1. Artykuły
  2. Jak rozmawiać z dzieckiem o śmierci? Psychoonkolog: nie warto tego odwlekać

Jak rozmawiać z dzieckiem o śmierci? Psychoonkolog: nie warto tego odwlekać

Częstą przyczyną problemów dziecka w rozmawianiu o emocjach i trudnych rzeczach jest po prostu trudność dorosłych z mówieniem o tym. - To często właśnie oni nie wiedzą, co powiedzieć i jak się zachować, dlatego unikają tematu, czyniąc z niego tabu. Ważne jest jednak, aby tego nie robić - przekonuje psychoonkolog Magdalena Łabik. I podpowiada, jakie narzędzia mogą być dla rodziców pomocne w zmierzeniu się z trudnym tematem śmierci.

Jak rozmawiać z dzieckiem o śmierci? Psychoonkolog: nie warto tego odwlekać Jak rozmawiać z dzieckiem o śmierci? Psychoonkolog: nie warto tego odwlekać
Spis treści
Bajki i gry pomocne w rozmowie o śmierci Rysunek jako wstęp do rozmowy Zachęcaj do wspomnień o zmarłym Jak dziecko postrzega śmierć? Kiedy do specjalisty z dzieckiem?

Bajki i gry pomocne w rozmowie o śmierci

 

Dzieci pozytywnie reagują na czytanie bajek, szczególnie takich, które w jakiś sposób nawiązują do ich własnego życia.

 

Dzieje się tak, ponieważ oswaja to delikatnie dziecko z tematem, bez konieczności mówienia o samym sobie. To tak jakby wczesna ekspozycja dziecka na dany temat - wyjaśnia psychoonkolog Magdalena Łabik.

 

Mogą pomóc w tym różnego rodzaju książki edukacyjne, nie tylko naukowe, ale także po prostu bajki dla dzieci, takie jak:

  • Żegnaj, Panie Muffinie!
  • Do zobaczenia w niebie! Dla dzieci, której przeżywają śmierć bliskiej osoby
  • I miss You! A first look at death
  • Żegnaj, niedźwiadku!
  • When Dinosaurs die: A Guide to Understanding Death
  • Dokąd idziemy, kiedy znikamy
  • Cudowna wyspa dziadka (to książka dla dziecka 2+)
  • Trzecie życzenie Tumbo

 

Pomocne dla rodziców w zmierzeniu się z rozmową z dzieckiem o śmierci mogą być gry edukacyjne, takie jak np.:

  • The Goodbay Game – childswork/childsplay
  • The Grief Game
arrow Pseudokrup. Jak ulżyć dziecku ze „szczekającym” kaszlem?
arrow Jak spędzić z dzieckiem Wielkanoc? Psycholog podpowiada rodzicom
arrow Adaptacja przedszkolna: zacznij przygotowania wcześniej. Wskazówki psychologa dziecięcego
arrow Potówki. Jak pielęgnować skórę niemowląt? Ważne wskazówki
arrow Choroba lokomocyjna u dorosłych i dzieci. Co robić, aby podróż nie była udręką
arrow Mózg dziecka. Jak rodzice mogą zadbać o jego rozwój?

Rysunek jako wstęp do rozmowy

 

Innym sposobem na rozmowę z dzieckiem o trudnych rzeczach może być rysunek.

 

Dziecko zostaje poproszone o namalowanie tego, co czuje w danej chwili lub po prostu o narysowanie tego, co jego zdaniem dzieje się, kiedy ktoś umiera. Starsze dziecko może napisać list do zmarłej osoby  - mówi psychoonkolog.

 

Następnie ważne będzie zachęcenie dziecka do bezpośredniego wypowiedzenia się na temat swoich własnych emocji o sytuacji, w jakiej się właśnie znalazło czyli sytuacji śmierci bliskiej osoby.

 

Dziecko należy zachęcać do tego, aby mówiło o tym i przeżywało. Nie warto tego odwlekać! - podkreśla Magdalena Łabik.

 

Zachęcaj do wspomnień o zmarłym

 

Zdaniem naszej ekspertki, ważne jest też, aby pozwolić dziecku mówić o tym, co pamięta o zmarłej osobie, o tym, co wspólnie robiło z tą osobą, a czego już nie będą mogli nigdy zrobić, gdyż przez śmierć zostało to utracone.

 

Nawet pozornie nieznaczące sytuacje takie jak wspólne gotowanie będą miały ogromną wartość dla takiej rozmowy.  Dziecko może tu nazywać co czuło podczas wspólnego spędzania czasu, a następnie to, co czuje, kiedy myśli o utracie tego wszystkiego - tłumaczy Magdalena Łabik.

