idzie w parze ze zmniejszeniem masy mięśniowej, co może wpływać na jakość tkanek i wymagać modyfikacji standardowej strategii modelowania sylwetki, znanej dotąd głównie z chirurgii po operacjach bariatrycznych. 

- Przyjmowanie leków z grupy GLP-1 na etapie kwalifikacji ma istotny wpływ na sposób planowania operacji oraz znieczulenia. Osobiście zalecam pacjentkom odstawienie tych preparatów odpowiednio wcześnie przed planowanym zabiegiem. Ten czas należy bezwzględnie wykorzystać na wdrożenie pełnowartościowej diety, co pozwala zoptymalizować późniejsze procesy gojenia i przyspieszyć regenerację organizmu. 

Kiedy warto rozważyć zabieg, a kiedy jeszcze poczekać

Nie każda osoba z luźną skórą ramion od razu kwalifikuje się do operacji. Zanim chirurg zaproponuje brachioplastykę, sprawdza kilka warunków. Najczęściej wymieniane wskazania to: 

• Stabilna waga utrzymująca się od co najmniej pół roku – organizm powinien zakończyć fazę intensywnego chudnięcia. 
• Widoczne fałdy skórne utrudniające noszenie ubrań z krótkim rękawem lub ograniczające swobodę ruchu. 
• Nawracające otarcia, podrażnienia lub stany zapalne w miejscach, gdzie skóra faluje się o siebie. 
• Brak poprawy mimo regularnej aktywności fizycznej, diety bogatej w białko i pielęgnacji skóry. 
• Obniżone samopoczucie i unikanie sytuacji społecznych związane z wyglądem ramion. 

- Jednak decyzja o przeprowadzeniu zabiegu zależy nie tylko od samego wyglądu skóry. Z reguły rekomenduję operację, gdy nadmiar wiotkiej tkanki jest znaczny, a pacjentka jest w pełni zdecydowana na poprawę komfortu swojego życia. Zawsze jednak warto poczekać z interwencją chirurgiczną, jeśli proces odchudzania nadal trwa. Aby efekt liftingu był bezpieczny i trwały, zabieg umawiamy dopiero po zakończeniu redukcji i całkowitym ustabilizowaniu docelowej, racjonalnej masy ciała. 

Dane z analizy porównującej wyniki zabiegów modelowania sylwetki po chirurgii bariatrycznej oraz po odchudzaniu lekami GLP-1 wskazują, że obie grupy pacjentów mogą odnosić z operacji podobne korzyści, choć kwalifikacja i planowanie zabiegu powinny uwzględniać odmienną charakterystykę utraty wagi w każdej z tych grup. Rosnące zainteresowanie zabiegami modelującymi sylwetkę u osób stosujących leki GLP-1 potwierdzają też dane kliniczne pokazujące, że to właśnie brachioplastyka, plastyka brzucha czy operacje piersi należą obecnie do najczęściej wykonywanych korekt u tej grupy pacjentów. 

Przygotowanie do zabiegu i rekonwalescencja 

Przed kwalifikacją do liftingu ramion lekarz oceni ogólny stan zdrowia, stabilność wagi oraz to, czy pacjentka nadal przyjmuje leki z grupy GLP-1. W niektórych przypadkach konieczne może być czasowa modyfikacja terapii we współpracy z lekarzem prowadzącym leczenie otyłości – decyzję taką podejmuje się zawsze indywidualnie. Zabieg trwa zwykle od półtorej do trzech godzin, a powrót do codziennych obowiązków zajmuje od dwóch do czterech tygodni, choć pełne ustąpienie obrzęku i dojrzewanie blizny trwa znacznie dłużej.

W okresie rekonwalescencji zaleca się: 

• Noszenie zaleconej przez chirurga bielizny lub opasek uciskowych. 
• Unikanie intensywnego wysiłku fizycznego i unoszenia ciężkich przedmiotów przez kilka tygodni. 
• Ochronę blizny przed słońcem przez minimum kilka miesięcy. 
• Regularne kontrole pooperacyjne pozwalające ocenić gojenie. 

Warto jednak pamiętać, że dla samej rekonwalescencji ważne jest to co dzieje się z organizmem na długo przed samym zabiegiem: 

- Tempo utraty wagi ma ogromny wpływ na rekonwalescencję. U pacjentek po gwałtownym chudnięciu – na przykład w wyniku drastycznych głodówek czy silnego odwodnienia – często mamy do czynienia z klinicznym niedożywieniem organizmu. W takich przypadkach proces gojenia rany pooperacyjnej przebiega znacznie wolniej i trudniej niż u osób dobrze odżywionych, a w skrajnych sytuacjach rany mogą się nawet rozchodzić. Aby temu zapobiec i zapewnić optymalną regenerację, zawsze zalecam pacjentkom odpowiednie przygotowanie do zabiegu: wdrożenie właściwej, pełnowartościowej diety i wsparcie jej specjalistyczną suplementacją, na przykład w postaci nutridrinków. 

Czy lifting ramion po odchudzaniu jest refundowany przez NFZ? 

To pytanie pojawia się najczęściej. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia w sprawie świadczeń gwarantowanych, zabiegi chirurgii plastycznej finansowane są ze środków publicznych wyłącznie wtedy, gdy stanowią następstwo wady wrodzonej, urazu, choroby lub następstwa jej leczenia. Nadmiar skóry po odchudzaniu – niezależnie od tego, czy jest efektem diety, operacji bariatrycznej czy leków GLP-1 – zwykle nie spełnia tego kryterium, chyba że towarzyszą mu udokumentowane powikłania zdrowotne, jak nawracające infekcje skóry. W praktyce większość pacjentek decyduje się na zabieg odpłatnie, a o ewentualnej kwalifikacji do świadczenia z NFZ zawsze decyduje lekarz specjalista podczas konsultacji. 

Nie tylko skalpel – rola pielęgnacji i wsparcia specjalistów

Lifting ramion to rozwiązanie dla osób ze znacznym nadmiarem skóry, a nie pierwszy krok w walce z jej wiotkością. Zanim rozważy się operację, warto wdrożyć pielęgnację wspierającą jędrność skóry oraz skonsultować się z dietetykiem w sprawie odpowiedniej podaży białka sprzyjającej regeneracji tkanek. W przeglądzie dotyczącym pielęgnacji skóry po gwałtownej utracie wagi związanej z lekami GLP-1 wskazano, że kosmetyki o udowodnionym działaniu ujędrniającym mogą być cennym uzupełnieniem terapii wielokierunkowej, choć u części pacjentów efekty te są niewystarczające i to wtedy zasadne staje się rozważenie zabiegu chirurgicznego.

Gwałtowna utrata wagi dzięki lekom GLP-1 coraz częściej prowadzi do wiotkości skóry ramion, z którą trudno poradzić sobie samą pielęgnacją. Lifting ramion po odchudzaniu (brachioplastyka) to sprawdzone rozwiązanie, ale wymaga stabilnej wagi, dobrego stanu zdrowia i realistycznych oczekiwań co do blizny oraz rekonwalescencji. Decyzję o zabiegu warto podejmować wspólnie z chirurgiem plastycznym, najlepiej po konsultacji z lekarzem prowadzącym leczenie otyłości. 

Zmiany wprowadzane od 13 września dotyczą walidacji recept refundowanych. System ma zwiększyć kontrolę poprawności danych, przede wszystkim informacji o sposobie dawkowania oraz ilości przepisywanego produktu leczniczego.

Dawkowanie ma znaczenie nie tylko dla prawidłowego działania systemu e-recepty. To właśnie na jego podstawie można określić, jaką ilość leku pacjent powinien otrzymać, aby zapewnić ciągłość leczenia.

Informacja o sposobie stosowania leku powinna być kompletna i zrozumiała. Ma pozwolić pacjentowi prawidłowo stosować preparat, a osobie realizującej receptę – określić ilość produktu, która może zostać wydana.

Błędne dawkowanie może ograniczyć ilość leku wydanego w aptece

To jedna z najważniejszych informacji dla pacjentów. Jeśli na recepcie brakuje sposobu dawkowania albo został on wpisany nieczytelnie, błędnie lub w sposób niespełniający wymagań określonych w przepisach, może to wpłynąć na ilość leku wydawaną przez aptekę.

W takich sytuacjach osoba realizująca receptę może wydać maksymalnie ilość odpowiadającą 4 najmniejszym opakowaniom danego produktu.

W praktyce oznacza to, że pacjent może otrzymać mniej leku, niż pierwotnie planowała osoba wystawiająca receptę. Jak wskazuje Ministerstwo Zdrowia, taka ilość może być niewystarczająca do zapewnienia ciągłości terapii.

Dlatego ważne jest również, aby informacje przekazywane pacjentowi, np. podczas wizyty, były zgodne z aktualnym sposobem dawkowania zapisanym na recepcie. W przypadku zmiany schematu leczenia dawkowanie na recepcie powinno odpowiadać rzeczywistym zaleceniom terapeutycznym.

Recepta na leki psychotropowe i środki odurzające. Tu wymagania są szczególne

Szczególną uwagę należy zachować w przypadku produktów leczniczych zawierających środki odurzające lub substancje psychotropowe.

W odniesieniu do tych leków obowiązują szczególne wymagania dotyczące sposobu dawkowania. Brak wymaganej informacji może skutkować brakiem możliwości realizacji recepty przez aptekę.

Problemy z systemem nie powinny pozbawiać pacjenta refundacji

Ministerstwo Zdrowia zwraca również uwagę na problemy techniczne związane z oprogramowaniem wykorzystywanym do wystawiania recept.

Jak podkreśla resort, konsekwencje takich problemów nie powinny być przenoszone na pacjenta. Jeżeli pacjent spełnia warunki refundacji danego leku, sam problem techniczny związany z używanym oprogramowaniem nie powinien być powodem pozbawienia go przysługującego poziomu refundacji.

W razie problemów z systemem dostępne są inne rozwiązania umożliwiające prawidłowe wystawienie recepty, w tym system gabinet.gov.pl, a w sytuacjach przewidzianych przepisami także możliwość wystawienia recepty w postaci papierowej.

Dawkowanie wyższe niż wskazane w ChPL nie zawsze oznacza błąd

Ministerstwo przypomina, że przekroczenie dawkowania wskazanego w Charakterystyce Produktu Leczniczego nie oznacza automatycznie, że recepta została wystawiona nieprawidłowo.

W uzasadnionych sytuacjach klinicznych osoba prowadząca leczenie może podjąć indywidualną decyzję dotyczącą sposobu stosowania leku. Taka decyzja powinna jednak wynikać z rzeczywistych potrzeb terapeutycznych pacjenta, uwzględniać jego bezpieczeństwo i mieć uzasadnienie w dokumentacji medycznej.

Nieprawidłowe jest natomiast celowe zawyżanie dawkowania wyłącznie po to, aby pacjent mógł otrzymać większy zapas leku, jeśli nie wynika to z potrzeb prowadzonej terapii.

Ministerstwo Zdrowia i NFZ mogą analizować sposób wystawiania recept

Ministerstwo Zdrowia oraz Narodowy Fundusz Zdrowia mogą analizować prawidłowość ordynacji i refundacji leków.

Szczególnej analizie mogą podlegać sytuacje, w których dawkowanie wpisane na recepcie prowadzi do przepisania ilości leku niewspółmiernej do rzeczywistych potrzeb pacjenta. Dotyczy to zwłaszcza przypadków, gdy wskazane dawkowanie znacząco przekracza wartości określone w Charakterystyce Produktu Leczniczego lub budzi wątpliwości dotyczące bezpieczeństwa farmakoterapii.

Co zmienia się dla pacjenta?

Od 13 września prawidłowe wpisanie dawkowania na recepcie refundowanej ma jeszcze większe znaczenie. Błędna lub niekompletna informacja może wpłynąć na możliwość wystawienia recepty, ilość leku wydawaną w aptece, a w przypadku niektórych leków nawet uniemożliwić jej realizację.

Dlatego pacjent powinien zwrócić uwagę, czy zalecenia dotyczące stosowania leku, które otrzymał podczas wizyty, są zgodne z informacjami zapisanymi na recepcie. W razie wątpliwości dotyczących dawkowania warto wyjaśnić je z osobą prowadzącą leczenie przed rozpoczęciem terapii.

Źródło: Ministerstwo Zdrowia

8 na 10 Polaków uważa, że dane medyczne wymagają szczególnej ochrony

Dla zdecydowanej większości badanych dane dotyczące zdrowia są kategorią informacji, która powinna być chroniona mocniej niż większość innych danych. Z takim stwierdzeniem zgadza się 80,7 proc. respondentów, w tym 45,2 proc. zdecydowanie.

Jednocześnie 61,5 proc. ankietowanych obawia się, że informacje dotyczące ich zdrowia mogą trafić w niepowołane ręce.

Najczęściej wskazywanym źródłem zagrożenia są cyberataki – obawia się ich 65,4 proc. badanych. Niewiele mniej osób wskazuje możliwość wykorzystania danych do celów innych niż leczenie (64,4 proc.) oraz błędy pracowników (60,7 proc.).

To pokazuje, że dla pacjentów bezpieczeństwo danych nie jest wyłącznie kwestią zabezpieczeń informatycznych. Znaczenie ma również to, jak informacje są przechowywane, kto może mieć do nich dostęp i w jakim celu są wykorzystywane.

Pacjenci nie odrzucają cyfryzacji ochrony zdrowia

Obawy dotyczące danych nie oznaczają, że Polacy chcą wycofać się z cyfrowych usług medycznych. 44,9 proc. uczestników badania deklaruje gotowość zaakceptowania ryzyka związanego z cyfrową ochroną zdrowia. Przeciwnego zdania jest 17,6 proc., natomiast 38 proc. pozostaje niezdecydowanych.

Wyniki sugerują więc raczej potrzebę bezpiecznej i przejrzystej cyfryzacji niż sprzeciw wobec niej.

Pacjenci korzystają z cyfrowych rozwiązań, ale oczekują, że będą mogli lepiej kontrolować swoje dane. Chcą również wiedzieć, co dzieje się z informacjami znajdującymi się w ich dokumentacji medycznej.

Komu Polacy najbardziej ufają w kwestii danych zdrowotnych?

Największym zaufaniem spośród wymienionych podmiotów cieszą się lekarze rodzinni i przychodnie POZ. Bezpieczeństwu danych w tym obszarze ufa 57 proc. badanych.

Nieco ponad połowa respondentów deklaruje zaufanie do zabezpieczeń danych w prywatnych przychodniach i szpitalach (54,7 proc.), a taki sam odsetek wskazuje laboratoria diagnostyczne. W przypadku aptek jest to 51,7 proc. Znacznie słabiej wypadają natomiast platformy telemedyczne i aplikacje zdrowotne. Ich zabezpieczeniom ufa 31,8 proc. badanych, podczas gdy 32,2 proc. deklaruje brak zaufania.

Podobnie wygląda sytuacja w przypadku firm informatycznych obsługujących systemy medyczne. Zabezpieczeniom stosowanym przez te podmioty ufa 37 proc. respondentów, a 24,7 proc. im nie ufa.

Prywatne placówki wypadają nieco lepiej niż publiczna ochrona zdrowia

W badaniu zapytano również bezpośrednio o zaufanie do bezpieczeństwa danych w publicznych i prywatnych placówkach ochrony zdrowia.

W przypadku publicznej ochrony zdrowia 30,4 proc. badanych deklaruje zaufanie do zabezpieczenia danych, a 31,3 proc. – brak zaufania. W odniesieniu do prywatnych placówek zaufanie deklaruje 35,2 proc. respondentów, natomiast 28,7 proc. nie ma do nich zaufania.

W obu przypadkach trudno więc mówić o wysokim poziomie zaufania.

Pacjent chce wiedzieć, kto zagląda do jego dokumentacji

Jednym z najbardziej wyraźnych wniosków z badania jest potrzeba większej przejrzystości.

Tylko 34,8 proc. respondentów uważa, że pacjenci są wystarczająco informowani o tym, kto ma dostęp do ich danych. Przeciwnego zdania jest 36 proc. ankietowanych.

Jeszcze wyraźniej widać oczekiwania dotyczące kontroli dostępu do dokumentacji. 38,8 proc. badanych wskazuje możliwość sprawdzenia, kto i kiedy przeglądał dokumentację medyczną jako rozwiązanie, które najbardziej zwiększyłoby ich poczucie bezpieczeństwa.

36,7 proc. chciałoby otrzymywać SMS lub e-mail w przypadku podejrzanej aktywności na koncie, a 27,3 proc. oczekuje informacji o każdym dostępie do dokumentacji.

Dopiero w dalszej kolejności pojawiają się rozwiązania takie jak silniejsze logowanie, w tym uwierzytelnianie wieloskładnikowe (23,4 proc.), regularne audyty (21,7 proc.) czy surowsze kary za naruszenia (22,8 proc.).

Wynika z tego, że pacjent oczekuje nie tylko technicznego bezpieczeństwa danych. Chce również móc samodzielnie sprawdzić, czy jego dane są wykorzystywane w sposób zgodny z jego oczekiwaniami.

Czego Polacy najbardziej obawiają się po wycieku danych medycznych?

Największym źródłem obaw związanych z ewentualnym wyciekiem danych zdrowotnych jest możliwość kradzieży tożsamości lub oszustwa. Wskazuje ją 61,8 proc. respondentów.

46,3 proc. obawia się wykorzystania danych wrażliwych do przestępstw, również z użyciem numeru PESEL. Dalej znalazły się szantaż lub wyłudzenie (25,7 proc.) oraz marketingowe wykorzystanie danych (22,9 proc.).

12,2 proc. badanych wskazało natomiast na ryzyko ujawnienia diagnozy bliskim lub pracodawcy. Problemy z ubezpieczeniem wskazało 9,3 proc., a możliwość dyskryminacji w pracy lub podczas rekrutacji – 8 proc.

Wyniki pokazują, że badani najczęściej patrzą na konsekwencje wycieku przez pryzmat bezpośredniej szkody – przede wszystkim finansowej i związanej z wykorzystaniem tożsamości.

Co dzieje się, gdy pacjent traci zaufanie?

W części przypadków obawy dotyczące bezpieczeństwa danych przekładają się na rzeczywiste zachowania.

32,4 proc. ankietowanych wskazuje zastrzeżenie numeru PESEL jako reakcję na obawy związane z bezpieczeństwem danych. 34,7 proc. twierdzi, że takie obawy nie wpłynęły na ich zachowanie.

Pozostałe odpowiedzi są mniej liczne, ale z perspektywy ochrony zdrowia szczególnie istotne. 10,4 proc. badanych deklaruje unikanie teleporad, 9,6 proc. ograniczanie informacji przekazywanych podczas kontaktu z personelem, a 8,4 proc. rezygnację z aplikacji zdrowotnych. 4,5 proc. przyznaje, że z powodu obaw rezygnowało z badania lub konsultacji.

To ważny aspekt problemu. Brak zaufania do sposobu ochrony danych może wpływać nie tylko na ocenę konkretnej placówki. Może również sprawić, że pacjent będzie mniej chętnie przekazywał lekarzowi informacje o swoim stanie zdrowia albo zrezygnuje z części dostępnych usług.

Młodsi pacjenci częściej zmieniają swoje zachowanie

Badanie pokazuje również różnice między grupami wiekowymi.

Wśród osób w wieku 18–29 lat tylko 42,6 proc. odpowiedziało, że nigdy nie zetknęło się z sytuacją, która wzbudziła ich niepokój dotyczący bezpieczeństwa danych zdrowotnych. W grupie osób 60+ odsetek ten wynosił 65,8 proc.

Młodsi respondenci częściej wskazywali również doświadczenia dotyczące rodziny lub znajomych – 21,6 proc. wobec 3,1 proc. w grupie 60+. Częściej deklarowali także sytuację, której dokładnego kontekstu nie pamiętali.

Różnice widać również w zachowaniach. Ograniczanie informacji podczas wizyty lub rejestracji deklaruje 17,6 proc. osób w wieku 18–29 lat i 4,3 proc. osób 60+. Rezygnację z aplikacji wskazuje odpowiednio 16,9 proc. i 4,6 proc., a rezygnację z badania lub konsultacji – 10,1 proc. i 2,2 proc.

Nie oznacza to jednak po prostu, że młodzi bardziej boją się o swoje dane. Wyniki pokazują raczej, że są bardziej skłonni zmieniać sposób korzystania z ochrony zdrowia w odpowiedzi na dostrzegane ryzyko.

Dane zdrowotne coraz ważniejszym elementem zaufania pacjenta

– Sondaż CBR Biostat pokazuje, że Polacy traktują dane zdrowotne jak zasób obciążony realnym ryzykiem społecznym, zawodowym i technologicznym. Problem bezpieczeństwa danych przestaje być technicznym detalem systemu i staje się barierą zdrowotną o bardzo praktycznych konsekwencjach – komentuje dr Sebastian Musioł.

Jak zauważa ekspert, skutkiem niskiego poziomu zaufania może być ograniczanie informacji przekazywanych personelowi, rezygnacja z aplikacji czy nawet z badań i konsultacji.

– Bezpieczeństwo danych medycznych nie jest dziś jedynie kwestią przepisów czy cyberbezpieczeństwa, ale jest także istotnym elementem zaufania publicznego do instytucji ochrony zdrowia. W tym sensie każda luka informacyjna, każdy nieczytelny komunikat i każdy incydent może kosztować system więcej niż tylko reputację – podkreśla dr Sebastian Musioł.

Z perspektywy pacjenta najważniejsze wydaje się więc nie tylko pytanie, czy dane są chronione, ale także: kto ma do nich dostęp, kiedy z nich korzysta i czy pacjent może to sprawdzić.

Metodologia badania

Badanie dotyczące bezpieczeństwa danych zdrowotnych przeprowadzono techniką CAWI na próbie 1000 mieszkańców Polski, reprezentatywnej ze względu na płeć, wiek i miejsce zamieszkania. Sondaż zrealizowano na panelu badanie-opinii.pl w dniach 20–31 sierpnia 2026 roku.

Pełny raport znajdziesz na biostat.com.pl

Skąd bierze się zapach w kosmetykach i dlaczego bywa problematyczny

Intensywny aromat w kosmetykach pochodzi z dwóch źródeł: syntetycznych kompozycji zapachowych (na etykiecie oznaczanych jako „parfum" lub „fragrance") albo naturalnych olejków eterycznych. Wbrew intuicji to właśnie naturalne olejki korzenne, popularne jesienią – cynamonowy, goździkowy czy pomarańczowy – zawierają najwięcej silnych alergenów kontaktowych, takich jak aldehyd cynamonowy (cynamal) czy eugenol.

Aldehyd cynamonowy jest opisywany jako jeden z głównych składników zapachowych wykazujących działanie alergizujące, mogący wywoływać alergiczne kontaktowe zapalenie skóry i pokrzywkę nieimmunologiczną, a jego działanie drażniące jest wykorzystywane również w testach diagnozujących alergie na składniki kosmetyków – wynika z publikacji w czasopiśmie „Farmacja Polska". 

Nowe unijne przepisy dotyczące alergenów zapachowych

Unia Europejska systematycznie zaostrza zasady informowania konsumentów o obecności alergenów zapachowych w kosmetykach. Rozporządzenie Komisji (UE) 2023/1545 z 26 lipca 2023 roku zmienia rozporządzenie (WE) nr 1223/2009 w zakresie oznakowania alergenów zapachowych w produktach kosmetycznych. Rozszerza ono listę substancji podlegających obowiązkowemu wskazaniu na opakowaniu z 26 do około 80 pozycji, obejmując m.in. wanilinę, mentol, geraniol, limonen czy eugenol. Producent musi wymienić daną substancję w składzie INCI, jeśli jej stężenie przekracza 0,001% w produktach niespłukiwanych (np. w kremach) lub 0,01% w produktach spłukiwanych (np. w żelach pod prysznic). Nowe zasady etykietowania obowiązują od 31 lipca 2026 roku dla nowo wprowadzanych produktów, z dłuższym okresem przejściowym dla towarów już dostępnych na rynku. Zmiana nie oznacza, że dotychczasowe kosmetyki były niebezpieczne — chodzi o bardziej szczegółowe informowanie osób uczulonych.

Jak rozpoznać uczulenie na substancje zapachowe

Alergia kontaktowa na składniki zapachowe zwykle ujawnia się z opóźnieniem, a nie od razu po kontakcie z kosmetykiem. Do najczęstszych objawów należą:

• zaczerwienienie i pieczenie skóry w miejscu kontaktu z kosmetykiem,
• swędzące grudki lub drobne pęcherzyki,
• suchość i łuszczenie się naskórka,
• obrzęk, zwłaszcza w okolicach o cieńszej skórze,
• nasilanie się zmian po każdym kolejnym użyciu tego samego produktu.

Jeśli objawy się powtarzają, a zmiana kosmetyku nie przynosi poprawy, warto skonsultować się z dermatologiem lub alergologiem. Lekarz może zlecić naskórkowe testy płatkowe, polegające na przyklejeniu na skórę pleców plastrów z niewielkimi dawkami najczęstszych alergenów, w tym tzw. mieszanek zapachowych, i obserwacji reakcji po 48 godzinach. Testy płatkowe z haptenami pozostają obecnie jedyną wiarygodną metodą wykrywania alergii kontaktowej — podkreślają autorzy artykułu w czasopiśmie „Alergologia Polska". Skierowanie na testy alergiczne w ramach NFZ wystawia najczęściej lekarz rodzinny do poradni alergologicznej lub dermatologicznej. 

Jak bezpiecznie wybierać jesienne kosmetyki zapachowe

Nie trzeba całkowicie rezygnować z przyjemności zapachowych rytuałów, warto jednak kierować się kilkoma prostymi zasadami.

- Podstawą bezpiecznej pielęgnacji jest oddzielenie przyjemności sensorycznej od realnych potrzeb skóry – wybór kremu czy serum nie powinien wynikać wyłącznie z tego, że produkt pachnie jak ulubiony jesienny deser. 

Warto zastosować kilka reguł:

• pachnące kosmetyki (żele pod prysznic, sole do kąpieli, pianki) zostawiaj do produktów spłukiwanych, które mają krótki kontakt ze skórą,
• do pielęgnacji twarzy wybieraj wersje bezzapachowe lub o łagodnym składzie,
• zawsze sprawdzaj skład INCI i unikaj kosmetyków z wysoką pozycją alergenów zapachowych na liście składników,
• przed pierwszym użyciem nowego, mocno perfumowanego produktu zrób próbę uczuleniową na niewielkim fragmencie skóry i obserwuj reakcję przez 24–48 godzin,
• jesienią wzmocnij barierę naskórka odpowiednimi emolientami, dzięki czemu skóra będzie mniej podatna na podrażnienia.

Skóra jesienią i zimą, osłabiona przez wiatr, chłód i suche powietrze z kaloryferów, jest bardziej przepuszczalna dla alergenów niż latem, dlatego mocno perfumowana formuła łatwiej wywołuje reakcję właśnie w tym okresie.

Gdzie sprawdzić skład kosmetyku, zanim go kupisz

Zanim jesienne kosmetyki zapachowe trafią do koszyka, warto poświęcić chwilę na przeczytanie etykiety. Pełny skład INCI producent musi umieścić na opakowaniu lub – jeśli miejsca jest za mało – na dołączonej ulotce. Coraz więcej marek podaje też pełny wykaz składników na stronie internetowej w karcie produktu. Jeśli dana substancja zapachowa znajduje się na liście alergenów wymagających indywidualnego oznakowania, powinna zostać wskazana pod własną nazwą INCI, a nie ukryta pod ogólnym określeniem „parfum". Warto też pamiętać, że określenie „bezzapachowy" nie zawsze oznacza całkowity brak substancji o potencjale alergizującym – niektóre składniki aktywne pochodzenia roślinnego same w sobie zawierają naturalne alergeny, mimo że producent nie dodał do receptury żadnej kompozycji perfumeryjnej.

Jesienne kosmetyki zapachowe to przyjemność, z której nie trzeba rezygnować, ale warto podchodzić do niej świadomie. Skóra jesienią jest bardziej wrażliwa, a intensywne kompozycje zapachowe — zwłaszcza te oparte na naturalnych olejkach korzennych — mogą łatwiej wywołać podrażnienie lub alergię kontaktową. Nowe unijne przepisy ułatwią rozpoznanie alergenów na etykiecie, ale kluczowa pozostaje własna czujność: czytanie składu INCI, wybór bezzapachowych produktów do twarzy i próba uczuleniowa przed użyciem nowego kosmetyku. W razie nawracających podrażnień najlepszym rozwiązaniem jest konsultacja z dermatologiem lub alergologiem i wykonanie testów płatkowych.

 Bibliografia

Komisja Europejska, Commission Regulation (EU) 2023/1545 amending Regulation (EC) No 1223/2009 as regards labelling of fragrance allergens in cosmetic products, EUR-Lex, 2023, https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2023/1545/oj

European Medicines Agency, Załącznik: Unijna lista substancji zapachowych zawierających alergeny, EMA, 2017, https://www.ema.europa.eu/pl/documents/other/appendix-european-union-list-fragrance-allergens-requiring-labelling-cosmetic-and-detergent-products_pl.pdf

Autorzy publikacji, Trans-cynamoaldehyd – właściwości i działania niepożądane, Farmacja Polska (Farm Pol), 2020, 76(11): 619–627, https://www.ptfarm.pl/PF/przeglad-numerow/-/28869

Autorzy publikacji, Europejska Seria Podstawowa, Polska Seria Podstawowa, Polski Standard – testy płatkowe, Alergologia Polska – Polish Journal of Allergology, 2024; 11, 3: 232–250, https://www.termedia.pl/Europejska-Seria-Podstawowa-Polska-Seria-Podstawowa-Polski-Standard-Dlaczego-sklady-serii-do-testow-platkowych-ulegaja-zmianom-i-jak-to-wplywa-na-praktyke-kliniczna-,123,54720,0,0.html

Anna Jurgielaniec, Jesienne kosmetyki inspirowane sezonowymi zapachami – na to uważaj, annajurgielaniec.pl, 2026, https://www.annajurgielaniec.pl/jesienne-kosmetyki-na-to-uwazaj/

Program jest skierowany do osób znajdujących się w grupie podwyższonego ryzyka zachorowania na raka płuca, przede wszystkim do obecnych i byłych palaczy spełniających określone kryteria.

NDTK – co to za badanie?

NDTK, czyli niskodawkowa tomografia komputerowa klatki piersiowej, jest badaniem obrazowym pozwalającym wykrywać zmiany w płucach na wczesnym etapie. W porównaniu ze standardową tomografią komputerową klatki piersiowej wykorzystuje niższą dawkę promieniowania. Badanie jest bezbolesne i trwa krótko.

W programie profilaktycznym NDTK ma służyć przede wszystkim wykrywaniu zmian u osób, które nie mają jeszcze objawów choroby, ale ze względu na czynniki ryzyka są bardziej narażone na raka płuca.

Kto może skorzystać z darmowej tomografii płuc?

Program jest przeznaczony dla osób z podwyższonym ryzykiem zachorowania na raka płuca. Jednym z najważniejszych kryteriów jest historia palenia papierosów, określana za pomocą tzw. paczkolat.

Szczegółowe warunki udziału wynikają z przepisów dotyczących świadczeń gwarantowanych w ramach programów zdrowotnych. W określonych przypadkach do programu mogą kwalifikować się osoby w wieku 50–55 lat, natomiast podstawową grupę stanowią osoby w wieku 55–74 lata spełniające kryteria dotyczące palenia tytoniu.

Czym są paczkolata?

Paczkolata pozwalają określić łączną ekspozycję na palenie papierosów.

Oblicza się je, mnożąc liczbę paczek papierosów wypalanych dziennie przez liczbę lat palenia. Jeśli ktoś wypalał jedną paczkę dziennie przez 20 lat, ma za sobą 20 paczkolat. Przy dwóch paczkach dziennie przez 10 lat wynik również wynosi 20 paczkolat.

W przypadku programu profilaktyki raka płuca znaczenie ma nie tylko liczba paczkolat, ale także wiek oraz pozostałe kryteria określone w przepisach.

Czy na NDTK potrzebne jest skierowanie?

Nie. Badanie w ramach programu profilaktycznego będzie można wykonać bez skierowania, jeśli pacjent spełni kryteria udziału.

Trzeba będzie zgłosić się do placówki, która będzie realizowała program na podstawie umowy z NFZ. Lista realizatorów powinna być dostępna po zakończeniu postępowań konkursowych.

Jak wygląda program profilaktyki raka płuca?

Ścieżka pacjenta będzie obejmowała kilka etapów.

Najpierw odbędzie się kwalifikacja. Lekarz przeprowadzi wywiad i sprawdzi, czy pacjent spełnia kryteria udziału w programie. Następnie wykonywane będzie badanie NDTK. To właśnie niskodawkowa tomografia komputerowa klatki piersiowej jest głównym badaniem diagnostycznym programu.

Kolejnym etapem będzie omówienie wyniku. Pacjent otrzyma informację o rezultacie badania oraz zalecenia dotyczące dalszego postępowania. Program przewiduje również możliwość wykonania kolejnego kontrolnego badania NDTK w ramach długofalowego monitorowania stanu zdrowia.

Dlaczego profilaktyka raka płuca jest tak ważna?

Rak płuca przez długi czas może rozwijać się bez charakterystycznych objawów. U części pacjentów choroba zostaje rozpoznana dopiero wtedy, gdy jest już zaawansowana. Jednym z najważniejszych czynników ryzyka pozostaje palenie tytoniu. Według danych przywoływanych przez NFZ około 85–90 proc. zachorowań na raka płuca wiąże się z paleniem papierosów.

Wczesne wykrycie choroby zwiększa możliwości skutecznego leczenia. Dlatego badania przesiewowe są kierowane przede wszystkim do osób, u których ryzyko zachorowania jest odpowiednio wysokie.

Kiedy będzie można zrobić darmową tomografię płuc?

NFZ planuje rozpoczęcie pierwszych badań w drugiej połowie października 2026 r. Obecnie trwa wybór placówek, które będą realizować program. Konkursy ogłoszono we wszystkich 16 województwach.

NFZ zakłada wyłonienie co najmniej 32 realizatorów, choć docelowo może być ich ponad 50. Badania mają być wykonywane zarówno w placówkach stacjonarnych, jak i w trybie mobilnym.

Program jest finansowany przez NFZ, a świadczenia mają być dostępne bez limitu dla osób spełniających kryteria kwalifikacji.

Źródło: Narodowy Fundusz Zdrowia, Ministerstwo Zdrowia

Otyłość III stopnia należy dziś do najpoważniejszych wyzwań zdrowotnych współczesnej medycyny. To choroba przewlekła, złożona i nawracająca, która wpływa nie tylko na masę ciała, lecz także na funkcjonowanie niemal całego organizmu. Pacjenci zmagają się często z nadciśnieniem tętniczym, cukrzycą typu 2, bezdechem sennym, stłuszczeniem wątroby czy przewlekłym bólem stawów. Stan ten upośledza też wykonywanie codziennych czynności, takich jak sznurowanie butów czy bieganie za małymi dziećmi. W praktyce oznacza to gorszą jakość życia, ograniczenie aktywności i większe ryzyko przedwczesnego zgonu.

Jednocześnie wokół otyłości nadal funkcjonuje wiele krzywdzących mitów. Wciąż bywa przedstawiana jako efekt „braku silnej woli”, choć współczesna wiedza medyczna jasno pokazuje, że na rozwój choroby mają wpływ:

• genetyka, 

• hormony, 

• środowisko, 

• przewlekły stres, 

• zaburzenia snu, 

• niektóre leki,

• czynniki psychologiczne. 

Dlatego leczenie nigdy nie powinno zaczynać się od restrykcyjnej diety, lecz od rozmowy i diagnozy lekarskiej.

Pierwszy krok: rozpoznanie problemu bez oceniania

Dla wielu pacjentów najtrudniejsze nie jest samo leczenie, ale moment zgłoszenia się po pomoc. Osoby z otyłością olbrzymią często mają za sobą lata nieskutecznych diet, efektu jo-jo i negatywnych doświadczeń związanych z oceną otoczenia. Tymczasem podstawą terapii powinno być partnerskie podejście oraz zrozumienie, że otyłość nie jest problemem estetycznym, ale chorobą wymagającą leczenia.

Podczas pierwszej konsultacji lekarz zbiera wywiad zdrowotny, poznaje pacjenta i jego historię leczenia. Może zlecić badania laboratoryjne, a także odesłać pacjenta do innych specjalistów w celu pogłębienia diagnostyki lub konsultacji. Ważne jest też uświadomienie sobie faktu, iż leczeniem choroby otyłościowej zajmuje się cały zespół terapeutyczny – oprócz lekarza, także dietetyk, fizjoterapeuta, psycholog.

Celem diagnostyki nie jest wyłącznie potwierdzenie otyłości. Równie ważne jest ustalenie, jakie mechanizmy utrudniają redukcję masy ciała i które powikłania wymagają pilnego leczenia. U części pacjentów problemem może być kompulsywne objadanie się, u innych zaburzenia hormonalne albo ograniczona możliwość ruchu wynikająca z bólu stawów.

Dowiedz się więcej: https://pro.novonordisk.pl/materialy-dla-pacjenta/artykuly/artykuly-na-temat-otylosci/wielodyscyplinarne-podejscie-do-pacjenta-z-otyloscia-3-stopnia.html    

Leczenie otyłości wymaga planu

Otyłości III stopnia nie da się wyleczyć krótkotrwałą dietą. Choroba wpływa na apetyt, gospodarkę hormonalną i metabolizm, dlatego terapia wymaga długofalowego działania.

Podstawą leczenia pozostaje wypracowanie zmian stylu życia. Największe znaczenie mają regularne posiłki, ograniczenie żywności wysoko przetworzonej oraz stopniowe budowanie trwałych nawyków żywieniowych. Ważna jest również aktywność fizyczna dostosowana do możliwości pacjenta – na początku często wystarczą spacery, ćwiczenia w wodzie lub rehabilitacja ruchowa. Zmiany warto wprowadzać stopniowo. Warto ustalić priorytety i opracować długoterminowy, stopniowy plan działania. 

Farmakoterapia: wsparcie, a nie droga na skróty

Coraz większą rolę w leczeniu otyłości odgrywają leki wspomagające redukcję masy ciała (np. analogi GLP-1). Pomagają ograniczyć apetyt, zmniejszyć napady głodu, poprawić odczuwanie sytości i poprawić kontrolę glikemii, ale nie rozwiązują problemu. Farmakoterapia powinna być prowadzona w połączeniu ze zmianą stylu życia oraz opieką  specjalistów. 

Chirurgia bariatryczna – kiedy jest potrzebna?

Jeśli dieta, aktywność fizyczna i farmakoterapia nie przynoszą wystarczających efektów, lekarze mogą rozważyć operację bariatryczną. To jedna z najskuteczniejszych metod leczenia otyłości III stopnia, szczególnie przy występowaniu chorób współistniejących np. cukrzycy typu 2, nadciśnienia lub bezdechu sennego.

Zabiegi polegają najczęściej na zmniejszeniu pojemności żołądka lub skróceniu długości przewodu pokarmowego w celu wyłączenia konkretnych jego odcinków. Dzięki temu pacjent szybciej odczuwa sytość, spożywa mniejsze porcje lub jego organizm wchłania mniej energii. Operacja wymaga jednak odpowiedniego przygotowania i trwałej zmiany nawyków. Po zabiegu konieczne są regularne kontrole i dalsza długotrwała opieka specjalistów.

Wsparcie psychiczne ma ogromne znaczenie

Leczenie otyłości III stopnia nie kończy się na utracie kilogramów. Chorobie często towarzyszy obniżone poczucie własnej wartości, depresja, zaburzenia lękowe. Dlatego ważnym elementem terapii powinno być też wsparcie psychologa, psychoterapeuty, a w niektórych przypadkach również psychiatry.

Terapia pomaga lepiej zrozumieć mechanizmy związane z jedzeniem i wypracować nowe schematy radzenia sobie z emocjami i stresem. Bo otyłość III stopnia to poważna choroba, ale nie sytuacja bez wyjścia. Im wcześniej pacjent otrzyma profesjonalne wsparcie, tym większa szansa na trwałą poprawę stanu zdrowia i samopoczucia. 

Artykuł został przygotowany we współpracy z Novo Nordisk, organizatorem kampanii „Odzyskaj lekkość życia”. 

PL26OB00277

Bibliografia

1. World Health Organization, Obesity and overweight, https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/obesity-and-overweight.

2. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na otyłość 2024 – stanowisko Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości. Med. Prakt. wyd. specj.; wrzesień 2024: 1–116. https://ptlo.org.pl/resources/data/forms/aktualnosci/258/ws_ptlo_otylosc_2024_final.pdf.

Badanie WOBASZ3 jest kolejną edycją ogólnopolskiego projektu, którego wyniki można porównywać z wcześniejszymi badaniami. Uczestnicy odpowiadali na pytania dotyczące zdrowia i stylu życia, mieli mierzone ciśnienie tętnicze oraz wykonywane badania laboratoryjne. Dzięki temu można sprawdzić nie tylko, z jakimi problemami zdrowotnymi mierzą się dziś Polacy, ale również jak zmieniły się one na przestrzeni dwóch dekad.

Mniej osób pali papierosy

Jedną z najbardziej widocznych zmian jest spadek odsetka osób palących tradycyjne wyroby tytoniowe. Dwie dekady temu paliło 31 proc. Polaków w wieku 20–75 lat. Dziesięć lat później było to 25 proc., a obecnie – 17 proc. Oznacza to, że odsetek palaczy zmniejszył się w tym czasie niemal o połowę.

To istotna zmiana z punktu widzenia ryzyka chorób układu krążenia. Palenie jest jednym z ważnych modyfikowalnych czynników ryzyka zawału serca i udaru mózgu.

Ponad 18 mln dorosłych Polaków ma nadmierną masę ciała

Nie wszystkie wyniki WOBASZ3 pokazują jednak korzystny kierunek zmian. Jednym z największych problemów pozostaje nadmierna masa ciała. Według badania 39 proc. dorosłych Polaków ma nadwagę, a 21 proc. – otyłość. Łącznie oznacza to ponad 18 mln osób z nadmierną masą ciała.

W ciągu 20 lat częstość nadwagi wzrosła z 34,2 do 37,6 proc. W przypadku otyłości zmiana była niewielka. Jednocześnie u 27,6 proc. badanej populacji stwierdzono zespół metaboliczny, co odpowiada około 7,6 mln osób.

Zespół metaboliczny oznacza współwystępowanie kilku zaburzeń zwiększających ryzyko chorób sercowo-naczyniowych i cukrzycy. Nadmierna masa ciała może występować razem z nadciśnieniem, zaburzeniami lipidowymi czy nieprawidłową gospodarką węglowodanową, zwiększając łączne ryzyko zdrowotne.

Nadciśnienie występuje rzadziej, a leczenie działa skuteczniej

Wyniki dotyczące nadciśnienia tętniczego należą do korzystniejszych. Dwadzieścia lat temu nadciśnienie stwierdzano u 35,5 proc. Polaków w wieku 20–75 lat. Dziesięć lat później było to 39,2 proc., a obecnie – 32,3 proc.

Dziś z nadciśnieniem żyje około 11,5 mln dorosłych Polaków. Leczenie farmakologiczne otrzymuje około 7,3 mln osób.

Poprawiła się także kontrola ciśnienia. Odsetek osób z prawidłowo kontrolowanym nadciśnieniem wzrósł z 28,5 proc. do 56,4 proc. Wśród pacjentów przyjmujących leki około 55 proc. osiąga wartości ciśnienia poniżej 140/90 mm Hg.

Nadal jednak około 4 mln osób z nadciśnieniem nie otrzymuje leczenia farmakologicznego. Oznacza to, że mimo poprawy wciąż istnieje duża grupa pacjentów, u których problem pozostaje nieleczony.

Cholesterol nadal jest dużym problemem

Znacznie mniejszą poprawę widać w przypadku hipercholesterolemii. Podwyższone stężenie cholesterolu od dwóch dekad dotyczy ponad połowy Polaków. W najnowszym badaniu hipercholesterolemię stwierdzono u 56,3 proc. badanej populacji. Dla porównania 20 lat wcześniej było to 58,4 proc.

Szczególne znaczenie mają wyniki dotyczące osób, które przeszły już zawał serca lub udar. Docelowe stężenie LDL-C poniżej 55 mg/dl osiąga mniej niż co piąty pacjent z tej grupy.

Oznacza to, że samo rozpoznanie choroby sercowo-naczyniowej i leczenie jej ostrej fazy nie kończy procesu. Kontrola czynników ryzyka, w tym cholesterolu LDL, ma znaczenie dla ograniczenia ryzyka kolejnych zdarzeń sercowo-naczyniowych.