 

Będzie się to wiązało zapewne z wieloma trudnymi emocjami, ale należy umożliwić dziecku przeżycie ich. Ważne będzie też okazywanie swoich własnych przeżyć przez osobę dorosłą.

 

 Istotą nie jest bowiem zakończenie przeżywania a pokazanie dziecku, że takie emocje są czymś zupełnie naturalnym - przekonuje ekspertka.

 

Jak dziecko postrzega śmierć?

 

W różnym wieku, dziecko w różny sposób postrzega pojęcie śmierci.

 

W okresie między 0-2 lat, dziecko nie rozumie, czym jest śmierć, dla niego coś takiego w ogóle nie istnieje. Czuje, że coś się zmieniło w ich otoczeniu, że ktoś zniknął, ale nie rozumieją, o co w tym chodzi - tłumaczy psycholog.

 

 Z kolei bardzo mocno odczuwają to, co jest obecne w ich otoczeniu, zwłaszcza emocje przeżywane przez matkę. 

 

Pomiędzy 2-5 rokiem życia, dziecko uważa śmierć jako coś podobnego do snu, przemijającego, a nie nieodwracalnego. Starsze dzieci doszukują się przyczyn odejścia bliskiej osoby w swoich własnych zachowaniach, pytają: czy dziadek odszedł, bo byłam niedobra? I to wiąże  się z przeżywaniem przez nich lęku i niepokoju - wyjaśnia Magdalena Łabik.

 

Dlatego też, dziecko w tym wieku potrzebuje od opiekuna dużo uwagi, ciepła i cierpliwości. Reakcją dziecka na sytuację śmierci może być bunt, silna złość wobec osoby, która odeszła lub wobec tych, którzy żyją.

 

W okresie 5-8 roku życia, dziecko już rozumie wszystko, co jest związane ze śmiercią. Wie, że nie można tego stanu odwrócić i rozumie, że na każdego ona czeka w pewnym momencie, ale dla nich może ona spotkać tylko starsze osoby. Dziecko w tym wieku pyta, co się dzieje z ciałem, kiedy człowiek umiera - zauważa nasza ekspertka.

 

Według badań (2018 r., Zdankiewicz – Odachowska) dzieci pomiędzy 9 a 11 rokiem życia, które miało sposobność pożegnać się z umierającym bliskim i były wspierane przez otoczenie, łatwiej radziły sobie z przeżywaniem tej utraty.

 

W wieku między 8 a 12, dziecko pozoruje swoją obojętność na odejście bliskiej osoby. Pojawia się silny bunt, który wywołuje nierzadko brak akceptacji i zrozumienia ze strony dorosłych, a więc karanie takiego dziecka, upominanie go za jego zachowanie. To może być przyczyną późniejszego izolowania się i skrywania emocji przez dziecko także w życiu codziennym - uczula nasza specjalistka.

 

Kiedy do specjalisty z dzieckiem?

 

Niektóre dzieci są w stanie poradzić sobie z trudem sytuacji, ale czasem śmierć bliskiej osoby może rozwinąć objawy stresu pourazowego u dziecka.

 

Mogą one występować pod postacią trudności emocjonalnych, poznawczych i behawioralnych, co w konsekwencji może rozwinąć PTSD, czyli zespół stresu pourazowego - zauważa nasz ekspert.

 

Wówczas pomocna może okazać się wizyta u terapeuty.

 

W terapii z dzieckiem przeżywającym żałobę, kiedy terapeuta jest przekonany, że rodzic może mieć trudność z wysłuchaniem i zrozumieniem wypowiedzi dziecka, istotna może okazać się praca na podstawach, czyli na budowanie pozytywnej relacji dziecka z rodzicem, opartej na zaufaniu i poczuciu bezpieczeństwa, a dopiero później na wspólnym przepracowaniu tematu śmierci - objaśnia fachowo psychoonkolog.

Magdalena Łabik psychoonkolog, psychoterapeuta młodzieży, diagnostyk, psychoterapeuta psychodynamiczny, psychotraumatolog, psycholog 4.80 / 10 opinii artykuły 3 artykuły więcej informacji Umów wizytę więcej informacji

Psycholog, psychotraumatolog, psychoonkolog. Absolwentka studiów magisterskich na Uniwersytecie Gdańskim oraz studiów podyplomowych na Gdańskim Uniwersytecie Medycznym. Ukończyła szkolenie w zakresie psychotraumatologii. Obecnie kształci się w Krakowskim Centrum Psychoterapii, gdzie otrzyma certyfikat psychoterapeuty w nurcie psychodynamicznym. 