Młodzi dorośli też mają problemy z ciśnieniem i metabolizmem

Jednym z ważniejszych wniosków badania są dane dotyczące osób w wieku 20–35 lat.

W tej grupie nadciśnienie ma około 10 proc. osób. Badanie wskazuje również na narastający problem otyłości brzusznej oraz występowanie zaburzeń metabolicznych. Objawy bezsenności dotyczą około co dziesiątej osoby.

Wczesne pojawienie się takich czynników ryzyka oznacza dłuższy czas ich oddziaływania na organizm. Dlatego znaczenie ma nie tylko leczenie już rozpoznanej choroby, ale także regularne sprawdzanie podstawowych parametrów zdrowotnych u osób, które nie mają jeszcze wyraźnych objawów.

Cukrzyca i choroby nerek mogą długo nie dawać wyraźnych objawów

WOBASZ3 pokazuje również skalę problemów, które mogą przez długi czas pozostawać nierozpoznane.

Według wyników badania niemal 900 tys. Polaków może żyć z nierozpoznaną cukrzycą. Ponad 2,3 mln osób ma przewlekłą chorobę nerek, a blisko 4 mln – podwyższone stężenie lipoproteiny(a), która jest czynnikiem ryzyka sercowo-naczyniowego i w dużej mierze zależy od uwarunkowań genetycznych.

To pokazuje, dlaczego ocena ryzyka sercowo-naczyniowego nie powinna opierać się wyłącznie na samopoczuciu. Niektóre zaburzenia rozwijają się bez charakterystycznych objawów i można je wykryć dopiero podczas pomiarów oraz badań laboratoryjnych.

Czy Polacy są dziś zdrowsi niż 20 lat temu?

Wyniki WOBASZ3 dają podstawy do stwierdzenia, że w niektórych obszarach nastąpiła wyraźna poprawa, ale nie wszystkie czynniki ryzyka zmieniły się w korzystnym kierunku. Odsetek osób z dobrym wynikiem w stosowanym w badaniu „Indeksie 10 dla zdrowia” wzrósł z 48,2 proc. do 71,1 proc. W tym samym czasie wyraźnie zmniejszyła się liczba palaczy, a poprawiła się kontrola nadciśnienia.

Z drugiej strony nadal bardzo duża część populacji ma nadwagę lub otyłość, ponad połowa badanych ma hipercholesterolemię, a u części osób występują nierozpoznane choroby i czynniki ryzyka. WOBASZ3 pokazuje więc przede wszystkim, że profil zdrowotny Polaków zmienił się w ciągu ostatnich 20 lat. Obok obszarów, w których udało się osiągnąć poprawę, pozostają problemy wymagające wcześniejszego wykrywania i skutecznego leczenia.

Źródło: Ministerstwo Zdrowia

Pacjentka wygląda młodziej, ale nie „inaczej”. Twarz jest wypoczęta, jej owal bardziej wyrazisty, policzki odzyskują naturalne położenie, a linia żuchwy staje się lepiej zdefiniowana. Nie ma jednak wrażenia nadmiernego napięcia skóry ani charakterystycznej zmiany rysów, która zdradza przebytą operację.

To jedna z idei stojących za deep plane facelift – techniką liftingu twarzy, która w ostatnich latach wzbudza duże zainteresowanie pacjentów. Choć określenie brzmi bardzo nowocześnie, sama koncepcja chirurgiczna ma dłuższą historię. Jej popularność wynika przede wszystkim z coraz większego znaczenia naturalnych rezultatów odmładzania twarzy.

Czym deep plane facelift różni się od klasycznego liftingu? I – co znacznie ważniejsze – czy rzeczywiście jest od niego lepszy?

Lifting twarzy to nie operacja „naciągania skóry”

To pierwsza rzecz, którą warto wyjaśnić.

Starzenie twarzy nie dotyczy wyłącznie skóry. Z biegiem czasu opadają również głębiej położone tkanki, więzadła podporowe, przedziały tłuszczowe, mięśnie, a nawet struktury kostne. Tkanki środkowej i dolnej części twarzy stopniowo przemieszczają się ku dołowi. Zmienia się kontur policzków, pogłębiają się bruzdy, pojawiają się tzw. chomiki, a linia żuchwy traci swoją wcześniejszą definicję.

Dlatego współczesny lifting twarzy nie powinien polegać wyłącznie na usunięciu nadmiaru skóry i jej napięciu. Skóra jest raczej ostatnim elementem całej układanki.

Dobry efekt chirurgicznego odmładzania wymaga pracy również z głębiej położonymi strukturami twarzy. I właśnie głębokość oraz sposób preparowania tkanek są jednymi z zasadniczych różnic pomiędzy poszczególnymi technikami faceliftu.

Czym jest klasyczny lifting twarzy?

Określenie „klasyczny lifting” jest dość szerokie. Współczesne techniki bardzo często obejmują nie tylko skórę, lecz również warstwę SMAS – układ mięśniowo-powięziowy znajdujący się pod tkanką podskórną.

Chirurg może odpowiednio napiąć lub przemieścić tę warstwę, poprawiając położenie tkanek dolnej części twarzy. Dopiero następnie skóra jest układana bez nadmiernego napięcia, a jej nadmiar usuwany.

To ogromna różnica w stosunku do dawnych technik opartych przede wszystkim na skórze.

Dlatego przeciwstawianie „starego, klasycznego liftingu” nowoczesnemu deep plane faceliftowi bywa zbyt dużym uproszczeniem. Dobrze wykonany współczesny facelift już od dawna jest operacją głębszych struktur twarzy.

Deep plane facelift – na czym polega różnica?

W technice deep plane chirurg pracuje w głębszej warstwie anatomicznej, pod SMAS-em. Odpowiednie uwolnienie struktur podtrzymujących pozwala przemieścić skórę, tkankę podskórną i SMAS jako bardziej zintegrowany kompleks.

Mówiąc mniej chirurgicznym językiem: zamiast próbować „naprawiać” efekt starzenia głównie od powierzchni, chirurg dociera do miejsca, w którym rzeczywiście doszło do przemieszczenia tkanek. To daje możliwość ich repozycji w bardziej anatomiczny sposób.

Szczególne znaczenie może mieć to w obrębie środkowej części twarzy, policzków, bruzd nosowo-wargowych, dolnej części twarzy i linii żuchwy. I tu dochodzimy do jednej z najważniejszych zalet tej techniki.

Twarz ma być młodsza, a nie bardziej napięta

Pacjentki często mówią podczas konsultacji: „Chcę wyglądać młodziej, ale nie chcę wyglądać jak po liftingu”. To bardzo rozsądne oczekiwanie.

Celem dobrze zaplanowanego faceliftu nie jest przecież stworzenie nowej twarzy. Nie powinien nim być również efekt maksymalnie napiętej skóry. Chodzi o przywrócenie tkankom bardziej młodzieńczego położenia przy zachowaniu naturalnych proporcji i charakteru twarzy. Deep plane facelift daje chirurgowi możliwość pracy właśnie w tym kierunku.

Ponieważ napięcie przenoszone jest przede wszystkim na głębsze struktury, skóra może zostać ułożona bardziej swobodnie. Może to sprzyjać naturalnemu wyglądowi i ograniczać wrażenie „pociągniętej” twarzy. Paradoksalnie jednym z największych komplementów po dobrze wykonanym liftingu jest więc sytuacja, w której otoczenie pacjentki zauważa zmianę, ale nie potrafi powiedzieć, co dokładnie zostało zrobione.

Czy deep plane facelift daje lepsze efekty?

To pytanie pojawia się bardzo często. Odpowiedź chirurga jest jednak mniej spektakularna niż internetowe nagłówki: to zależy. Deep plane facelift jest zaawansowaną i niezwykle interesującą techniką, ale nazwa operacji sama w sobie nie gwarantuje dobrego rezultatu.

Twarz każdego pacjenta starzeje się inaczej. U jednej osoby dominować będzie opadanie środkowej części twarzy, u innej utrata wyraźnej linii żuchwy, wiotkość szyi, zmiana objętości tkanek albo kombinacja kilku tych problemów. Dlatego nie powinno się wybierać operacji dlatego, że dana technika jest aktualnie popularna.

Najpierw diagnozujemy twarz. Dopiero później wybieramy technikę. Nigdy odwrotnie.

Deep plane facelift a lifting szyi

Odmładzając twarz, nie można zapominać o szyi.

Twarz i szyja tworzą jeden estetyczny obszar, dlatego w wielu przypadkach facelift łączony jest z odpowiednio zaplanowaną korekcją szyi. W zależności od anatomii może ona obejmować między innymi pracę z mięśniem szerokim szyi, tkanką tłuszczową czy głębiej położonymi strukturami.

Celem jest harmonijny rezultat. Wyraźnie odmłodzona twarz zestawiona z szyją zdradzającą proces starzenia rzadko wygląda naturalnie.

W chirurgii twarzy poszczególne elementy powinny ze sobą współgrać.

Deep plane facelift – czy pozostają blizny?

To jedno z pierwszych pytań podczas konsultacji – i trudno się temu dziwić. Cięcia podczas faceliftu prowadzone są tak, aby blizny można było możliwie dobrze ukryć w naturalnych załamaniach i granicach anatomicznych, między innymi w okolicy ucha oraz linii włosów.

Ich ostateczny wygląd zależy od wielu czynników: techniki operacyjnej, indywidualnego sposobu gojenia, pielęgnacji po zabiegu i przebiegu rekonwalescencji.

Dla chirurga plastycznego sposób prowadzenia cięcia i zamknięcia rany jest jednak niezwykle istotny. Możemy pięknie odmłodzić twarz, ale dobra chirurgia powinna również zadbać o to, żeby pozostawić po sobie możliwie dyskretny ślad.

Jak długo utrzymuje się efekt deep plane facelift?

Facelift nie zatrzymuje czasu – i dobrze zachować wobec biologii odrobinę pokory. Operacja może cofnąć widoczne oznaki starzenia, ale po zabiegu twarz nadal będzie naturalnie się zmieniać. Na trwałość rezultatu wpływają między innymi jakość skóry i tkanek, anatomia, wiek, styl życia, ekspozycja na słońce czy indywidualne tempo starzenia.

Dlatego zamiast obiecywać konkretną liczbę lat, wolę mówić o dobrze wykonanym liftingu jako o zmianie punktu wyjścia. Pacjent nadal się starzeje, ale zaczyna ten kolejny etap z młodziej wyglądającą twarzą.

Kto jest dobrym kandydatem do deep plane facelift?

Nie decyduje o tym metryka. Znacznie ważniejszy jest stan tkanek i rodzaj zmian, które pojawiły się na twarzy. Wskazaniem mogą być między innymi utrata wyraźnego owalu, opadanie tkanek policzków, powstanie tzw. chomików, pogłębienie bruzd oraz wiotkość dolnej części twarzy i szyi.

Jednocześnie facelift nie jest rozwiązaniem każdego problemu estetycznego twarzy. Dlatego konsultacja przed operacją w Medicine Clinic zaczyna się od analizy anatomii, proporcji i jakości tkanek, ale równie ważna jest rozmowa o oczekiwaniach pacjenta. Chirurg powinien wiedzieć nie tylko, co może zmienić, lecz również czego zmieniać nie powinien.

Deep plane czy klasyczny facelift – co wybrać?

Gdybym miał odpowiedzieć jednym zdaniem: nie wybierałbym nazwy operacji. Wybrałbym dobrze zaplanowany efekt.

Deep plane facelift daje bardzo duże możliwości chirurgicznego odmładzania twarzy i w odpowiednich wskazaniach pozwala uzyskać naturalny, harmonijny rezultat. Nie oznacza to jednak, że każdy pacjent potrzebuje dokładnie tej samej techniki.

W chirurgii plastycznej twarzy nie ma jednej procedury odpowiedniej dla wszystkich. I być może właśnie na tym polega najbardziej współczesne podejście do faceliftu: nie na tym, żeby zrobić więcej, mocniej czy głębiej, ale żeby zrobić dokładnie tyle, ile potrzebuje konkretna twarz.

Cena badania kreatyniny z eGFR jest stosunkowo niska, dlatego należy ono do najczęściej wykonywanych badań oceniających funkcję nerek. W Punktach Pobrań Synevo oznaczenie kreatyniny wraz z automatycznym wyliczeniem eGFR kosztuje zwykle od 13 do 29 zł. Przed wizytą warto sprawdzić aktualny cennik wybranego Punktu Pobrań, ponieważ ceny mogą się różnić w zależności od lokalizacji i obowiązującej oferty.

Co obejmuje badanie kreatyniny z eGFR?

W Synevo badanie jest dostępne bez skierowania, co pozwala wykonać je zarówno profilaktycznie, jak i w ramach monitorowania chorób zwiększających ryzyko uszkodzenia nerek. W jego ramach wykonywane są oznaczenia:

• Kreatyniny - produktu przemian metabolicznych, wydalanego przede wszystkim przez nerki. Jej stężenie we krwi pomaga ocenić, czy nerki skutecznie usuwają produkty przemiany materii.

• eGFR - szacowanego współczynnika filtracji kłębuszkowej, czyli parametru określającego, jak sprawnie nerki filtrują krew. Jest wyliczany na podstawie stężenia kreatyniny oraz danych pacjenta, m.in. wieku i płci.

Kiedy warto wykonać badanie kreatyniny z eGFR?

Badanie kreatyniny z eGFR warto wykonywać nie tylko wtedy, gdy pojawiają się niepokojące objawy. Może ono stanowić element regularnej profilaktyki zdrowotnej, szczególnie po 40. roku życia oraz u osób obciążonych zwiększonym ryzykiem chorób nerek. Oznaczenie kreatyniny z eGFR warto rozważyć między innymi:

• przy nadciśnieniu tętniczym,

• w przebiegu cukrzycy,

• przy chorobach serca i naczyń krwionośnych,

• w przypadku otyłości, zwłaszcza połączonej z zaburzeniami metabolicznymi,

• przy chorobach autoimmunologicznych,

• gdy występują przewlekłe obrzęki,

• jeśli mocz jest pienisty, ciemniejszy niż zwykle lub pojawia się w nim krew,

• przy zauważalnej zmianie ilości oddawanego moczu,

• przed planowaną operacją,

• przed badaniami wymagającymi podania środka kontrastowego,

• podczas stosowania leków, które mogą wpływać na pracę nerek, takich jak niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), niektóre antybiotyki czy leki moczopędne.

Regularna kontrola jest szczególnie istotna u osób z cukrzycą i nadciśnieniem, ponieważ to właśnie te schorzenia należą do najczęstszych przyczyn przewlekłej choroby nerek.

Jak przygotować się do badania kreatyniny?

Odpowiednie przygotowanie do badania pomaga uzyskać wiarygodny wynik i ograniczyć ryzyko czynników, które mogłyby wpłynąć na oznaczenie kreatyniny. Przed pobraniem krwi warto pamiętać o kilku prostych zasadach:

• Zgłoś się na badanie na czczo, najlepiej rano, po 8-12 godzinach od ostatniego posiłku.

• Dzień przed badaniem unikaj intensywnego wysiłku fizycznego, alkoholu i innych używek, które mogą wpływać na wynik.

• Poinformuj personel medyczny Synevo o przyjmowanych lekach, suplementach diety oraz środkach moczopędnych, ponieważ niektóre preparaty mogą zmieniać stężenie kreatyniny we krwi.

• Przed pobraniem wypij niewielką ilość wody, aby uniknąć odwodnienia mogącego zaburzyć interpretację wyniku.

Jak interpretować wynik kreatyniny i eGFR?

Zakresy referencyjne kreatyniny zależą od metody stosowanej przez laboratorium, dlatego zawsze należy odnosić wynik do norm podanych na wydruku. Orientacyjnie u dorosłych stężenie kreatyniny powinno wynosić około 0,6–1,3 mg/dl, czyli 53–115 µmol/l. Warto pamiętać, że sama kreatynina nie daje pełnego obrazu funkcji nerek. Jej poziom może zależeć nie tylko od filtracji nerkowej, lecz także od masy mięśniowej, diety, nawodnienia, intensywnego treningu czy stosowanych leków. Dlatego w praktyce klinicznej szczególnie użyteczna jest ocena kreatyniny razem z eGFR.

Wynik eGFR pokazuje, jak wydajnie nerki filtrują krew. Im niższa wartość, tym większe prawdopodobieństwo zaburzeń ich pracy. Wynik oceniany jest według kategorii:

• ≥90 ml/min/1,73 m² (G1) - prawidłowa lub zwiększona filtracja - sama wartość nie wskazuje na chorobę nerek.

• 60-89 ml/min/1,73 m² (G2) - niewielkie obniżenie filtracji - u osób starszych może wynikać z wieku.

• 45-59 ml/min/1,73 m² (G3a) - łagodne do umiarkowanego zmniejszenie czynności nerek; wynik utrzymujący się przez ≥3 miesiące może wskazywać na przewlekłą chorobę nerek.

• 30-44 ml/min/1,73 m² (G3b) - umiarkowane do znacznego upośledzenie funkcji nerek.

• 15-29 ml/min/1,73 m² (G4) - ciężkie obniżenie filtracji, wymagające opieki nefrologicznej.

• - niewydolność nerek wymagająca pilnej oceny specjalistycznej.

Należy jednak pamiętać, że pojedynczy wynik poniżej normy nie musi od razu oznaczać przewlekłej choroby nerek. Na przejściowe obniżenie eGFR mogą wpływać między innymi odwodnienie, infekcje, intensywny wysiłek fizyczny, stosowane leki czy ostre uszkodzenie nerek.

Chorobę można rozpoznać również przy wyższych wartościach eGFR, jeśli występują inne markery uszkodzenia nerek, takie jak:

• utrzymująca się albuminuria,

• nieprawidłowości w badaniu ogólnym moczu,

• zmiany widoczne w badaniach obrazowych,

• nieprawidłowości stwierdzone w badaniu histopatologicznym.

Wynik badania to dopiero początek

Podwyższona kreatynina lub obniżony eGFR są sygnałem, który warto odczytać w szerszym kontekście. Wynik najlepiej omówić z lekarzem, który oceni go łącznie z objawami, wywiadem oraz innymi badaniami.

Dziennikarz Adam Giza, prowadzący kanał „Na zdrowie” w serwisie YouTube mówi, że wynik wskazał na problemy z kręgosłupem. Jednym z zaleceń była również redukcja masy ciała.

– Wynik taki, że ogromna motywacja do zmian, bo gdyby nie te zmiany, to mogłoby być w przyszłości źle.

Chodziło o rezonans magnetyczny całego ciała. Jak podaje, badanie wykazało m.in. skoliozę oraz kręgoszczelinę (spondylolizę) w odcinku lędźwiowym.

23 treningi i 11 kg mniej. Adam Giza zmienił swoje nawyki

Od 20 sierpnia Giza regularnie trenuje i inaczej się odżywia. Jak podaje, ma za sobą 23 treningi i 11 kg mniej. W najnowszym materiale mówi również o swoich aktywnościach. Opowiada, że przebiegł 10 km i zrobił 100 brzuszków.

Co oznaczają skolioza i kręgoszczelina?

Kręgoszczelina, czyli spondyloliza, to ubytek lub pęknięcie w obrębie części międzywyrostkowej łuku kręgu. Najczęściej dotyczy odcinka lędźwiowego.

Skolioza oznacza natomiast trójpłaszczyznowe zniekształcenie kręgosłupa. Sam opis badania nie przesądza o sposobie leczenia — jego znaczenie powinien ocenić lekarz, biorąc pod uwagę również objawy i badanie pacjenta.

W przypadku Gizy wynik stał się przede wszystkim sygnałem, że czas zmienić codzienne nawyki.

Dlaczego nie każdy chudnie w taki sam sposób?

Historia dziennikarza dobrze łączy się z tematem, który wcześniej poruszaliśmy w rozmowie Adama Gizy z prof. Karoliną Kędzierską-Kapuzą. Chodzi o fenotypy otyłości i różne mechanizmy, które mogą wpływać na rozwój oraz utrzymywanie się choroby.

Otyłość nie jest wyłącznie kwestią tego, ile ktoś je i jak często ćwiczy. Znaczenie mogą mieć m.in. czynniki metaboliczne, hormonalne, genetyczne, środowiskowe i psychologiczne.

Dlatego u jednej osoby zmiana diety i większa aktywność fizyczna mogą przynieść wyraźne efekty, podczas gdy inna będzie potrzebowała szerszej diagnostyki i indywidualnie dobranego leczenia.

W rozmowie ekspertka wyjaśnia, dlaczego otyłość może mieć różne przyczyny i dlaczego jej leczenie powinno być dopasowane do konkretnego pacjenta.

Jak informuje GIS, w Polsce i innych krajach Europy obserwowane jest zjawisko epidemiologiczne polegające na wzroście liczby nowych zachorowań na nowotwory głowy i szyi wśród osób poniżej 40. roku życia, które nigdy nie paliły papierosów ani nie nadużywały alkoholu.

Szczególną uwagę zwraca się na nowotwory części ustnej gardła, w tym migdałków i nasady języka. Według informacji przekazanych przez GIS są one w dużej mierze związane z zakażeniem wirusem HPV.

HPV może dotyczyć także mężczyzn

HPV nie jest problemem dotyczącym wyłącznie kobiet. Jak podkreśla GIS:

- HPV może zakazić się każdy dorosły mężczyzna. Nosiciele mogą rozwinąć m.in. raka odbytu, prącia, krtani czy migdałków.

To właśnie dlatego kampania „Nie odbieraj sobie głosu” zwraca uwagę także na profilaktykę HPV wśród chłopców i mężczyzn.

Szczepienie przeciw HPV. Nie tylko dla dziewcząt

GIS przypomina, że szczepienie przeciw HPV jest najbardziej skuteczne u dziewcząt i młodych kobiet przed rozpoczęciem współżycia seksualnego. Jednocześnie z profilaktyki mogą skorzystać również chłopcy i mężczyźni.

Jak wskazuje dr Paweł Grzesiowski, Główny Inspektor Sanitarny, nie oznacza to, że po rozpoczęciu życia seksualnego szczepienie przestaje mieć sens.

- Nie ma wieku, powyżej którego nie powinno się szczepić.

GIS zwraca także uwagę, że przebyte zakażenie jednym typem HPV nie oznacza ochrony przed innymi typami wirusa. Z tego powodu również osoby, które miały już kontakt z HPV, mogą odnieść korzyść ze szczepienia.

Jakie objawy mogą wskazywać na nowotwór głowy i szyi?

Nowotwory głowy i szyi mogą początkowo przypominać infekcję górnych dróg oddechowych. Dlatego GIS zwraca uwagę na objawy, które utrzymują się dłużej niż 3 tygodnie i nie mają związku z infekcją.

Należą do nich:

• problemy z połykaniem,
• guz na szyi,
• ból gardła,
• czerwone lub białe zmiany w jamie ustnej,
• niegojące się owrzodzenie języka,
• niedrożność nosa,
• krwawy wyciek z nosa,
• przewlekła chrypka.

W przypadku utrzymujących się objawów GIS wskazuje na potrzebę konsultacji z lekarzem laryngologiem.

Około 60 proc. przypadków wykrywanych jest późno

Problemem pozostaje również moment rozpoznania choroby. Jak wynika z danych przekazany przez GIS, około 60 proc. nowotworów głowy i szyi w Polsce jest diagnozowanych w późnym stadium.

Prof. Andrzej Kawecki, zastępca dyrektora ds. klinicznych Narodowego Instytutu Onkologii PIB i kierownik Kliniki Nowotworów Głowy i Szyi, zwraca uwagę na znaczenie wczesnego wykrywania.

- Wczesne wykrycie nowotworu zwiększa szanse na całkowite wyleczenie.

Dlatego jednym z celów kampanii jest zwrócenie uwagi na objawy, których nie należy ignorować, szczególnie jeśli utrzymują się przez kilka tygodni.

„Nie odbieraj sobie głosu” – ruszyła kampania

Kampania „Nie odbieraj sobie głosu” została przygotowana przez Główny Inspektorat Sanitarny we współpracy z Centrum Medycznym Kształcenia Podyplomowego oraz Narodowym Instytutem Onkologii PIB. Jej głównym tematem są nowotwory głowy i szyi, ze szczególnym uwzględnieniem młodych osób oraz roli HPV. Organizatorzy przypominają również o znaczeniu szczepień przeciw HPV.

Akcja jest związana z Europejskim Tygodniem Profilaktyki Nowotworów Głowy i Szyi, który odbędzie się 21–25 września 2026 roku. W wybranych klinikach będzie można w tym czasie skorzystać z badań profilaktycznych.

HPV i profilaktyka nowotworów

GIS przypomina, że HPV jest wirusem powszechnym i przenosi się przede wszystkim drogą kontaktów seksualnych. Szczepienia są jednym z elementów profilaktyki zakażeń HPV. W Polsce powszechny program szczepień przeciw HPV obejmuje dziewczęta i chłopców po ukończeniu 9. roku życia do ukończenia 14 lat. Szczepienia są dostępne również dla starszych osób na zasadach określonych w programie refundacji.

Jak podkreśla GIS, profilaktyka HPV powinna być traktowana jako element zapobiegania chorobom nowotworowym, a nie wyłącznie jako sposób ochrony przed rakiem szyjki macicy.

Nieświeży oddech, czyli halitoza, nie zawsze oznacza, że zęby są niewystarczająco często szczotkowane. Problem może utrzymywać się mimo regularnej higieny, jeśli podczas codziennego czyszczenia pomijane są język i przestrzenie międzyzębowe albo w jamie ustnej znajdują się złogi kamienia, próchnica czy stan zapalny.

– Pobieżne umycie zębów i wypłukanie płynem do płukania jamy ustnej to za mało. Płyn do płukania jedynie maskuje zapach, a nie usuwa jego przyczynę – wyjaśnia stomatolog Marlena Biel.

Specjalistka zwraca uwagę, że istotnym elementem higieny jest również profesjonalne usuwanie kamienia i osadów w gabinecie stomatologicznym.

Bakterie na języku mogą odpowiadać za nieprzyjemny zapach

Jedną z często pomijanych przyczyn nieświeżego oddechu jest język. Jego powierzchnia, szczególnie jeśli jest chropowata lub pobruzdowana, może stanowić miejsce gromadzenia się resztek pokarmowych i bakterii. To właśnie bakterie mogą wytwarzać związki chemiczne odpowiadające za nieprzyjemny zapach. Dlatego samo szczotkowanie zębów nie zawsze wystarcza.

W takiej sytuacji warto włączyć do codziennej higieny oczyszczanie języka. Można wykorzystać specjalną część szczoteczki przeznaczoną do czyszczenia języka albo skrobaczkę.

Próchnica, kamień nazębny i choroby dziąseł także mogą być przyczyną halitozy

Nieprzyjemny zapach z ust może towarzyszyć również problemom stomatologicznym. Jak wskazuje Marlena Biel, przyczyną mogą być m.in. próchnica, choroby dziąseł, paradontoza oraz kamień nazębny.

– Nieusuwane regularnie złogi kamienia nad- i poddziąsłowego mają bardzo charakterystyczny, nieprzyjemny zapach, zwłaszcza u osób dodatkowo palących – mówi stomatolog.

Problem mogą powodować także bardziej zaawansowane zmiany, takie jak zgorzel miazgi czy ropień. Nieprzyjemny zapach może pojawić się również wtedy, gdy w nieszczelnych wypełnieniach, nieodpowiednich przestrzeniach między zębami lub ubytkach zalegają resztki pokarmowe.

Jak prawidłowo czyścić zęby, język i przestrzenie międzyzębowe?

Podstawą ograniczenia nieprzyjemnego zapachu jest dokładne usuwanie płytki bakteryjnej i resztek jedzenia. Dotyczy to nie tylko powierzchni zębów, ale również przestrzeni międzyzębowych i języka.

Zęby należy szczotkować co najmniej dwa razy dziennie przez około 2 minuty, dokładnie oczyszczając również okolice linii dziąseł. Do szczotkowania należy używać pasty z fluorem oraz szczoteczki miękkiej lub średniej. Istotne jest także czyszczenie przestrzeni między zębami. W zależności od ich budowy można wykorzystać nić dentystyczną lub odpowiednio dobrane szczoteczki międzyzębowe.

– Przestrzenie dokładnie nitkujemy lub czyścimy odpowiednimi szczoteczkami międzyzębowymi, płuczemy płynem do higieny jamy ustnej i szczotkujemy – wskazuje ekspertka.

Po umyciu zębów nie trzeba intensywnie płukać jamy ustnej wodą. Wystarczy wypluć nadmiar pasty.

Język należy oczyszczać po szczotkowaniu zębów, przesuwając skrobaczkę lub odpowiednią część szczoteczki od tyłu do przodu. Ważna jest również regularna wymiana szczoteczki lub główki szczoteczki elektrycznej – mniej więcej co trzy miesiące albo wcześniej, jeśli włosie jest wyraźnie zużyte.

Suchość w ustach może nasilać nieświeży oddech

Na zapach z ust wpływa nie tylko higiena. Znaczenie ma również ilość śliny, która pomaga oczyszczać jamę ustną.

– Wszystkie czynniki, które zmniejszają ilość śliny, modyfikują florę bakteryjną jamy ustnej albo dostarczają substancji powodujących zapach, mogą nasilać nieświeży oddech – tłumaczy Marlena Biel.

Suchość jamy ustnej może pojawiać się m.in. przy odwodnieniu oraz u osób oddychających przez usta. Może być również związana z paleniem papierosów oraz przyjmowaniem niektórych leków, w tym części leków przeciwdepresyjnych, przeciwhistaminowych, moczopędnych czy przeciwnadciśnieniowych.

Palenie dodatkowo samo w sobie pozostawia charakterystyczny zapach, a jednocześnie zwiększa ryzyko chorób przyzębia.

Dieta i produkty o intensywnym zapachu też mają znaczenie

Nieświeży oddech może być związany również z tym, co znajduje się w diecie. Czosnek, cebula czy alkohol mogą powodować zapach, który utrzymuje się przez pewien czas po ich spożyciu.

Specjalistka zwraca także uwagę na osoby stosujące dietę z bardzo małą ilością węglowodanów. Przy zwiększonej produkcji ciał ketonowych może pojawić się charakterystyczny zapach z ust. Podobny problem może występować przy nieuregulowanej cukrzycy.

Zdecydowanie rzadziej przyczyną halitozy są choroby ogólnoustrojowe, w tym niektóre zaburzenia metaboliczne.

Nieprzyjemny zapach może mieć związek z gardłem lub zatokami

Choć zdecydowana większość przypadków nieświeżego oddechu ma źródło w jamie ustnej, nie zawsze stomatolog znajdzie przyczynę problemu.

Zapach może być związany m.in. z przewlekłym stanem zapalnym gardła, problemami z zatokami i wydzieliną spływającą po tylnej ścianie gardła. Znaczenie mogą mieć również złogi zalegające w kryptach migdałków.

– Jeśli mimo poprawy nawyków higienicznych, po konsultacji ze stomatologiem problem się nie rozwiązuje, warto sprawę skonsultować z laryngologiem i gastroenterologiem – mówi Marlena Biel.

Wśród możliwych przyczyn znajdujących się poza jamą ustną ekspertka wymienia także refluks. W rzadkich przypadkach nieprzyjemny zapach może towarzyszyć ciężkim chorobom nerek lub wątroby.

Kiedy z nieświeżym oddechem iść do stomatologa?

Jeżeli nieprzyjemny zapach utrzymuje się przez kilka tygodni mimo prawidłowej higieny, regularnie powraca lub jest wyraźnie uciążliwy, warto skonsultować się ze stomatologiem.

Szczególnie ważna jest wizyta, jeśli jednocześnie występują:

• krwawienie lub obrzęk dziąseł,
• nieprzyjemny smak w ustach,
• ból zęba,
• nadwrażliwość,
• ruchomość zębów,
• widoczny kamień nazębny.

Jak stomatolog szuka przyczyny nieświeżego oddechu?

Diagnostyka rozpoczyna się od dokładnego wywiadu dotyczącego dolegliwości, chorób, przyjmowanych leków i codziennych nawyków.

Następnie stomatolog bada jamę ustną, zwracając uwagę m.in. na stan zębów, dziąseł i języka, a także podniebienia i gardła. W razie potrzeby można również wybarwić płytkę nazębną, aby ocenić miejsca, w których gromadzi się ona w największej ilości.

– Poza tym zdjęcie panoramiczne jako uzupełnienie badania fizykalnego jamy ustnej – dodaje ekspertka.

Jeśli badanie stomatologiczne nie wykaże przyczyny, dalsza diagnostyka może wymagać konsultacji laryngologicznej lub gastroenterologicznej.

Najważniejsze jest więc nie tylko maskowanie zapachu, ale ustalenie, dlaczego problem się pojawia. W wielu przypadkach rozwiązanie zaczyna się od dokładniejszej higieny jamy ustnej i leczenia istniejących problemów stomatologicznych.

Co do zasady ubezpieczający może wskazać, zmienić lub odwołać osobę uposażoną w czasie trwania umowy. W przypadku ubezpieczenia na cudzy rachunek wykonanie tego uprawnienia może jednak wymagać uprzedniej zgody ubezpieczonego, chyba że umowa stanowi inaczej. Szczegółowe zasady, dostępne sposoby złożenia dyspozycji oraz ewentualne opłaty należy sprawdzić w warunkach konkretnej umowy.

Dodatkowej uwagi wymagają polisy związane z zabezpieczeniem kredytu. W takich przypadkach bank może być wskazany jako uposażony albo może dojść do cesji praw z umowy ubezpieczenia. Są to odrębne rozwiązania, a możliwość i skutki ich zmiany zależą od treści umowy ubezpieczenia, dokumentów zabezpieczenia oraz uzgodnień z bankiem. Dlatego przed zmianą wskazania lub praw związanych z polisą należy sprawdzić właściwe dokumenty i wymagania stron.

Kogo można wskazać w polisie?

Osobę uprawnioną do otrzymania świadczenia wskazuje się na zasadach określonych w przepisach i w danej umowie. Uposażonym nie musi być członek najbliższej rodziny – może nim być inna osoba fizyczna, a jeżeli dopuszczają to warunki umowy, także osoba prawna, na przykład fundacja lub stowarzyszenie. Suma ubezpieczenia przypadająca uposażonemu nie wchodzi do spadku po ubezpieczonym.

Jeżeli wskazujesz więcej niż jedną osobę, warto określić ich udziały w świadczeniu, na przykład 60% dla współmałżonka i 40% dla dziecka. Jeżeli udziały nie zostaną określone, co do zasady uznaje się je za równe. Niektóre umowy umożliwiają również wskazanie uposażonego zastępczego, który może otrzymać świadczenie, gdy wskazanie głównego uposażonego okaże się bezskuteczne. Dostępność i zasady takiego rozwiązania należy sprawdzić w warunkach danej umowy.

Dlaczego aktualizacja danych jest tak ważna?

Brak aktualnego wskazania może utrudnić ustalenie osoby uprawnionej do świadczenia. Wskazanie uposażonego staje się bezskuteczne między innymi wtedy, gdy osoba ta zmarła przed ubezpieczonym. Jeżeli w chwili śmierci ubezpieczonego nie ma osoby skutecznie wskazanej, świadczenie jest wypłacane osobom określonym w umowie lub Ogólnych Warunkach Ubezpieczenia (OWU), z uwzględnieniem obowiązujących przepisów.

Procedura zmiany krok po kroku

Zakres formalności zależy od procedury danego ubezpieczyciela. Poniżej przedstawiamy przykładowy przebieg zmiany; przed złożeniem dyspozycji należy sprawdzić zasady obowiązujące w konkretnej umowie.

• Sprawdź, jakimi kanałami ubezpieczyciel przyjmuje dyspozycję zmiany uposażonego – może to być na przykład formularz, panel klienta, kontakt z przedstawicielem lub inny sposób wskazany przez ubezpieczyciela. Podaj wymagane dane nowych osób oraz, jeśli wskazujesz więcej niż jedną osobę, określ ich udziały w świadczeniu.
• Przed złożeniem dyspozycji sprawdź poprawność i kompletność danych. Błędy lub niepełne informacje mogą opóźnić identyfikację osoby uprawnionej i wypłatę świadczenia.
• Złóż dyspozycję w sposób przewidziany przez ubezpieczyciela i zachowaj potwierdzenie jej przyjęcia. Forma potwierdzenia zmiany może być różna – zależy od procedury danego ubezpieczyciela i warunków umowy.

Sprawdź, jak działa ubezpieczenie na życie od Nationale-Nederlanden. Zapoznaj się z Ogólnymi Warunkami Ubezpieczenia i podejmij świadomą decyzję dotyczącą ochrony ubezpieczeniowej.

Artykuł jest sponsorowany i zawiera treści marketingowe promujące Ubezpieczenie „Ochrona jutra”, które jest oferowane przez Nationale-Nederlanden Towarzystwo Ubezpieczeń na Życie S.A. Szczegóły dotyczące zakresu ochrony, wyłączeń i ograniczeń odpowiedzialności ubezpieczyciela oraz warunków realizacji świadczeń znajdują się w Ogólnych Warunkach Ubezpieczenia (OWU), dostępnych na stronie nn.pl w zakładce Dla Ciebie/Życie i Zdrowie/Ubezpieczenie na życie w sekcji Dokumenty.

Kluczowe jest, aby podczas badania oceniać powiekę, brew i czoło jako całość, a nie patrzeć tylko na ilość skóry na powiece. Wygląd opadającej powieki nie zawsze oznacza, że problemem jest wyłącznie nadmiar skóry.

Opadająca brew może przykładowo przesuwać skórę w kierunku powieki, przez co powieka wydaje się zasłonięta. Z kolei osoba, która ma nadmiar skóry powiek, może nieświadomie, kompensacyjnie napinać mięsień czołowy i unosić brwi. Wtedy podczas badania brew może być prawidłowo położona, gdy w rzeczywistości jej naturalna pozycja jest niższa.

Przeprowadzenie pełnego badania pozwala określić, co jest główną przyczyną określonego stanu i jaki zabieg rzeczywiście odpowiada na ten problem.

Blefaroplastyka, lifting brwi czy botoks – co może być rozwiązaniem?

Jeżeli głównym problemem jest nadmiar skóry powieki, a położenie brwi jest prawidłowe, właściwym rozwiązaniem może być blefaroplastyka. Nie oznacza to jednak, że należy usunąć jak najwięcej skóry. Celem zabiegu jest usunięcie jej rzeczywistego nadmiaru, zbyt agresywne usunięcie skóry może dać nienaturalny efekt i powodować problemy z domykaniem powiek.

Jeżeli natomiast głównym problemem jest opadanie brwi, sama korekcja powiek może nie przynieść oczekiwanego efektu.

Botoks działa inaczej. Jego głównym zastosowaniem w górnej części twarzy jest zmniejszanie zmarszczek mimicznych, które powstają w wyniku pracy mięśni. Trzeba jednak pamiętać, że botoks wpływa również na pracę mięśni odpowiedzialnych za położenie brwi.

Dlatego jego podanie w okolicy czoła może zmienić ich ułożenie. U osoby z już istniejącym opadaniem brwi zbyt intensywne osłabienie mięśnia czołowego może dodatkowo obniżyć brew i pogorszyć wygląd, mimo że zmarszczki będą mniej widoczne.

Czy korekcja powiek zawsze rozwiąże problem opadających powiek?

Takie sytuacje zdarzają się często. Pacjent zgłasza się z przekonaniem, że potrzebuje plastyki powiek, ponieważ widzi nadmiar skóry na powiekach. Natomiast podczas badania okazuje się, że dominującą przyczyną tego wyglądu jest opadanie brwi.

W takiej sytuacji samo usunięcie skóry powiek nie rozwiązuje problemu, a efekt może być mniej satysfakcjonujący, niż oczekiwał pacjent. Dlatego przy kwalifikacji nie ocenia się wyłącznie samej powieki, ale całą okolicę, tj. powiekę, brew i czoło. Dopiero taka ocena pozwala ustalić, jaki rodzaj zabiegu będzie najbardziej adekwatny.

Czy wiek decyduje o wyborze zabiegu?

Wiek jest raczej wskazówką, jakie zmiany mogą występować, niż wskazaniem do konkretnego zabiegu.

Wraz z upływem czasu w okolicy oczu zachodzi wiele procesów, skóra staje się mniej elastyczna, może pojawić się jej nadmiar, zmienia się położenie brwi, a zmarszczki stają się bardziej widoczne. Jednak u każdego pacjenta zmiany te mogą wyglądać inaczej i mieć różne nasilenie.

Dlatego dwie osoby w tym samym wieku mogą mieć zupełnie inny problem. U jednej główną przyczyną ciężkiego wyglądu może być nadmiar skóry powiek, u drugiej opadanie brwi. Z tego powodu wiek nie powinien sam w sobie decydować o wyborze zabiegu.

Czy można połączyć lifting brwi z plastyką powiek?

Można połączyć nie oznacza, że zawsze należy połączyć. Im więcej struktur jest jednocześnie modyfikowanych, tym bardziej złożone staje się przewidywanie efektu końcowego. Czasami rozsądniejsze jest wykonanie zabiegu etapami. Przykładowo, po zabiegu uniesienia brwi (browlift) i wygojeniu można ocenić, czy rzeczywiście potrzebna jest dodatkowo plastyka powiek.

Takie podejście pozwala uniknąć przekorygowania i lepiej przewidzieć końcowy efekt.

Jak uzyskać naturalny efekt korekcji okolicy oczu?

W przypadku okolicy oczu naturalny efekt nie polega na tym, żeby maksymalnie unieść brwi czy jak najmocniej otworzyć oko.

Celem jest przywrócenie właściwych proporcji pomiędzy powieką, brwią i czołem, przy zachowaniu indywidualnych cech twarzy. To, co odróżnia dobrze wykonany zabieg od tego, który „widać", to właśnie umiar. Dobra korekcja okolicy oczu sprawia, że widać efekt, ale nie widać zabiegu.

Październikowa lista będzie czwartą i ostatnią w tym roku listą leków refundowanych. Zgodnie z informacją Ministerstwa Zdrowia znajdą się na niej 24 nowe terapie: 13 onkologicznych oraz 11 nieonkologicznych. Osiem z nich jest przeznaczonych dla pacjentów z chorobami rzadkimi.

Resort podaje, że dzięki negocjacjom prowadzonym z firmami farmaceutycznymi udało się uzyskać 400 mln zł. Wiceminister zdrowia Katarzyna Kacperczyk przekazała, że środki te mają trafić na finansowanie kolejnych terapii.

Nowe terapie onkologiczne

Na październikowej liście pojawią się nowe wskazania dotyczące leczenia pacjentów z chorobami nowotworowymi. Ministerstwo wymienia wśród nich m.in. raka przewodów żółciowych, raka jelita grubego, nowotwory żołądka i przełyku oraz choroby hematoonkologiczne.

Po raz pierwszy refundacją ma zostać również objęta terapia celowana stosowana w leczeniu zespołu von Hippla-Lindau.

To choroba genetyczna związana ze zwiększonym ryzykiem rozwoju różnych nowotworów. Włączenie terapii do systemu refundacji oznacza, że pacjenci spełniający określone kryteria refundacyjne będą mogli korzystać z leczenia finansowanego ze środków publicznych.

Refundacja także w chorobach rzadkich

Nowa lista obejmie również terapie dla pacjentów z chorobami rzadkimi. Ministerstwo Zdrowia wskazuje m.in. na nowe możliwości leczenia mukowiscydozy oraz choroby Duchenne’a.

Refundacją mają zostać objęte także nowe terapie stosowane u pacjentów z kardiomiopatią w przebiegu amyloidozy, pierwotnym zapaleniem dróg żółciowych oraz u pacjentów pediatrycznych z nadciśnieniem płucnym.

Co zmieni się w refundacji leków dla seniorów?

Październikowa lista przynosi również zmiany dotyczące refundacji leków dla seniorów. Ministerstwo Zdrowia wskazuje na zastosowanie mechanizmu konkurencji i możliwość refundowania tańszego odpowiednika droższego leku.

Wiceminister zdrowia Katarzyna Kacperczyk odniosła się przy tym do pojawiających się informacji dotyczących zmian na listach leków dla seniorów. Resort zapewnia, że mechanizm nie polega na masowym usuwaniu leków z listy.

Według Ministerstwa nie oznacza to, że 1500 leków przestanie być dostępnych w ramach list senioralnych. Resort przekonuje, że pierwsze odpowiedniki droższych leków mają jednocześnie stanowić dodatkowe terapie dostępne w ramach refundacji.