Posiada doświadczenie w pracy z osobami dorosłymi, młodzieżą i dziećmi. Doświadczenie zawodowe zdobyła pracując z dziećmi i młodzieżą przebywającą w pieczy zastępczej i domach dziecka. Prowadziła konsultacje o charakterze terapeutycznym i wsparciowym. Pracowała również z rodzicami tych dzieci, mobilizując ich do pracy nad sobą i powrotu dzieci pod ich opiekę. 

W gabinecie pracuje z osobami doświadczającymi obniżonego nastroju, różnego rodzaju strat, trudności w relacjach z bliskimi i otoczeniem. 

Jest wolontariuszką Infolinii Onkologicznej. Wspiera osoby cierpiące na choroby nowotworowe. Udziela wsparcia psychologicznego bliskim osób z chorobami onkologicznymi. 

Specjalizuje się w terapii indywidualnej osób dorosłych, psychoterapii młodzieży od 15 roku życia, problemach rozwojowych wieku dorastania, psychotraumatologii, ptsd, psychoonkologii, przeżywaniu żałoby, zaburzeniach osobowości, testach diagnostycznych zaburzeń osobowości.

Szybka konsultacja:
Tabletka "dzień po" e-Recepta L4 Online
Najnowsze pytania pacjentów
Co robić w takiej sytuacji, kiedy czuję absolutną pustkę?
Ostatnie 6 miesięcy były dla mnie ciężkie, przez to jak się czuje. Od około 6 miesięcy odczuwam absolutną pustkę, obojętność, bardzo często także przygnębienie. Nie odczuwam strachu, stresu czy też szczęścia. Nic mi nie sprawia przyjemności, to co kochałam - już jest dla mnie nieważne. Wszystkie...
Zalecana konsultacja psychiatryczna.
Napewno konsultacje które zawierają ocenę opisanych dolegliwości jest podstawą ,nie mniej konsultacja Lekarza POZ może tez mieć znaczenie.
W jaki sposób mogę podratować moje zdrowie psychiczne?
Mam 25 lat. Ostatnie dni są dla mnie bardzo ciężkie. Nic złego się nie dzieje, a chodzę cały czas zdenerwowana. Nawet najmniejsze drobnostki potrafią mnie bardzo mocno zdenerwować i wtedy nie poznaje sama siebie. Jest mi źle samej ze sobą. Nie wiem, co mam zrobić. Mieszkam z partnerem. On czasem...
Zalecana konsultacja psychiatryczna.
Agnieszka Molas-Biesiada
lekarz rodzinny, psychodietetyk
Umów wizytę
Zalecam konsultację u psychiatry / psychologa
wskazana konsultacja psychiatryczna
Mam objawy depresji, fobii społecznej i nerwicy lękowej.
W związku z tym chciałabym wiedzieć, czy te przypadłości to zaburzenia psychiczne, czy choroby psychiczne? Ktoś mi powiedział, że schizofrenia czy CHAD to choroby psychiczne, a co z tym co ja mam?
Konsultacja z psychiatrą prowadzącym leczenie.
Zalecana konsultacja ze specjalistą, zapraszam do mojego gabinetu , Tomasz Matjas
Czy moje objawy mogą mieć związek z długotrwałym używaniem telefonu?
Odkąd skończyłam szkołę, nie mogłam znaleźć sobie żadnego zajęcia, większość czasu w ciągu dnia spędzam z telefonem. Ostatnio odczuwam zawroty głowy, ale nie takie zwykłe. Tzn nie kręci mi się w głowie, tylko czuje się, jakbym miała zaraz zemdleć lub upaść, ale nigdy się to nie dzieje. Czuje po...
Zalecana stacjonarna wizyta lekarska.
Czy moje lęki są uzasadnione?
Mam tak, że jak mam iść do psycholożki to się boję, stresuję i najchętniej bym nie szła, a podczas wizyty chcę, żeby jak najszybciej dobiegła końca. I mam tak też z psychiatrką. Jest tak przez moją fobię społeczną. Teraz obawiam się, że będzie tak też z psychoterapeutką, z którą zacznę się...
Zalecana konsultacja z psychiatrą prowadzącym.
Bartosz Rybienik
psycholog, psycholog dziecięcy
Umów wizytę