90 nowych terapii objętych refundacją w 2026 roku

Październikowa lista jest podsumowaniem tegorocznych zmian w refundacji. Ministerstwo Zdrowia podaje, że w 2026 roku refundacją objęto już 90 nowych terapii. W tej grupie znalazło się 46 terapii onkologicznych i 44 nieonkologiczne. Resort wskazuje również, że 30 nowych terapii dotyczy chorób rzadkich.

Według MZ około jedna trzecia wszystkich nowych terapii objętych refundacją w tym roku dotyczy właśnie chorób rzadkich. Są to często bardzo kosztowne terapie, których finansowanie bez udziału środków publicznych może być dla pacjentów niedostępne.

2,4 mld zł z instrumentów dzielenia ryzyka

Ministerstwo Zdrowia podaje również dane dotyczące tzw. instrumentów dzielenia ryzyka. W 2026 roku do Narodowego Funduszu Zdrowia wpłynęło z tego tytułu 2,4 mld zł. Mechanizmy te są wykorzystywane przy finansowaniu terapii i pozwalają uzależnić część kosztów ponoszonych przez płatnika od określonych warunków dotyczących leczenia.

Resort szacuje, że wpływy z instrumentów dzielenia ryzyka ustalonych w 2026 roku mogą przekroczyć 3 mld zł.

Co oznacza nowa lista refundacyjna dla pacjentów?

Najważniejsza zmiana zacznie obowiązywać 1 października 2026 roku. Nowa lista obejmie 24 kolejne terapie, w tym leczenie stosowane w chorobach nowotworowych, chorobach rzadkich oraz innych poważnych schorzeniach.

Dokładne zasady refundacji poszczególnych leków zależą jednak od wskazania, kryteriów kwalifikacji oraz kategorii refundacyjnej. Sama obecność terapii na liście nie oznacza więc automatycznie, że każdy pacjent z daną chorobą otrzyma lek bezpłatnie lub z taką samą odpłatnością.

14 września 2026 r. w Ministerstwie Zdrowia zainaugurowano realizację Krajowego Programu Działań wobec Chorób Otępiennych. To pierwsza tego typu polityka publiczna przyjęta przez Radę Ministrów.

Program ma przede wszystkim poprawić jakość życia osób z chorobami otępiennymi oraz ich opiekunów. Jednym z jego celów jest również zwiększenie wiedzy na temat profilaktyki, wspieranie wcześniejszego rozpoznawania zaburzeń poznawczych oraz rozwój pomocy zdrowotnej i społecznej.

– Na taki krajowy plan działania wobec chorób otępiennych czekaliśmy tak naprawdę latami. Czekały na niego osoby dotknięte tymi chorobami, a nade wszystko ich opiekunowie i rodziny. Dzisiaj mamy dokument, który zobowiązuje nas do konkretnych działań, a część z nich już realizujemy, choćby w programie „Aktywni seniorzy – ASY”, w którym przygotowaliśmy rekomendacje dla dziennych domów pobytu i klubów seniora. Aktywność psychofizyczna ma ogromne znaczenie, bo może aż o 45 proc. zwiększać szansę na uniknięcie chorób otępiennych – powiedziała podczas inauguracji programu Marzena Okła-Drewnowicz, Sekretarz Stanu w KPRM i Pełnomocnik Rządu do spraw Polityki Senioralnej.

Ponad pół miliona osób w Polsce żyje z otępieniem

Choroby otępienne są jednym z największych wyzwań medycznych, społecznych i gospodarczych XXI wieku. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia na świecie żyje z nimi ponad 55 mln osób. W Polsce z otępieniem zmaga się obecnie ponad pół miliona osób. Prognozy OECD wskazują, że do 2040 roku liczba ta może przekroczyć 770 tys.

Dlatego jednym z założeń programu jest przełożenie wiedzy naukowej na konkretne działania dotyczące zarówno zapobiegania chorobom, jak i ich rozpoznawania oraz leczenia.

Siedem obszarów działań

Krajowy Program Działań wobec Chorób Otępiennych obejmuje siedem głównych obszarów:

• zwiększanie świadomości społecznej i przełamywanie tabu wokół demencji,
• ograniczanie ryzyka zachorowania poprzez profilaktykę i zdrowy styl życia,
• wspieranie wczesnej diagnostyki zaburzeń poznawczych,
• rozwijanie leczenia oraz skoordynowanej pomocy medycznej i środowiskowej,
• wsparcie opiekunów nieformalnych, w tym ich edukacji i zdrowia psychicznego,
• rozwijanie systemów gromadzenia danych potrzebnych do planowania działań publicznych,
• wspieranie badań naukowych nad chorobami otępiennymi.

Profilaktyka może mieć znaczenie

Program zwraca uwagę na czynniki ryzyka, na które można wpływać. Nawet około 45 proc. przypadków otępienia wiąże się z czynnikami, takimi jak nadciśnienie tętnicze, wysoki poziom cholesterolu LDL, utrata słuchu, depresja, aktywność fizyczna, dieta czy relacje społeczne.

Część tych czynników zwiększa również ryzyko chorób układu krążenia. Dlatego działania wspierające zdrowie serca mogą jednocześnie mieć znaczenie dla zdrowia mózgu.

Program ma pomóc także opiekunom

Choroba otępienna wpływa nie tylko na osobę, u której została rozpoznana. Dużym wyzwaniem jest również codzienna opieka sprawowana przez rodzinę i inne osoby bliskie. Program zakłada m.in. dostosowanie bezpłatnych kursów edukacyjnych WHO dla opiekunów nieformalnych. Planowane jest także wsparcie psychologiczne oraz działanie specjalnej infolinii.

Niektóre rozwiązania już funkcjonują. Od niespełna roku działa infolinia Rzecznika Praw Pacjenta przeznaczona dla pacjentów i ich bliskich. Realizowane są również projekty finansowane z Narodowego Programu Zdrowia oraz funduszy unijnych, które wspierają opiekunów nieformalnych i obejmują profilaktykę zaburzeń funkcji poznawczych u osób starszych.

Źródło: Polityka Senioralna / gov.pl

Nie istnieje jedna norma określająca, jak często powinniśmy mieć ochotę na seks. Potrzeby seksualne różnią się między ludźmi i mogą zmieniać się na różnych etapach życia. Przejściowy spadek libido nie musi więc oznaczać problemu.

Sytuacja wygląda inaczej, gdy brak ochoty na seks utrzymuje się przez dłuższy czas, jest źródłem cierpienia albo zaczyna powodować napięcia w związku. Wtedy warto zastanowić się, co się zmieniło.

Przyczyną może być przewlekły stres, przemęczenie, brak snu, obniżony nastrój lub trudności z akceptacją własnego ciała. Na libido wpływają także zmiany hormonalne, m.in. związane z ciążą, okresem poporodowym czy menopauzą. Znaczenie mogą mieć również choroby przewlekłe i niektóre leki.

Jeżeli spadek libido pojawił się nagle lub towarzyszą mu inne niepokojące objawy, warto zacząć od konsultacji lekarskiej. Nie należy samodzielnie przyjmować preparatów hormonalnych ani środków mających „podkręcić” libido.

Dlaczego nie mam ochoty na seks? Przyczyn może być kilka

Brak pożądania nie musi oznaczać, że uczucia do partnera wygasły. Zdarza się, że relacja jest dobra, ale seks przestaje być źródłem przyjemności. Czasem przyczyną są niewypowiedziane pretensje, konflikty lub poczucie braku bliskości.

Duże znaczenie może mieć również presja. Jeśli jedna osoba regularnie inicjuje seks, a druga odmawia, obie mogą z czasem znaleźć się w trudnym schemacie. Jedna czuje się odrzucona, druga – naciskana. W efekcie sama myśl o zbliżeniu może wywoływać napięcie zamiast przyjemnego oczekiwania.

Warto więc rozmawiać nie tylko o tym, jak często uprawiamy seks, ale przede wszystkim o tym, jak się z tym czujemy. Czy czegoś nam brakuje? Czy czujemy się bezpiecznie? Czy potrafimy powiedzieć „nie” bez obawy przed reakcją drugiej osoby? I czy w związku jest przestrzeń na bliskość również wtedy, gdy nie prowadzi ona do seksu?

Terapia par przy problemach z seksem – kiedy może pomóc?

Jeżeli problemy z seksem są związane z relacją, warto rozważyć terapię par. Nie chodzi o to, aby terapeuta wskazał winnego. Jego rolą jest pomóc partnerom zrozumieć, co dzieje się między nimi i dlaczego rozmowy o seksie stały się trudne.

Podczas terapii para może pracować nad komunikacją, konfliktem, różnicami w potrzebach seksualnych czy poczuciem odrzucenia. Czasem dopiero w bezpiecznych warunkach udaje się powiedzieć na głos rzeczy, o których wcześniej trudno było rozmawiać.

Terapia par może być pomocna także wtedy, gdy partnerzy nadal się kochają, ale ich potrzeby seksualne wyraźnie się różnią. Celem nie jest zmuszenie jednej osoby do większej aktywności seksualnej. Chodzi o znalezienie rozwiązania, które będzie uwzględniało granice, potrzeby i komfort obojga.

Kiedy warto porozmawiać z seksuologiem?

Seksuolog może pomóc wtedy, gdy trudność dotyczy bezpośrednio sfery seksualnej. Podczas konsultacji można porozmawiać m.in. o spadku libido, trudnościach z pobudzeniem lub orgazmem, bólu podczas seksu, lęku przed zbliżeniem czy wpływie wcześniejszych doświadczeń na obecną seksualność.

Ważne jest to, że seksuolog nie powinien traktować braku ochoty na seks jak usterki, którą trzeba za wszelką cenę „naprawić”. Celem pracy może być lepsze poznanie własnych potrzeb, zmniejszenie presji i odzyskanie poczucia bezpieczeństwa oraz przyjemności.

Brak libido – do jakiego specjalisty się zgłosić?

Czasem potrzebna będzie również konsultacja z innym specjalistą – np. ginekologiem, urologiem, endokrynologiem, psychiatrą czy psychoterapeutą. Problemy z libido często mają więcej niż jedną przyczynę, dlatego warto spojrzeć na nie całościowo.

Brak ochoty na seks nie oznacza, że „coś jest ze mną nie tak”

Spadek libido może być sygnałem, że potrzebujemy odpoczynku, rozmowy, zmiany w relacji albo sprawdzenia stanu zdrowia. Nie musi oznaczać końca związku ani tego, że z nami „jest coś nie tak”.

Zamiast zmuszać się do seksu, warto spróbować odpowiedzieć sobie na kilka pytań: od kiedy nie mam ochoty na seks? Czy dotyczy to seksu w ogóle, czy tylko seksu z partnerem? Czy towarzyszą temu stres, smutek albo ból? Czy czuję presję? Czego potrzebuję, żeby znów czuć się dobrze w bliskości?

Jeżeli odpowiedzi są trudne, nie trzeba szukać ich samodzielnie. Rozmowa z lekarzem, seksuologiem, psychoterapeutą lub terapeutą par może pomóc ustalić, gdzie leży problem i co można z nim zrobić. Seks nie powinien być obowiązkiem. Powinien być przestrzenią, w której obie osoby mogą czuć się bezpiecznie, swobodnie i dobrze.

Ankieta „10 dla zdrowia” powstała jako rozwinięcie narzędzia informatycznego tworzonego w ramach Narodowego Programu Chorób Układu Krążenia na lata 2022–2032. Wcześniej użytkownicy mogli za jej pomocą sprawdzić czynniki związane przede wszystkim ze zdrowiem sercowo-naczyniowym.

Nowa wersja ma szerszy zakres. Uwzględnia również kwestie związane ze zdrowiem psychicznym, snem, aktywnością fizyczną, masą ciała, żywieniem oraz używaniem tytoniu, nikotyny i alkoholu.

Ankieta jest dostępna bezpłatnie w aplikacji mojeIKP.

10 obszarów, które bierze pod uwagę ankieta

„10 dla zdrowia” koncentruje się na dziesięciu obszarach ważnych z punktu widzenia profilaktyki.

1. Ciśnienie tętnicze

Regularne kontrolowanie ciśnienia pozwala sprawdzić, czy jego wartości mieszczą się w prawidłowym zakresie.

2. Cholesterol LDL

Ankieta uwzględnia poziom cholesterolu LDL, którego regularne kontrolowanie jest jednym z elementów profilaktyki chorób układu krążenia.

3. Glukoza

Kolejnym obszarem jest poziom glukozy we krwi. Regularne badania pozwalają kontrolować ten parametr i odpowiednio reagować na nieprawidłowe wyniki.

4. Masa ciała

„10 dla zdrowia” zwraca również uwagę na masę ciała i jej znaczenie dla ogólnego stanu zdrowia.

5. Zdrowe żywienie

Jednym z ocenianych obszarów są codzienne nawyki żywieniowe. Ankieta ma pomóc sprawdzić, czy sposób odżywiania sprzyja zdrowiu.

6. Tytoń i nikotyna

Kolejny obszar dotyczy używania papierosów oraz innych produktów tytoniowych i nikotynowych.

7. Alkohol

W ankiecie uwzględniono również spożywanie alkoholu.

8. Sen

Ocenie podlega także sen – jego długość i jakość, które są istotnym elementem codziennego funkcjonowania.

9. Stres i zdrowie psychiczne

„10 dla zdrowia” uwzględnia również radzenie sobie ze stresem i dbanie o zdrowie psychiczne.

10. Aktywność fizyczna

Ostatnim z dziesięciu obszarów jest regularna aktywność fizyczna.

Co można sprawdzić po wypełnieniu ankiety?

Po udzieleniu odpowiedzi użytkownik otrzymuje wynik oraz indywidualne rekomendacje. Mają one wskazać obszary, na które warto zwrócić większą uwagę. To ważna zmiana względem podejścia, w którym profilaktyka kojarzy się przede wszystkim z wykonywaniem badań. „10 dla zdrowia” obejmuje zarówno kontrolę wybranych parametrów zdrowotnych, jak i codzienne zachowania – od aktywności fizycznej i sposobu odżywiania po sen, stres czy używanie nikotyny i alkoholu.

Kampania „Bądź 10 na 10”

Rozszerzeniu ankiety towarzyszy kampania edukacyjna „Bądź 10 na 10”, która wystartowała 18 września. Jej założeniem jest zwrócenie uwagi na znaczenie codziennych decyzji oraz regularnej profilaktyki. Ministerstwo Zdrowia zachęca, aby nie czekać z dbaniem o zdrowie do momentu pojawienia się problemów, ale wcześniej sprawdzać czynniki ryzyka i kontrolować stan zdrowia.

„10 dla zdrowia” – dla kogo jest ankieta?

Z narzędzia mogą korzystać osoby, które chcą sprawdzić swoje nawyki i czynniki związane ze zdrowiem. Wynik ankiety może być punktem wyjścia do zwrócenia większej uwagi na konkretne obszary profilaktyki.

Warto jednak pamiętać, że ankieta nie zastępuje konsultacji lekarskiej ani badań diagnostycznych. Jeżeli pojawiają się niepokojące objawy lub nieprawidłowe wyniki badań, należy omówić je z lekarzem.

Źródło: Ministerstwo Zdrowia

Szpik kostny to miejsce, w którym powstają wszystkie komórki krwi: czerwone krwinki, płytki krwi oraz krwinki białe odpowiedzialne za odporność. U części pacjentów – najczęściej chorujących na białaczkę (nowotwór krwi), chłoniaka lub inne choroby układu krwiotwórczego – własny szpik przestaje działać prawidłowo. Jedyną szansą na wyzdrowienie bywa wtedy przeszczep krwiotwórczych komórek macierzystych, pobranych od zdrowego dawcy szpiku.

Problem w tym, że taki dawca szpiku musi być zgodny z pacjentem pod względem antygenów HLA, czyli specyficznych „cech tożsamości” komórek. To dlatego chorych i ich potencjalnych dawców określa się mianem „genetycznych bliźniaków”. Zgodność tkankowa nie zależy od grupy krwi ani pokrewieństwa – wystarczy, że dwoje zupełnie obcych sobie ludzi ma podobny zestaw antygenów HLA, by przeszczep mógł się udać.

Dlaczego znalezienie dawcy jest tak trudne

Tylko około 25–30 proc. chorych znajduje w pełni zgodnego dawcę we własnej rodzinie, najczęściej wśród rodzeństwa. Pozostali pacjenci muszą liczyć na dawcę niespokrewnionego, wyszukiwanego w krajowych i międzynarodowych rejestrach.

W Polsce rolę centrum koordynującego pełni Centralny Rejestr Niespokrewnionych Dawców Szpiku Kostnego, prowadzony przez Poltransplant – Centrum Organizacyjno-Koordynacyjne ds. Transplantacji. Co miesiąc dane o zgodności tkankowej polskich dawców trafiają do światowej bazy Bone Marrow Donors Worldwide (BMDW), dzięki czemu polscy dawcy mogą pomóc pacjentom na całym świecie, i odwrotnie.

Skala wyzwania jest ogromna. Prawdopodobieństwo znalezienia w pełni zgodnego, niespokrewnionego dawcy szacuje się nawet na 1:20 000, a w przypadku rzadkich układów antygenów HLA – nawet na kilka milionów do jednego. Dlatego każda nowa osoba w rejestrze realnie zwiększa czyjeś szanse na życie.

W Polsce w rejestrze niespokrewnionych dawców szpiku figuruje obecnie ponad milion osób, co daje naszemu krajowi jedno z czołowych miejsc w Europie pod względem liczby zarejestrowanych ochotników. Mimo to wielu pacjentów wciąż czeka na „genetycznego bliźniaka" – im więcej osób zdecyduje się na rejestrację, tym większa szansa, że taki dawca w ogóle się znajdzie. W Polsce przeszczep krwiotwórczych komórek macierzystych, wraz z całą procedurą poszukiwania i badania dawcy, finansowany jest ze środków Narodowego Funduszu Zdrowia, dzięki czemu pacjent nie ponosi bezpośrednich kosztów leczenia.

Kto może zostać dawcą szpiku

Do rejestru potencjalnych dawców szpiku może zgłosić się każda pełnoletnia, zdrowa osoba, która spełnia podstawowe kryteria zdrowotne. Ostateczną decyzję o zakwalifikowaniu zawsze podejmuje lekarz na podstawie wywiadu medycznego, jednak najczęściej stosowane warunki wstępne to:

• wiek od 18 do 55 lat (aktywność w rejestrze trwa zwykle do 60. roku życia),
• dobry ogólny stan zdrowia i prawidłowa masa ciała,
• brak chorób nowotworowych oraz przewlekłych chorób serca wymagających leczenia,
• brak zakażenia wirusem HIV, wirusowym zapaleniem wątroby typu B lub C,
• brak niekontrolowanej cukrzycy, astmy wymagającej stałego leczenia oraz aktywnej gruźlicy,
• brak świeżego tatuażu lub piercingu (zwykle wykonanego w ciągu ostatnich 12 miesięcy).

Rejestracja jest prosta: wystarczy wypełnić ankietę zdrowotną i oddać niewielką próbkę materiału do badania (wymaz z policzka lub kilka mililitrów krwi), na podstawie której laboratorium określa antygeny zgodności tkankowej HLA. Wpisanie się do rejestru nie jest wiążącą decyzją – dawca może się z niego wycofać w każdej chwili, choć powinien pamiętać, że wycofanie zgody po rozpoczęciu przygotowań biorcy do przeszczepu (m.in. chemioterapii niszczącej własny szpik) może zagrozić życiu pacjenta.

Jak wygląda kwalifikacja do przeszczepu

Gdy lekarz prowadzący pacjenta zgłasza potrzebę poszukiwania dawcy, wynik badania antygenów HLA chorego trafia do Poltransplantu, który przeszukuje bazy krajowe i światową bazę BMDW. Jeśli znajdzie się potencjalnie zgodny dawca, rozpoczyna się procedura doboru – czyli dodatkowe, bardziej szczegółowe badania potwierdzające zgodność tkankową oraz ogólny stan zdrowia dawcy.

Dopiero po potwierdzeniu pełnej zgodności i wykluczeniu przeciwwskazań medycznych dochodzi do właściwego pobrania komórek. Warto podkreślić, że sam pacjent też musi zostać zakwalifikowany do przeszczepu – decyduje o tym zespół hematologów na podstawie rodzaju choroby, jej zaawansowania oraz ogólnej kondycji chorego.

Jak dawca oddaje komórki macierzyste

Współcześnie stosuje się dwie metody pobrania materiału od dawcy szpiku:

• pobranie komórek macierzystych z krwi obwodowej – dawca przez kilka dni przyjmuje lek pobudzający szpik do produkcji komórek macierzystych, a następnie komórki są oddzielane od krwi w trakcie zabiegu podobnego do standardowego oddawania krwi (trwa około 3–4 godzin),
• pobranie szpiku kostnego z talerza kości biodrowej – zabieg wykonywany w znieczuleniu ogólnym, trwający zwykle do godziny; dawca pozostaje w szpitalu przez 2–3 dni.

Ta pierwsza metoda stosowana jest obecnie znacznie częściej. Po zabiegu dawca może przez kilka dni odczuwać dolegliwości podobne do objawów grypopodobnych lub miejscowy ból, jednak organizm w pełni regeneruje pobrany materiał – w przypadku szpiku kostnego trwa to zwykle około dwóch tygodni. Zgodnie z zasadami przyjętymi przez rejestry dawstwa, cała procedura jest anonimowa: dawca i biorca nie znają swojej tożsamości przez co najmniej rok od przeszczepu, a ewentualne poznanie się jest możliwe wyłącznie za obopólną zgodą.

Światowy Dzień Dawcy Szpiku – 22 września

Co roku, w trzecią sobotę września, na całym świecie obchodzony jest Światowy Dzień Dawcy Szpiku (World Marrow Donor Day). W 2026 roku wypada on 22 września i będzie to już dwunasta edycja tego wydarzenia organizowanego przez World Marrow Donor Association (WMDA). Tego dnia rejestry dawców z kilkudziesięciu krajów dziękują milionom osób, które zdecydowały się podzielić cząstką siebie, oraz zachęcają kolejnych ochotników do rejestracji.

To dobra okazja, by przypomnieć, że rejestracja zajmuje kilka minut, a może zadecydować o czyimś życiu. W wielu miastach w Polsce w tym dniu organizowane są punkty rejestracyjne przy współpracy fundacji, szpitali i regionalnych centrów krwiodawstwa. Można też zarejestrować się przez internet, zamawiając zestaw do samodzielnego pobrania wymazu z policzka, który następnie odsyła się do laboratorium.

Dawca szpiku dla wielu chorych na białaczkę czy chłoniaka jest jedyną szansą na wyzdrowienie, a znalezienie „genetycznego bliźniaka" bywa trudniejsze niż wygrana na loterii. Zarejestrować się może niemal każda zdrowa, pełnoletnia osoba – wystarczy wypełnić ankietę i oddać próbkę do badania HLA. Decyzję o faktycznym oddaniu komórek poprzedza szczegółowa procedura doboru i kwalifikacji, prowadzona pod nadzorem Poltransplantu. Światowy Dzień Dawcy Szpiku, obchodzony w tym roku 22 września, to dobry moment, by dołączyć do rejestru albo po prostu podziękować tym, którzy już to zrobili.

Bibliografia

Poltransplant, Centralny Rejestr Niespokrewnionych Potencjalnych Dawców Szpiku i Krwi Pępowinowej, poltransplant.org.pl

World Marrow Donor Association (WMDA), World Marrow Donor Day 2026, wmda.info/event/2026-world-marrow-donor-day

Bone Marrow Donors Worldwide (BMDW), bmdw.org

Ministerstwo Zdrowia / gov.pl, Ogólnopolski Dzień Transplantacji – informacje o dawstwie komórek krwiotwórczych, gov.pl

Medycyna Praktyczna (portal edukacyjny afiliowany przy uczelniach medycznych), Być dawcą szpiku, mp.pl/pacjent

Stres jako naturalna reakcja organizmu. Kiedy przestaje być normą?

Stres można rozumieć jako zespół reakcji psychicznych i fizjologicznych pojawiających się w odpowiedzi na wymagania lub zagrożenia. Jego źródłem może być konkretna sytuacja, na przykład egzamin, ważne wystąpienie, konflikt, problemy finansowe czy nadmiar obowiązków. W typowych warunkach reakcja stresowa ma charakter przejściowy: pojawia się w związku z określonym stresorem, a następnie słabnie, gdy sytuacja zostaje rozwiązana lub człowiek przystosuje się do nowych okoliczności.

Nie każdy stres jest więc zjawiskiem szkodliwym. Krótkotrwałe napięcie może poprawiać koncentrację i mobilizować do działania. O zaburzeniu nie świadczy sam fakt odczuwania lęku, niepokoju czy napięcia. Kluczowe stają się natomiast nasilenie, czas trwania, możliwość kontrolowania objawów oraz ich wpływ na codzienne życie.

Lęk powinien wzbudzić naszą szczególną uwagę, gdy:

• utrzymuje się przez długi czas i nie ustępuje po zakończeniu stresującej sytuacji;
• jest nieproporcjonalnie silny w stosunku do rzeczywistego zagrożenia;
• pojawia się często bez jasno określonej przyczyny;
• trudno go opanować mimo prób uspokojenia się;
• prowadzi do unikania miejsc, sytuacji lub aktywności;
• powoduje wyraźne cierpienie albo ogranicza funkcjonowanie zawodowe, społeczne czy rodzinne.

W przypadku występowania zaburzenia lękowego szczególne znaczenie ma uporczywe i trudne do kontrolowania zamartwianie się dotyczące wielu różnych obszarów życia. W ocenie klinicznej bierze się pod uwagę nie tylko obecność objawów, lecz także ich konsekwencje dla funkcjonowania człowieka i jego zdolności adaptacyjnych.

Objawy zaburzeń lękowych. Czym różnią się od zwykłego stresu?

Objawy stresu i zaburzeń lękowych mogą być podobne, co często utrudnia ich samodzielne rozróżnienie. W obu przypadkach mogą występować napięcie mięśniowe, przyspieszone bicie serca, trudności ze snem, rozdrażnienie czy problemy z koncentracją. Różnica polega jednak przede wszystkim na utrwaleniu i nasileniu objawów oraz ich związku z rzeczywistym zagrożeniem.

Do częstych objawów zaburzeń lękowych należą:

Objawy psychiczne i emocjonalne

• uporczywe poczucie niepokoju lub zagrożenia;
• nadmierne, trudne do powstrzymania zamartwianie się;
• przewidywanie najgorszych możliwych scenariuszy;
• poczucie utraty kontroli;
• drażliwość i nadmierna czujność;
• trudności z koncentracją;
• w niektórych zaburzeniach – silny lęk przed konkretnymi sytuacjami lub oceną innych osób.

Objawy fizyczne

• kołatanie lub przyspieszenie pracy serca;
• uczucie duszności lub trudności w oddychaniu;
• drżenie;
• wzmożone napięcie mięśni;
• zawroty głowy;
• nadmierna potliwość;
• dolegliwości ze strony układu pokarmowego;
• przewlekłe zmęczenie;
• zaburzenia snu.

Objawy behawioralne

• unikanie sytuacji wywołujących lęk;
• częste poszukiwanie zapewnienia i uspokojenia;
• ograniczanie aktywności z obawy przed wystąpieniem objawów;
• wycofywanie się z kontaktów społecznych;
• zachowania mające chwilowo zmniejszyć lęk, które w dłuższej perspektywie mogą go utrwalać.

Najważniejszą różnicą między zwykłym stresem a zaburzeniem lękowym nie jest więc pojedynczy objaw. Osoba przygotowująca się do egzaminu może odczuwać bezsenność i napięcie, ale po zakończeniu egzaminu objawy zwykle słabną. W zaburzeniach lękowych niepokój może utrzymywać się niezależnie od aktualnej sytuacji lub „przenosić się” z jednego tematu na kolejny.

Kiedy lęk zaczyna wpływać na codzienne funkcjonowanie?

Jednym z najważniejszych sygnałów ostrzegawczych jest sytuacja, w której lęk zaczyna organizować życie człowieka. Dotyczy to zarówno widocznego unikania określonych sytuacji, jak i mniej oczywistych ograniczeń.

Nie warto dłużej bagatelizować problemu, gdy z powodu lęku osoba:

• ma trudności z wykonywaniem obowiązków zawodowych lub nauką;
• przestaje uczestniczyć w spotkaniach i wydarzeniach, które wcześniej były dla niej ważne;
• unika podróżowania, wychodzenia z domu lub korzystania z określonych miejsc;
• stale analizuje zagrożenia i poświęca znaczną część dnia na zamartwianie się;
• doświadcza regularnych problemów ze snem i przewlekłego wyczerpania;
• często szuka pomocy medycznej z powodu objawów fizycznych, mimo że badania nie wyjaśniają w pełni ich przyczyny;
• ogranicza swoje plany i decyzje przede wszystkim po to, aby nie odczuwać lęku.

Istotnym kryterium jest również subiektywne cierpienie. Nawet jeśli dana osoba z zewnątrz wydaje się funkcjonować prawidłowo, może robić to ogromnym kosztem psychicznym. Właśnie dlatego profesjonalna ocena nie powinna opierać się wyłącznie na liczbie objawów. Znaczenie ma także stopień dystresu i upośledzenia codziennego funkcjonowania.

Czy przewlekły stres może prowadzić do zaburzeń lękowych?

Przewlekły stres nie jest prostą, automatyczną przyczyną zaburzeń lękowych. Nie każda osoba narażona na długotrwałe obciążenie rozwinie takie zaburzenie. Może on jednak stanowić istotny czynnik zwiększający podatność, zwłaszcza gdy współwystępuje z innymi elementami ryzyka.

Długotrwałe przeciążenie może prowadzić do utrzymywania się podwyższonego pobudzenia, problemów ze snem, zmęczenia i trudności z regulacją emocji. W takich warunkach człowiek może zacząć coraz częściej interpretować neutralne sygnały jako potencjalne zagrożenie i stale pozostawać w stanie zwiększonej czujności. Jeżeli proces ten się utrwala, może sprzyjać rozwojowi lub nasileniu objawów lękowych.

Na rozwój zaburzeń wpływa jednak wiele czynników, między innymi wcześniejsze doświadczenia, indywidualna podatność, współwystępowanie innych problemów psychicznych, używanie substancji oraz obecność chorób somatycznych. Dlatego przewlekłego stresu nie należy traktować jako jedynego wyjaśnienia, ale jako jeden z elementów szerszego obrazu psychologicznego i zdrowotnego.

W profesjonalnej ocenie uwzględnia się właśnie współistniejące zaburzenia, choroby oraz inne czynniki mogące wpływać na rozwój, przebieg i nasilenie lęku.

Psychoterapeuta czy psychiatra? Kiedy warto szukać pomocy?

Psychoterapeuta może być właściwą pierwszą formą pomocy, gdy lęk lub nadmierne napięcie zaczynają powodować cierpienie, powtarzają się albo stopniowo ograniczają codzienne funkcjonowanie. Nie trzeba czekać, aż objawy staną się skrajnie nasilone. Wczesna konsultacja może pomóc lepiej zrozumieć mechanizmy podtrzymujące problem i dobrać odpowiednią formę oddziaływania.

Szczególnie warto rozważyć psychoterapię, gdy:

• trudno samodzielnie ograniczyć zamartwianie się;
• lęk powtarza się przez dłuższy czas;
• pojawiają się zachowania unikające;
• objawy utrudniają pracę, naukę, relacje lub odpoczynek;
• dotychczasowe sposoby radzenia sobie nie przynoszą trwałej poprawy.

Konsultacja psychiatryczna jest wskazana zwłaszcza wtedy, gdy objawy są znacznie nasilone, powodują wyraźne upośledzenie funkcjonowania, są przewlekłe lub nie poprawiają się mimo odpowiedniej psychoterapii. Psychiatra może przeprowadzić diagnostykę, ocenić potrzebę leczenia farmakologicznego oraz uwzględnić możliwe współwystępowanie innych zaburzeń.

W zaleceniach dotyczących leczenia uogólnionego zaburzenia lękowego u osób z wyraźnym upośledzeniem funkcjonowania rozważa się intensywniejszą interwencję psychologiczną lub leczenie farmakologiczne. Wybór powinien uwzględniać obraz kliniczny, preferencje pacjenta, wcześniejsze leczenie i potencjalne korzyści oraz działania niepożądane.

W sytuacji kryzysu, szczególnie gdy pojawiają się myśli samobójcze, ryzyko samouszkodzenia lub niemożność bezpiecznego funkcjonowania, pomoc należy uzyskać pilnie poprzez odpowiednie służby kryzysowe lub medyczne.

Jak leczyć zaburzenia lękowe i radzić sobie z napięciem?

W leczeniu zaburzeń lękowych stosuje się metody o potwierdzonej skuteczności, dobierane do rodzaju zaburzenia, nasilenia objawów i indywidualnej sytuacji pacjenta.

Psychoterapia

Jedną z podstawowych metod zalecanych przy pracy z pacjentami z zaburzeniami lękowymi jest terapia poznawczo-behawioralna. Jej celem jest między innymi rozpoznawanie wzorców myślenia i zachowania podtrzymujących lęk oraz stopniowa zmiana sposobu reagowania na sytuacje wywołujące niepokój. W zależności od rodzaju zaburzenia terapia może obejmować pracę z katastroficznymi interpretacjami, eksperymenty behawioralne czy stopniowe konfrontowanie się z unikanymi sytuacjami.

Jednocześnie jednak warto podkreślić, że inne formy pomocy psychoterapeutycznej, takie jak terapia analityczna, psychodynamiczna czy humanistyczna, również będą skuteczne w pracy z zaburzeniami lękowymi. Celem każdej terapii jest ostatecznie przyniesienie pacjentowi ulgi w cierpieniu. Inne są jedynie drogi dochodzenia do tej ulgi.

Przy doborze terapii ważne jest też źródło cierpienia, a więc odpowiedź na pytanie, czy tkwi ono w bieżącej sytuacji – i tu z pewnością terapia poznawczo-behawioralna będzie najlepszym rozwiązaniem – czy też jego korzenie sięgają przeszłości i relacji z ważnymi osobami w tej przeszłości. Wówczas bardziej odpowiednimi narzędziami będą dysponowali terapeuci z pozostałych nurtów terapeutycznych. Kluczowa będzie więc pogłębiona diagnoza oraz indywidualne dopasowanie sposobu pracy do potrzeb pacjenta.

Relaksacja i praca z pobudzeniem fizjologicznym

Bez względu na wybór formy pracy psychoterapeutycznej pomocne mogą być również techniki ukierunkowane na zmniejszanie nadmiernego pobudzenia, między innymi nauka rozluźniania mięśni i kontrolowania napięcia czy inne techniki relaksacyjne, mające na celu zmniejszenie napięcia emocjonalnego.

W codziennym radzeniu sobie warto natomiast dbać o regularny sen, aktywność fizyczną, ograniczanie czynników nasilających pobudzenie oraz utrzymywanie możliwie stabilnego rytmu dnia. Techniki oddechowe i relaksacyjne mogą łagodzić objawy, ale przy nasilonym zaburzeniu nie powinny zastępować diagnozy i leczenia.

Farmakoterapia

W części przypadków stosuje się leczenie farmakologiczne. Decyzję o jego rozpoczęciu podejmuje lekarz, najczęściej psychiatra, po uwzględnieniu rodzaju objawów i stanu zdrowia pacjenta. Farmakoterapia wymaga również czasu, a leczenie powinno być monitorowane ze względu na możliwe działania niepożądane i potrzebę indywidualnego doboru terapii.

Stres a zaburzenia lękowe – najważniejsze różnice

Stres jest naturalnym elementem życia i sam w sobie nie oznacza choroby. Staje się jednak problemem wymagającym większej uwagi, gdy napięcie nie ustępuje, lęk przestaje być proporcjonalny do sytuacji, trudno go kontrolować, a codzienne decyzje zaczynają być podporządkowane unikaniu zagrożenia.

Najważniejszym kryterium odróżniającym zwykłą reakcję stresową od potencjalnego zaburzenia lękowego jest nie pojedynczy objaw, lecz jego utrwalenie, nasilenie, trudność w kontroli oraz wpływ na funkcjonowanie i jakość życia. Przewlekły stres może zwiększać podatność na problemy lękowe, ale ich rozwój zwykle wynika ze współdziałania wielu czynników.

Współczesna wiedza i zalecenia kliniczne pokazują, że zaburzenia lękowe można skutecznie leczyć. Psychoterapia, a w uzasadnionych przypadkach również odpowiednio dobrana farmakoterapia, należą do najważniejszych metod pomocy. Kluczowe jest, aby nie traktować długotrwałego i ograniczającego życia lęku jako cechy charakteru, którą należy po prostu „przeczekać”, lecz jako problem zdrowotny zasługujący na rzetelną ocenę i właściwe wsparcie.

Asystencja osobista to usługa dopasowana do indywidualnych potrzeb konkretnej osoby. W praktyce oznacza wsparcie asystenta w codziennym funkcjonowaniu – przy czynnościach samoobsługowych, poruszaniu się i przemieszczaniu, a także podczas nauki, pracy zawodowej czy korzystania z oferty kulturalnej i rekreacyjnej.

Dla osób z niepełnosprawnościami to coś więcej niż praktyczna pomoc. To narzędzie, które daje realną kontrolę nad własnym życiem – decydowanie o tym, kiedy wyjść z domu, co robić w ciągu dnia, jak spędzić czas wolny. Dla rodzin i opiekunów, którzy dotąd często byli jedynym źródłem wsparcia, oznacza to z kolei możliwość powrotu na rynek pracy albo po prostu odpoczynek po latach nieprzerwanej opieki.

Jak podkreśla Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, ustawa wyznacza nowy standard podmiotowości i równego traktowania osób z niepełnosprawnościami – dając im szansę na samodzielne decydowanie o swoim życiu.

Warto dodać, że dla opiekunów rodzinnych, którzy latami dźwigali ciężar codziennej opieki nad bliską osobą z niepełnosprawnością, praktycznym ułatwieniem pozostaje system elektronicznych zwolnień lekarskich, czyli tzw. L4 online (e-ZLA). Zamiast osobistej wizyty w przychodni i dostarczania papierowego druku pracodawcy, lekarz wystawia zwolnienie elektronicznie, a dokument trafia automatycznie do ZUS i pracodawcy za pośrednictwem Platformy Usług Elektronicznych ZUS (PUE ZUS). Dla opiekuna, który sam potrzebuje odpoczynku – na przykład z powodu wypalenia lub chwilowego pogorszenia zdrowia – oznacza to szybsze i mniej sformalizowane uzyskanie zwolnienia, bez konieczności organizowania dodatkowego zastępstwa w opiece tylko po to, by dojechać do przychodni. To rozwiązanie nie zastępuje jednak systemowego wsparcia, jakim ma być asystencja osobista – jest raczej uzupełnieniem, które może odciążyć opiekuna w nagłych sytuacjach.

Jak wyglądało wsparcie do tej pory

Do tej pory usługi asystenckie w Polsce funkcjonowały wyłącznie w formie czasowych programów resortowych, finansowanych rokrocznie i skierowanych do samorządów oraz organizacji pozarządowych, które same decydowały, czy chcą wziąć w nich udział. Oznaczało to, że dostęp do wsparcia zależał od miejsca zamieszkania – w jednym powiecie asystencja mogła być dostępna, a w sąsiednim już nie. Nowa ustawa ma to zmienić, wprowadzając stały, ogólnopolski system.

W Sejmie procedowane były równolegle trzy projekty ustawy dotyczące asystencji osobistej: prezydencki, rządowy i poselski. Jako projekt wiodący uznano propozycję rządową. W trakcie prac komisji posłowie spierali się m.in. o kryterium punktowe uprawniające do wsparcia, granicę wieku uprawnionych, liczbę godzin asystencji, a także o formę zatrudnienia i waloryzację wynagrodzeń asystentów.

Kto będzie mógł skorzystać z asystencji osobistej

Zgodnie z przyjętą ustawą, prawo do wsparcia otrzymają:

• osoby z niepełnosprawnościami w wieku od 18 do 65 lat, które uzyskały co najmniej 80 punktów w skali potrzeby wsparcia,
• od 2030 roku – również młodzież od 13. roku życia,
• wnioski będzie można składać w każdym powiecie w Polsce – usługa ma być dostępna powszechnie, a nie jak dotąd, w zależności od tego, czy dany samorząd zdecydował się na udział w programie resortowym.

Próg 80 punktów budzi kontrowersje – przedstawiciele osób niewidomych i głuchych zwracają uwagę, że w tej skali osiągają zwykle 50–60 punktów, co może wykluczyć ich z systemu wsparcia mimo realnych potrzeb. Sejm odrzucił też poprawki prezydenckie, które zakładały objęcie wsparciem osób powyżej 65. roku życia oraz tych z niższym wynikiem punktowym (70–79 pkt). Takie same poprawki proponowało Prawo i Sprawiedliwość.

Ile godzin wsparcia i na jakich zasadach

Wymiar wsparcia zależy od wieku i będzie stopniowo zwiększany:

• Osoby dorosłe (18–65 lat): od 20 do docelowo 240 godzin miesięcznie. Docelowy limit będzie wprowadzany etapami: maksymalnie 200 godzin w 2028 roku i 220 godzin w 2029 roku, zanim w kolejnych latach osiągnie pełny wymiar.

• Dzieci i młodzież (13–18 lat): od 20 do 80 godzin miesięcznie.

Niewykorzystane w danym miesiącu godziny (nie więcej niż 50 proc. miesięcznego limitu i nie więcej niż 100 godzin) będzie można przenieść na kolejny miesiąc. Godzin niewykorzystanych w danym roku kalendarzowym nie da się jednak przenieść na rok następny.

Prawo do asystencji będzie przyznawane decyzją administracyjną na okres od 1 roku do 5 lat, co ma zapewnić większą stabilność niż dotychczasowe, czasowe programy.

Kto zostanie asystentem i jak wygląda wybór

Jednym z kluczowych założeń ustawy jest prawo wyboru – to osoba z niepełnosprawnością decyduje, kto zostanie jej asystentem, a także wybiera formę realizacji usługi: przez samorząd powiatowy albo przez organizację pozarządową.

Ustawa dopuszcza również wykonywanie przez asystentów prostych czynności medyczno-pielęgnacyjnych, ale wyłącznie po odbyciu odpowiedniego instruktażu.

Od kiedy realnie ruszy wsparcie

• 12 miesięcy od ogłoszenia ustawy – rozpocznie się przyjmowanie wniosków o ustalenie prawa do asystencji.
• 16 miesięcy od ogłoszenia ustawy – ruszy faktyczne świadczenie usług.

To oznacza, że mimo przyjęcia ustawy przez Sejm, na realne wsparcie osoby uprawnione poczekają jeszcze ponad rok. Proces legislacyjny również nie jest zakończony – teraz projektem zajmie się Senat, a następnie ustawa trafi do podpisu prezydenta.

Co dalej z ustawą

Za przyjęciem ustawy głosowało 443 posłów – nikt nie był przeciw, nikt się nie wstrzymał. Mimo to eksperci i organizacje pozarządowe wskazują na luki w regulacji – przede wszystkim wykluczenie osób powyżej 65. roku życia oraz zbyt wysoki próg punktowy dla części osób z niepełnosprawnością sensoryczną. Możliwe, że te kwestie staną się przedmiotem dalszych prac w Senacie.

Ustawa o asystencji osobistej to pierwsza w Polsce systemowa regulacja tego rodzaju wsparcia, przyjęta przez Sejm jednogłośnie 18 września 2026 roku. Ma objąć ok. 100 tysięcy osób z niepełnosprawnościami i realnie odciążyć pół miliona członków ich rodzin. Wsparcie ruszy jednak dopiero za ponad rok od ogłoszenia ustawy, a przed regulacją są jeszcze prace w Senacie. Choć eksperci wskazują na luki – zwłaszcza wykluczenie osób starszych i wysoki próg punktowy – ustawa jest oceniana jako przełomowa zmiana w polityce społecznej wobec osób z niepełnosprawnościami.

Szczepienia w aptekach Dr. Max – jedna wizyta, kilka szczepień, opieka przeszkolonego farmaceuty

W ostatnim sezonie infekcyjnym w aptekach wykonano ponad 1,1 mln szczepień. To efekt zmian wprowadzonych w 2025 roku, które skróciły drogę pacjenta do szczepienia z kilku wizyt do jednej.

Wszystko podczas jednej wizyty. Cała ścieżka pacjenta związana ze szczepieniem realizowana jest zazwyczaj podczas jednej wizyty – od wypełnienia kwestionariusza i wywiadu zdrowotnego, przez kwalifikację do szczepienia, wystawienie recepty farmaceutycznej i zakup szczepionki, aż po wykonanie szczepienia, wpis do elektronicznej karty szczepień oraz krótką obserwację po szczepieniu.