Lęki zazwyczaj są nieuzasadnione. Ale z pomocą - w przypadku ich dużego nasilenia - może przyjść farmakologia. Bardzo typowe jest też przewidywanie "a co jeśli nie zdołam...", to tzw lęki antycypacyjne. Warto to wiedzieć, czasem pozwala to zapanować nad swoimi myślami. Poza tym relacja terapeutyczna to nie kwestia jednego spotkania, zawsze i na każdym etapie może Pani zmienić terapeutę na takiego, z którym będzie się Pani lepiej rozmawiało :) Życzę powodzenia!
Czy możliwe jest, że mogę całkowicie wyleczyć się z fobii społecznej, depresji i nerwicy lękowej?
Mam fobię społeczną od zawsze, która rozwijała się wraz z nieprzyjemnymi sytuacjami społecznymi, depresję mam od 2019 roku i ma ona charakter przewlekły, rozwija się ona z miesiąca na miesiąc samoistnie, a nerwicę lękową mam od dzieciństwa i obecnie nie zauważam, żeby się rozwijała. Czy...
Konsultacja z psychiatrą prowadzącym.
Hanna Markiewicz
psycholog, psychotraumatolog
Umów wizytę
Witam Panią, Aby skutecznie i bezpiecznie wyleczyć zaburzenia depresyjno-lękowe i fobię społeczną należy dotrzeć do źródła problemu i na tej podstawie opracować właściwą metodę terapii. Podstawową i często wystarczającą formą leczenia depresji, zaburzeń lękowych i fobii społecznej jest odpowiednia psychoterapia. Tak. Zarówno zaburzenia depresyjno-lękowe jak i fobia społeczna są w pełni uleczalne na drodze odpowiednio dopasowanej terapii. Gdyby chciała Pani ze mną porozmawiać o problemie, to zapraszam do kontaktu. Istnieje możliwość konsultacji online Pozdrawiam serdecznie, Hanna Markiewicz
Proszę prowadzić dalej leczenie oparte na farmakoterapii i psychoterapii- w przypadku dobrania odpowiedniej formy leczenia, zapraszam do kontaktu pod numerem 575696287 Pozdrawiam, Tomasz Matjas, terapeuta
Czy rzeczywiście to nie jest schizofreniczne, czy psychotyczne?
Mam wrażenie bycia obserwowaną i że ktoś zna moje myśli, ale niby nie jest to schizofreniczne ani psychotyczne. Wiem, że to nieprawda, że ktoś mnie obserwuje, ale nie potrafię przestać w to wierzyć/obawiać się tego. I nie chodzi o to, że czuję się obserwowana np. przez ludzi na poczekalni, tylko...
Wskazana ponowna konsultacja psychiatryczna, byc może trzeba zmienić specjalistę.
Czy psychoterapia psychodynamiczna wyklucza się w założeniach z poznawczo-behawioralną?
Obejrzałam ostatnio wypowiedź pewnego psychoterapeuty, że jest sceptykiem jeśli chodzi o podejście eklektyczne (integratywne, integracyjne) do leczenia, bo psychoterapeuci w tym nurcie, jego zdaniem nie mają przekonania do żadnego z paradygmatów, a powinni mieć przekonanie tylko do...
Konsultacja z psychiatrą prowadzącym.
Bartosz Rybienik
psycholog, psycholog dziecięcy
Umów wizytę
Kluczowa w leczeniu jest skuteczność, a w terapii relacja. W tym kontekście pytanie do klienta/pacjenta: czy to istotna rożnica, gdy ktoś odkręci mu koło kluczem niebieskim, czy czerwonym? Aczkolwiek prawdą jest, że w pewnego typu zaburzeniach skuteczność jednej szkoły nad druga może być różna. Ostatnie badania mówią jednak, że skuteczność terapii w 5 głównych nurtach jest... porównywalna. Nie łączyłbym więc tego z "ideologią", ale dobrostanem pacjenta.
Czy istnieje sposób, w jaki można mnie pocieszyć? A może mam rację?
Raz mam dobre myśli, a co do psychoterapii, która mnie czeka w nadchodzącym roku, że to będzie wreszcie to, co mnie uratuje i to, czego naprawdę potrzebuję, a raz złe, że to ciężka praca, której ja nie podołam. Obecnie przeważają te złe... Mam zamiar obgadać mój brak wiary w...
Zalecana konsultacja psychiatryczna.
Warto udać się dodatkowo do psychiatry, możliwe że wymaga Pan/Pani wsparcia farmakoterapią lub jej modyfikacji.
Iść do pracy (na co naciska psycholożka), czy poczekać na psychoterapię u psychoterapeutki (która rozpocznie się najprawdopodobniej w marcu) z takimi odważnymi krokami?