Kilka szczepień za jednym razem. Szczepienia przeciw grypie, RSV i pneumokokom można wykonać podczas jednej wizyty – to tzw. koadministracja, czyli jednoczesne podanie kilku szczepionek. Takie postępowanie jest uznawane za bezpieczne i skuteczne, a dla pacjenta oznacza szybsze uzyskanie szerokiej ochrony przed sezonem infekcyjnym.

Bezpieczeństwo na każdym etapie. Szczepienia wykonują wyłącznie farmaceuci przeszkoleni w kwalifikacji i podawaniu szczepionek. Obowiązują wymogi sanitarne i zasady łańcucha chłodniczego, czyli przechowywania preparatu w stałej, kontrolowanej temperaturze – to warunek zachowania jego skuteczności. Farmaceuci znają też procedury reagowania na niepożądane odczyny poszczepienne (NOP), więc pacjent jest pod opieką osoby przygotowanej na każdy scenariusz.

Zasady refundacji szczepień

Szczepienie przecw grypie

Szczepienie przeciw RSV

Szczepienie przeciw pneumokokom

Pełna refundacja 100% (bezpłatna szczepionka)

osoby od 65. roku życia

osoby od 65. roku życia

osoby po 65. roku życia z co najmniej jednym czynnikiem ryzyka chorób pneumokokowych — PCV13 (Prevenar 13)

Refundacja szczepionki 50%

pacjenci w wieku 18–64 lat

pacjenci w wieku 60–64 lat

N/D

Kobiety w ciąży

mogą zaszczepić się w aptece; receptę z uprawnieniem „C" wystawia lekarz

pełna refundacja od 1 kwietnia 2025 r.; szczepienie rekomendowane między 24. a 36. tygodniem ciąży; receptę z uprawnieniem „C" wystawia lekarz

brak refundacji

Koszt usługi szczepienia w aptece

bezpłatna

bezpłatna

bezpłatna

Dowiedz się więcej o szczepieniach sezonowych na grypę, RSV i pneumokoki w aptekach Dr. Max.

Grypa – szczepienie, które warto powtarzać co sezon

Grypa wraca każdej jesieni i zimy, a najmocniej odczuwają ją seniorzy – w sezonie 2024/2025 z jej powodu do szpitali w Polsce trafiło około 25 tys. osób, głównie pacjentów po 60. roku życia. Jednocześnie jest to jedna z tych chorób, przed którymi można się skutecznie zabezpieczyć.

Osobom po 60. roku życia polscy eksperci zalecają w pierwszej kolejności szczepionkę wysokodawkową – zawierającą więcej antygenu, czyli substancji „uczącej" układ odpornościowy rozpoznawać wirusa. Z wiekiem odporność reaguje słabiej, dlatego mocniejszy bodziec przynosi lepszy efekt: w badaniach jej zastosowanie wiązało się z około 64% mniejszym ryzykiem hospitalizacji z powodu grypy lub zapalenia płuc niż szczepionki standardowej.

Szczepienie przeciw grypie powtarza się przed każdym sezonem – wirus co roku nieco się zmienia, a odporność po szczepieniu z czasem słabnie. Regularne szczepienie jest więc najprostszym sposobem, by utrzymać ochronę na wysokim poziomie. Program Szczepień Ochronnych zaleca je również kobietom w ciąży, u których grypa częściej przebiega ciężej i zwiększa ryzyko powikłań.

RSV – ochrona dla seniorów i dla najmłodszych

RSV, czyli syncytialny wirus oddechowy, przez lata kojarzył się głównie z infekcjami u dzieci. Dziś wiadomo, że jest też jedną z częstszych przyczyn poważnych zakażeń dolnych dróg oddechowych – czyli oskrzeli i płuc – u osób starszych oraz przewlekle chorych. U seniorów leczenie szpitalne z powodu RSV trwa średnio około 8 dni, wobec około 5 dni przy grypie, dlatego szczepienie przeciw RSV stanowi ważny element profilaktyki osób starszych i pacjentów z chorobami przewlekłymi.

Szczególnie dużo do zyskania mają kobiety w ciąży. Od 1 kwietnia 2025 r. szczepionka Abrysvo jest dla nich w pełni refundowana, a zalecany moment podania to okres między 24. a 36. tygodniem ciąży. Jedna dawka pozwala przekazać dziecku przeciwciała jeszcze przed narodzeniem: ryzyko ciężkiego zakażenia dolnych dróg oddechowych spada u niemowlęcia o ponad 80% w pierwszych 3 miesiącach życia i o 69,4% w pierwszym półroczu. W pierwszych 12 miesiącach obowiązywania refundacji skorzystało z niej około 40% uprawnionych pacjentek.

Szczepienie działa też szerzej: osoba zaszczepiona rzadziej przenosi wirusa na bliskich, tworząc wokół nich tzw. ochronę kokonową

Pneumokoki – jedna dawka, długotrwała ochrona

Pneumokoki to bakterie odpowiedzialne m.in. za zapalenie płuc. W Polsce wywołują około 30–50% przypadków zapalenia płuc nabytego poza szpitalem, czyli tego, którym zarażamy się w codziennym życiu. Zakażenia występują we wszystkich grupach wiekowych, ale najbardziej narażone są dzieci do 5. roku życia oraz osoby po 50. roku życia.

Największą zaletą tego szczepienia jest prostota: u większości dorosłych wystarcza 1 lub 2 dawki, zapewniająca długotrwałą ochronę – nie trzeba jej powtarzać co sezon. W 2025 roku przeciw pneumokokom zaszczepiło się w Polsce ponad 200 tys. dorosłych. Eksperci OPZCI rekomendują u dorosłych koadministrację, czyli podanie szczepionek przeciw pneumokokom, grypie i RSV w czasie jednej wizyty, o ile istnieją odpowiednie wskazania medyczne. To bezpieczna i skuteczna metoda ochrony przed zakażeniami układu oddechowego, która oszczędza czas i kolejne dojazdy.

Realną barierą bywa cena: w badaniu Koalicji „Na pomoc niesamodzielnym" 88% seniorów zadeklarowało, że zaszczepiłoby się przeciw pneumokokom, gdyby szczepienie było w pełni bezpłatne.

„Wiek i choroby przewlekłe znacząco zwiększają ryzyko ciężkiego przebiegu zakażeń wywołanych przez RSV, wirusa grypy i pneumokoki oraz związanych z nimi hospitalizacji i powikłań. Osoby po 65. roku życia mogą w aptekach skorzystać z bezpłatnych szczepień przeciw RSV i grypie, a dzięki możliwości koadministracji podczas jednej wizyty otrzymać szczepienia przeciw grypie, RSV i pneumokokom, co pozwala szybciej uzyskać szeroką ochronę.” – wskazuje mgr farm. Agnieszka Malissa, Manager ds. Usług Farmaceutycznych Dr.Max, członkini Polskiego Towarzystwa Wakcynologii.

Źródła:

Antczak, A., & Tworek, D. (2020). Zapalenia płuc u dorosłych. Termedia.

Begley, K. M., Monto, A. S., Lamerato, L. E., Malani, A. N., Lauring, A. S., Talbot, H. K., Gaglani, M., McNeal, T., Silveira, F. P., Zimmerman, R. K., Middleton, D. B., Ghamande, S., Murthy, K., Kim, L., Ferdinands, J. M., Patel, M. M., & Martin, E. T. (2023). Prevalence and clinical outcomes of respiratory syncytial virus vs influenza in adults hospitalized with acute respiratory illness from a prospective multicenter study. Clinical Infectious Diseases, 76(11), 1980–1988. https://doi.org/10.1093/cid/ciad031

Główny Inspektorat Sanitarny. (b.d.-a). Grypa – sytuacja epidemiologiczna w sezonie 2024/2025. https://www.gov.pl/web/gis

Główny Inspektorat Sanitarny. (b.d.-b). Jesień bez infekcji. https://www.gov.pl/web/gis/jesien-bez-infekcji

Kampmann, B., Madhi, S. A., Munjal, I., Simões, E. A. F., Pahud, B. A., Llapur, C., Baker, J., Pérez Marc, G., Radley, D., Shittu, E., Glanternik, J., Snaggs, H., Baber, J., Zachariah, P., Barnabas, S. L., Fausett, M., Adam, T., Perreras, N., Van Houten, M. A., … Gurtman, A. (2023). Bivalent prefusion F vaccine in pregnancy to prevent RSV illness in infants. The New England Journal of Medicine, 388(16), 1451–1464. https://doi.org/10.1056/NEJMoa2216480

Koalicja „Na pomoc niesamodzielnym”. (b.d.). Bariery w szczepieniach seniorów – wyniki badania. https://niesamodzielnym.pl/index.php?mact=News,cntnt01,detail,0&cntnt01articleid=2767&cntnt01origid=1

Komisja Europejska. (2023). Abrysvo: Charakterystyka produktu leczniczego [Aneks I]. Rejestr wspólnotowy produktów leczniczych. https://ec.europa.eu/health/documents/community-register/2023/20230823160227/anx_160227_pl.pdf

Naczelna Izba Aptekarska. (b.d.). Dane o szczepieniach wykonanych w aptekach ogólnodostępnych [źródło do uzupełnienia – w materiale eksperckim nie podano tytułu dokumentu ani adresu URL].

Nitsch-Osuch, A., Jankowski, P., Kokoszka-Paszkot, J., Kuchar, E., Mastalerz-Migas, A., Mitkowski, P., Wysocki, J., Zmysłowska, A., & Antczak, A. (2024). W stronę lepszej ochrony przed grypą osób starszych. Polskie rekomendacje dotyczące wysokodawkowej szczepionki przeciw grypie. Lekarz POZ, 10(2), 77–87.

Ogólnopolski Program Zwalczania Chorób Infekcyjnych. (b.d.-a). Dwa filary profilaktyki RSV. Czy jest szansa na kompleksową ochronę dla niemowląt? https://opzci.pl/dwa-filary-profilaktyki-rsv-czy-jest-szansa-na-kompleksowa-ochrone-dla-niemowlat/

Ogólnopolski Program Zwalczania Chorób Infekcyjnych. (b.d.-b). Najlepszy moment na zabezpieczenie siebie i bliskich przed sezonem. https://opzci.pl/najlepszy-moment-na-zabezpieczenie-siebie-i-bliskich-przed-sezonem/

Ogólnopolski Program Zwalczania Chorób Infekcyjnych. (2026). Czy sezon infekcyjny 2025/2026 był dla Polski przełomem w ochronie przed chorobami układu oddechowego? https://opzci.pl/czy-sezon-infekcyjny-2025-2026-byl-dla-polski-przelomem-w-ochronie-przed-chorobami-ukladu-oddechowego/

Shoar, S., & Musher, D. M. (2020). Etiology of community-acquired pneumonia in adults: A systematic review. Pneumonia, 12, 11. https://doi.org/10.1186/s41479-020-00074-3

Zmiany w kolejkach do leczenia. Pojawią się kolejne procedury

Jednym z ważniejszych elementów reformy jest rozszerzenie elektronicznego monitorowania list oczekujących. Narodowy Fundusz Zdrowia ma dzięki temu otrzymywać bardziej aktualne informacje o liczbie osób oczekujących oraz rzeczywistych czasach oczekiwania.

System ma również umożliwiać identyfikowanie sytuacji, w których pacjent jest zapisany więcej niż raz na to samo świadczenie.

Od 1 października 2026 roku obowiązek prowadzenia list oczekujących w aplikacji AP KOLCE zostanie rozszerzony o 15 grup zabiegów szpitalnych. Pacjenci mają także otrzymywać SMS-y przypominające o terminie zabiegu.

Kolejne zmiany zaplanowano na 1 stycznia 2027 roku. Wtedy placówki mają prowadzić odrębne harmonogramy dla kolejnych 10 procedur leczenia szpitalnego.

Centralna e-Rejestracja ma objąć wszystkie 40 świadczeń AOS

Resort zdrowia zapowiada również przyspieszenie rozwoju Centralnej e-Rejestracji. W ciągu dwóch lat ma ona objąć wszystkie 40 świadczeń z zakresu ambulatoryjnej opieki specjalistycznej (AOS).

Dla pacjentów oznacza to możliwość łatwiejszego sprawdzania dostępnych terminów, natomiast placówki mają zyskać narzędzie ułatwiające zarządzanie kolejkami i planowanie przyjęć.

To nie koniec zmian związanych z rejestracją. Od 1 października 2026 roku ma działać również asystent głosowy, czyli voicebot. Będzie przypominał o wizytach także osobom, które nie korzystają ze smartfonów.

Centralna e-Kolejka ma uporządkować leczenie szpitalne

Ministerstwo Zdrowia pracuje również nad Centralną e-Kolejką. Narzędzie ma uporządkować zasady zapisywania pacjentów na planowe leczenie szpitalne w całym kraju i zwiększyć przejrzystość informacji o kolejkach.

Według resortu rozwiązanie ma być technicznie gotowe na przełomie 2026 i 2027 roku. W 2027 roku planowane jest jego wdrażanie w placówkach medycznych.

NFZ będzie otrzymywał informacje o rzeczywistym czasie pracy personelu

Kolejna zmiana dotyczy monitorowania rzeczywistej obecności personelu medycznego. Placówki będą przekazywać NFZ informacje obejmujące m.in. dokładne godziny udzielania świadczeń.

Rozwiązanie ma pozwolić na lepszą weryfikację realizacji umów oraz wykorzystania zasobów kadrowych. Nowe rozporządzenie ma wejść w życie 1 listopada 2026 roku.

Powiatowe Centra Zdrowia mają być bliżej pacjentów

W pakiecie zmian znalazły się również Powiatowe Centra Zdrowia. Ich zadaniem ma być ułatwienie dostępu do podstawowej diagnostyki, konsultacji internistycznych oraz wybranych drobnych zabiegów chirurgicznych bliżej miejsca zamieszkania.

Rozwiązanie ma szczególne znaczenie dla mieszkańców powiatów oddalonych od większych szpitali. Rozporządzenie dotyczące Powiatowych Centrów Zdrowia zostało już podpisane przez ministra zdrowia i ma zostać opublikowane w Dzienniku Ustaw.

Co zmieni się w zasadach wynagradzania personelu medycznego?

Jednym z dwóch projektów ustaw przyjętych 22 września przez Radę Ministrów są przepisy dotyczące zasad zatrudniania i wynagradzania personelu medycznego.

Projekt zakłada m.in. maksymalną stawkę godzinową odpowiadającą 1/20 minimalnego wynagrodzenia, co według obecnych stawek daje 240 zł brutto. Przewidziano także limit łącznego czasu pracy odpowiadający maksymalnie dwóm pełnym etatom oraz maksymalne miesięczne wynagrodzenie na poziomie 16-krotności płacy minimalnej.

Projekt zakłada również minimalny wymiar zatrudnienia na poziomie połowy pełnego etatu przy udzielaniu świadczeń szpitalnych oraz ambulatoryjnych w poradniach przyszpitalnych.

Nowe przepisy mają także ograniczyć określone formy zawierania umów oraz uzależniania wynagrodzenia od wartości wykonanych procedur. Obowiązujące już umowy będą mogły być dostosowywane w okresie przejściowym, nie dłuższym niż sześć miesięcy.

Obie przyjęte przez rząd ustawy mają wejść w życie po upływie miesiąca od dnia ich ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.

Większa jawność konkursów w placówkach medycznych

Drugi z przyjętych projektów dotyczy jawności postępowań konkursowych prowadzonych przez podmioty lecznicze.

Po wejściu nowych przepisów placówki mają publikować informacje o złożonych ofertach, proponowanych warunkach finansowych oraz wynikach konkursów. Dane mają być dostępne zarówno na stronach placówek, jak i w centralnej aplikacji.

Jawność ma obejmować również sytuacje, w których wyłoniono oferenta, ale ostatecznie nie zawarto z nim umowy. Przepisy mają objąć także umowy zawierane przez podmioty spoza sektora finansów publicznych, w tym informacje o ich warunkach finansowych.

Sieć szpitali ma zapewnić finansowanie do 2029 roku

W ramach pakietu zmian przewidziano również przedłużenie obowiązywania sieci szpitali. Placówki mają otrzymać czas do 30 czerwca 2029 roku na przeprowadzenie zmian organizacyjnych i dostosowanie działalności do potrzeb zdrowotnych mieszkańców.

Według Ministerstwa Zdrowia rozwiązanie ma zapewnić szpitalom stabilniejsze warunki finansowania podczas wdrażania reformy i ciągłość udzielania świadczeń pacjentom.

Ustawa PESEL-owa już obowiązuje

Część zmian nie jest już na etapie planów. 5 sierpnia 2026 roku weszła w życie tzw. ustawa PESEL-owa, która umożliwia analizowanie wynagrodzeń, czasu pracy oraz wieloetatowości personelu medycznego na podstawie numeru PESEL lub numeru prawa wykonywania zawodu.

Według resortu dane mają pomóc w dokładniejszej analizie kosztów wynagrodzeń oraz planowaniu finansowania ochrony zdrowia. Pierwsza zbiórka danych na nowych zasadach ma rozpocząć się pod koniec września 2026 roku.

Co dalej z reformą ochrony zdrowia?

Pakiet zmian obejmuje zarówno przepisy już obowiązujące, jak i rozwiązania, które dopiero będą wdrażane. Najbliższe miesiące przyniosą m.in. rozszerzenie elektronicznego monitorowania kolejek, uruchomienie voicebota przypominającego o wizytach oraz nowe zasady raportowania rzeczywistego czasu pracy personelu.

Z punktu widzenia pacjentów szczególnie istotne będą jednak kolejne etapy rozwoju Centralnej e-Rejestracji i Centralnej e-Kolejki. To właśnie te rozwiązania mogą bezpośrednio zmienić sposób sprawdzania terminów, zapisywania się na świadczenia i monitorowania kolejek do leczenia.

Źródło: Ministerstwo Zdrowia

W otyłości wiele osób widzi głównie problem z wyglądem. Sprowadzanie tego do estetyki to jednak poważny błąd. Nadmiar tłuszczu to choroba, która latami niszczy narządy wewnętrzne – po cichu, bez bólu, zanim w ogóle pojawią się złe wyniki badań, nadciśnienie czy zawał.

Przez lata myśleliśmy o tkance tłuszczowej jak o czymś biernym – zapasie energii, który siedzi i czeka. To nieprawda. Tłuszcz – zwłaszcza ten brzuszny, oplatający narządy wewnętrzne – produkuje całe mnóstwo substancji, które trafiają do krwi i działają na cały organizm. Część z nich powoduje stały, łagodny stan zapalny w naczyniach krwionośnych i narządach. Ten stan zapalny jest ciągły i bezobjawowy – trwa, zanim pojawią się pierwsze nieprawidłowe wyniki badań, zanim wzrośnie ciśnienie, zanim wydarzy się zawał. Otyłość brzuszna to nie tylko kwestia rozmiaru paska – to czynnik ryzyka, który działa przez całą dobę, przez cały rok.

Serce i naczynia: tu dzieje się największa szkoda

Serce osoby z dużą otyłością pracuje w stałym przeciążeniu. Każde dodatkowe 10 kilogramów to kilkadziesiąt kilometrów drobnych naczyń krwionośnych, przez które trzeba przepompować krew. Mięsień sercowy z czasem się rozrasta (to nie jest dobre powiększenie – to przeciążenie), ciśnienie krwi rośnie, a ryzyko groźnych zaburzeń rytmu serca jest u takich pacjentów 2–3 razy wyższe niż u osób z prawidłową wagą.

W takiej sytuacji pojawia się miażdżyca naczyń – stopniowe zwężanie i twardnienie ścian. Postępuje szybciej z kilku przyczyn naraz: przez stan zapalny, przez zaburzone przemiany glukozy i przez niekorzystny skład tłuszczów we krwi. W swojej praktyce operowałem pacjentów po zawale przed 45. rokiem życia z BMI powyżej 45. To nie przypadek.

Wątroba: choroba, która nie boli aż do momentu, gdy jest już za późno

Stłuszczenie wątroby to problem, który dotyczy co czwartej osoby w Polsce. U pacjentów z dużą otyłością jest to kilkukrotnie częstsze. Przez lata – dosłownie lata – ta choroba nie daje żadnych objawów. Pacjent dowiaduje się o niej przy okazji USG albo gdy lekarz rodzinny mówi, że „enzymy wątrobowe są lekko podwyższone”.

Problem polega na tym, że u części chorych proces nie zatrzymuje się na samym stłuszczeniu. Tłuszcz w komórkach wątroby wywołuje stan zapalny, zapalenie prowadzi do bliznowacenia (włóknienia), a włóknienie do marskości. Takie zmiany podczas zabiegu widać gołym okiem. Wniosek jest jeden: warto było operować kilka lat wcześniej.

Cukrzyca: to można cofnąć

Cukrzyca typu 2 i otyłość brzuszna są ze sobą nierozerwalnie związane. Tłuszcz w jamie brzusznej uwalnia substancje, które zaburzają działanie insuliny – najpierw w wątrobie, potem w mięśniach. Trzustka przez lata produkuje coraz więcej insuliny, żeby nadążyć, aż w końcu się wyczerpuje.

Efekt operacji bariatrycznej na cukrzycę jest jednym z najbardziej imponujących zjawisk, jakie znam w chirurgii. U 60–80% operowanych pacjentów dochodzi do ustąpienia cukrzycy, czyli powrotu prawidłowego poziomu cukru bez leków. Często już w pierwszych dniach po zabiegu, zanim pacjent w ogóle istotnie schudnie. Żaden lek tego nie robi.

Bezdech senny: pacjenci rzadko to łączą z wagą

Obturacyjny bezdech senny dotyczy co drugiej, trzeciej osoby z dużą otyłością. W nocy, kiedy mięśnie wiotczeją, nadmiar tkanki tłuszczowej w okolicach szyi i gardła dosłownie zamyka drogi oddechowe. Człowiek przestaje oddychać wielokrotnie w ciągu nocy, budzi się, zasypia, budzi – i często nic z tego nie pamięta. Jest tylko stałe zmęczenie, problemy z koncentracją, rozdrażnienie.

Nieleczony bezdech istotnie zwiększa ryzyko nadciśnienia tętniczego, zaburzeń rytmu serca i udaru mózgu. Nadmiar tłuszczu w jamie brzusznej wpływa na sposób oddychania. Gdy przepona jest uniesiona przez zawartość brzucha, zmniejsza się pojemność płuc, a to prowadzi do ryzyka powikłań płucnych po operacji.

Kolana i stawy: błędne koło

Każdy dodatkowy kilogram to około 3–4 kilogramy dodatkowego obciążenia na staw kolanowy. Osoby z BMI powyżej 35 mają kilkukrotnie wyższe ryzyko konieczności wymiany zniszczonego stawu.

I tu pojawia się problem, który widzę regularnie: chory nie może schudnąć, bo boli go kolano i nie może się ruszać. A ortopeda nie chce operować kolana, bo pacjent waży za dużo. Jest spore ryzyko powikłań i szybszego zużycia sztucznego stawu.

Operacja bariatryczna może ten węzeł przeciąć. Widziałem pacjentów, którzy po utracie 40–50 kilogramów mogli być zakwalifikowani do endoprotezoplastyki i wrócili do normalnego życia.

Hormony, płodność, nowotwory

Nadmiar tkanki tłuszczowej zaburza gospodarkę hormonalną; u kobiet sprzyja zespołowi policystycznych jajników, u mężczyzn obniża poziom testosteronu. Zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn otyłość upośledza płodność.

Więcej hormonów z tkanki tłuszczowej to ryzyko nowotworów. Otyłość to uznany czynnik ryzyka co najmniej 13 typów raka, między innymi raka macicy, jelita grubego, nerki, trzustki i piersi. Przyczyny są złożone – przewlekły stan zapalny, wysoki poziom insuliny i czynników wzrostu, zaburzona gospodarka estrogenowa.

Dlaczego o tym piszę

Operacja bariatryczna nie jest zabiegiem kosmetycznym. Jest leczeniem choroby, która – nieleczona – skraca życie średnio o 8–12 lat (dane dotyczące dużej otyłości) i pogarsza jego jakość przez lata.

Kiedy kwalifikuję pacjenta do zabiegu, nie patrzę tylko na wagę. Patrzę na wątrobę, serce, cukier, bezdech senny, stawy. Każda z tych chorób towarzyszących jest jednocześnie argumentem za operacją i czynnikiem, który wpływa na wybór metody i ryzyko zabiegu.

Organizm ma dużą zdolność do regeneracji. Widziałem pacjentów, u których po operacji cofała się cukrzyca, normalizowało ciśnienie, znikał bezdech, poprawiały się wyniki wątrobowe. To nie jest magia – to efekt usunięcia toksycznego obciążenia, jakim jest nadmiar aktywnej metabolicznie tkanki tłuszczowej.

Jeśli rozważasz operację bariatryczną albo po prostu chcesz wiedzieć, co twoja waga oznacza dla zdrowia – zapraszam na konsultację.

Polipy endometrialne są najczęstszą nieprawidłowością strukturalną endometrium, czyli błony śluzowej jamy macicy. Jak wyjaśnia ekspert, około połowa z nich daje objawy kliniczne, natomiast pozostałe mogą zostać wykryte przypadkowo podczas badania ultrasonograficznego.

- Objawy mogące wskazywać na obecność polipa endometrialnego to przedłużające się lub obfite krwawienia miesiączkowe, krwawienia międzymiesiączkowe, krwawienia po menopauzie oraz krwawienia kontaktowe, w przypadku gdy polip dochodzi do ujścia zewnętrznego kanału szyjki macicy – wyjaśnia ginekolog-położnik Mateusz Świątkowski

Brak objawów nie oznacza więc, że polipa nie ma. Zmiana może zostać wykryta podczas rutynowego USG, a dalsze postępowanie zależy od jej charakterystyki oraz sytuacji pacjentki.

Czy każdy polip trzeba usunąć?

 Nie każda pacjentka z polipem endometrium musi być od razu kierowana  na zabieg. Znaczenie mają m.in. wielkość zmiany, występowanie objawów, wiek pacjentki, plany dotyczące ciąży oraz obecność czynników zwiększających ryzyko nieprawidłowości endometrium.

- Leczenie zachowawcze można rozważyć u bezobjawowych pacjentek z niskim ryzykiem raka endometrium, głównie przed menopauzą, gdy wielkość polipa endometrialnego wynosi mniej niż 10 mm w USG przezpochwowym. Uważa się, że część zmian może ulec samoistnej regresji. Tego typu postępowanie wymaga świadomej zgody pacjentki i regularnych kontroli ginekologicznych  – mówi ekspert.

W przypadku występowania objawów albo innych wskazań lekarz może zdecydować o usunięciu zmiany.

Polip endometrium a płodność. Czy może utrudniać zajście w ciążę?

Polipy endometrialne częściej obserwuje się u kobiet z problemem niepłodności oraz z endometriozą. Zmiana może wpływać na środowisko panujące w jamie macicy, a tym samym na proces implantacji zarodka.

- Obecność tego typu zmiany w jamie macicy może powodować miejscowy odczyn zapalny, co przekłada się na receptywność endometrium. Wpływ na implantację zarodka zdaje się mieć również ograniczenie samego miejsca w jamie macicy – wyjaśnia ginekolog-położnik Mateusz Świątkowski.

Jak dodaje ekspert, u pacjentek z niepowodzeniami rozrodu polipy mogą być także przyczyną poronień.

- Badania wskazują, iż wycięcie zmiany wiąże się z większym odsetkiem ciąż klinicznych i powinno być zalecane pacjentkom starającym się o ciążę oraz podchodzącym do procedury IVF – zaznacza.

Czy polip może mieć charakter przednowotworowy lub złośliwy?

Większość polipów endometrialnych ma charakter łagodny. Nie oznacza to jednak, że można całkowicie zrezygnować z czujności onkologicznej, szczególnie u pacjentek z czynnikami ryzyka.

- Szacuje się, iż w około 1,5–2,5 proc. wszystkich wycinanych polipów znajdujemy procesy złośliwe. Głównymi czynnikami ryzyka występowania zmian nowotworowych w polipach są wiek, szczególnie powyżej 60. roku życia, wystąpienie nieprawidłowego krwawienia z dróg rodnych po menopauzie oraz wielkość zmiany – mówi ekspert.

Znaczenie mają również czynniki ryzyka raka endometrium, wśród których wymienia się m.in. otyłość, cukrzycę, nadciśnienie tętnicze, zaawansowany wiek, wczesną pierwszą miesiączkę i późną menopauzę, PCOS PMOS, długotrwałe leczenie tamoksyfenem oraz predyspozycje genetyczne.

Szczególnej uwagi wymaga krwawienie po menopauzie.

- Warto podkreślić, że każde krwawienie, które pojawia się u pacjentki po zakończeniu miesiączkowania, wymaga diagnostyki – podkreśla ginekolog-położnik.

Histeroskopia – jak wygląda usunięcie polipa?

Jeżeli lekarz zdecyduje o usunięciu zmiany, standardem postępowania jest obecnie histeroskopia. Dzięki miniaturyzacji sprzętu coraz więcej takich zabiegów można wykonać ambulatoryjnie.

- Złotym standardem w leczeniu polipów endometrialnych jest histeroskopia. Dzięki miniaturyzacji sprzętu histeroskopowego większość zabiegów możemy przeprowadzić w gabinecie lekarskim, bez konieczności pobytu w szpitalu oraz znieczulenia ogólnego – wyjaśnia ekspert.

Podczas histeroskopii cienki histeroskop jest wprowadzany przez pochwę i kanał szyjki macicy do jamy macicy. Lekarz obserwuje jej wnętrze i usuwa polip przy pomocy odpowiednich narzędzi – m.in. nożyczek, kleszczyków, elektrody lub mechanicznego morcelatora.

Usunięta zmiana trafia następnie do badania histopatologicznego. To właśnie ono pozwala ostatecznie określić charakter polipa.

Czy histeroskopia jest bolesna?

Histeroskopia gabinetowa może być wykonywana bez znieczulenia albo przy zastosowaniu znieczulenia miejscowego.

- W trakcie tego rodzaju histeroskopii może być odczuwalny dyskomfort porównywalny do łagodnych dolegliwości miesiączkowych, ponieważ wypełniona płynem macica kurczy się odruchowo. Pacjentka wraca szybko do codzienności, a zabieg mógłby praktycznie zostać wykonany w przerwie w pracy – mówi ekspert.

Sam zabieg trwa zwykle około 5–15 minut. W przypadku bardzo dużych zmian lub ciężkich chorób ogólnoustrojowych pacjentki może być jednak konieczne leczenie szpitalne.

Dlaczego wyłyżeczkowanie nie jest obecnie metodą pierwszego wyboru?

Ekspert zwraca również uwagę na różnicę między histeroskopią a klasycznym wyłyżeczkowaniem jamy macicy.

- W chwili obecnej nie powinno się wykonywać zabiegu wyłyżeczkowania jamy macicy, który niesie za sobą większą ilość powikłań, np. powstawania zrostów wewnątrzmacicznych, oraz może być przyczyną niedoszczętności procedury, ponieważ odbywa się bez kontroli wzroku – wyjaśnia.

Histeroskopia umożliwia natomiast bezpośrednie zobaczenie zmiany i jej precyzyjne usunięcie.

Polip endometrium – nie zawsze wymaga leczenia, ale wymaga oceny

Polip endometrium jest najczęściej łagodną zmianą, jednak jego obecność może wiązać się z nieprawidłowymi krwawieniami, a u części pacjentek również z problemami z płodnością. O tym, czy wystarczy obserwacja, czy konieczne jest usunięcie polipa, decyduje lekarz po uwzględnieniu objawów, wielkości zmiany, wieku pacjentki, planów prokreacyjnych oraz czynników ryzyka.

Każde krwawienie po menopauzie wymaga diagnostyki. W przypadku podejrzenia polipa warto skonsultować się z ginekologiem, który dobierze odpowiednie postępowanie do indywidualnej sytuacji pacjentki.

Od początku 2027 roku wybrane zabiegi będą wykonywane i finansowane wyłącznie w oddziałach właściwych dla danej specjalności. Chodzi m.in. o:

• artroskopie,
• wybrane zabiegi kończyny dolnej,
• operacje kręgosłupa,
• wybrane zabiegi urologiczne dotyczące moczowodu i pęcherza moczowego.

NFZ wskazuje, że w przypadku takich procedur istotne jest nie tylko przeprowadzenie samego zabiegu, ale również zapewnienie pacjentowi odpowiedniej opieki pooperacyjnej. Specjalistyczny personel oraz wymagany sprzęt mają być dostępne na miejscu, również w razie pojawienia się powikłań.

NFZ chce ograniczyć problem tzw. „lekarzy walizkowych”

Fundusz wskazuje, że obecnie część tego rodzaju zabiegów wykonywana jest w szpitalach powiatowych przez specjalistów, którzy przyjeżdżają do placówki na konkretne procedury, a następnie ją opuszczają. NFZ określa takie rozwiązanie mianem tzw. „lekarzy walizkowych”.

Według Funduszu może to oznaczać brak stałego dostępu do specjalisty, który mógłby zająć się pacjentem w przypadku powikłań po zabiegu.

– Zawsze zadaję sobie pytanie, gdzie sam poszedłbym się operować? Nie wybrałbym placówki, w której chirurg pojawia się raz w tygodniu. Wybrałbym szpital, w którym specjalista jest obecny na co dzień i można natychmiast leczyć powikłania. Bezpieczeństwo pacjenta musi być zapewnione przez całą dobę – mówi prof. Wiesław Tarnowski, prezes Towarzystwa Chirurgów Polskich, cytowany przez NFZ.

Fundusz informuje, że podobne stanowisko przedstawili również prof. Jerzy Sieńko, konsultant krajowy w dziedzinie chirurgii ogólnej, prof. Jarosław Czubak, konsultant krajowy w dziedzinie ortopedii i traumatologii narządu ruchu, oraz prof. Piotr Czauderna, doradca Prezydenta RP.

Co z pacjentami już zakwalifikowanymi do operacji?

NFZ zdecydował, że nowe zasady zaczną obowiązywać od 1 stycznia 2027 roku. Szpitale otrzymają dodatkowy czas na dostosowanie się do nowych wymagań oraz dokończenie leczenia pacjentów, którzy zostali już zakwalifikowani do zabiegów.

Oznacza to, że zmiana nie ma polegać na nagłym przeniesieniu wszystkich zaplanowanych operacji do innych placówek. 

Od października wyższe finansowanie leczenia obustronnej przepukliny

Jedna ze zmian zacznie obowiązywać wcześniej. Od października 2026 roku NFZ zwiększy o 40 proc. wycenę jednoczasowego leczenia obustronnej przepukliny pachwinowej.

Dla pacjenta oznacza to możliwość leczenia obu przepuklin podczas jednego zabiegu i jednej rekonwalescencji, zamiast przechodzenia dwóch oddzielnych procedur. NFZ wskazuje, że takie rozwiązanie może również ograniczyć liczbę dodatkowych hospitalizacji.

Źródło: NFZ

Szara, ziemista cera to jeden z najczęstszych powodów, dla których sięgamy po nowe kosmetyki. Skóra wygląda wtedy na zmęczoną, matową i starszą, niż jest w rzeczywistości. Przyczyn jest zwykle kilka i często nakładają się na siebie.

Zdrowy naskórek nieustannie się odnawia. Najstarsze komórki warstwy rogowej (najbardziej zewnętrznej warstwy skóry) złuszczają się, a na ich miejsce pojawiają się nowe. Z wiekiem, a także pod wpływem zmęczenia, ten proces zwalnia. Martwe komórki zalegają wtedy na powierzchni i tworzą zbitą warstwę. Światło odbija się od niej nierównomiernie, a twarz traci blask.

– W gabinecie często tłumaczę, że szara cera to także efekt smogu, dymu papierosowego czy wielu godzin spędzanych przed monitorem. W takiej sytuacji nawet dobry krem nawilżający nie da spektakularnego efektu, bo zrogowaciała warstwa naskórka utrudnia dotarcie składników pielęgnacyjnych.

Rolę zanieczyszczeń powietrza potwierdzają badania naukowe. W analizach prowadzonych w Niemczech i Chinach długotrwały kontakt z cząstkami sadzy z ruchu drogowego oraz z dwutlenkiem azotu wiązał się z większą liczbą przebarwień na policzkach i czole. Obok promieniowania UV i dymu tytoniowego smog uznaje się dziś za jeden z głównych czynników zewnętrznych, które przyspieszają starzenie się skóry.

Najczęstsze przyczyny szarej cery to:

• nagromadzenie martwych komórek naskórka,
• przewlekły stres i niedobór snu,
• odwodnienie skóry,
• zanieczyszczenie powietrza (smog),
• palenie tytoniu i przebywanie w zadymionych pomieszczeniach,
• promieniowanie UV bez odpowiedniej ochrony.

Kwasy AHA, BHA i PHA – jak działają?

Kwasy AHA, BHA i PHA należą do hydroksykwasów. To związki, które od dziesięcioleci są wykorzystywane w dermatologii i kosmetologii. Ich wspólną cechą jest złuszczanie: osłabiają połączenia między martwymi komórkami naskórka, dzięki czemu te łatwiej się odrywają, a skóra szybciej się odnawia. Każda grupa działa jednak nieco inaczej.

Kwasy AHA na rozjaśnienie i wygładzenie skóry

Kwasy AHA (alfa-hydroksykwasy) działają głównie na powierzchni skóry. Wyrównują jej strukturę, rozjaśniają przebarwienia i przywracają cerze promienny koloryt. – W zależności od potrzeb skóry sięgam po różne kwasy z tej grupy – wyjaśnia ekspertka. Najczęściej są to:

• kwas glikolowy – ma najmniejsze cząsteczki, dlatego wnika najgłębiej; dobrze sprawdza się przy przebarwieniach i utracie jędrności,
• kwas mlekowy – poza złuszczaniem wyraźnie nawilża, więc polecany jest do cery suchej i odwodnionej,
• kwas migdałowy – działa łagodniej, a przy tym antybakteryjnie i regulująco, dlatego sprawdza się przy cerze skłonnej do niedoskonałości.

Amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) przywołuje ocenę ekspertów, według której kosmetyki z kwasem glikolowym lub mlekowym do użytku domowego są bezpieczne, jeśli stężenie kwasu nie przekracza 10 proc., a pH produktu wynosi co najmniej 3,5.

Kwas BHA na zaskórniki i nadmiar sebum

Najważniejszym przedstawicielem kwasów BHA (beta-hydroksykwasów) w kosmetykach jest kwas salicylowy. Rozpuszcza się w tłuszczach, dlatego przenika przez warstwę sebum (łoju) do wnętrza porów. – Kwas salicylowy odblokowuje pory, zmniejsza liczbę zaskórników i wycisza stany zapalne. Jeśli szaremu kolorytowi towarzyszą przetłuszczanie się skóry i wypryski, kwas BHA nie ma sobie równych – podkreśla ekspertka.

Kwasy PHA – łagodne złuszczanie dla cery wrażliwej

Kwasy PHA (polihydroksykwasy), takie jak glukonolakton czy kwas laktobionowy, mają znacznie większe cząsteczki niż kwasy AHA. Dzięki temu wnikają w naskórek stopniowo i rzadko powodują pieczenie czy zaczerwienienie. Dodatkowo wiążą wodę, a więc nawilżają skórę i wspierają jej barierę ochronną.

Według przeglądu opublikowanego w czasopiśmie „Cutis” kwasy PHA dobrze tolerują osoby z trądzikiem różowatym i atopowym zapaleniem skóry. W 12-tygodniowym badaniu porównującym glukonolakton z kwasem glikolowym oba preparaty podobnie poprawiały oznaki starzenia się skóry. Kwasy PHA rzadziej jednak wywoływały pieczenie i szczypanie. Co ciekawe, ziemisty koloryt nieco bardziej poprawiał się po kwasie glikolowym.

– Kwasy PHA chętnie polecam osobom z trądzikiem różowatym, uszkodzoną barierą ochronną skóry lub skrajną wrażliwością.

Kwasy czy retinoidy? Co wybrać przy szarej cerze

Retinoidy, czyli pochodne witaminy A (m.in. retinol i retinal), to skuteczne składniki przeciwstarzeniowe. Mogą jednak powodować tzw. retinoidowe zapalenie skóry: zaczerwienienie, łuszczenie, pieczenie i świąd, zwykle w pierwszych tygodniach stosowania. Badania wskazują, że ryzyko podrażnień zależy od stężenia, rodzaju preparatu i wrażliwości skóry.

– Retinoidy wymagają długiego budowania tolerancji, a błędy w ich stosowaniu często kończą się pieczeniem i czerwoną twarzą. Wiele osób właśnie z tego powodu rezygnuje z pielęgnacji przeciwstarzeniowej. Dobrze dobrany tonik lub serum z kwasami AHA, BHA lub PHA daje uczucie wygładzenia i rozświetlenia bez uciążliwego łuszczenia.

Jak bezpiecznie stosować kwasy AHA, BHA i PHA w domu?

Kwasy można stosować samodzielnie, o ile robi się to z umiarem. Ekspertka zaleca kilka zasad:

• zacznij powoli – nakładaj preparat 1–2 razy w tygodniu i obserwuj reakcję skóry,
• stosuj kwasy wieczorem – wyłącznie na suchą, dokładnie oczyszczoną skórę,
• nie łącz mocnych składników – w dniu z kwasami odstaw witaminę C, retinoidy i peelingi mechaniczne,
• dbaj o nawilżenie – w pozostałych etapach pielęgnacji wybieraj łagodne kosmetyki z ceramidami lub lipidami,
• rano nakładaj filtr SPF 50 – złuszczona skóra jest bardziej wrażliwa na słońce.

Ostatnia zasada ma mocne podstawy. FDA zwraca uwagę, że kwasy AHA mogą zwiększać wrażliwość skóry na słońce nawet do tygodnia po zakończeniu kuracji. Przy kwasie BHA zaleca podobne środki ostrożności, a nowy produkt radzi najpierw sprawdzić na małym fragmencie skóry.

Jeśli mimo regularnej pielęgnacji skóra nadal wygląda na zmęczoną albo pojawiają się silne podrażnienia, warto skonsultować się z dermatologiem lub doświadczonym kosmetologiem.

Szara cera najczęściej wynika z zalegania martwych komórek naskórka, na co wpływają wiek, zmęczenie, stres i zanieczyszczenie powietrza. Kwasy AHA, BHA i PHA pomagają przyspieszyć odnowę skóry i przywrócić jej blask, a każdy z nich sprawdza się przy innych potrzebach cery. Wiele osób toleruje je lepiej niż retinoidy, choć i one wymagają ostrożności. Podstawą bezpiecznej kuracji są umiar, wieczorna aplikacja i codzienna ochrona przeciwsłoneczna.

Bibliografia

Kornhauser A., Coelho S.G., Hearing V.J., Applications of hydroxy acids: classification, mechanisms, and photoactivity, Clinical, Cosmetic and Investigational Dermatology, 2010, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21437068/

Grimes P.E. i wsp., The use of polyhydroxy acids (PHAs) in photoaged skin, Cutis, 2004, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15002656/

Edison B.L. i wsp., A polyhydroxy acid skin care regimen provides antiaging effects comparable to an alpha-hydroxyacid regimen, Cutis, 2004, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15002657/

U.S. Food and Drug Administration, Alpha Hydroxy Acids, https://www.fda.gov/cosmetics/cosmetic-ingredients/alpha-hydroxy-acids

U.S. Food and Drug Administration, Guidance for Industry: Labeling for Cosmetics Containing Alpha Hydroxy Acids, 2005, https://www.fda.gov/regulatory-information/search-fda-guidance-documents/guidance-industry-labeling-cosmetics-containing-alpha-hydroxy-acids

U.S. Food and Drug Administration, Beta Hydroxy Acids, https://www.fda.gov/cosmetics/cosmetic-ingredients/beta-hydroxy-acids

Krutmann J. i wsp., Pollution and skin: From epidemiological and mechanistic studies to clinical implications, Journal of Dermatological Science, 2014 [link do uzupełnienia]

Vierkötter A. i wsp., Airborne particle exposure and extrinsic skin aging, Journal of Investigative Dermatology, 2010 [link do uzupełnienia]

Leyden J., Grove G., Zerweck C., Facial Tolerability of Topical Retinoid Therapy, Journal of Drugs in Dermatology, 2004, https://jddonline.com/articles/dermatology/S1545961604P0641X

Fluhr J.W. i wsp., Tolerance profile of retinol, retinaldehyde and retinoic acid under maximized and long-term clinical conditions, Dermatology, 1999, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10473963/