Ja czuję, że nie dałabym rady w pracy, przeraża mnie myśl o jej zaczęciu, nawet najłatwiejsza praca pod słońcem byłaby dla mnie ciężka. Psycholożka twierdzi, że zasiedziałam się w domu i pora wprowadzić do swojego życia zatrudnienie, by nadać jakiś sens swoim dniom. Ja chciałabym iść do pracy tak...
Zalecana konsultacja psychiatryczna celem wdrożenia odpowiedniego leczenia.
Czy mogę mieć rozdwojenie jaźni?
Zacząłem to bardziej u siebie zauważać od początku 2020 roku i zniknęło to na ponad 2 lata, ale 2 miesiące temu poczułem, że on zaczął wracać, a tydzień temu jego powrót się potwierdził, więc postanowiłem o tym napisać. Gdy jestem sobą, czuje pustkę i strach, ale gdy ON przejmuje nade mną...
Zalecana konsultacja psychiatryczna.
Czy mój obecny psychiatra dobrze robi?
Mam zamiar zmienić psychiatrę, bo obecna nie chce zmienić mi leków, mimo że nie do końca na mnie działają. Od kiedy je biorę, nie mam już zawrotów głowy, świądu, bezsenności, napięciowego bólu głowy czy suchości w ustach, problemy z oddychaniem, dyskomfort na skórze i...
Należy stosować się do zaleceń lekarskich, a jeśli nie ma do niego zaufania - należy zmienić specjalistę.
To uczucie przebodźcowania — jakiego zaburzenia może być objawem?
Miewam takie uczucie, że wszystko wokół jest zbyt wyraźne dla zmysłu wzroku, przez co trudno się skupić (to uczucie znika po jakimś czasie). Pojawia się ono wskutek wystawienia się na zbyt dużą ilość bodźców (np. po spacerze, po graniu w grę, po prysznicu), ale nie jest to...
Konsultacja z psychiatrą prowadzącym.
Sebastian Łaźniak
lekarz
Umów wizytę
Należy skonsultować się z psychiatrą.
Czy powinienem już teraz udać się do specjalisty, czy poczekać?
Od około 3 dni podczas zasypiania Odczuwam delikatne szarpnięcia głównie ramion. 
Zalecana konsultacja neurologiczna.
Zalecam wizytę u lek. POz, obserwację własnego ciała Pozdrawiam, Tomasz Matjas, terapeuta
Czy jest na to jakikolwiek sposób?
Razem z moim partnerem zmagamy się z problemem tj. brak bliskości. Mój partner 2 miesiące spędził w szpitalu psychiatrycznym. Cały czas przyjmuję leki. Na początku lipca kiedy wyszedł ze szpitala, zaczął się nasz problem. Jego libido jest naprawdę niskie. Praktycznie nic go nie podnieca....
Zalecana konsultacja z psychiatrą prowadzącym.
Niektóre leki mogą mieć silny wpływ na libido, a tym samym przekładać się na intymny aspekt Państwa związku. W pierwszej kolejności należy ten problem zgłosić lekarzowi prowadzącemu leczenie Pani partnera i rozważyć zastosowanie innych leków. Nie zawsze taka możliwość jest jednak dostępna.
Bartosz Rybienik
psycholog, psycholog dziecięcy
Umów wizytę
Może wcale nie chodzić o Panią, lecz o działanie leków powodujących taki skutek.
Pokaż więcej pytań więcej
CHCESZ ZADAĆ PYTANIE?
Musisz napisać jeszcze: 50 znaków.
Dziękujemy
Twoje pytanie zostało wysłane. Nasi specjaliści udzielają odpowiedzi zwykle do kilkunastu godzin od zadanego pytania. Wszystkie odpowiedzi zostaną wysłane na adres e‑mail, który podałeś w formularzu.
lub Umów się na konsultację

Serwis HaloDoctor ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny i w żadnym wypadku nie zastępuje konsultacji medycznej. W celu dokładnej diagnozy zalecany jest kontakt z lekarzem. Jeśli jesteś chory, potrzebujesz konsultacji lekarskiej, e‑Recepty lub zwolnienia lekarskiego umów wizytę teraz. Nasi lekarze są do Twojej dyspozycji 24 godziny na dobę!

Lekarz online czeka na Ciebie
Umów wizytę
e-Recepta Przeziębienie Znajdź lekarza L4 L4 Umów wizytę